|
|
||
|
Please click
to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow
instructions to configure Web
Browsers.
Best view
with Internet Explorer.
Chaâu Thoå Soâng Cöûu Long -
Nhöõng Nhaân Vaät Lòch Söû
Leâ vaên Ñaëng
(Trích Ñaëc san Tieàn Giang)
Böûu Sôn Kyø Höông
Ñöùc Phaät Thaày Taây
An : sinh 1807; khai ñaïo 1849; tòch 1856
Phaät Giaùo Böûu Sôn Kyø Höông
laø moät toâng phaùi Phaät
giaùo do Phaät Thaày Taây, tuïc
danh Ñoaøn Minh Huyeân, khai
saùng vaøo naêm 1849. OÂng Ñoaøn Minh
Huyeân, sanh ngaøy raèm thaùng
möôøi naêm Ñinh Meïo (1807) taïi laøng Toøng
Sôn, töùc xaõ Myõ An Höng
quaän Laáp Voø, tænh Sa Ñeùc. Naêm 1849, bònh dòch taû
lan traøn
döõ doâi trong laøng, oâng
chaän ñöùng ñöôïc thieân tai naày chæ duøng
nöôùc laïnh vaø giaáy vaøng. OÂng hoøa mình vaøo sinh hoaït
noâng thoân, an uûi naâng ñôû
vaø höôùng daãn noâng daân. OÂng giaûng ñaïo, khuyeán
tu, chöûa beânh khoâng laáy
tieàn, ñöôïc daân chuùng toân
xöng Phaät Thaày, ñoàng thôøi
cuõng laø muïc tieâu choáng
ñoái cuûa caùc tay buøa
pheùp, ñoàng boùng vaø hoát
thuoác tri beänh. Boång nhieân bò maát nguoàn lôïi,
hoï trôû thaønh thuø nghòch
vôùi Phaät Thaày. Bò vu caùo laø gian
ñaïo só, Ngaøi bò baét
giaûi veà An Giang giam vaøo
nguïc. Sau nhieàu laàn
kieåm nghòeâm, vieân Toång ñoác
An Giang coâng nhaän Phaät Thaày
laø böïc chaân tu, môùi
daâng bieåu xin saéc phong
cuûa Trieàu ñình vaø thænh
Phaät Thaày veà chuøa Taây
An vöøa môùi xaây caát xong
taïi nuùi Sam.
Tuy
ôû trong voøng kieåm soaùt
cuûa trieàu ñình töø luùc
veà chuøa Taây An, Ñöùc Phaät
Thaày vaãn tieáp tuïc hoaèng
phaùp, ñi ñoù ñi ñaây
thaêm hoûi ñeä töû vaø
boån ñaïo, quaûng baù giaùo
lyù Böûu Sôn Kyø Höông.
Giaùo lyù Böûu Sôn Kyø Höông
chuù taâm vaøo Töù AÂn,
boán caùi aân phaûi ñeàn
ñaùp: Toå Tieân, Cha Meï, Ñaát Nöôùc,
Tam Baûo (Phaät, Phaùp, Taêng), vaø Ñoàng baøo
nhaân loaïi. Böûu Sôn Kyø Höông laäp traïi
ruoäng ñeå khaån hoang, quy
tuï daân chuùng vöøa tu
haønh vöøa saûn xuaát, tö5 nui thaân, khoâng
soáng nhôø cuûa baù taùnh
boån ñaïo.
Ñöùc
Phaät Thaày tòch dieät taïi
chuøa Taây An, vaøo giôø Ngoï
ngaøy 12 thaùng Taùm naêm Bính
Thìn (1856) . Ngoâi moä cuûa Ngaøi cuõng toïa
laïc taïi chuøa Taây An.
Caùc
Giaùo Toå keá tieáp, sau
Ñöùc Phaät Thaày laø:
-
Ñöùc Phaät Truøm
truyeàn ñaïo 1868 – 1875
-
Ñöùc Boån Sö, tuïc danh Ngoâ
Lôïi, truyeàn ñaïo 1879 – 1890
-
Ñöùc Sö Vaõi Baùn Khoai truyeàn
ñaïo 1901 – 1902
-
Ñöùc Huyønh Giaùo
Chuû, tuïc danh Huyønh Phuù
Soå, khai saùng ñaïo Phaät
Giaùo Hoøa Haûo naêm 1939
Cö
sæ Nguyeãn Long Thaønh Nam, trong Phaät Giaùo Hoøa
Hoûa, trong Doøng Lòch Söû
Daân Toâc, vieát veà Ñöùc
Phaät Truøm nhö sau:
Ñieàu maø ai ñoïc ñeán lòch
söû Ñöùc Phaät Truøm cuõng
ñieàu kinh dò laø tröôøng
hôïp xuaát hieän truyeàn ñaïo
cuõng gioáng nhö tröôøng hôïp
Ñöùc Phaät Thaày Taây An. Ngaøi goác laø ngöôøi Mieân, soáng
taïi vuøng Tri Toân (cuõng goïi
laø Xaø Toùn)
tænh Chaâu Ñoác. Cheát vì beänh thôøi
khí, nhöng oäng boãng soáng
laïi roài töø ñoù khoâng
noùi tieáng Mieân nöõa maø
chæ noùi tieáng Vieät. Cuõng töø ñoù oâng
ra tay
cöùu beänh, vaø truyeàn ñaïo
khuyeán tu, theo nhö giaùo
lyù cuûa Ñöùc Phaät Thaày
Taây An. Söï kieän naày
ñöôïc xaùc nhaän: Ñöùc Phaät
Truøm cuõng phaùt loøng phaùi
Böûu Sôn Kyø Höông, cho
neân daân chuùng tin raèng Ngaøi chính laø
Phaät Thaày Taây An chuyeån
tieáp ñeå tieáp tuïc ñoä
daân.
Cuõng vì theá maø daân
chuùng raát tin töôûng, keùo ñeán
quy y ñoâng ñaûo, laøm cho
Toâng phaùi Böûu Sôn Kyø
Höông laïi moät laàn nöõa
ñöôïc phaùt truyeàn maïnh meõ.
Cuoäc truøy giaùo ñang tieán haønh
thì Phaùp baét Ñöùc Phaät
Truøm ñöa ñi löu ñaøi. Moät thôøi gian sau,
ñöôïc Phaùp traû töï do,
trôû veà Ngaøi laïi tieáp
tuïc truyeàn ñaïo vaø cöùu
beänh.
... Vì trong soá
laõnh tuï Caàn Vöông coù
hai vò laø
Nguyeãn Trung Tröïc, Nguyeãn vaên Thaønh coù
lieân heä ñeán Böûu Sôn
Kyø Höông, cho neân Phaùp
truy naõ caùc tín ñoà
toân giaùo naøym va thi
haønh chaùnh saùch khuûng boá
nghieät ngaõ khi gaëp tín
ñoà Böûu Sôn Kyø Höông.
Traïi ruoäng Böûu
Sôn Kyø Höông
ñöôïc toå chöùc chu
ñaùo vaø thaønh coâng myõ
maõn nhôø söï höôùng daãn
cuûa caùc ñaïi ñeä töû
cuûa Phaät Thaày Taây An. Baèng coâng thöùc traïi ruoäng, Phaät
töû coù phöông
tieân ñeàn ñaùp ñöôïc Töù
AÂn, moât cuoäc caùch maïng
lôùn trong lòch söû hoaønh
phaùp, tu hoïc cuûa Phaät
Giaùo. Caùc traïi ruoäng
ñaùng keå laø: traïi Höng
Thôùi (vuøng Thaát SÔn), traïi
Laùng Linh (sau trôû thaønh
toång haønh dinh khaùng chieán,
chieán khu Baûy Thöøa), traïi
Caàn Loá (bôø Tieàn Giang,
phía Ñoàng Thaùp) traïi Caùi
Daàu (saùt höõu ngaïn Haäu
Giang), vaø nhieàu traïi khaùc
nöûa raûi raùc trong caùc
tænh Long Xuyeân, Sa Ñeùc, Kieán Phong,
Raïch Giaù, Vónh Long, Vónh Bình. Thaán nhuaàn giaùo lyù
Böûu Sôn Kyø Höông, Phaät
töû phaûi laø phaàn yeâu
nöôùc, choáng ngoaïi xaâm, baûo
veä queâ höông. Tö töôûng Böûu Sôn
Kyø Höông ñaõ trui reøn
tinh thaàn yeâu nöôùc cuûa
giôùi noâng daân moäc maïc,
naâng hoï leân haøng chieán
só yeâu nöôùc
quûa caûm.
Nhaân Vaät Vuøng Cöûu Long
Buøi
Höûu Nghóa töùc Thuû Khoa
Nghóa (1807 – 1872)
( coøn tieáp )