Vol.  8   4 / 2002

 

Do hoang Nghia   phutavanthu@yahoo.com  or nthihoang@aol.com

 

VEÀ NHÖÕNG KEÛ SÓ TRONG VOVINAM

 

“SÓ”, trong lòch söû Vieät Nam, coù nguyeân nghóa laø ngöôøi hoïc troø.

 

Daân toäc Vieät Nam laø moät daân toäc yeâu chuoäng vaên hoùa, toân troïng ngöôøi coù hoïc thöùc, neân trong xaõ hoäi Vieät Nam, “keû só”, hay ngöôøi hoïc troø, ñöôïc keå vaøo baäc nhaát. 

“Töôùc höõu nguû só cö kyø lieät, daân höõu töù só vi chi tieân...” 

(Quan chöùc coù naêm baäc: coâng, haàu, baù, töû, nam thì só ñeàu coù maët ñuõ naêm. Thöù daân coù boán giai caáp, thì só thuoäc veà haøng ñaàu: só, noâng, coâng, thöông.)

 

Maáy ngaøn naêm qua, hai chöõ “keû só” ñaõ trôû thaønh moät bieåu töôïng, moät hình aûnh toát ñeïp. Duø ngheøo, duø giaøu, duø laø quan to chöùc troïng choán kinh thaønh, hay chæ laø oâng thaày ñoà daïy hoïc ôû mieàn queâ xa xoâi, “só” vaãn laø hình aûnh ñöôïc toân quí. Bôûi vì nhöõng ngöôøi ñöôïc goïi laø “keû só” ñeàu laø nhöõng ngöôøi ñaùng ñöôïc toân quí. Hoï coù caùc ñöùc tính cuûa moät daân toäc cang cöôøng, troïng nghóa khí, aên ôû coù thuûy coù chung, cö xöû coù nhaân coù duõng; lôïi danh khoâng quyeán ruõ ñöôïc hoï, baïo löïc khoâng laøm hoï khieáp phuïc, vaø hoï khoâng döïa vaøo söùc maïnh ñeå uy hieáp ngöôøi yeáu theá.

 

Neáu hoï yeáu theá? Keû só Vieät Nam khi yeáu theá khoâng a dua laøm baäy, khoâng vì mieáng aên vaø chöõ lôïi danh maø boû ñi loøng töï troïng cuûa mình. Khi thaát theá, coù theå hoï trôû thaønh nhöõng ngöôøi daân taàm thöôøng, ngaøy hai buoåi lo vieäc laøm traû nôï aùo côm, soáng im laëng vôùi sôùm naéng chieàu möa, moät ñôøi vaát vaû, nhöng taâm hoàn hoï vaãn laø taâm hoàn trong saùng bao la cuûa ngöôøi trí thöùc.  

 

Lyù thuyeát Vieät Voõ Ñaïo daïy chuùng ta laøm “só”. Laø ngöôøi hoïc voõ, nhöng chuùng ta cuõng hoïc theo tinh thaàn khí phaùch cang cöôøng cuûa “keû só”.

 

Nhöõng baøi hoïc veà voõ ñaïo daïy chuùng ta troïng nghóa nhaân, soáng chung thuûy, vaø nhôù veà traùch nhieäm ñoái vôùi daân toäc, ñoái vôùi nhaân loaïi. Lyù thuyeát Vieät Voõ Ñaïo daïy chuùng ta laøm “só”, nhöng coù bao nhieâu ngöôøi trong chuùng ta ñaõ xöùng ñaùng ñeå ñöôïc goïi laø “keû só”? 

***

 

Naêm 1980 toâi gaëp moät ngöôøi: voõ sö Nguyeãn Vaên Thö. Moät ñeâm ngoài nghe oâng noùi chuyeän, hai möôi hai naêm qua vaãn coøn hoaøi nghi.

 

Thaày Thö noùi “Vieät Voõ Ñaïo khoâng thích hôïp vôùi xaõ hoäi Myõ”, neân oâng khoâng nhaän lôøi ra laøm vieäc khi toâi ñaïi dieän moät soá anh em, ñeán hoûi yù kieán veà sinh hoaït taïi Myõ. Naêm ñoù, voõ sö Chöôûng Moân Leâ Saùng vaø voõ sö Phoù Chöôûng Moân Traàn Huy Phong ñeàu ôû laïi Vieät Nam ñeå “khoùc cöôøi theo meänh nöôùc noåi troâi”, chuùng toâi khoâng lieân laïc ñöôïc. Khi ñoù ôû haûi ngoaïi chæ coøn thaày Thö.

 

Caâu chuyeän veà Vieät Voõ Ñaïo vôùi thaày Thö khoâng keùo daøi. Khi toâi ñeán thaêm, thaáy thaày ñaàu toùc ñaõ baïc traéng maø môùi laäp gia ñình, môùi coù ñöùa con trai ñaàu loøng vöøa ñöôïc maáy thaùng. Thaày Thö vöøa noùi chuyeän vöøa ñuùt söõa cho con. Toâi chôït thaáy chaïnh loøng, nghó tôùi hình aûnh nhöõng keû só thôøi xöa, veà queâ cöôùi vôï laøm aên sau hôn nöûa ñôøi xoâng pha choán quan tröôøng. Con trai ñaàu loøng thaày Thö teân Nguyeãn Nhaân Voõ, toâi nghe thaày ñaët teân con maø caûm thaáy nhö giaác mô xaây döïng nhaân voõ ñaïo coøn löøng löõng soáng ñaâu ñaây, trong taâm hoàn oâng.

 

Khoâng ñoàng yù vôùi quan nieäm cuûa thaày Thö veà Vieät Voõ Ñaïo trong xaõ hoäi Myõ, anh em toâi veà baét ñaàu xaây döïng heä thoáng voõ ñöôøng. Sau toâi, hình nhö cuõng coù moät vaøi vò voõ sö goïi ñeán, môøi thaày Thö ra laõnh ñaïo, nhöng thaày ñeàu töø choái. Töø ñoù ñeán nay, ngoaøi voõ sö Nguyeãn Minh Haûi, Nguyeãn Thò Caåm Bình, vaø Toáng Minh Ñöôøng, hình nhö thaày khoâng tieáp moät ai khaùc ñeå noùi chuyeän Vieät Voõ Ñaïo taïi nhaø oâng. OÂng beá quan ôû aån. Môùi ñaây, nghe noùi caùnh cöûa ñaõ töø laâu kheùp chaët ñoái vôùi anh em VOVINAM laïi ñöôïc môû roäng ra ñeå ñoùn theâm moät ngöôøi: voõ sö Chöôûng Moân Leâ Saùng.

 

OÂng khoâng nhaän lôøi ra laõnh ñaïo, cuõng khoâng xuaát hieän hay leân tieáng noùi trong nhöõng naêm Vieät Voõ Ñaïo sinh hoaït raàm roä taïi Myõ; nhöng oâng khoâng heà caûn trôû hay pheâ phaùn vieäc laøm cuûa ai. OÂng soáng laëng im, nhaãn nhuïc vôùi ngaøy hai buoåi ñi veà, lo laøm luïng nuoâi con. Khoâng bieát loøng oâng coù thaáy dao ñoäng vôùi nhöõng soùng gioù ba ñaøo maø Vieät Voõ Ñaïo ñaõ vaø ñang gaëp phaûi? Toâi khoâng bieát, toâi chæ tin chaéc chaén raèng oâng laø moät “keû só”, ñang soáng vôùi tinh thaàn cuûa moät keû só trong ngaøy thaùng taøn phai haøo khí.  

 

Nhieàu anh cöïu moân sinh giaø khaùc, khi laøm vieäc chaúng thaáy ñaâu, ñeán khi laøm leã tröôùc ñoâng ñaûo quaàn chuùng laïi aøo aøo ra tranh ñoïc dieãn vaên, tranh nhau ñöùng tröôùc chuïp hình. Nhöõng ngöôøi naøy laø nhöõng anh ba phaûi, khoâng phaûi laø ngöôøi töï troïng, khoâng phaûi laø ngöôøi ñaùng toân troïng, khoâng phaûi “keû só”. Hoï phaûi hoïc göông thaày Thö. 

***

 

“Keû só” thöù hai maø toâi thöôøng nghó ñeán laø coá voõ sö Traàn Huy Phong.

 

Toâi khoâng heà hoïc vôùi thaày Phong, maø cuõng chöa töøng ñöùng tröôùc maët noùi chuyeän vôùi oâng. Nhöng ngaøy tröôùc naêm 1975 toâi coù thaáy thaày Phong nhieàu laàn, “thaáy” thoâi, chôù khoâng phaûi laø gaëp. Bôûi vì ngaøy ñoù (vaø cho ñeán baây giôø) toâi laø moät hoïc troø mang ñai xanh, chen laãn trong maáy traêm ngaøn moân sinh ñeo ñai xanh khaùc, thaáy quí thaày laø traùnh ñi choã khaùc ngay.  Nhöõng ngaøy môùi ñeán Myõ, ñi sinh hoaït xaây döïng VOVINAM, toâi coù cô hoäi gaëp gôõ, quen bieát vôùi nhieàu vò voõ sö, huaán luyeän vieân ñaøn anh khaùc. Trong ñoù coù nhöõng ngöôøi hoïc tröïc tieáp vôùi thaày Phong, moät trong nhöõng ngöôøi naøy daïy toâi baøi Nhaät Nguyeät Ñaïi Ñao vaø baøi ñaùnh Maõ Taáu: voõ sö Traàn Vaên Beù.

 

Nhieàu khi ngoài chia nhau oå baùnh mì khoâ, hay taùch traø nhaït, hay chuùt caø pheâ aám treân ñöôøng daøi, anh em keå cho nhau nhieàu kyû nieäm cuõ. Toâi nghe raát nhieàu chuyeän toát ñeïp veà thaày Phong. Vaø ñeâm nay ngoài tính laïi soå ñôøi: ñaõ hôn ba möôi naêm laøm moân sinh VOVINAM, toâi tieáp xuùc nhieàu, nghe nhieàu ñieàu toát ñeïp veà thaày Phong, nhöng chöa heà nghe ai noùi moät lôøi noùi xaáu naøo veà oâng. 

 

Sau naêm 1975, nhieàu anh em VOVINAM ôû laïi trong nöôùc bò baét bôù, giam caàm. Thaày Phong toå chöùc cho hoï vöôït thoaùt, nhö ngöôøi anh lôùn lo cho ñaùm ñaøn em trong luùc khoù khaên maø khoâng keå ñeán söï khoù khaên nguy hieåm cho rieâng mình. Tö caùch naøy ñuùng laø tö caùch cuûa moät keû só: thaáy vieäc phaûi laøm laø laøm, duø cho khoù khaên nguy hieåm ñeán baûn thaân cuõng laøm. Töø chuyeán taàu cho quí vò voõ sö thöôïng thaëng cuûa VOVINAM nhö Leâ Coâng Danh, Traàn Vaên Beù,... cho ñeán nhieàu chuyeán taàu sau, nhieàu anh em ñi ñöôïc ñeán beán bôø bình yeân maø khoâng maát tieàn ñeàu nhôø ôû thaày Phong. Trong hoaøn caûnh khoù khaên cuøng cöïc, oâng vaãn giöõ troøn ñaïo nghóa!

 

Sau naêm 1975 toâi khoâng heà thaáy laïi thaày Phong, nhöng coù dòp noùi chuyeän vôùi oâng vaøi laàn, qua ñieän thoaïi.

 

Luùc tröôùc coù anh Lyù Phuùc Thaùi, mang chuaån hoàng ñai, laø “UÛy Vieân Thanh Tra” cuûa Toång Cuïc Huaán Luyeän VOVINAM, laøm vieäc döôùi quyeàn thaày Phong. Thaùng Tö naêm 1982 trong moät buoåi hoïp taïi nhaø oâng, oâng tuyeân boá vôùi boïn toâi laø ñaõ lieân laïc ñöôïc vôùi thaày Phong, thaày Phong ñeà cöû oâng ra laõnh ñaïo sinh hoaït taïi haûi ngoaïi. Nhaân danh thaày Phong, oâng ñeà cöû anh Döông Vieát Huøng laäp “Cuïc Huaán Luyeän Myõ Chaâu”, anh Huøng laø “Cuïc Tröôûng”, toâi laø “Toång Thö Kyù”. Caùi “Cuïc Huaán Luyeän” cuûa anh Huøng vaø toâi töø luùc thaønh laäp cho ñeán luùc tan raû maáy thaùng sau, chæ qui tuï ñöôïc naêm maïng: anh Thaùi, anh Huøng, anh Leâ Ngoïc Ngoaïn, anh Nguyeãn Thaùi Hieáu, vaø toâi. Khoâng anh em naøo khaùc tin anh Thaùi, maõi veà sau naøy toâi môùi hieåu.

 

Maáy naêm sau, khi noùi chuyeän vôùi thaày Phong qua ñieän thoaïi, toâi hoûi veà vieäc thaày cöû anh Thaùi ra “laõnh ñaïo”, thaày Phong noùi: “Töø sau ngaøy 30 thaùng Tö naêm 1975, thaày chöa heà coù dòp noùi chuyeän vôùi anh Thaùi”.

 

Toâi hoûi yù kieán thaày Phong veà vieäc ñieàu haønh, xaây döïng moân phaùi taïi Myõ, thaày noùi: “Maáy em neân coá gaéng lo hoïc taäp theâm, veà vaên hoùa cuõng nhö veà voõ ngheä. Thaày ôû xa khoâng bieát hoaøn caûnh ñòa phöông nôi em ôû neân khoâng daùm cho yù kieán. Neáu sau naøy coù dòp gaëp nhau, thaày seõ noùi nhieàu hôn....”

 

Lôøi noùi raát khoan hoøa, dung dò, khieâm nhöôøng. Khoâng ra veû keû caû ban lôøi chæ daïy, khoâng nhö nhieàu ngöôøi hieän nay laàm töôûng, oâng khoâng heà loâi keùo, saép xeáp boïn toâi, nhöõng teân huaán luyeän vieän hung haêng nhaát ngaøy ñoù vaøo phe nhoùm cuûa oâng. Hình nhö trong ñôøi sinh hoaït cuûa oâng, VOVINAM chæ laø moät nhoùm thuaàn nhaát, oâng khoâng coù yù toå chöùc beø nhoùm rieâng tö. Ngöôøi naøo töï nhaän laø “hoïc troø thaày Traàn Huy Phong”, roài toå chöùc beø nhoùm rieâng tö goïi laø nhoùm cuûa thaày Phong, khoâng ñoaøn keát sinh hoaït vôùi moân sinh caùc nôi khaùc, laø ñaõ laøm traùi vôùi taâm nguyeän cuûa thaày, toâi nghó. 

Naêm ngoaùi nghe tin di aûnh thaày Phong ñöôïc röôùc veà thôø ôû Toå Ñöôøng Vieät Voõ Ñaïo ôû Saøi Goøn, toâi cuõng caûm thaáy an taâm. Naêm nay nghe coù maáy keû töï nhaän laø “daân Hoa Lö”, laø baïn, laø “hoïc troø thaày Phong”, vieát baøi phæ baùng Chöôûng Moân, chaø ñaïp uy tín vaø danh döï Toå Ñöôøng, toâi cuõng thaáy hôi buoàn. Chöôûng Moân laø hình aûnh töôïng tröng cho danh döï vaø uy tín moân phaùi, ñôøi soáng vaø khaû naêng cuûa voõ sö Leâ Saùng raát xöùng ñaùng vôùi uy tín vaø danh döï naøy. Toå Ñöôøng laø nôi giöõ naém tro taøn cuûa saùng toå Nguyeãn Loäc, cuõng laø moät hình aûnh töôïng tröng cho uy tín vaø danh döï moân phaùi, ñoù laø taâm ñieåm ñoàng qui cho moïi ngöôøi nhìn vaøo ñeå maø nghó veà, nhôù veà yù chí muoán thoáng nhaát phaùt trieån sinh hoaït. Di aûnh thaày Phong cuõng ñang ñöôïc thôø ôû ñoù, phæ baùng, boâi nhoï Chöôûng Moân vaø Toå Ñöôøng naøo coù khaùc gì phæ baùng vaø chaø ñaïp leân linh hoàn thaày Phong?!

***

 

Ñoä hôn möôøi naêm tröôùc, toâi coù dòp laùi xe ñi ngang mieàn baéc California. Ñi ngang thaønh phoá San Jose, nghe trong radio ñang coù chöông trình phoûng vaán nhöõng ngöôøi laøm “veû vang daân Vieät”. Nghe treân ñaøi giôùi thieäu moät ngöôøi Vieät töø tay traéng laøm neân moät taøi saûn haøng chuïc trieäu ñoâ la ôû Myõ. Nghe chuyeän moät hoài, môùi hay oâng trieäu phuù ñoù laø moät moân sinh VOVINAM, toâi cuõng coù quen oâng naøy neân thaáy möøng cho oâng.

 

Chuyeän roài cuõng ñaõ xa. Maáy hoâm tröôùc nghe voõ sö Chöôûng Moân Leâ Saùng ñeán California, toâi laën loäi ñeán thaêm, thaáy oâng trieäu phuù ñöôïc phoûng vaán treân ñaøi phaùt thanh naêm naøo ñang khoanh tay ñöùng haàu oâng thaày, toâi cöôøi, nhöng khoâng ngaïc nhieân. OÂng tieàn muoân baïc vaïn ôû ñaâu toâi khoâng bieát, veà trong voøng sinh hoaït anh chò em VOVINAM, oâng vaãn laø moät ngöôøi nhö boïn toâi, vaãn ngoài xeáp baèng döôùi ñaát vôùi nhau, chia nhau maãu baùnh mì khoâ, uoáng nöôùc laïnh cöôøi chuyeän ñôøi daâu beå. 

 

Ñieàu toâi muoán neâu ra ñaây laø hình aûnh oâng trieäu phuù ñöùng haàu oâng thaày ngheøo.

 

Ñaõ nghe nhieàu chuyeän veà oâng, coøn nghe nhaø thô Nguyeân Sa, roài nhaø thô Du Töû Leâ vieát baùo ca ngôïi oâng: naøo laø giaøu coù, quyeàn uy, naøo laø cö xöû haøo phoùng vôùi vaên ngheä só; trong caùc buoåi hoïp maët, oâng noùi ngöôøi ta cuùi ñaàu nghe, nay thaáy oâng ñöùng cuùi ñaàu kính caån nghe oâng thaày ngheøo noùi chuyeän, toâi baät cöôøi; nhöng toâi phuïc oâng. Tinh thaàn nhaân nghóa, caùch cö xöû thuûy chung cuûa oâng laø tinh thaàn vaø caùch cö xöû cuûa “keû só”. Toâi goïi oâng laø keû só, moät trong raát nhieàu keû só cuûa VOVINAM. 

(Coøn tieáp) 

 

Toáng Minh Ñöôøng

Moân sinh Lam Ñai caáp III

Phaàn 2       Home