|
|
||
|
Vol. 11
10/ 2002 |
2nd
year edition |
|
|
||
Please click to download VNIfonts if you cannot
read this page. Best view with Internet Explorer.
Boùng thôøi gian
TIEÃN
NGÖÔØI ÑI...
*Leâ-vaên-Phuùc
ghi
Trong cuoäc dôøi vieát vaên, hieám khi naøo toâi vieát chuyeän
buoàn, bôûi cuoäc ñôøi voán
dó ñaõ laø moät chuoãi ngaøy buoàn roài thì taïi sao toâi laïi
khôi theâm moái saàu vaïn coå?
Nhöng laàn naøy phaù leä, toâi vieát veà caùi tang cuûa moät
ngöôøi baïn, cuõng laø moät ngöôøi raát quen thuoäc trong giôùi vaên hoïc ngheä
thuaät: Ñoù laø nhaø thô Mai Trung Tónh. Caùi tang chung
trong giôùi caàm buùt vaø caùi tang rieâng ñoái vôùi gia ñình cuûa anh.
Nhö chuùng ta ñeàu bieùt, teân tuoåi Mai Trung Tónh
noåi baät khi anh ñöôïc giaûi thöôûng vaên chöông toaøn quoác (1960-1961) cuøng
vôùi Vöông Ñöùc Leä qua taäp 40 baøi thô.
Anh sinh tröôûng taïi Haø-Noäi, cöïu hoïc sinh Chu Vaên An, toát
nghieäp Cöû
Nhaân Giaùo Khoa Trieát Hoïc Taây Phöông vaø Cöû Nhaân Vaên Chöông. Laøm thô töø naêm 15 tuoåi. Doäng vieân
khoùa 16 Thuû Ñöùc. Ñaïi UÙy Cuïc Taâm Lyù Chieán, Tröôûng ban
Chöông Trình Ñaøi Tieáng Noùi Quaân Ñoäi, ñaëc traùch Chöông Trình Daï Lan,
vieát lôøi nhaïc phaåm “Laâu ñaøi tình aùi” vôùi Traàn-thieän-Thanh,
bieät phaùi veà Boä Giaùo Duïc daïy vaên chöông, trieát hoïc tröôøng Kyõ Thuaät
Cao Thaéng vaø caùc tö thuïc taïi
Sau
Nhöõng taùc phaåm ñaõ xuaát baûn goàm coù:
40 baøi thô cuûa Mai Trung Tónh vaø Vöông Ñöùc Leä
Ngoaøi Vöôøn Ñòa Ñaøng
Nhöõng Baøi Thô Xuoâi
Thô Mai Trung Tónh
Moät soá saùch luaän ñeà soaïn chung
vôùi Chaâu Sôn, Vöông Ñöùc Leä.
Taùc phaåm cuûa anh khoâng nhieàu nhöng choïn loïc, chöùa ñöïng suy
tö, khaéc khoaûi veà cuoäc ñôøi. Hình nhö anh chòu aûnh
höôûng cuûa trieát hoïc taây phöông neân lôøi thô nhuoám veû hoaøi nghi, thaát
voïng veà hieän taïi laãn töông lai. Haïnh phuùc chæ
laø chieác boùng coâ ñôn xa vôøi vôïi.
Anh vieát:
Haïnh phuùc chaúng
ñaêng quang
Töông lai ñoâi
caùnh moûi
Toâi nghe toâi
naõo neà
Ñaõ qua taàm tay vôùi.
Bò ñaày aûi khoán cuøng trong traïi caûi taïo, söùc khoûe cuûa
anh sa suùt, nhuoám beänh neân khi tôùi ñaát töï do, anh ñaõ mang trong ngöôøi
maáy chöùng nan y, trong ñoù coù ung thö naõo boä.
ÔÛ Annapolis khoâng bao laâu, anh phaûi moå oùc roài
beänh tình naëng hôn phaûi naèm trong nursing home töø thaùng 7 naêm 2000.
Nursing home taïi Catonsville, caùch thuû ñoâ khoaûng 50 daëm
veà phía baéc, caïnh quoác loä 95 höôùng leân Nöõu öôùc.
Ngay töø khi anh coøn ôû Annapolis, baïn cuøng khoùa 16, cuøng
tieåu ñoäi, cuøng toaùn laø Leâ-baûo-Huøng ñaõ baøn vôùi toâi laø heïn nhau cöù
khoaûng 2 thaùng ñi thaêm Mai Trung Tónh moät laàn vì cöù theo beänh traïng naøy thì Mai Trung Tónh khoâng
soáng ñöôïc bao laâu nöõa!
Chuùng toâi ñaõ laøm coâng vieäc aáy cho ñeán ngaøy
anh maát.
Taïi nursing home ôû Catonsville, moät nôi nuoâi nguôøi giaø,
ngöôøi ñau yeáu beänh hoaïn trong moät khu nhaø hai taàng naèm trong ñöôøng
heûm Fusting, nom raát laø cuõ kyõ. Cuõng coù y taù, nguôøi
saên soùc beänh nhaân nhöng taát nhieân khoâng theå naøo baèng söï saên soùc
cuûa ngöôøi nhaø.
Beänh nhaân thuoäc nhieàu saéc toäïc, phaàn lôùn laø oâng giaø
baø caû loïm khoïm löng coøng, ngoài xe laên, laép
oáng thôû vaøo mieäng, oáng truyeàn thöùc aên vaøo daï daày. Hoï ôû chung töø 2 ñeán 3 ngöôøi moät phoøng. Coù ngöôøi ñieác
môû TV thaät lôùn tieáng ñeå coá nghe aâm nhaïc tieáng noùi, coù ngöôøi thoaùng
nghe tieáng ñoäng laø maát nguû - nhö baïn
chuùng toâi - , coù ngöôøi reân la höø höø vì beänh taät haønh haï, coù
ngöôøi khoùc loùc ñoøi thöù noï thöù kia.
Y taù ñaõ quaù quen thuoäc vôùi nhuõng caûnh aáy roài
neân khoâng coøn caùi xuùc ñoäng nhö ngöôøi bình thöôøng chuùng ta nöõa.
Chieàu chieàu, ngöôøi beänh naøo coøn leâ leát xe laên hay coù ngöôøi nhaø tôùi ñaåy xe xuoáng vöôøn ngoù
trôøi maây coû caây hoa laù thì coi nhö toát phöôùc. Baèng
khoâng thì naèm treân giöôøng beänh nhìn traàn nhaø, nhìn vaùch cho qua ngaøy
thaùng voäi.
Chuùng toâi khoâng ôû ñeán chieàu toái ñeå quan saùt khung caûnh
nursing home ban ñeâm nhöng cöù töôûng töôïng ra cuõng ñuû thaáy theâ thaûm
roài.
Thôøi gian Mai Trung Tónh naèm nursing home, chæ coù
vôï laø chò Vuõ thò Thaûo saên soùc. Haøng ngaøy, chò vaøo
moãi buoåi saùng sôùm laøm veä sinh, lau chuøi, cho anh aên uoáng xong roài ñi
laøm. Buoåi chieàu, ôû sôû veà chò laïi vaøo thaêm vaø
ôû tôùi toái mòt môùi veà nhaø. Nghe noùi thaân nhaân
cuõng coù ñeán thaêm moät ñoâi laàn. Coøn hai caäu con trai ôû tuoåi 30
thì chuùng toâi khoâng gaëp caùc chaùu ñeán thaêm boá bao giôø.
Ñaùm baïn gaàn guõi nhaát vôùi anh ôû vuøng naøy
khoâng ñöôïc bao nhieâu. Ngöôøi thì baän ñi laøm, ngöôøi thì ôû khaù xa,
ngöôøi thì khoâng coù phöông tieän xe coä.
Neân ai di thaêm ñöôïc thì ñi ñeå an uûi ngöôøi baïn
baát haïnh.
Coù laàn, chuùng toâi ñaõ cuøng caùc anh Hoaøng-Haûi-Thuûy,
Uyeân Thao, Döông Ngoïc Hoaùn vaø baïn
ôû xa nhö Ngoâ höõu Lieãn (Houston) ñi thaêm anh. Coù luùc anh nhôù , goïi ñuùng teân baïn, coù khi anh queân, queân caû
ngöôøi baïn raát thaân laø Vöông Ñöùc Leä.
Nhöng coù 2 ñieàu anh vaãn nhôù: Ñoù laø nhaéc ñeán teân vôï laø
chò Thaûo vaø moõi khi toâi ñoïc caâu thô vui:
Vuù em neáu
phaûi...
Thì laäp töùc anh ñoïc tieáp:
... laø ñoài
Thì anh leân ñænh,
anh ngoài laøm thô.
(nhôø 2 caâu thô naøy, Leâ Baûo Huøng vôùi toâi laøm quen vaø
chôi vôùi Mai Trung Tónh trong traïi nhaäp nguõ soá 3, tröôùc khi nhaäp nguõ
khoùa 16 Thuû Ñöùc. Xin coi phaàn phuï luïc “Thô Mai Trung
Tónh”).
Moãi laàn thaêm, chuùng toâi mua chuùt quaø baùnh. Anh thích nhaát laø ñöôïc aên baùnh gioø, chaéc vì coù höông vò laù
chuoái, meàm vaø deã nuoát, uoáng söõa hoäp Insure.
Coù laàn thaáy anh aên ngon laønh, chuùng toâi ñuøa:
Mai Trung Tónh söôùng thaät ñaáy chöù! Ñöôïc vôï ñuùt cho aên,
laïi ñöôïc uoáng söõa Insure nöõa thì nhaát oâng roài!
Anh tuûm tæm cöôøi ra ñieàu ñaéc yù.
Naèm nursing home gaàn 2 naêm thì söùc khoûe cuûa anh
coù chieàu xuoáng doác. Anh aên ít hôn, trí nhôù sa
suùt, noùi naêng khoâng coøn maïch laïc, caên beänh cuõng naëng theâm.
Caùch ñaây 1 thaùng, tröôùc khi veà
Ngaøy 18 thaùng Hai toâi coøn ôû
Ngaøy 19 thaùn Hai toâi trôû laïi
Saùng Thöù Tö, ngaøy 20 thaùng Hai, chò Thaûo baùo tin anh Mai
Trung Tónh ñaõ maát luùc 9giôø 25 saùng, thoï 66 tuoåi. Coâ
chaùu seõ lo moïi vieäc ma chay, nhaø ñoøn, thaùnh leã, hoûa thieâu.
Ngay trong ngaøy, caùc anh Hoaøng Song Lieâm, Vöông Ñöùc Leä vaø
vôï choàng toâi ñaõ tôùi nhaø chò Thaûo ôû Catonsville ñeå chia buoàn vaø cuøng
maáy thaân nhaân lo caùo phoù, coâng vieäc tang leã.
Nhaø quaøn ôû
Suoát maáy ngaøy ñoù, caùc ñaøi phaùt thanh VOA, BBC,
AÙ Chaâu Töï Do ñeàu loan tin buoàn naøy. Baùo chí, ñaøi
phaùt thanh ñòa phöông cuõng noùi veà söï ra ñi cuûa nhaø thô Mai Trung Tónh.
Treân heä thoáng maïng löôùi ñieän toaùn khaép theá giôùi
ñeàu bieát tin buoàn Mai trung Tónh ñaõ töø traàn.
Ngaøy 23 thaùng Hai, chuùng toâi heïn gaëp nhau taïi nhaø anh
Hoaøng Song Lieâm luùc 8 giôø 30 saùng, chia hai xe ñi Annapolis. Xe tröôùc coù
anh Traàn quang Duaät, Döông Ngoïc Hoaùn vaø Leâ Baûo Huøng, xe sau coù Hoaøng
Song Lieâm, Vöông Ñöùc Leä vaø toâi.
Tôùi ñieåm heïn sau hôn moät tieáng, chuùng toâi gaëp
nhau tröôùc cöûa nhaø quaøn.
Hoâm aáy, trôøi xanh ngaét, hôi laïnh, coù chuùt gioù
ñoâng nhöng phaûi goïi laø moät ngaøy ñeïp naéng.
Nhaø quaøn sôm maèu traéng tang cheá laëng tôø, cöûa
vaøo môø môø, ñeøn ñoùm laëng thinh. Caên phoøng roäng coù
theå chöùa caû traêm ngöôøi, toâi chæ thaáy coã quan taøi naèm cuoái phoøng,
treân coù moät voøng hoa nhoû. Tröôùc quan taøi laø
baøn thôø lung linh aùnh neán caïnh taám hình ngöôøi khuaát. Gia ñình ñeå chieác maùy cassette, môû nhaïc cuõ cho ñôõ hiu quaïnh
ngöôøi ñi. Daêm chieác gheá ñaët hai beân töôøng.
Cuoái phoøng laø moät daõy gheá saét daøi. Giôø thaêm vieáng töø 10 giôø ñeán 1 giôø tröa. Trong suoát
thôøi gian naøy, chæ coù gia ñình, thaân quyeán khoâng quaù 12 ngöôøi vaø 6 anh
em chuùng toâi ngoài yeân laëng.
Khoâng coù theâm voøng hoa tang naøo göûi ñeán, khoâng theâm
baèng höõu xa gaàn naøo tôùi vieáng thaêm. Cuõng khoâng coù
tieáng khoùc suït suøi, ai oaùn naøo göûi gaám tieãn bieät ngöôøi ñi.
Söï vaéng laëng ñeán laï luøng. Ngöôøi baïn chuùng toâi luùc soáng ñaõ coâ ñôn maø khi cheát cuõng
leû loi khoâng keùm. Luùc thôû hôi cuoái cuøng, khoâng
vôï con beân caïnh. Khi lìa traàn, naøo coù maáy ngöôøi ñöa?
Chò Thaûo gheù tai toâi noùi:
Anh Phuùc aø! Toâi thaáy toäi nghieäp cho anh
aáy quaù, luùc cheát ñi chaúng coù ñöôïc maáy ai. Chæ coøn vaøi ngöôøi
baïn nhö caùc anh ñöa tieãn...
Toâi an uûi:
Chò ñöøng buoàn. Khaép moïi nôi
treân theá giôùi coù coäng ñoàng Vieät
Chò Thaûo cheùp mieäng thôû daøi:
- Toâi cuõng caàu mong ñöôïc nhö vaäy!
Ñuùng 1 giôø, gia ñình thu xeáp ñeøn
neán, hình aûnh ñeå nhaân vieân nhaø quaøn ñöa quan taøi leân xe.
Caùc baïn toâi baän ñi laøm ca chieàu phaûi veà sôùm neân theo sau xe tang chæ coøn gia ñình vaø 3 ngöôøi baïn: Hoaøng
Song Lieâm, Vöông Ñöùc Leä vôùi toâi thoâi.
Chieác xe tang chaïy chaäm, khoâng coù
caûnh saùt daãn ñöôøng, 4-5 chieác xe baät ñeøn theo sau. Xe chaïy 45 phuùt tôùi giaùo ñöôøng St
Mark xeá nursing home,
Luùc ñoù laø 2 giôø chieàu. Trôøi vaãn trong xanh, naéng ñeïp chan hoøa.
Ngoâi giaùo ñöôøng maàu traéng, trong moät khuoân
vieân roäng lôùn. Hai chaùu trai, hai nhaân vieân nhaø quaøn,
Hoaøng Song Lieâm vaø toâi khieâng quan taøi ñaët tröôùc cöûa giaùo ñöôøng.
Khi tieáng phong caàm aâm vang cuøng tieáng haùt cuûa ban thaùnh
ca, linh muïc chuû leã ñoùn linh hoàn Giu Se Nguyeãn Thieäu Huøng veà vôùi
Chuùa. Chieác quan taøi ñöôïc ñaåy treân xe, laên nheï
tröôùc beä thôø. Moät chieác khaên leã phuû treân quan taøi.
Nhöõng baøi thaùnh ca, nhöõng lôøi giaûng vang leân nhö ñoùn
linh hoàn ngöôøi quaù coá veà nöôùc Chuùa bình an, nhö nhaén nhuû ngöôøi ôû
laïi haõy thöông yeâu nhau trong tình thöông cuûa Chuùa.
2giôø 50 leã taát. Quan taøi ñöôïc chuyeån theo sau vò chuû leã ra tröôùc cöûa giaùo
ñöôøng. Nôi ñaây, maáy nhaân vieân nhaø quaøn, thaân quyeán vaø anh Vöông Ñöùc
Leä cuøng ñaåy aùo quan leân xe, chôû ñeán loø hoûa thieâu caùch ñoù khoâng
ñaày 1000 thöôùc.
Toâi thaáy coù theâm anh chò Ñoaøn Vieát Hoaït tôùi
tieãn ñöa.
Taïi loø hoûa thieâu, xaùc ñöôïc chuyeån sang moät chieác hoäp
baèng carton ñeå ñôõ chi phí maáy ngaøn ñoâ la veà chieác quan taøi goã. Moïi ngöôøi ñöôïc nhìn maët Mai Trung Tónh laàn cuoái.
Khoâng ñaày 30 giaây sau, nhaân vieân phuï traùch chuyeån quan taøi sang daøn
maùy, ñaåy veà cöûa loø. Trong khoaûnh khaéc, quan taøi loït
vaøo loø thieâu, cuûa loø töï ñoäng ñoùng laïi.
Toâi coù
noùi vôùi nhaân vieân phuï traùch cho chò Thaûo vaø 2 con cuøng
baám nuùt hoûa thieâu. Tieáng maùy baét ñaàu chaïy, vôùi
nhieät ñoä 1600-1800 ñoä F seõ thieâu xong trong 90 phuùt ñoàng hoà. Tro seõ ñöôïc trao cho nhaø quaøn ñeå thaân nhaân ñeán nhaän hoâm
sau.
Söï vieäc dieãn ra maùy moùc quaù, coi veû cuõng laï
quaù neân khoâng ai nghó ñeán chuyeän tieác thöông khoùc loùc giaõ töø.
Moïi ngöôøi rôøi khoûi loø thieâu, ra ngoaøi ñöôøng troø
chuyeän, caùm ôn roài leân xe ra veà.
Luùc
ñoù laø 3 giôø 15 chieàu ngaøy 23 thaùng Hai naêm 2002.
Suoát thôøi gian tieãn ñöa ngöôøi baïn cuõ, toâi thaáy
Vöông Ñöùc Leä haàu nhö khoâng noùi caâu naøo. Anh laëng thinh, traàm ngaâm nhö göûi hoàn vaøo moät coõi xa xoâi
naøo ñoù.
Toâi bieát taïi vuøng ñoâng baéc naøy, raát ñoâng baïn
beø khoâng nhaän ñöôïc tin buoàn Mai Trung Tónh qua ñôøi vì thaân nhaân khoâng
muoán phieàn ai. Coù ngöôøi bieát tin nhöng vì bò cho ñòa chæ sai neân khoâng tìm ra
nôi laøm leã. Coù ngöôøi raát muoán ñi maø khoâng ñi ñöôïc nhö anh Uyeân Thao vì môùi töø beänh vieän veà.
Trong giôùi vaên ngheä só, toâi laø ngöôøi töông ñoái xa laï vì
suoát thôøi gian ôû Vieät Nam khoâng hoaït ñoäng gì vôùi anh em.Vôùi Mai Trung
Tónh, toâi cuõng laø ngöôøi baïn khoâng ñöôïc coi laø chí thieát vì khoâng cuøng hoaøn caønh, khoâng cuøng ngheà
nghieäp khoâng cuøng laõnh vöïc vaên thô.
Chuùng toâi chæ quen bieát nhau töø naêm 1963 khi nhaäp nguõ do moät söï tình
côø cuûa duyeân vaên ngheä.
Tuy theá, toâi raát neå anh veà hoïc vaán, veà thi
taøi vaø quyù hôn nöõa laø veà tö caùch. Anh laø moät
hieàn nhaân quaân töû. Anh laø moät nhaân taøi maø
Coäng saûn ñaõ laøm thui choät tinh hoa.
Tröôùc khi maát, baïn beø ñaõ kòp in cho anh taäp “Thô Mai Trung
Tónh”, moät moùn quaø hieám quyù maø anh raát xuùc ñoäng oâm taäp thô aáy treân
ngöïc, nöôùc maét röng röng khi naèm treân giöôøng beänh ôû trong nursing home.
Toâi bieát anh
tính tình ñieàm ñaïm, öa suy tö, chaáp nhaän cuoäc ñôøi. Chaáp nhaän nhöõng buoàn vui nhaân theá, chaáp nhaän nhöõng thaêng
traàm phuø du, chaáp nhaän nhöõng giaû doái ñaéng cay teä baïc. Anh vaøo cuoäc chôi, ñoùng troïn veïn vai troø cuûa mình moät caùch
hoaøn haûo. Khoâng than van khoùc loùc, khoâng reân
sieát van xin vì nhö theá chæ laø heøn nhaùt. Anh ñi heát ñoaïn ñöôøng
traàn moät caùch bình thaûn, neùn ñau khoå trong loøng ñeå khi hai tay buoâng xuoâi ñöôïc an uûi vôùi öôùc nguyeän cuoái cuøng:
Giaác mô cuûa anh ñaõ thaønh söï thöïc!
Moät giaác mô ñöôïc thoaùt khoûi voøng tuïc luïy traàn ai, thaân
caùt buïi trôû veà caùt buïi nhöng linh hoàn bay boång veà nöôùc Chuùa ñôøi
ñôøi, thaûnh
thôi choán röøng mai yeân tónh. Khoâng coøn nôï aùo côm raày voø, khoâng coøn
phieàn muoän gia ñình con caùi, khoâng coøn gì phaûi trang traûi cho xong...
Chæ toäi nghieäp cho
ngöôøi vôï suoát moät ñôøi lo laéng cho choàng. Ñeå baây giôø thaønh
goùa phuï!
Nhôù ñeán anh, toâi göûi maáy lôøi:
Göûi Mai Trung Tónh
Rong chôi vaäy
cuõng ñuû roài
Traàn gian nhoû
leä, tieác ngöôøi taøi hoa
Roài ñaây trong coõi ta baø
Röøng mai yeân
tónh, la ñaø tænh say
Nhôù thöông göûi
khoùi höông bay
Nghìn naêm vónh
bieät töø ñaây, Thieäu Huøng!
Vöông Ñöùc Leä cuõng coù maáy caâu tieãn baïn. Maáy caâu thoâi
nhöng goùi gheùm ñaày ñuû yù tình phuùt ra ñi cuûa ngöôøi baïn quyù, kieáp soáng phuø du
treân theá gian naøy vaø noãi ngaån ngô khi veà theá giôùi beân kia cöûa töû:
Göûi theo Mai Trung Tónh
Chôø nghe Chuùa
goïi, thôû hôi cuoái cuøng
Ai chôø, ai ñôïi,
ai troâng?
Xoân xao ngoaøi
choán buïi hoàng ngaån ngô...
Nhöõng tieác thöông cuûa baèng höõu boán phöông haún coøn raát nhieàu. Roài
chuùng ta seõ ñöôïc
ñoïc nhöõng taâm tình, nhöõng kyû nieäm, nhöõng lôøi ñau
buoàn tröôùc söï ra ñi cuûa nhaø thô Mai
Trung Tónh...
Treân ñöôøng veà, anh em chuùng toâi ngoài treân xe yeân laëng,
moãi ngöôøi moät noãi
buoàn rieâng.
Buoåi chieàu muøa ñoâng laïnh leõo nhöng khoâng tuyeát phuû. Khung trôøi xanh trong vaét, naéng chan hoøa,
caûnh ñeïp nhö mô.
Nhöng khoâng ai trong chuùng toâi noùi ñöôïc lôøi naøo ca ngôïi muøa ñoâng
treân vuøng Maryland-Virginia ñaày thô moäng.
Bôûi chuùng toâi vöøa tieãn ñöa moät ngöôøi baïn quyù...
Leâ-vaên-Phuùc