Vol. 18 12/2003 3rd year edition

Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers.

Best view with Internet Explorer.

Thaàn Mai

An-San

Quaû Ñòa Caàu coøn goïi laø coõi Nam Thieäm Boä Chaâu, töø thuôû khai thieân laäp ñòa, ñaü coù moät loaøi thaûo moäc roài, goïi laø gioáng Dieâm Phuø Ñeà, töùc laø caây Maän. Tuøy theo bieåu tröng, tuøy thôøi, tuøy nôi, tuøy töøng daân toäc, moåi loaøi caây coû ñöôïc döïng leân tieâu bieåu. Coù ngöôøi quyù loaïi caây tuøng baùch, giaùng höông, kyø nam, coù ngöôøi quyù loaïi nguû coác, hoa qua reâu beøo. Caùc nhaø khoa hoc, thaûo moäc, coù theå taïo moâi tröôøng gaàn gioáng thieân nhieân ñeå ñoåi vuøng baát cöù loaïi thaûo moäc naøo treân theá giôùi.

Ngaøy nay caùc phi haønh gia ñaõ gieo vaø gaët haùi keát quaû vaøi loaïi hoa maøu troàng treân maët traêng. Ñoù laø vieäc troàng caây coû. Haún coù vaøi loaïi caây coû ngoaïi leä. Nhö laø caây Vuù Söûa töø Mieàn Nam hieän ñöôïc troàng vaø chaêm soùc raát kyõ ôû Mieàn Baéc, maø vaãn khoâng bao giôø ra traùi. Caây coe cöù ñeå töï nhieân cho noù moïc.

Mieáng ñaát laùng huyeân töï nhieân caây coû moïc

Anh maûng lo ngheøo, con baïn ngoïc coù ñoâi

Hoaëc laø

Giaây tô-hoàng khoâng troàng maø moïc

Con gaùi xöù naày, coá choïc maø noù khoâng theo!

Noùi chi laø böùng caây vaøo chaäu saønh söù maø uoán naén, caét tæa, nöôùc phaân cho “thöøa soáng thieáu cheát” ñaõ laø khoù khaên. Vaäy maø ôû ñôøi vaãn coù tham voïng laø “troàng ngöôøi” “baùch nieân chi keá baát nhö thuï nhôn”! Chuyeän troàng ngöôøi vaø ngöôøi troàng laø nhöõng chuyeän caéc côù ôû ñôøi.

Toâi muoán thöa cuøng quyù vò, coù moät loaïi caây hình daùng ñeïp ñeû, caønh nhoû maø ñeàu, laù xanh um töôi taén, boâng nôû roä nhö ñôm, teân goïi thanh nhaû, ñoù laø loaøi Mai. Coù Mai vaøng, mai quaèng, töù quyù, mai chieáu thuûy, kieáng coø, mai traéng hay Baïch mai. Caây Mai ñaõ ñeïp trong röøng moåi laàn gioù Xuaân thoang thoaûng, caùnh mai laû chaû nhö sao rôi. Mai coøn ñeïp trong chaäu söù hay tröôùc ngoû coång vaøo nhaø. Ngöôøi cöa yeâu Mai, quyù Mai hôn caû Lan, caû Cuùc. Töù thôøi töù quyù ñeàu coù Mai. Thô vaên ngaâm vònh ñeàu coù Mai. Voõ thuaät kieám phaùp ñeàu coù Mai. Boâng coù muøi thôm coù Mai chieáu thuûy hay kieáng-coø, thöôøng ñöôïc uoáng thaønh long phuïng, hay tam taøi, töù töôïng, löôõng nghi, phuï töû... Coøn moät loaøi boâng hieám quyù, coù boâng traéng pheáu, coù muøi thôm ngaøo ngaït gò laø Baïch Mai. Thaân caây lôùn nhu coå thuï. Loaøi hieám quyù naày taïi xöù Vieät Nam chæ coøn moät goác maø thoâi, vaø ñöôïc meânh danh laø caây Mai Thaàn, moïc tröôùc saân Ñình Phuù Töï xaõ Phuù Höng, tænh Beán Tre.

Noùi veà boâng hoa, coù ngöôøi thích loaøi boâng daïi nhö boâng luïc bình, ñieân ñeæn, boâng maéc côû, boâng oâ moâi, coù ngöôøi thích teân ñeïp nhö boâng maãu-ñôn, phuø dung, boâng trang, coù ngöôøi thich muøi thôm nhö boâng söù, boâng ngaâu, boâng laøi, coù ngöôøi thích loaïi boâng caàn chaêm soùc nhö thuûy tieân, Quynh-hoa, lan, nhöùt laø tuùy lan, heå nghe thoaùng muøi röôïu laø lay ñoäng nhu say gaät guø... Nhöng coù moät loaïi boâng ñôn giaûn maø ñeïp, laïi troå vaøo tieát Xuaân, ñoù laø loaøi Mai Trung Hoa, noùi veà Mai chaéc laø keå khoâng bao giôø heát. Trong thô vaên taïi Vieät Nam cuõng vaäy. Thi só Mai Am Coâng Chuùa, em cuûa Tuøng Thieän Vöông Mieân Thaåm raát thích Mai. Cao Chaâu Thaàn cuõng vaäy, ngöôøi coi trôøi ñaát nhö khoâng, chaúng sôï baát cöù quyeàn löïc vua chuùa naøo, theá maø cuõng phaûi “cuùi ñaàu” tröôùc boâng Mai. Buùt töï cuûa Chaâu Thaàn Cao Baù Quaùt ñöôïc khaéc treân baûn goå vaø hieän ñöôïc con trai cuûa thi sò ñaát Vò Xuyeân laø Vò Chu löu giö

Thaäp taõi luaân giao caàu coå kieám

Nhöùt sinh ñeâ thuû baùi hoa Mai

( Möôøi naêm baøn ñaïo giao du, khoù nhu tìm göôm kieám coå

Moät ñôøi chæ bieát cuùi ñaàu tröôùc hoa Mai)

Taïi Raïch Giaù, Haø Tieân cuõng coù caây Baïch Mai coå thuï. Coù leû vì theá maø thi só Ñoâng Hoà vaø Moäng Tuyeát thuôû xöa xöôùng hoïa hay nhaéc ñeán Mai:

Muoân caùnh Mai vaøng muoân caùnh böôùm

Töng böøng yeán tieäc naøo laøng hoa.

Nhöng, coù leå thi só Nguyeãn thò Ngoïc Khueâ, töùc Söông Nguyeät AÙnh, aùi nöõ cuûa oânng Nguyeãn Ñình Chieåu môùi laø ngöôøi yeâu Mai, quyù Mai nhaát, v laø ngöôøi xuaát thaân töø Röøng Mai Ba Tri, cuøng queâ quaùn vôùi oâng Phan Thanh Giaûn vaø oâng Voõ Tröôøng Toaûn. Thi só Söông Nguyeät AÙnh, coù baøi thô Mai nhö theá naøy:

Non linh ñaát phöôùc troå Mai Thaàn

Rieâng chieám vöôøn hoàng moät caùnh xuaân

Tuyeát ñöôïm nhaønh tieân in saéc traéng

Söông sa boùng nguyeät troå maøu ngaân

Maây laønh gioù taïnh nöông hôi chaùnh

Voùc ngoïc mình baêng baët khoùi traàn

Saéc nöôùc höông trôøi neân caûm meán

Non linh ñaát phöôùc troå Mai Thaàn.

Taïi chuøa Vieân Giaùc, taïi Goø Caây Mai, nôi ra ñôøi nhoùm Baïch Mai Thi Xaõ” vaøo giöûa theá kyû thöù 19, theo nhö Gia Ñònh Thaønh Thoâng Chí cuûa Trònh Hoaøi Ñöùc coù nhaéc ñeán. Ngöôïc doøng thôøi gian, Beán Tre ngaøy xöa coøn goïi laø Hoaøng Trò Phuû. Caû vuøng Beán Tre, Traø Vinh Vónh Long Sañeùc, Caàn Thô ñöôïc goïi laø coõi Ngao Chaâu.

Non Nöôùc tan taønh heä bôûi ñaâu,

Daøu-daøu maây baïc coõi Ngao-Chaâu

Ba Trieàu coâng-caùn ñoâi haøng sôù

Saùu tænh cöông thöôøng moät gaùnh thaâu

(Thô Nguyeãn Ñình Chieåu khoùc Phan Thanh Giaûn)

Taïi cuoái tænh Beán Tre, saùt bieån Ba Tri, ngaøy xöa laø röøng Mai Traéng. Trong “Caây Coû Mieàn Nam” giaùo sö Phaïm Hoaøng Hoä coù nhaéc ñeán. Loaïi Mai naày goác saàn suøi, laù xanh möôùt töïa nhö caây Muø U, nhöng laù nhoû hôn. Loaïi Mai naày khoâng coù muõ nhö muø u. Boâng nôû traéng nhu boâng muø u vaø coù höông thôm ngaøo ngaït. Loaïi Mai naøy coøn goïi laø Baïch-Kheâ hay Mai-Kheâ. Cho neân ta khoâng laáy laøm laï khi oâng Phan Thanh Giaûn töø thuôû nhoû ñaû duøng buùt hieàu laø Löông Kheâ sau naøy coøn laø teân cuùng côm ñeå haéc nhôû cho con chaùu nhôù loøng saét son cuûa ngöôøi thö sinh hoï Phan luùc naøo cuõng thôm saùng nhö boâng Mai Kheâ laøng Baûo Thaïnh Ba Tri.

Loaøi Mai-Kheâ khoâng hieåu sao laïi moïc taïi laøng Phuù Höng aáp Phuù Töï vaø nôi ñaây coøn coa ngoâi Ñình thuoäc coå tích lieät haïng. Mai naøy tính ñeân nay (2003) ñaõ hôn 300 naêm! Saùch söû ngaøy xöa ñaõ nhaéc ñeán caây Mai naøy raát nhieàu, nhöùt laø Ñòa Phöông Chí Beán Tre va taøi lieäu cuûa nhaø söu khaûo Huyønh Minh.

Hieän taïi Vieät Nam chæ coøn moät goác Mai naøy maø thoâi. Cho neân Ñình Phuù Töï luoân ñöôïc truøng tu, vaø caây Bach Mai ñöôïc goïi laø “Thaàn Mai”, ñöôïc tuyeân döông laø danh thaéng nöôøc nhaø. Daân töù xöù veà ñaây chieám baùi linh thaøn vaø ngöôûng voïng veõ thanh u coå kính vaø thanh nhaû cuûa Baïch Mai. Danh moäc thì oå röøng saâu, Mai Thaàn thì ôû nuùi cao, sao laïi moïc taïi laøng Phuù Höng. Röøng saâu nuùi thaåm laø nôi thích nghi cho loaøi kyø hoa dò thaûo, nhöng Baïch Mai veà ñaây laø choïn choán ñòa linh chaêng? Haún töø xöa taïi laøng Baûo Thaønh maây trôøi chôùn chôû, soùng nöôùc boå gaønh maø Mai ñaõ veà ñaây. Mai veà ñaây laø baûo veä cho ngoâi ñình laøng, baûo veä cho tænh lî Beán Tre, nôi phöôïng thôø Phan Thanh Giaûn töùc Phan Löông Kheâ ñöôïc bình an: “Tam Kieán, Nhöùt Chöông” laø moät Chöông Thieän vaø 3 tænh baét ñaàu baèng chöû Kieán laø Kieán Töôøng, Kieán Phong vaø Kieán Hoøa laø caùc nôi maø cuoäc chieán Quoác Coäng taøn phaù nhieàu nhöùt. Tröôùc ñoù, Taây cuõng ruoàng boá vaø ñoát phaù caùc tænh naày, soå boä, nhaø cöûa tieâu tan. Theá nhöng, ña soá caùc ngoâi Ñình coøn nguyeân, nhöùt laø caây Mai Thaàn, thaân khoâng bò moät veát ñaïn, moät maûnh bom.

Mai Thaàn 300 naêm hieän laø moät cuïm mai vôùi khoaûng 50 thaân caây. Coù khoaûng 16 thaân caây lôùn vôùi ñöôøng kính töø 8’’ ñeán 14’’ töùc laø 20 cm ñeán 35 cm. Thaân naëng quaèn naèm saø treân maët ñaát daøi khoaûng 9 ñeán 10 thöôùc. Nhöõng caây nho thi vöôn thaúng leân, ñoùn höùng laáy tinh tuùy ñaát trôøi. Boâng Mai nôû traéng phau vaø thôm nöùc caû vuøng. Boâng traéng tinh ñieåm treân neàn laù xanh möôùt töôûng khoâng caûnh naøo ñeïp hôn... Ngöôøi xöa taïi Beán Tre ñaõ coù baøi thô vònh Caây Mai Thaàn nhö sau:

Khí thieâng un-ñuùc Baïch Mai Thaàn

Phuù Töï Ñình xöa boùng rôïp saân

Xuaân troå ngaøn hoa ñôm traéng phieáu

Ñoâng ñaâm muoân loäc phuû trong ngaàn.

Ta thöôøng nghe “Gioù Xuaân quyeán ruû hoa ñaøo, Caønh Mai e- leä ñoùn chaøo gioù Ñoâng”. Mai vaø gioù Ñoâng phaûi ñi ñoâi nhau. Nhôø ngoïn gioù Ñoâng maø Mai ruïng laù ñeå thay baèng nhöõng caùnh mai min maøng kieàu dieåm. Xuaân sang maø Mai chöa nôû kòp laø caû moät söï hoái tieác. Môû cöûa ñeâm tröø tòch thaáu Mai nôû roä tröôùc nhaø, bieát ñoù laø Xuaân.

Theá nhöng, Mai Thaàn 300 naêm taïi Beán Tre laïi khaùc. Mai chæ troå boâng vaøo raèm thaùng gieâng, cuõng tieát Xuaân, nhöng maø Xuaân muoän. Cuõng khoâng nhö Nhò Ñoä Mia, vì Mai Thaàn chæ troå moät laàn trong 1 naêm. Töông truyeàn ngöôøi mình coù leä hay ñi haùi loäc beû boâng veà chöng 3 ngaøy Teát. Nôi naøo coù caïy Mai ñeïp laø ñöôïc chieáu coá 1 caønh. Do ñoù Mai Thaàn cuõng naèm trong soá naïn nhaân bò chieát caønh, chaët nhaùnh. OÂng Töø Ñình Phuù Töï, thaáy caây Mai ñeïp nhö vaäy neáu naêm naøo cuõng bò chaët beû thì coøn gì laø Mai ! OÂng beøn khaán nguyeän linh-thaàn Phuù Töï vaø ra quyø tröôùc goác Mai van vaùy:” Neáu laø Mai Thaàn thì töø nay trôû ñi xin ñìung troå boâng vaøo dòp Teát. Chæ chôø sau ñoù ít laâu maø ra boâng, seõ thoaùt khoûi caûnh chaët caønh beû nhaùnh.”.

Lôøi khaán nguyeän linh öùng sao ñoù, maø töø hôn 300 naêm nay, goác Mai Thaàn chæ troå boâng vaøo dòp raèm Thöôïng Ngöôn maø thoâi. Ñaõ laø Thaàn Mai, haún xoay quanh coù raát nhieàu huyeàn thoaïi. Ai tin hay khoâng tuøy yù, nhöng thöïc teá goác Mai coøn ñoù. Vaø Ban Quyù Teá Ñình laøng Phuù Töï ñang chôø ñôïi söï goùp tay cuûa ñoàng höông haõi ngoaïi ñeå vun queùn moät kyø tích duy nhöùt coøn laïi taïi Vieät Nam sau bao höng pheá cuûa cuoäc ñôøi.

Caây Mai Raïch Giaù khoâng coøn. Caây Mai Saøigoøn duø maát, nhöng Thaàn Mai Phuù Töï coøn ñoù. Nhöõng boâng mai vaøng mai traùng taûn maïn nhu sao roài cuõng seõ gôûi höông theo gioù bay veà. Laù ruïng veà coäi maø. Mai naày Mai nöõa vaãn laø Mai...

An-San

(Ñaëc san Tieàn Giang)

Home