|
|
||
|
Vol. 8 4 / 2002 |
|
|
|
||
BOÙNG
THÔØI GIAN
ÑOÏC
THÔ
MAI-TRUNG-TÓNH (1)
Leâ-vaên-Phuùc
Moãi ngöôøi ñoùng goùp 20 baøi,
laøm neân taùc phaåm “40 Baøi Thô”.
Trong phaïm vi loaït baøi naøy, toâi
chæ xin noùi ñeán thô Mai Trung Tónh maø thoâi. Moät dòp khaùc, seõ ñeà caäp ñeán thô
Vöông Ñöùc Leä.
Mai Trung Tónh laø buùt hieäu cuûa Nguyeãn Thieäu Huøng, sinh
naêm 1937 taïi Hanoi, cöïu hoïc sinh Chu Vaên An, Cöû nhaân giaùo khoa trieát
hoïc Taây phöông vaø Vaên Chöông, laøm thô töø naêm 15 tuoåi, só quan tröø bò khoùa 16 Thuû
Ñöùc, ñaïi uùy taïi Cuïc Taâm Lyù Chieán ñaëc traùch Chöông Trình Tieáng Noùi
Daï Lan, giaùo sö vaên chöông vaø trieát hoïc.
7 naêm caûi taïo, 4 naêm tuø ñaày, thaùng- 95 cuøng gia ñình qua
Myõ theo chöông trình HO, ñònh cö taïi vuøng Maryland.
Tình traïng söùc khoûe suy yeáu traàm troïng, Mai Trung Tónh ñang naèm trong
moät “Nursing Home”, tænh tænh meâ meâ baát
thöôøng.
Thaùng 5- 2001, moät soá baïn cuõ nhö Uyeân Thao, Vöông Ñöùc
Leä, Hoaøng Song Lieâm, Ngoâ Höõu Lieãn, Leâ Baûo Huøng ñeán thaêm thì anh
khoâng nhaän ñöôïc ra ai, chæ moät thoaùng nhaéc ñeán Ngoâ Höõu Lieãn.
Thaùng 7- 2001, Hoaøng Haûi Thuûy cuøng
vaøi baïn tôùi thaêm thì anh tænh taùo hoaøn toaøn, goïi teân töøng ngöôøi,
troø chuyeän ñöùt quaõng nhöng thaân tình, vui veû.
Dòp may hieám hoi naøy, toâi hoûi anh taïi sao laïi coù buùt
hieäu laø “Mai Trung Tónh”
thì anh traû lôøi:
-
Mai Trung Tónh laø “Yeân tónh trong röøng mai”. Vaäy thoâi!
Trong luùc anh laâm troïng beänh,
nhoùm baïn cuõ coù yù ñònh in moät taäp gom laïi töø 3 taäp thô ñeå anh coøn
chuùt nieàm vui.
Ngaøy 10 thaùng 6, taïi vuøng Hoa
Thònh Ñoán ñaõ coù buoåi leã ra maét taäp thô naøy vôùi söï tham döï cuûa moät
soá ñoâng vaên ngheä só vaø thaân höõu yeâu meán anh.
Taïi caùc thaønh phoá lôùn khaùc nhö San Jose, baéc Cali; Santa Ana, vuøng nam
Cali; Houston, vuøng TX; Toronto, vuøng
Canada..cuõng döï
tính toå chöùc nhöõng buoåi ra maét töông töï.
Söï saên soùc aân caàn cuûa moïi ngöôøi daønh cho Mai Trung Tónh
khoâng phaûi chæ vì anh coù taøi laøm
thô vôùi nhieàu yù töôûng môùi laï, maø chính vì anh coøn coù tö
caùch ñaøng hoaøng, chaân
tình vaø ñieàm ñaïm, khoâng laøm maát
loøng ai.
Anh coù moät
ñôøi soáng rieâng, moät coõi thô rieâng, chæ mình anh cöu mang
trong caâm nín cuoäc ñôøi .
Con ngöôøi Mai Trung Tónh ñaày aép yeâu
thöông, khaùt khao haïnh phuùc nhöng khoâng tìm ñöôïc giaây leo haïnh phuùc.
Trong lôøi “Töïa”, Uyeân Thao nhaän
xeùt veà thô Mai Trung Tónh :
...Tuy khoâng vöôït noåi caùi thaân phaän höõu
haïn bò troùi buoäc giöõa muoân ngaøn heä luïy, Mai Trung Tónh vaãn töï haøo
tìm ñöôïc cho mình moät loái thoaùt ñeå coù theå taïm rôøi xa ngoâi nhaø nguïc
hoang mang u uaát. Nhöõng öu tö giaêng maéc baùm theo anh nhö hình
vôùi boùng nhöng khoâng xeù naùt taâm tö anh vaø nhöõng hoaøi voïng khoâng theå
hieän hình thaønh thöïc teá vaãn khoâng trôû thaønh nhöõng ngoïn roi chí töû.
Trong khoaûnh khaéc thôøi gian naøo ñoù, Mai
Trung Tónh vaãn tìm ñöôïc thö thaùi cho taâm hoàn qua moät aùnh saùng buoåi
saùng, moät boâng hoa ñang heù nôû, moït nuï cöôøi chan chöùa yeâu thöông hoaëc
moät hôi aám töø baøn tay beø baïn...
...Mai Trung Tónh vaãn coù ñöôïc boùng maùt cuûa
söï bình yeân do thaùi ñoä thaûn nhieân chaáp nhaän moïi söï hieän höõu treân
ñôøi, baát keå ñoù laø maát maùt, laø ñieân cuoàng, laø ngöôïc ngaïo.
Ñaây cuõng chính laø ñieàu khieán thô Mai Trung
Tónh ít hieån hieän boùng hình soâi noåi cuûa thôøi ñaïi maø anh ñang soáng,
moät thôøi ñaïi in haèn daáu veát nhöõng tai öông khoác lieät. Coù leõ tröôùc maét Mai Trung Tónh, thôøi ñaïi naøo cuõng chæ laø
moät khoaûnh khaéc phuø du so vôùi thôøi gian voâ cuøng cuûa cuoäc soáng.
Cho neân, moïi tai öông ñeàu chæ laø caùt buïi tröôùc
caùi Höõu Haïn bi thaûm maø con ngöôøi phaûi gaùnh chòu töø kieáp naøy qua
kieáp khaùc. Khoâng moät tai öông naøo ñuû taàm voùc ñoï noåi vôùi caûnh ngoä
laïc höôùng cuûa con ngöôøi treân ñöôøng truy luøng aùnh saùng trí
tueä coù theå soi toû dung nhan Haïnh Phuùc vaø Chaân Lyù.
Mai Trung Tónh khoâng theå rôøi khoûi thôøi ñaïi
cuûa mình, nhöng anh ñaõ ñaët moïi thôøi ñaïi vaøo doøng soáng mieân vieãn ñeå
ñoái maët vôùi cuoäc ñôøi muoân thuôû. Ñaây laø cuoäc ñoái maët töøng daøy
voø taâm tö khoâng bieát bao nhieâu con ngöôøi, nhöng vôùi rieâng Mai Trung
Tónh, anh ñaõ giöõ ñöôïc nuï cöôøi gaùnh chòu moïi thöông ñau.
Tieáng thô Mai Trung Tónh ñaõ trôû thaønh tieáng
thô cuûa moät taâm hoàn chöùa ñaày öôùc voïng nhöng bieát nhaän phaän mình ñeå
thaûn nhieân ñi giöõa nhöõng tai öông...
...Moät con ngöôøi mang thaân phaän bi thaûm cuûa
kieáp ngöôøi vôùi noãi khaùt khao tuyeät voïng keùo daøi töø vaïn kyû soáng
giöõa moät thôøi ñaïi khoác lieät maø hình haøi vöông ñaày thöông tích cuûa
moät thaân phaän naïn nhaân.
Nhöng ñoù laø con ngöôøi khoâng ngöøng thieát tha
yeâu thöông cuoäc soáng vaø vaãn bình thaûn ñi tôùi keå caû khi hình haøi ñang
phaûn boäi chính mình.
(Uyeân Thao)
Moät taäp thô ñaày aép thaân tình
Trong khi Mai Trung
Tónh naèm treân giöôøng beänh, baïn beø anh
ñaõ goùp laïi nhöõng baøi thô
cuûa anh trong “40 Baøi Thô”, “Ngoaøi Vöôøn Ñòa Ñaøng &
Nhöõng Baøi Thô Xuoâi” vaø “Nhöõng baøi thô sau 30-04-1975”, gom thaønh moät taäp
laáy teân “Thô Mai Trung Tónh”.
Taäp thô do Tieáng
Queâ Höông aán haønh, bìa maàu cuûa Ñinh Cöôøng, phuï baûn cuûa Ñaèng Giao
(tranh sôn maøi) vaø Leâ thò Kim ( tranh sôn daàu), chaân dung taùc giaû qua
oáng kính Huy Phöông (1995) vaø neùt veõ Taï Tî ( 1969).
Taäp thô goàm 73 baøi
thô qua caùc theå ñieäu: Thô 5 chöõ, thô luïc baùt, thô 7 chöõ, thô töï do vaø
thô xuoâi.
Phaàn
cuoái taäp thô laø vaøi hình aûnh cuûa taùc giaû vôùi baïn beø vaø baïn beø
vieát veà Mai Trung Tónh (10 ngöôøi). Toâi nghó vì thôøi gian caáp baùch, baèng höõu ôû xa xoâi neân
lieân laïc treã naûi, chöù neáu coù thôøi giôø daùi hôn haün ñaõ coù caû traêm
baïn beø baày toû caûm nghó
tröôùc hoaøn caûnh ngaët ngheøo cuûa moät ngöôøi baïn quyù.
Nhöng vôùi söï saên
soùc aân caàn vaø tieáp tay noàng nhieät thì ñieàu ñoù cuõng ñuû noùi leân taám
loøng thieát
tha yeâu meán cuûa baïn beø daønh
cho anh.
Taäp thô hoaøn
thaønh, Vöông Ñöùc Leä ñem ñeán “Nursing home” trao tay
cho Mai Trung Tónh. Anh caûm ñoäng gaàn nhö muoán khoùc.
Taäp thô Mai Trung
Tónh ñaõ ñöôïc göûi ñeán baèng höõu, caùc nhaø saùch, giôùi thieäu treân baùo
chí, ñaøi phaùt thanh...
Coâng vieäc cuûa toâi
hoâm nay laø ñoïc
thô, thaáy coù neùt ñeïp naøo ñaëc bieät, nhöõng taâm tình naøo daáu kín trong
thô, nhöõng caûm nghó cuûa taùc giaû veà
cuoäc ñôøi, veà theá giôùi chuùng ta, caûm nghó cuûa baèng höõu xa
gaàn...thì toâi nhoùn laáy laïm baøn hoaëc trình ñoäc giaû thöôûng laõm.
Ñoïc thô, ngaâm thô
Nhöõng baøi thô töï
do hay thô xuoâi cuûa Mai Trung Tónh aån duï nhieàu khuùc maéc cuoäc ñôøi , nhieàu yù tình noàng
ñaém thieát tha. Nhöõng baøi thô gieo vaàn thì deã hieåu,
Nhöng töïu trung, baøi thô naøo cuõng mang moät aâm ñieäu, nhaïc ñieäu vaø tình
yù meânh moâng taùc giaû muoán göûi gaám.
Theá neân, khi
thöôûng thöùc moät baøi thô maø muoán thoâng caûm vôùi nhaø thô, vôùi maàu saéc
hình aûnh aâm thanh thì khoâng gì thuù vò baèng caùch leân tieáng ñoïc thô
hoaëc ngaâm nhöõng lôøi thô ñoù.
Khoâng
caàn phaûi coù caû moät Ban Tao Ñaøn vôùi nhöõng gioïng ngaâm Quaùch Ñaøm, Hoà
Ñieäp, Hoaøng Oanh. Khoâng
nhaát thieát phaûi coù Thanh Haø hoaëc Toâ Kieàu Ngaân thoåi saùo hay moät hai
ngheä só ñaøn nguyeät, ñaøn tyø baø, ñaøn tranh...
Baïn ñöøng e ngaïi ngöôïng nguøng, cöù ñoïc to leân, ngaâm nga theá naøo tuøy
yù, mieãn laø baïn muoán dieãn taû lôøi thô theo yù baïn. Baïn seõ thaáy hoàn
thô nhaäp vaøo mình ñeå cuøng rung caûm vôùi nhaø thô.
Baïn seõ caûm thoâng hôn vôùi taùc giaû vaø taïo cho mình
moät söï saûng khoaùi ñaày thuù vò. Khoâng ai traùch
baïn ñaâu maø ngöôïc laïi coøn chòu baïn laø ngöôøi bieát thöôûng thöùc vaên
chöông gaám voùc nöõa khoâng chöøng. Baïn ñaâu coù phaûi laø ngheä só
chuyeân nghieäp ngaâm thô, trình dieãn giöõa coâng chuùng hay treân ñaøi phaùt
thanh ñaâu maø sôï ngöôøi ta pheâ bình chæ trích khen cheâ? Vaäy xin baïn chòu
khoù nghe toâi, cöù ñoïc to, ngaâm to leân nheù!
Caùi thuù ñoïc thô,
ngaâm thô laø ôû nhö choã ñoù!
***
Khi bình minh laáp
loù ngoaøi song laø luùc anh trôû daäy, böôùc ra lan can
nhìn cuoäc ñôøi döôùi kia, sinh hoaït oàn aøo caêng ñaày söùc soáng. Moät cuoäc soáng reo vui thaân thieát nhö theá maø sao anh uùp maët
khoùc ñeâm qua?
Phaûi
chaêng, anh nhìn cuoäc ñôøi nhö nhìn trong ñeâm toái, khoâng aùnh saùng, khoâng
hieän taïi, khoâng töông lai.
Taát caû laø moät maøn ñeâm bao phuû. Mai Trung Tónh
vieát:
Buoåi saùng
Buoåi
saùng anh trôû daäy ra lan can nhìn xuoáng ñöôøng
Anh nhìn
cuoäc ñôøi ôû döôùi aáy
Khoâng khí
trong laønh ñaát trôøi coû caây chim choùc
Vaø tieáng
noùi cuûa ngöôøi vaøo chaâu thaønh
Taâm hoàn
anh ñaõ nguû giöõa ñeâm oàn aøo
Con ngöïa
khoûe laønh goõ moùng nhòp ñaàu buoåi mai
Ngöôøi
thôï raûo chaân trong gioù sôùm
Moãi ngaõ
tö nhö hoäi hoïc troø
Chao!
Töông lai nhö gaàn guõi
Buoåi
saùng anh trôû daäy ra lan can nhìn xuoáng ñöôøng
Ñeå queân
mình uùp maët khoùc ñeâm qua.
Ñaát
nöôùc chuùng ta laø nhöõng ngaøy daøi chinh chieán ñau thöông. Thaønh phoá tieâu ñieàu, laøng maïc hoang sô, thaân
phaän con ngöôøi bô vô, haét huûi. Toâi môû maét nhìn ñôøi, nhìn anh, nhìn em,
nhìn nhöõng cuoäc tình khoâng daùm nghó. Cuoäc ñôøi nhö moät ñònh meänh, moät
ñònh meänh mình
toâi gaùnh chòu.
Môøi baïn ñoïc:
Lòch söû
Toâi môû
maét vaø nghe mình nhoû leä
Nhöõng
traän giaëc keùo daøi qua nhieàu naêm
Nhaân loaïi
ñau buoàn keå leå
Thaønh
phoá bò chieám tieâu ñieàu
Laøng maïc
heùo khoâ trong côn ñieân cuoàng taøn baïo
Toâi môû
maét nhìn
Anh laø
ngöôøi haäu chieán hoàn haét huûi bô vô ngoaøi phoá
Thöông
baèng höõu boãng trôû thaønh nhöõng keû töû tuø
Hay cheát
giöõa coâng tröôøng moät sôùm mai
Sôùm mai
hoàng mieäng coøn muoán noùi
Lôøi ca
ngôïi maët trôøi
Vaø nhöõng
boä maët haõi huøng hieän leân trong giaác mô
(cho xin theâm nieàm phaãn noä)
Em laø
ngöôøi haäu chieán maát nhieàu hy voïng
Tìm tuoåi
treû ngaùc ngô nhö keû doïn chieán tröôøng
Quaùn
röôïu töøng traän buoàn ñoå xuoáng
Nhöõng
cuoäc tình duyeân khoâng daùm nghó bao giôø
Loàng
ngöïc gaày vaøng hôi thôû
Em laø
boùng ma hay tieáng vang
Ñaâu con
ñöôøng daøi thô aáu
Boùng maùt haøng caây soâng nöôùc maën maø
ruoäng vöôøn trinh khieát
Nhö tuoåi
thô nhö chuùt söông
OÂi ñau
thöông nhö naøng
Moät sôùm
mai toâi söïc tænh baøng hoaøng
Nghe cuoäc
ñoøi mình gaùnh chòu
Ñònh meänh
naèm trong tay
Toâi nhaän
nieàm ñau voâ lyù aáy.
Coù moät laàn, nhaø
thô ñöa ñaùm tang ñöùa treû nhoû ra nghóa ñòa, trôû veà buoåi tröa naéng saùng trong
trong maø maét laïi naëng tróu ñaày chì. Anh nghó, ngöôøi ta
cheát thaät thaûn nhieân nhö luùc soáng.
Vaø ban ñeâm, ban
ñeâm anh laéng nghe moät tieáng ñaøn than thôû...
Xin trích ñoaïn cuoái
baøi thô xuoâi:
Tieáng
khoùc
...Toâi
vaãn trôø veà xoùm ñeâm ñeâm nghe tieáng ñaøn than van keå chuyeän chieàu xöa
meï cheát anh boû ñi, em bô vô chòu laáy moät mình ñau khoå. Em lôùn leân mang theo töøng hoà leä khoùc khong heát ngaøy xanh.
Bao cung
baäc nöùc nôû nhö loøng anh raïn nöùt.
Ngöôøi oâm
ñaøn coøng löng goùi troøn taâm söï rieâng taây, giaây chuøng næ non nhö traùi tim bò haét huûi.
Ngöôøi ta
muoán xoùt thöông vaø caàn söï toäi nghieäp cuûa keû khaùc ö? Cuoäc ñôøi phaûi chaêng
laø moät chuoãi daøi toäi nghieäp. Ñeâm ñeâm ngöôøi ta vaãn ñaøn voïng
coå tieác cho ngaøy xöa duø coù hay khoâng. Nghóa laø moät dó vaõng, kyû nieäm
naøo.
Nghóa laø
toâi muoán cho maét khoùc. Cuoäc ñôøi laø nhöõng caâu voïng coå daøi. Ñôøi mình laø nhöõng chuoãi nhôù thöông tieác nuoái.
Ngöôøi
muoán theá neân khoâng cöôõng ñöôïc.
Treân ñaây laø vaøi
baøi thô töï do vaø thô xuoâi trong taäp “ 40 Baøi
Thô” .
Ngöôøi ñoïc thaáy Mai
Trung Tónh aån
daáu moät taâm hoàn coâ ñôn cuøng cöïc, moät taâm söï ñaéng cay veà cuoäc ñôøi.
Taùc giaû nhìn chung quanh mình, nôi naøo cuõng laø haét huûi, chaùn naûn taän cuøng. Ngaøy môùi bình minh cuõng nhuoán maàu aâm u buoàn baõ vaø cuoäc
ñôøi mình laø gaùnh chòu, bi thöông.
Qua ñeán taäp “Ngoaøi
Vöôøn Ñòa Ñaøng”
vaø “Nhöõng Baøi Thô Xuoâi”, chuùng ta thaáy roõ neùt hôn moät Mai Trung
Tónh vöõng vaøng vôùi caùch nhìn cuoäc
ñôøi, nhìn theá cuoäc ñaày khaùt voïng vaø khaéc khoaûi.
Trong tuyeån taäp Thi
Ca vaø Thi Nhaân (1969), Cao Theá Dung nhaän xeùt veà
Mai Trung Tónh nhö sau:
Thô Mai Trung Tónh laø taát caû caùi khuoân daùng
cuûa moät keû ñôn haønh, ñôn ñieäu vaø cuoäc ñôøi nhö moät gaùnh naëng laøm ñau
nhöùc ñoâi vai maø
keû ñôn haønh kia vaãn phaûi gaùnh noù, ñöôøng thì thaät daøi baát traéc, choùi
chang...OÂng tìm ñeán söï soáng khoâng phaûi laø soáng vôùi ñôøi ñeå tìm thaáy söï soáng. OÂng soáng vôùi söï soáng trong moät theá giôùi suy tö. Song
theá giôùi suy tö cuûa oâng phaàn lôùn laø nhöõng suy tö raát
töï nhieân vì noù ñaõ truùt boû
ñöôïc caùi voû cöùng nhaéc cuûa trí thöùc tröôøng hoïc vaø thô oâng baày toû
roõ caùi Toâi suy tö cuûa oâng...Moät caùi Toâi cuï theå vaø höõu haïn...
(Cao
Theá Dung).
Baøi thô 5 chöõ baét
gaëp trong phaàn hai cuûa taäp thô, Mai Trung Tónh dieãn taû noãi saàu mieân man, dieäu
vôïi. Cuoäc ñôøi laø
moûi meät, teá baøo nhö ruõ lieät, caønh khoâ trong naéng taøn, ngoù mình cuõng
tan hoang. Nhaø thô ñi trong chieàu buoàn luûi thuûi.
Thaàm nhuû
Saùch vôû
seõ nhaàu naùt
Töøng
trang vaø töøng trang
Khuoân
maët ngöôøi coù khaùc
Toâi vaãn
saàu mieân man
Toâi ñi
thaêm buoåi chieàu
Nghe
gioïngñôøi moûi meät
Trong
daùng ñieäu quanh co
Teá baøo
chöøng muoán lieät
Toâi muoán
dô tay vaãy
Caønh khoâ
ruõ naéng taøn
Chieàu ñi
khoâng ngoù laïi
Toâi luûi
thuûi laàm than
Trôû veà
nôi truù nguï
Hoang vu
ñaày hai vai
Nhöõng
ñeâm mô naèm nguû
Giaác
moäng ñoát hình haøi
Buoåi mai
toâi thöùc daäy
Ngoù maët
mình ñôõ queân
Toâi vaãn
nhìn toâi vaäy
Coøn em,
ai ngoù em?
Bò troùi goø trong khuoân khoå
cuoäc soáng chaät heïp nhö trong moät
tröôøng ñua, quanh mình ñaày nghi ngôø rình raäp, bon chen nghieät ngaõ, nhaø
thô muoán thoaùt ly khoûi caùi giôùi haïn choâng gai haàm hoá ñoù. Vì chuùng ta chæ nhö
nhöõng con ngöïa chaïy ñua treân moät doøng voâ ñònh mieät maøi, hai beân caây
coû laù hoa cuõng chaúng khaùc gì nhöõng naïn nhaân, chöùa muoân hoà leä.
Ñaây, “con ngöïa” ñaõ
chaïy ñeå thoaùt khoûi caûnh tröôøng ñua, thoaùt khoûi nhöõng bon chen, tranh laán vôùi ñôøi. Vaø cuoäc ñôøi ñi veà ñaâu, nhaø
thô ñaâu caàn bieát nöõa...
Giaûi thoaùt
Toâi boû
taát caû lôïi phaåm duø nhoû nhoi cuûa ñôøi toâi ra ñi. Bôûi cuoäc ñôøi laø moät baõi
tröôøng ñua khoâng giôùi haïn, khoâng ngöôøi ñaùnh caù, maø Thöôïng Ñeá laø
khaùn giaû ñoäc quyeàn haû heâ doõi maét nhìn luõ ngöïa bò neùm vaøo ñang chen
laán luøa nhau tìm ngaû thoaùt ra.
Chuùng ta
chaïy ñua treân moät doøng voâ ñònh maûi mieát ñeán muoân naêm, chaïy theo con
ñöôøng haàm hoá choâng gai, caây coái tróu oaèn khaéc khoå, laù hoa thì truøng
cong chöùa muoân
hoà leä. Coøn soûi ñaù laø nhöõng vieân löûa nhoû aâm muu toan ñoát chaân
loaøi nhaäp cuoäc. Toâi ñaõ chaïy neân chaân toâi nhöõng noát phoûng boãng möng
daàn.
Vôùi thaùng ngaøy qua, toâi hieåu toâi chæ laø moät loaøi thuï taïo bò neùm
xuoáng traàn gian troáng traûi. Moät sôùm coâ ñôn hoaûng kinh
toâi ñi tìm ñoàng ñoäi. Nhöng chaúng gaëp ai neân thaáy mình trôû thaønh
ñaáng quyeàn naêng vôùi taát caû nhöõng gì mình coù, khoâng coøn ai caûn ngaên
caám ñoaùn.
Neân toâi
boû ñi chaúng caàn bieát ñeán nôi ñaâu, ñeå thaáy cuoäc ñôøi laø caùnh röøng bao la ñaày traùi
caây bí nhieäm phaûi choái töø.
Coù luùc, nhaø thô ví
thaân phaän mình khoâng khaùc gì con muoãi sa vaøo
trong nghieân son cuoäc ñôøi, caùnh ñaäp cuõng khoâng thoaùt khoûi sa laày,
chaân quaãy cuõng thaønh voâ voïng.
Trong toät cuøng
tuyeät voïng aáy, con muoãi mô hoà nhìn chung quanh löûa boác lôùn daàn, kinh haõi kieám nôi aån
traùnh, tìm chui vaøo moät gieáng nöôùc saâu. Nhöng tìm cuõng chaúng ra, neân
ngoù laïi quanh mình
ñeàu taøn tích huûy thieâu vaø thaân xaùc mình cuõng thay daïng ñoåi hình theâ
thaûm.
Cuoäc soáng
Toâi
ngaång cao ñaàu ngoi nhìn boán phía
Chaúng
caïnh bôø naøo cho ngoùn tay toâi baáu vòn
Cuoäc ñôøi
thaûn nhieân trôn nhö veát daàu loang
Ñaåy toâi
ñi treân nhöõng ñöôøng voâ ñònh
Trong
nghieân son, toâi con muoãi maét ñaõ sa vaøo
Caùnh ñaäp
töøng hoài, chaân quaãy ñaõ teâ gaân
Heát söùc
bình sinh döôùn leân, toâi laáy ñaø hôùp thôû
Chæ moät
hoài toâi laïi saép meät naèm yeân
Mô hoà
thaáy ñoàng boïn cuõng chaäp chôøn ngaéc ngoaûi
Vaø ngaøy
thaùng nhìn löûa boác trong toâi, khaép ngaû to daàn
Hoát kinh
toâi boû chaïy ñi tìm moät chieác gieáng saâu
Toâi troán
vaøo ñaäy naép, roài daán mình cho nöôùc vaõ ñaày thaân
Daäp taét
khoái tinh vaân böøng hung haõn
Nhöng
chaúng tìm ra neân toâi vaãn vaät vôø doác thôû
Ngoù laïi
toâi xem giôø nôi ghi taøn tích cuoäc huûy thieâu
Toâi keùo
leâ thaân ñeå moïi ngöôøi troâng khuûng khieáp
Em cuõng
nhìn toâi, xong voäi vaõ laùnh nhanh ñi.
Theo Mai Trung Tónh
trong nhöõng doøng thô töï do vaø thô xuoâi, chuùng ta laïi baét gaëp moät baøi
thô ngaén 5 chöõ, goàm hai ñoaïn, moãi ñoaïn 4 caâu.
Nhaø
thô ñoái dieän vôùi cuoäc ñôøi, nhìn hieän taïi thì hieän taïi mòt môø, nhìn
töông lai thì töông lai u aùm.
Haïnh phuùc trong taàm maét nhöng ñaõ vöôït khoûi taàm tay.
Nhö mang moät veát tím baàm ruùt veà döôõng thöông baêng boù.
Ngaøy xanh coù quay laïi thaêm, haún cuõng nhaên maøy leä
roû.
Ñaây
laø moät trong soá ít baøi thô ñaéc yù cuûa Mai Trung Tónh. Khi theo hoïc khoùa 16
Thuû Ñöùc naêm 1963, anh thöôøng ñoïc baøi thô naøy cho baïn toâi
Leâ-Baûo-Huøng vaø toâi nghe khi di haønh leân ñoài 29, 30 hoïc chieán thuaät.
Chuùng toâi voán
khoâng hieåu maáy veà thô vaên nhöng nghe cuõng thaáy rung
ñoäng vaø caûm thaáy coù moät chuùt gì thaám thía. Neân taùc
giaû chæ ñoïc moät hai laàn laø chuùng toâi thuoäc naèm loøng.
Giaùp
maët
I
Haïnh
phuùc chaúng ñaêng quang
Töông lai
ñoâi caùnh moûi
Toâi nghe
toâi naõo neà
Ñaõ qua
taàm tay vôùi
II
Veát
thöông leân tím baàm
Toâi ruùt
veà baêng boù
Ngaøy xanh
quay laïi thaêm
Cuõng
nhaên maøy leä roû
Ghi chuù: Caâu thöù hai cuûa ñoaïn I, coù moät chöõ in
sai:
Töông lai ñoâi caùnh moûng
thöïc ra laø :
Töông
lai ñoâi caùnh moûi
vì chöõ “moûi” vaàn vôùi cuoái caâu boán “vôùi” vaø
yù töôûng cuõng dieãn taû ñuùng hôn.
Khi thaêm Mai Trung
Tónh taïi “Nursing home”, toâi coù hoûi
laïi cho chaéc thì anh xaùc nhaän raèng chöõ “moûi” laø ñuùng.
Vaäy xin baïn ñoïc
coù taäp thô, vui loøng söûa laïi duøm ôû trang 60 cho ñöôïc hoaøn haûo.
Trôû laïi vôùi sôû
tröôøng cuûa Mai Trung Tónh qua thô töï do, chuùng ta coù caûm nghó gì khi
troâng thaáy moät ngöôøi naèm nguû trong muøng? Chaéc khoâng maáy ai coù yù
töôûng laï luøng, so saùnh kinh dò nhö taùc giaû baøi thô sau ñaây.
Bình
thöôøng, ôû Vieät-Nam ngöôøi ta naèm nguû giaêng muøng cho khoûi muoãi caén. Nhaát laø trong quaân nguõ, binh só naèm treân giöôøng
vaûi vôùi chieác muøng caù nhaân.
Chuùng ta haõy nghe
nhaø thô Mai Trung Tónh ví von qua caùi nhìn raát hieän sinh, raát trieát hoïc,
nhìn mình qua hình aûnh moät ngöôøi
trong giaác nguû coâ ñôn trong chieác quan taøi, chung quanh chæ laø
nhöõng buûa vaây cuûa kieáp ñôøi nghieät ngaõ.
Ngöôøi nguû
Maøn ñaõ
buoâng, ngöôøi thu goïn vaøo trong, boán ñænh treo
leân boán goùc quan taøi
Thaân nhoû
laïi, caùnh tay daàn maát daáu, chaân cuõng yeân
Tai nghe
ngoùng chæ mô hoà hoãn loaïn
Maét coá nhìn nguyeân
taûng khoái ñen buûa vaây quanh
Nhö boù
coâ ñôn, toâi ngaõ xuoáng
Vaø nhöõng
ngoùn tay toâi loaïi giaây buoäc chaúng beàn vöøa raõn
moûi
Lôïi phaåm
cuûa ngaøy ñaõ thöøa cô troâi maát xa
Giôø, toâi
con loõi chæ heát sôïi naèm trô traàn
Toâi chôø
Ñònh Meänh keâu vang hoài maõn kieáp
Hoaëc giaû
chöa ñeán kyø neân löu duïng toâi phieân sau.(Nghóa
laø toâi laïi tieáp tuïc quay theâm voøng baát haïnh cho sôïi phieàn ñau vöông
thaét maõi)
Thoâi,
thaây baát ñoäng, coøn coù chi ñaùng tieác
Caû chuùt
thôû phaäp phoàng kia caàm nhòp roài cuõng boû ngöïc
toâi maø thoaùt ra
Toâi seõ
bò xoâ nhanh vaøo voâ taâm troáng traûi
Thoaét
kinh hoaøng, toâi la heùt tuyeät voïng aâm thaàm
Nhöng ai
ñeø naëng trong ñaàu, toâi bieán ñi.
Ñoïc
baøi thô, toâi lieân töôûng
ñeán tình traïng söùc
khoûe kieät queä cuûa Mai Trung Tónh
hieän nay.
Ñoaïn giöõa, nhö moät lôøi tieân
tri soá maïng:
...Giôø,
toâi con loõi chæ heát sôïi naèm trô traàn
Toâi chôø
Ñònh Meänh keâu vang hoài maõn kieáp...
Ñònh
meänh chöa keâu vang nhöng nhöõng phutù giaây ngaén nguûi chaéc khoâng coøn
ñöôïc bao laâu. Baát cöù luùc naøo cuõng coù theå xaåy ra trong doøng töû sinh phuø
theá.
Mai
Trung Tónh sinh tröôûng taïi Haø-Noäi. Naêm 1961, anh laøm baøi thô “Ngoù laïi” taïi
mieàn
Tuoåi
thô ngaây troâi quaù nhanh, anh lôùn leân trong thaønh phoá nhaø cöûa ngoån
ngang ñoå vôõ, ñeâm ñeâm nghe roøn tieáng noå ngoaïi oâ. Roài anh vaøo
Roài
suùng laïi noå, maùu xöông laïi tôi bôøi, thaàn cheát laïi hieän hoàn khua
löôõi haùi daøi laøm raùch naùt queâ höông. Mai Trung Tónh vieát:
Ngoù laïi
Ngoù laïi
ñôøi toâi laên loùc maõi
Ngoaøi hai
möôi naêm, hôøø! Cuoäc soáng xeû chia ra töøng khuùc ngaén daøi
Moãi ñoaïn
toâi khoâng sao ñoaùn ñöôïc
Thôøi aáu
thô thoùi thöôøng kyø moäng mò
Chöa bieát
buoàn trôøi ñaát toâi ñi trong laûnh loùt tieáng chim ca
Moät daïo
boãng nuoâi saàu môùi laï
Böôùc
treân ñöôøng toâi chôït thaáy aâm thaàm troâi heát caû thô ngaây
Toâi lôùn
leân trong Haø-Noäi gaïch ngoùi ngoån ngang cöûa nhaø ñoå naùt
Laø chöùng
nhaân, toâi ñi moãi sôùm mai hoaëc chieàu veà phaûi ngoù
Ñeâm ñeâm
toâi chong ñeøn nghe roøn tieáng noå ngoaïi oâ
Toâi bieát
tuoåi toâi ñi beân caûnh baïo taøn
Nhaân
loaïi ñieàm nhieân treân nhöõng thi theå ñaùm moài ngon
Roài,
thaûng thoát toâi cuõng vaøo
Treân
cuoäc phieâu löu, toâi oâm noãi aùm aûnh Hoøa Bình töï Do Daân Chuû
Phaän
thuyeàn con soùng caû, toâi kieám vònh dung thaân
Nhöng
phaûi chaêng töï bao giôø lòch söû nhö maët bieån kia
chæ xanh töôi moät hoài soùng laëng
Sau baõo
gioâng vì quaù sôï söï im lìm neân laïi xoâ veà tieâu taùp hung haêng
Baây giôø
suùng laïi noå vang, nhöõng hình thuø loù ra. Toâi nguû chaúng coøn yeân oån
nöõa
Vaø nieàm
rieâng oâm aáp cuõng mong manh
Hieän taïi
chieáu soi treân ñôùn ñau cuøng tuyeät voïng
Gaõ laëng
caâm giaän hôøn, toâi xuoáng ñôøi nghe ngoùng cuoäc vaàn xoay.
(Xem tieáp Ñaëc san Vietvodao 9)