Vol. 12 12/ 2002	2^nd year edition
Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers. Best view with Internet Explorer.

Ñaëc Tính Vaên Hoùa trong Voõ Hoïc Vieät Nam

VS Chöôûng Moân Leâ Saùng

I KHAÙI NIEÄM:

Töø tröôùc ñeán nay, töø ngöõ vaên hoùa thöôøng ñöôïc caùc hoïc giaû ñònh nghóa khaùc nhau, moãi ngöôøi coù moät khaùi nieäm. Töïu trung ta coù theå ñuùc keát vaøo 2 caùch ñònh nghóa chính:

Vaên hoùa laø phaàn keát tinh cuûa naêng löïc con ngöôøi trong vieäc saùng taïo ra nhöõng ñieàu môùi laï (Vaên), ñeå bieán ñoåi (Hoùa) ngoaïi caûnh vaø ñoàng thôøi caû thaân taâm mình nöõa.

Vaên hoùa laø toång hôïp nhöõng kieán thöùc, nhöõng coâng trình kieán taïo, nhöõng cô caáu xaõ hoäi, toân giaùo, vv... bieåu thò cho moät xaõ hoäi.

Nhö vaäy, vaên hoùa ñöôïc hieåu theo caû nghóa roäng laån nghóa heïp; roäng coù nghóa nhö sinh hoaït; heïp coù nghóa nhö moät toång hôïp nhöõng tri thöùc (tri: hieåu, thöùc: bieát), nhöõng cô caáu xaõ hoäi.

Ngöôøi Ñoâng phöông ta thöôøng “hieåu” danh töø vaên hoùa theo nghóa giôùi haïn (vaên: daùng veû saùng, ñeïp; hoùa: giaùo duïc, chuyeån hoùa, laø nhöõng gì toát ñeïp caàn phaûi giaùo hoùa, chuyeån hoùa. Ví nhö doøng nöôùc trong (vaên) phaûi lieân tuïc chaûy “hoùa” thì nöôùc môùi toát laønh, coøn neáu ñoäng vaøo moät choå truõng seõ trôû thaønh ao tuø, nöôùc ñoäc haïi khoâng duøng ñöôïc.

Vôùi caû hai nghóa treân, voõ hoïc Vieät Nam ñöôïc hieåu theo khaùi nieäm naøo?

Trong caû hai khaùi nieäm, voõ hoïc ñeàu coù choå ñöùng cuûa noù. Neáu hieåu theo vaên hoùa laø sinh hoaït, voõ hoïc cuõng laø moät ngaønh sinh hoaït xaõ hoäi, coù dieån trình cuûa noù. Neáu hieåu vaên hoùa laø moät toång hôïp kieán thöùc hay coâng trình kieán taïo cuûa xaõ hoäi, voõ hoïc cuõng laø moät ngaønh hoïc, coù nhöõng coâng trình kieán taïo rieâng trong guoàng maùy sinh hoaït chung cuûa xaõ hoäi Vieät Nam.

Ñeå khaúng ñònh ñaëc tính vaên hoùa trong voõ hoïc Vieät Nam, chuùng ta laàn löôït tìm hieåu theâm veà:

- Vai tuoàng voõ hoïc trong sinh hoaït vaên hoùa.

- Caùc thôøi kyø voõ hoïc.

- Voõ hoïc Vieät Nam hieän nay.

II VAI TUOÀNG VOÕ HOÏC TRONG SINH HOAÏT VAÊN HOÙA VIEÄT NAM:

Neáu chuùng ta hieåu ñònh nghóa danh töø “voõ” laø “duøng” söùc maïnh ñeå cheá phuïc nhö caùch ñònh nghóa thoâng thöôøng cuûa moät soá töï ñieån, chuùng ta cuõng thaáy ngay vai tuoàng cuûa voõ hoïc gaén lieàn vaøo tieán hoùa söû nhaân loaïi noùi chung vaø Vieät Nam noùi rieâng: Duøng “söùc maïnh” ñeå cheá phuïc thieân nhieân, ñeå cheá phuïc laån nhau (con ngöôøi vôùi con ngöôøi, con ngöôøi vôùi boä toäc, boä toäc vôùi boä toäc, quoác gia vôùi quoác gia v.v...).

Neáu chuùng ta ñònh nghóa danh töø “voõ” xa hôn moät chuùt, laø “kyõ thuaät duøng söùc maïnh ñeå cheá phuïc”, chuùng ta seõ naâng “voõ” leân moät trình ñoä cao hôn: trình ñoä cuûa kyõ thuaät, tröôùc khi chuyeån sang hoïc thuaät (voõ hoïc).

Trong tröôøng hôïp thöù nhaát, vieäc “duïng voõ” töùc vieäc “duøng söùc maïnh ñeå cheá phuïc cuõng ñöôïc phaân bieät thaønh hai loaïi “söùc maïnh”:

Söùc maïnh vaät chaát (force mateùrielle) : cô theå hoaøn bò, luïc phuû, nguõ taïng, nguõ quan ñeàu toát, kyõ thuaät duïng voõ cao, voõ khí yeåm trôï (gaäy, dao, kieám, coân, suùng v.v..) nhieàu hieäu naêng.

Söùc maïnh tinh thaàn (force spirituelle) : taâm hoàn thö thaùi, roãng khoâng, tinh thaàn traùng kieän, tình caûm ñieàu hoøa, yù thöùc sung maõn v.v...

Trong tröôøng hôïp thöù hai, vieäc “duïng voõ”, töùc “kyõ thuaät duøng söùc maïnh ñeå cheá phuïc” seõ goàm coù:

Kyõ thuaãt duïng voõ (voõ thuaät).

Quan nieäm duïng voõ (duïng voõ vôùi muïc ñích gì – xaáu hay toát vaø baèng nhöõng phöông tieän naøo trong nhöõng ñieàu kieän naøo).

YÙ thöùc duïng voõ (taïi sao phaûi duïng voõ, duïng voõ ñeå giaûi quyeát söï vieäc gì, cuøng vôùi ai, choáng ai, trong nhöõng ñieàu kieän choáng ñoái ra sao).

Taát nhieân, chuùng ta ñònh nghóa voõ hoïc theo tröôøng hôïp thöù hai, vì voõ hoïc Vieät Nam ñaõ ñöôïc naâng leân moät trình ñoä cao, vaø ñöông nhieân trôû thaønh moät boä moân hoïc thuaät trong sinh hoaït vaên hoùa.

CAÙC ÑAËC TÍNH TOÅNG QUAÙT.

Nhaän chòu nhöõng bieán coá lòch söû töø ngaøy laäp quoác, voõ hoïc Vieät Nam mang caùc ñaëc tính toång quaùt döôùi ñaây:

Ñaëc tính 1: phaûn aûnh sinh hoaït thieân nhieân:

Khaùc vôùi quyeàn Anh phaûn aûnh vaø keát tinh nhöõng cöû ñoäng nhaân thaân thuaàn tuùy, voõ hoïc Vieät Nam mang ñaëc tính phaûn aûnh sinh hoaït thieân nhieân, moät ñaëc tính voõ hoïc maø caùc boä toäc du muïc thöôøng coù.

Ñaëc tính naøy ñöôïc theå hieän roû reät nhaát laø nhöõng hình veõ treân maët troáng ñoàn môû ñaàu thôøi ñaïi ñoà ñoàng tìm thaáy ôû Ngoïc Luõ, Ñoâng Sôn (Thanh Hoùa), trong ñoù coù nhöõng hình khaéc nhöõng ngöôøi aên maëc kyø dò nhaûy nhoùt tung taêng giöõa ñaøn nai vaø loaøi thuûy ñieåu ñang bay. HoÏ caàm ôû tay nhöõng caùi sanh ñeå goõ nhòp cho ñieäu muùa, vaø gaàn ñoù coù nhöõng ngöôøi thoåi keøn vaø ñaùnh troáng hoøa nhòp. Caïnh nhaø saøn, coù nhöõng ngöôøi mang loâng chim phaát phôùi ñang caàm chaøy giaõ gaïo hoøa nhòp vôùi ñieäu muùa chung. Voøng quanh maët troáng ñoàng, laø nhöõng chieán sæ mang rìu, cung teân vaø lao, treân ngöôøi daén nhöõng loâng chim daøi.

Söï nhaûy nhoùt baét chöôùc ñieäu boä cuûa nai ñaõ phaûn aûnh theá nhaûy cuûa ngöôøi thöôïng coå, cuõng nhö vieäc giaét loâng chim vaø laøm nhöõng cöû ñoäng baèng tay khieán ta nghæ ñeán nhöõng theá “ñaäp caùnh” baét chöôùc chim cuûa ngöôøi thöôïng coå. Nhöõng chieán só mang rìu, cung teân vaø lao, khieán ta nghó ñeán vieäc xöõ duïng voõ khí (thoâ sô) yeåm trôïc cho söùc maïnh ñeå roài theo thoùi quen laâu ngaøy, seû keát tinh thaønh nhöõng theá rìu (buùa böûa cuûi) ñaùnh treân boä, nhöõng theá lao ñaùnh caû treân boä, treân maït nöôùc vaø phoùng xuoáng döôùi nöôùc, nhöõng caùch baén truùng ñích vôùi nhöõng ñoái nhaân hay ñoái vaät ôû xa baèng cung teân.

Coå sô, tieàn nhaân ta ñaõ coá gaéng nhaän xeùt, chieâm nghieäm nhöõng sinh hoaït thieân nhieân ñeå vaän duïng vaøo baûn naêng töï veä vaø khaû naêng ñaáu tranh ñeå toàn taïi. Coù theå noùi: taát caû nhöõng sinh hoaït thieân nhieân ñeàu ñöôïc ghi nhaän, chieâm nghieäm, baét chöôùc vaø bieán cheá thaønh nhöõng theá voõ sô khai. Ví duï:

Nhìn nhöõng ngoïn löûa baäp buøng, baét chöôùc vaø bieàn cheá thaønh nhöõng ñieäu vuõ “uoán mình nhö ngoïn löûa” vaø nhöõng theá nhaûy taán coâng, neù traùnh “uoán mình nhö ngoïn löûa” trong voõ hoïc.

Nhìn nhöõng ñaøn nai chaïy nhaûy, coá baét chöôùc vaø bieán thaønh nhöõng theá chaïy nhaûy “nhö nai” röôït theo hay chaïy troán ñoái nhaân, ñoái vaät.

Nhìn caây ñoå, coá baét chöôùc vaø bieán cheá thaønh nhöõng theá ngaõ thaêng baèng ít ñau.

Nhìn ñaøn chim ñaäp caùnh, baét chöôùc vaø bieán cheá thaønh nhöõng ñoøn, theá, mieáng nhanh nheïn vaø uyeån chuyeån nhö caùch ñaäp caùnh cuûa chim v.v...

Ñaëc tình 2: Keát tinh thoùi quen duøng söùc maïnh:

Trong cuoäc ñaáu tranh lieân tuïc ñeå sinh toàn, tieàn nhaân chuùng ta baét buoäc phaûi luoân luoân duøng söùc maïnh ñeå thaéng ñoái nhaân vaø ñoái vaät. Söï vaän duïng söùc maïnh laâu ngaøy taát nhieân seû thaønh thoùi quen, vaø keát tinh thaønh nhöõng ñoøn, theá, mieáng cuûa voõ hoïc.

Vaø, cuõng nhö nhöõng boä moân hoïc thuaät khaùc, voõ hoïc Vieät Nam nhaän chòu aûnh höôûng cuûa tieán hoùa söû. Ngay töø thôøi ñaïi ñoà ñaù, tieàn nhaân chuùng ta ñaõ khaùm phaù ra hieäu naêng cuûa vieäc xöû duïng moät thöù söùc maïnh khaùc ngoaøi söùc maïnh hieän höõu cuûa cô theå : töø moät hoøn ñaù neùm xuoáng nöôùc ñeán vieäc maøi nhöõng chieác duøi, nhöõng chieác dao baèng ñaù ñeå chieán ñaáu choáng ñoái nhaân vaø ñoái vaät, qua caùc dí tích ñoà ñaù ñaõ tìm thaáy ôû Ñoâng Sôn vaø Baéc Sôn. Tieán boä hôn moät chuùt, ngöôøi Vieät thöôïng coå caém nhöõng muõi nhoïn daù maøi vaøo gaäy, ñeå laøm thaønh ngoïn daùo, roài cheá bieàn thaønh nhöõng ngoïn maâu. Vieäc xöû duïng daùo vaø maâu laâu ngaøy thaønh thoùi quen, thaønh kinh nghieäm chieán ñaáu, vaø laàn laàn ñöôïc saùng taïo, cheá bieán theâm thaønh ñoøn, theá, mieáng, roài toång hôïp laïi thaønh baøi. Suoát trong lòch söû Vieät Nam, kyõ thaáut söû duïng daùo vaø maâu ñaõ thaønh boä moân voõ thuaät chính trong caùc trieàu ñaïi phong kieán, daùo vaø maâu ñaõ ñoùng moät vai tuoàng khoâng nhoû trong vieäc giöõ nöôùc vaø döïng nöôùc. Thoâng thöôøng, khi noùi ñeán ngöôøi lính Vieät Nam trong thôøi phong kieán, chuùng ta thöôøng möôøng töôïng ñeán hình aûnh moät ngöôøi coù theå khoâng mang göôm ñao trong tayñeå xöû duïng khi xung traän. Sau daùo vaø maâu, ngöôøi Vieät thôøi thöôïng coå ñaõ bieát cheá bieán nhöõng chieác thuaãn baèng caây hoaëc baèng laù ñan ñeå ngaên ñôû khí giôùi taán coâng cuûa ñòch. Sau ñoù, thôøi ñaïi ñoà ñoàng ñaõ giuùp voõ hoïc tieán theâm moät böôùc nöûa veà kyõ thuaät taán coâng, töï veä: taát caû caùc loaïi voõ khí ñeàu chuyeån töø ñoà ñaù sang ñoà ñoàng, ñeå taêng cöôøng coâng duïng baûo veäcô theå ñöôïc nhieàu hôn. Cuøng vôùi vieäc chuyeån bieán voõ khí töø ñoà ñaù sang ñoà ñoàng, ngöôøi Vieät trong thôøi kyø naøy ñaõ bieát toå chöùc chieán ñaáu taäp theå coù ñoaøn nguõ, maø hieäu leänh tieán thoaùi laø nhöõng tieáng troáng ñoàng. Vieäc ñaøo ñöôïc chieác troáng ñoàng ôû laøng Ngoïc Löõ, huyeän Ñoâng sôn, höõu ngaïn soâng Maõ (Thanh Hoùa) vôùi nhöõng neùt khaéc coù ñuû caû chieán sæ vaø khí giôùi thoâ sô thôøi ñoù, ñaõ chöùng toû raèng kyõ thuaät duïng voõ cuûa tieàn nhaân chuùng ta trong thôøi ñaïi naày ñöôïc toå chöùc raát quy cuû.

Sang ñeán thôøi ñaïi ñoà saét, kyõ thuaät duïng voõ ñaõ tieán moät böôùc nhaûy voït: ngoaøi nhöõng khí giôùi coù saün töø tröôùc ñöôïc bieán cheá baèng ñoà saét, tieàn nhaân chuùng ta coøn phaùt minh ra theâm moät thöù voõ khí môùi raát tieän duïng trong thôøi ñoù: kieám (göôm). Vì coå söû bò thaát laïc nhieàu sau nhöõng thôøi kyø bò ngoaïi bang ñoâ hoä neân chuùng ta khoâng theå coù ñuû taøi lieäu minh chöùng, nhung qua nhöõng thaàn thoaïi coåm chuùng ta cuõng ñöôïc bieát môø môø raènng kyõ thuaät söû duïng kieám coù töø thôøi Laïc Long Quaân.

Thaàn thoaïi veà vieäc Laïc Long Quaân söû duïng saét keå laïi:

“... Vuøng ñaát Lac thôøi ñoù coù con Ngö tinh taùc haïi laøm ñaém raát nhieàu thuyeàn chaøi. Khi Laïc Long Quaân ñeán nôi, nghe chuyeän taùc haïi cuûa Ngö tinh môùi quyeát ra tay dieät tröø. Thaàn baûo ñoùng moät chieác thuyeàn thaät lôùn, cho reøn moät khoái saét nung ñoû roài cheøo ñeán cöûa hang con thuûy quaùi. Ngö tinh quen thoùi haù mieäng ra chöïc ñoùn moài, khoâng ngôø bò Laïc Long Quaân lieäng khoái saét nung ñoû vaøo ..” (Lónh Nam Trích Quaùi, Vieät Nam Vaên Hoïc Toaøn Thö cuûa Hoaøng Troïng Mieân, Q, trang 88).

Thaàn thoaïi veà Laïc Long Quaân xöû duïng kieám (göôm) keå laïi:

“ ... ÔÛ vuøng nuùi Taûn Vieân coù Hoà tinh taùc quaùi laøm haïi daân laønh. Lôøi ta thaùn ñeán tai Laïc Long Quaân, thaàn môùi tìm ñeán ñoäng quyeät Hoà tinh. Thaáy coù ngöôøi taùo baïo ñeán hang, Hoà tinh xoâng ra laøm döõ, bò Laïc Long Quaân chaën laïi. Moät cuoäc giao chieán khuõng khieáp xaåy ra. Hoà tinh dôû caùc pheùp thuaät bieán hoùa ra nhieàu hình traïng toan haïi ñoái phöông, song gaëp phaûi tay ñoái thuû cao cöôøng, möu trí, con quaùi vaät khoâng laøm gì noåi, neân cuoái cuøng ñaønh boû chaïy. Laïc Long Quaân ñaõ cho bao vaây kín chaët nôi cöûa hang, noåi löûa laøm haøng raøo chaën Hoà tinh laïi. Duøng göôm saét cheùm cheát quaùi vaät, hieän nguyeân hình laø moät con coù to lôùn coù chín ñuoâi...”

(Lónh Nam Trích Quaùi, Vieät Nam Vaên Hoïc Toaøn Thö cuûa Hoaøng Troïng Mieân, Q, trang 89).

Thaàn thoaïi veà söï tích Thaùnh Gioùng ñuoåi giaëc AÂn cuõng nhaéc ñeán chuyeän ngöïa saét. göôm saét, cuõng nhö thaàn thoaïi veà truyeän tích Sôn tinh, Thuûy tinh cuõng ñeà caäp tôùi truyeän löôùi saét. Neáu quaû nhöõng thaàn thoaïi naày döïa vaøo moät vaøi söï kieän lòch söû coù giaù trò, chuùng ta coù theå keát luaän ñöôïc raèng vieäc söû duïng voõ khí baèng saét trong thôøi ñoù ñaõ naâng cao trình ñoä voõ hoïc Vieät nam leân theâm moät baäc nöûa: cheá taïo ñöôïc göôm saét, vaø sau ñoù, laø caùc loaïi khí giôùi baèng saét khaùc nöõa nhö cung teân, v.v..

Taát caû nhöõng bieán cheá phaùt minh lòch söû naøy ñoøi hoûi nhöõng khaû naêng söû duïng môùi. Taát nhieân, vieäc söû duïng luùc ñaàu coù theå vuïng veà, nhöng do nhöõng kinh nghieäm vaø thoùi quen laâu ngaøy, ñaõ keát tinh thaønh moät thöù kyõ thuaät söû duïng môùi, laøm thaønh moät nguoàn söùc maïnh môùi. Ñoøn, theá, mieáng, roài baøi coân, ñao, daùo, maâu, kieám v,v,, cuûa voõ hoïc Vieät Nam hình thaønh laàn laàn, taïo thaønh nhöõng ñaëc tính vaên hoùa ñaëc bieät cho neàn voõ hoïc Vieät Nam.

Ñaëc tính 3: Khaû naêng saùng taïo vaø phaùt minh nhöõng ñoøn, theá, mieáng môùi:

(Xem tieáp ñaëc san 12)

Home