Vol. 1 06/ 2001
Kyù söï
Nhöõng Cuoäc Ñi Saên Baén
cuûa
vs Traàn Taán Vuû |
|
Khoâng hieåu ma löïc naøo ñaõ khieán toâi
rôøi thaønh phoá Ñaø Naüng ñoâng ñuùc, nhoän nhòp ñeå tìm veà vôùi nhöõng caùnh
röøng nguyeân thuûy vuøng cöïc baéc Taây Nguyeân, nôi maø vôùi toâi taát caû
coøn ñang xa laï vaø bí aån. Co leõ
chính caùi hoang sô ñeán rôïn ngôïp, bí aån ñeán thieâng lieâng kia ñaõ cuoán
huùt toâi, ñaõ khôi daäy khaùt voïng cuûa toâi laø muoán tìm hieåu, khaùm phaù
bao ñieàu kyø dieäu cuûa thieân nhieân, muoán tìm moät nguoàn sinh löïc môùi
vaø queân ñi bao noåi öu phieàn cuûa cuoäc soáng.
Noùi ñeán Kon Tum ngöôøi ta nghó ngay ñeán
röøng nuí vôùi bao loaøi thuù vaät, ñeán ñoàng baøo daân toäc vôùi phong tuïc
taäp quaùn cuûa hoï, ñeán nhöõng trang söû thi coøn vang voïng tieáng coàng
chieâng….. Tuy nhieân ñeû hieåu vaø soáng ñöôïc treân maûnh ñaát ñaøy huyeàn
thoïai naày khoâng phaûi laø ñieàu deã daøng.
Tröôùc khi “nhaäp cuoäc” toâi coù tham khaûo caùc taøi lieäu ñi röøng
vaø soáng trong öøng cuûa nhieàu ngöôøi coù kinh nghieäm, song thöïc teá phöùc
taïp hôn nhieàu vôùi muoân vaøn baát traéc khoâng löôøng tröôùc ñöôïc. Hôn möôøi naêm soáng trong nhöõng caùnh
röøng, toâi ñaõ ñi qua nhieàu laøng baûn, tham gia nhieàu cuoäc saên baén,
nhieâuø chuyeán ñi gian khoå ñeå tìm traàm höông. Chính thöïc teá va chaïm naøy ñaõ giuùp cho toâi coù ñöôïc moä
voán kieán thöùc veà röøng cuõng nhu nhöõng kinh nghieäm quyù giaù khi soáng
trong röøng maø khoâng coù saùch vôû naøo cung caáp toát hôn.
Konplong naêm 1976..
Konplong
laø moät trong 5 huyeän cuûa tænh Kon Tum.
Cuoäc haønh trình moät phaàn tö theá kyõ tröôùc cuûa toâi baét ñaàu töø
nhöõng caùnh röøng Konplong. Thöïc teá
daïy cho toâi baøi hoïc ñaàu tieân laø phaûi tìm hieåu phong tuïc, taäp quaùn
cuûa ñoàng baøo ñòa phöông. Töø ñoù
môùi coù theå hoøa nhaäp vaøo cuoäc soáng cuûa hoï bôûi vì chính hoï seõ laø
nhöõng baïn ñöôøng tin caäy nhaát trong caùc cuoäc phieâu löu. Konplong noùi rieâng vaø caû Kon Tum noùi
chung coù nhieàu thaønh phaàn daân toäc sinh soáng. Taïi caùc laøng xa thò xaõ, thò traán thì haàu heát laø ñoàng
baøo caùc daân toäc thieåu soá: Xeâ
ñaêng, Bana, Jarai, Hre.. Daân toäc Xeâ ñaêng chieám nhieàu nhaát. Ñoàng baøo ôû ñaây raát hieáu khaùch, thaät
thaø nhöng noùng naûy vaø töï aí cao.
Khaùch quen ñeán nhaø hoï mang röôïu caàn ra môøi, thoâng leä thì khaùch
uoáng tröôùc, sau ñoù chuû nhaø môøi côm.
Duø coù thieáu thoán cöïc khoå hoï vaån theå hieän vai troø moät chuû
nhaø hieáu khaùch hoaøn haûo nhaát. Hoï
soáng chuû yeáu vaøo nöông raãy vaø saên baén.
Du canh, du cö laø tình traïng phoå bieán. Hoï quen vôùi nhöõng neáp sinh hoaït cuûa boä laïc hoang sô. Caùch toå chöùc cuoäc soáng cuûa daân toäc
Bana, Xeâ ñaêng coù tieán boä hôn. Hoï
laøm luùa nöôùc vaø ñuùc caùc duïng cuï lao ñoäng, binh khí. Vuõ khí ñoàng baøo thöôøng hay söû duïng laø
naù, dao, maùc….. Ngoaøi röøng thì caøi baãy.
Naù laø moùn vuõ khí khoâng theå thieáucuûa ñoàng baøo khi ñi röøng
(neáu khoâng coù suùng). Hoï laø nhöõng
tay thieän xaï khi duøng naù. Tröôùc
naêm 1945 nhieàu laøng ñaõ bieát söû duïng laêng khieân vaø dao ñeå ñaùnh caän
chieán. Caùch thöùc naày xuaát phaùt
töø nhöõng ñôït ñi xaâm laán, chieám cuûa caæ, baét noâ leä.. cuûa moät soá boä
laïc huøng manh, hieáu chieán. Moät soá
laøng coù ngöôøi bieát söû duïng nhieàu loaïi ñoäc döôïc pha cheá töø caùc caây
thuoác treân röøng ñeå haïi ngöôøi. Ña
soá laø daân toäc Hre. Truyeàn thoáng
vaên hoùa caùc daân toäc chuû yeáu laø nhöõng leå hoäi: Leã möøng nhaø môùi, möøng luùa môùi, leå
hoûi, leã ñöa tang.. Leã ñaâm traâu laø moät leå hoäi ñaëc saéc nhaát, noù theå
hieän taäp trung baûn saéc daân toäc ñoïc ñaùo cuûa caùc daân toäc Taây
Nguyeân. Leã hoäi ñaâm traâu toå chöùc
vaøo muøa aên Teát cuûa hoï, töùc laø baét ñaàu khoaûng thaùng hai döông
lòch. Leã hoäi keùo daøi lieân mieân
trong nhieàu ngaøy. Hoï ñoát löûa, hoùa
trang, ñaùnh coáng chieâng, vui ñuøa nhaûy muùa.. Con traâu bò coät vaøo moät thaân
caây to giöõa baõi ñaát troáng. Tröôùc
khi ñaâm, daân laøng laøm leã xin pheùp Thaàn linh. Sau ñoù moïi ngöôøi nhaûy muùa, la heùt chung quanh con traâu. Haõnh dieän nhaát laø ngöôøi ñaâm nhaùt ñaàu
tieân. Moåi nhaùt ñaâm vaøo con traâu
ñeàu nhaän ñöôïc söï coå vuõ vang doäi cuûa daân laøng. Con traâu chay voøng quanh caây coät cho
ñeán khi maùu chaû ra thaønh vuõng môùi ngaõ ra cheát. Caùc ñieäu muùa cuûa hoï nhö laø söï taùi
hieän quaù khöù toå tieân ñaõ töøng soáng, ñoù laø nhöõng haønh ñoäng khi ñoái
ñaàu vôùi ñòch, khi saên moài, khi lao ñoäng.
Nhöõng cuoäc vay baét, vôøn nhau, nhuõng theá ñaâm theá thuû theå hieän
qua töøng ñieäu muùa. Ñaâm traâu vöøa
laø moät leã hoäi mang tính caùch truyeàn thoáng, vöøa theå hieän baûn chaát
hoang sô ñeán man rôï cuûa ñoàng baøo daân toäc. Khi nhöõng nghi leã baét ñaàu ñaõ qua, ngöôøi ta aên thòt con
traâu vöøa ngaû xuoáng, uoáng röôïu caàn vaø vui chôi nhaûy muùa. Ñaây cuõng laø dòp ñeå thanh nieân nam nöõ
tieáp xuùc vôùi nhau. Nam nöõ coù
quyeàn tö do tìm hieåu vaø yeâu nhau nhöng cöôùi hoûi thì coøn bò raøng buoäc
nhieàu tuïc leä. Moãi daân toäc coù
moãi tuc leä khaùc nhau, nhöng ña soá vaãn coøn duy trì cheá ñoä maãu heä: con gaùi ñi cöôùi choàng, con sinh ra mang
hoï meï, tröôùc khi coù vôï, ngöôøi con trai phaûi oû laøm coâng cho nhaø gaùi
vaøi naêm. Gia laøng laø ngöôøi coù quyeàn xeùt xöû moïi maâu thuaãn vaø ñònh
ñoaït vieäc tieán haønh caùc phong tuïc.
Toâi ñaõ coù nhieàu dòp tham döï leã ñaâm traâu cuûa caùc laøng. Trong
moåi laàn nhö theá toâi laøm quen, keát nghóa vôùi vaøi ngöôøi thieân xaï veà
saên baén vaø coù nhieàu kinh nghieäm ñi röøng. A Boat laø ngöôøi gioûi nhaát.
Anh coù taøi öùng bieán trong moïi tình huoáng, thöøa baûn lónh ñeå
ñöông ñaàu vôùi nguy hieåm. Coù ñöôïc
nhöõng baïn ñöôøng tin caäy, toâi baét ñaàu toå chöùc nhöõng chuyeán ñi saên
maø thöïc chaát laø nhuõng cuoäc thaùm hieåm kyø thuù.
Laàn theo daáu veát
caùc loaøi thuø..
Saên baén vôùi toâi laø moät noãi ñam
meâ. Moãi cuoäc ñi laø moãi cuoäc ñoái
ñaàu vôùi bao gian khoå vaø nguy hieåm.
Ngöôøi ñi saên phaûi hoäi ñuû nhöõng ñieàu kieän: söï hieåi bieái tinh töôøng veà röøng, söï
nhanh nhaïy, söï kieân trì.. nhöng ñöùc tính tieân quyeát nhaát caàn phaûi coù
laø loøng can ñaûm. Vôùi cuoäc ñi saên
bình thöôøng, chuû yeáu ñeå tìm thöïc phaåm, thì nhöõng ñieàu kieän treân quaû
thaät khoâng caàn thieát laém, nhöng vôùi nhöõng chuyeán ñi saên caùc loaøi
thuù döõ, nhieàu nguy hieåm thì ngöôøi thôï saên phaûi ñaày ñuû baûn lænh. Moãi chuyeán ñi saên vôùi toâi laø moät kyû
nieäm saâu saéc nhöng kyû nieäm khoù queân nhaát baét ñaàu töø chuyeán ñi saên
thöù 3.
Tröïc dieän chuùa sôn laâm
Ñaàu
thaùng 4 – 1979 toâi cuøng moät soá anh em laø ngöôøi ñòa phöông toå chöùc
chuyeán ñi saên thöù 3. Cuõng nhö
nhuõng laàn tröoác ñoù, haønh trang cuûa toâi goàm moät ba loâ caù nhaân ñöïng
voõng ny long, taám ñaáp, thuoác men vaø long thöïc cho 8 ngaøy, chuû yeáu laø
gaïo vaø gia vò, coøn thöùc aên thì töï kieám ôû röøng. Moãi ngöôøi trong chuùng toâi töï mang
röôïu. Nhöõng luùc döøng chaân nghæ
ngôi beân bôø suoái, ngoäi quay quaàn beân nhau uoáng röôïu vôùi vaøi mieáng
thòt röøng vöøa nöôùng cong beân ñoáng löûa môùi ñoát thaät khoâng gì thích
thuù baèng. ÔÛ ñaây khoâng coù tieáng
nhaïc saäp xình, khoâng coù aâm thanh hoãn taïp oàn aøo, chæ nghe tieáng thaùc
reo voïng ì aàm qua nhieàu vaùch ñaù, tieáng chim hoùt líu lo beân caønh laù
thaáp.. Moät khoâng gian tuyeät vôøi cho con ngöôøi soáng thaät vôùi mình.
Buoåi saùng ngaøy thöù 3 cuûa chuyeán ñi, anh
em chuùng toâi daäy sôùm, cuøng uoáng chung moät ly caø feâ roài baøn keá
hoaïch saên baén. Chieàu hoâm qua khi
ñeán ñöôïc khu röøng giöõa Kakkoâi vaø Ma9ng Buùt thì trôøi ñaõ toái, anh em
toâi phaûi nghæ laïi. A Boat vöøa uoáng
vöøa keå laïi hoài ñeâm anh mô thaáy ñieàm toát vaø mô thaáy coïp keâu. Anh noùi chuyeán naày chaéc gaëp may. Nghe anh noùi toâi cuõng khoâng tin laém vì
nghæ raèng ban ngaøy ñi meät, thì ban ñeâm nguû mô laø chuyeän thöôøng. Khoâng ngôø caâu chuyeän xaûy ra ñuùng nhö
lôøi A Boat noùi. Khi chuùng toâi ñi
xem ñòa theá vaø daáu chaân cuûa thuù thì thaáy oû moät vuõng nöôùc coù nhieàu
daáu chaân thuù cuøng nhöõng daáu chaân coïp môùi coù. Chuùng toâi lieàn tìm ñòa theá thuaän lôïi
nhaát ñeå phuïc kích. Thôøi gian naày
khoâng ai ñöôïc huùt thuoác, noùi chuyeän.
Cho ñeán 4 giôø chieàu thì con coïp xuaát hieän. Quaû thaät laàn ñaàu tieân toâi thaáy coïp
oû trong röøng vaø môùi hieåu theá naøo laø uy löïc cuûa chuùa sôn laâm. Con coïp ñöùng löøng long troâng oai huøng
vaø döû hôn nhieàu so vôùi coïp trong sôû thuù. Nhìn vaøo maët vaø boä raâu khoang traéng khoang ñen laãn loan
thaáy hoa maét vaø töôûng chöøng nhö noù quaù lôùn. Ba anh em chuùng toâi neùt maët ñeøu bieán saéc. Hai khaåu suùng luoân höôùng tôùi nhöng chöa
thuaän tieän baén vì chuùng toâi ñang ôû theá ñoái ñaàu vôùi noù. Coïp coù quaùn tính laø nhaûy tôùi. Tröôøng hoïp ta phaûi baén khi ñoái dieän
thì phaûi traùnh nhanh choã mình ñöùng.
Chuùng toâi chôø con coïp uoáng nöôùc xong quay ñaàu ñi laø baén. Anh A Boat noå hai phaùt, moät phaùt truùng
vaøo mang tai. Con coïp phoùng tôùi
khoaûng 5 meùt roâi ngaõ. Laàn ñaàu
tieân toâi ñöôïc aên thòt coïp. Thòt
coïp ngon nhöng mau bò oâi hôn caùc thòt loaøi thuù khaùc. Toâi chöa coù kinh nghieäm neân ñeå boä da
bò uôn, ñöôïc thôøi gian saâu boï ñuïc hö neân vöùc xuoáng hoà. Con coïp naày ñöôïc 10 kg xöông saáy khoâ,
luùc ñoù baùn ñöôïc 11 chæ vaøng. Chi
phí cho chuyeán ñi xong, moãi ngöôøi coøn ñöôïc 3 chæ. Thôøi ñieåm naày kieám ñöôïc 3 chæ vaøng
khoâng phaiû deã neân anh em ai cuõng phaán khôûi. Chuyeán ñi saên laøm toâi lieân töông ñeán ngoïn roi ñaùnh coïp
ñaõ hoïc döôïc cuûa oâng Baûy – moät noâng daân oû Ñaïp Ñaù, Bình Ñònh vaøo
naêm 1970. OÂng Baûy phaân tích raát tæ
mæ vaø cho bieát thôøi xöa oâng noäi oâng ñaõ töøng söû duïng ñeû chieán ñaâu
vôùi coïp. Roi ñaùnh coïp coù ba ngoïn
chính, 3 ngoïn phuï, Moåi ngoïn ñeøu
coù öùng bieán. Ngöôøi luyeän taäp caàn
phaûi coù söùc khoû vaø kieân trì, phaûi taäp di chuyeån cho nhanh vaø ñaùnh
ngoïn coân xuoáng cho maïnh. Khi ñoái
dieän vôùi coïp phaûi bình tænh, töï tin.
Con coïp chuaån bò phoùng tôùi laø chaân ruøng xuoáng, ñuoâi giô
cao. Khi phoùng tôùi ñuoâi noù ñaïp
xuoáng. Luùc ñoù ta nhaûy traùnh qua
moät beân khoaûng 3 böôùc, ñaùnh ngoïn roi vaøo choã ñöùng cuû laø truùng. Ngöôøi taäp baøi naày phaûi luoân nhaûy –
ñaùnh, ñaùnh – nhaûy. OÂng Baûy cho
bieát moät kinh nghieäm: nhöõng con
coïp coù taät luoân hung döõ vaø lì lôïm,
Noù thöôøng xuyeân baét ngöôøi vì khoâng baét ñöôïc thuù röøng nhanh nhö
caùc con coïp khaùc. Ñoùi quaù hoùa
lieàu daàn daàn thaønh quen, ngöôøi ñi röøng caàn phaûi caûnh giaùc hôn vôùi
nhöõng con coïp naøy. Nhôø coù hoïc
ñöoïc chuùt ít baøi roi ñaùnh coïp neân khi caàm gaäy ñi röøng toâi töï tin
hôn.
Nhöõng chuyeán ñi saên laø nhöõng cuoäc khaùm
phaù kyø thuù. Kinh nghieäm ñi röøng
ngaøy caøng tích luõy nhöng ñeå coù ñöôïc nhö vaäy toâi cuõng ñaõ traûi qua
khoâng ít nhöõng giôø phuùt gay go.
Baùt quaùi traän giöõa röøng xanh
(Ñoùn xem tieáp theo)