Vol. 13 2/ 2003	2^nd year edition
Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers.

Best view with Internet Explorer.

Xuaân Quyù Muøi 2003

Nhöõng Ngaøy Xuaân Treân Ñaát Baéc

(Trích töø Hoài Kyù Veà Nguoàn)

Trong chuyeán veà Sôn Taây chuùng toâi ñaõ tham quan chuøa Thaày, chuøa Mía, laêng Ngoâ Quyeàn, Phuøng Höng. Chuøa Thaày naèm ôû chaân nuùi Saøi thuoäc ñòa phaän xaõ Saøi Sôn tænh Haø Taây. Caùch Haø noäi ñoä 25 km veà phaùi Taây Nam, chuøa ñöôïc xaây döïng vaøo thôøi vua Lyù Nhaân Toâng (1072-1127) löu daáu tu haønh cuûa Thieàn sö Töø Ñaïo Haïnh. Ngaøy nay chuùng ta thöôøng ñoïc saùch baùo, hay nghe noùi veà söï taùi sinh cuûa ñöùc Ñaït Lai Laït Ma, hoaëc nhöõng vò cao taêng Taây Taïng, thì taïi chuøa Thaày, theo taøi lieäu saùch söõ ghi cheùp laïi, Thieàn sö Töø Ñaïo Haïnh laø tieàn thaân cuûa vua Lyù Thaàn Toâng. Taïi chuøa coù thôø böùc töôïng toaøn thaân Thieàn sö baèng goå chieân ñaøn, vaø töôïng vua Lyù Thaàn Toâng. Sau ñaây laø baøi thô thi tích cuûa thieàn sö tröôùc khi maát:

Thu lai baát baùo nhaïn lai quy,

Laûnh tieáu nhaân gian taâm phaùt bi,

Vò baùo moân nhaân löu luyeán tröôùc,

Coå sö kyø ñoä taùc kim sö

Baûn dòch nghóa cuûa “Thô vaên Lyù Traàn”:

Muøa thu veà khoâng baùo tin cho chim nhaïn cuøng veà

Ñaùng cöôøi ngöôøi ñôøi cöù hay sinh buoàn thöông tröôùc caùi cheát

Khuyeân caùc moân ñeä chôù coù vì ta maø quyeán luyeán

Thaày xöa ñaõ bao nhieâu laàn hoùa thaân laøm Thaày nay

Cho ñeán khi ngoài vieát laïi nhöõng doøng hoài kyù naày, toâi vaõn nhö nghe vaêng vaúng lôøi thuyeát minh cuûa moät anh baïn treû veà Thieàn sö Töø Ñaïo Haïnh vôùi nhöõng coâng trình tu hoïc, hoaøng phaùp, daïy hoïc, haùi thuoác giuùp daân, hay toå chöùc nhöõng troø chôi ñaù caàu, ñaùnh vaät, muùa nöôùc... vaø söï thuyeát minh cuûa moät chò phuï traùch phaàn dieån giaûng yù nghóa cuûa haøng traêm pho töôïng baèng goå mít ôû chuøa ngoaøi chuøa trong. Nhöõng du khaùch töøng ñeán Haø Noäi, neáu khoâng moät laàn tham quan thaéng caûnh chuøa Thaày thì quaû thieáu soùt. Nhaân ñaây, xin caùm ôn tröôøng ñoaøn laø voõ sö Nguyeãn vaên Sen ñaõ xeáp chuøa Thaày vaøo chöông trình haønh höông Veà Nguoàn.

Hoâm sau chuùng toâi ñi leã Ñeàn Huøng. Ñöôøng vaøo ñeàn Huøng taáp naäp khaùch vaûng lai. Phaùi ñoaøn taát caû 20 ngöôøi aên dieän chænh teà, töôi tænh veà vieáng Toå Huøng Vöông. Voán khoâng quen ñi treân nhöõng baäc theàm quaù daøi, voán khoâng quen sinh hoaït ngoaøi trôøi, toâi vöøa ñi vöøa thôû hoån heån. Toâi thaät maéc côû vì söùc khoûe mình beát quaù. Thaûo naøo thaày cho leänh phaûi taäp luyeän nhu khí coâng moåi ngaøy.

Sau khi thaép nhang leå Toå xong, voõ sö Nguyeãn anh Duõng maéc chieác voûng vaøo hai goác caây lôùn ñeå thaày ngoài nghæ ngôi vaø bình giaûng cho chuùng toâi nhöõng ñieån tích veà Khoång Minh, Taøo Thaùo, Döông Tu, v.v... Caùc em toâi, chaùu chò Lieân lo phaân phoái côm vaét, nöôùc uoáng. Chuùng toâi ngoài quanh thaày, vöøa nghe keå chuyeän, vöøa vui cöôøi aên uoáng. 25 naêm, maùi toùc ñaõ ñoåi maøu toâi môùi veà laïi queâ höông, môùi thöôûng thöùc mieáng côm naém aên vôùi ruoát vaø muoái ñaäu. Cuoäc ñôøi ñôn giaûn nhö laøn söôùng khoùi traéng ñang xuyeân qua nhöõng caønh caây keû laù. Toâi chôït nghe tö duy mình thay ñoåi. Toâi môû roäng baøn tay ñoùn nhaän caû baàu trôøi, vaø tình thöông moân phaùi. Nhaát ñònh naêm, ba naêm nöõa toâi seõ trôû veà. Voõ sö Duõng nhôù mang theo chieác voõng ñeã anh chi em mình theo Thaày tham quan khaép neûo ñöôøng queâ höông.

Trôøi vöøa xeá tröa thì söông muø ñaõ phuû môø môø ôû phía sau ñoài. Chuùng toâi chuïp ñöôïc taám aûnh môø söông phía sau löng nhöng hình laïi raát roû. Toâi ñaõ ví von: “ôû ñaây söông khoùi khoâng ... môø nhaân aûnh”.

Chuùng toâi gaëp nhaø thô Huy Caän, vaø coù chuïp chung taám aûnh. Thi sæ Huy Caän ñaõ giaø laém. Quaù baát chôït toâi khoâng taøi naøo nhôù noåi nhöõng baøi thô thôøi tieàn chieán cuûa oâng. Khi veà ñeán Haø Noäi thì moät ngaøy laïi saép söõa troâi qua. Nhöõng ngaøy löu laïi Haø Noät, phaùi ñoaøn ñaõ ñöôïc gia ñình coâ Xuaát, em cuûa thaày naáu hoä cho nhöõng böûa côm chieàu thaät ngon mieäng. Thaân tình gia ñình ñaõ khieán böûa côm ngon caøng theâm ngon. Caùm ôn coâ chuù vaø caùc em, chaùu raát nhieàu.

Soáng ôû nöôùc ngoaøi chuùng ta thöôøng thoa daàu choùng naéng khi ra bieån, nhöng so vôùi caùi naéng choùi chang cuûa queâ höông chaéc khoù coù phuï nöõ naøo khoâng xoùt xa khi da maët bò saïm ñen sau nhöõng ngaøy phôi naéng. Sau böûa côm chieàu, chuùng toâi chia ra hai nhoùm ñeán thaêm gia ñình voõ sö tieàn boái Nguyeãn Myõ vaø Ñaëng Baûy. Toâi ñöïôïc theo huynh ñeä ñeán thaêm voõ sö Ñaëng Baûy. Quaû thaät phong caùch cuûa caùc thaøy raát thanh lòch. VS Baûy tieáp chuùng toâi vôùi y trang chænh teà. Caùc huynh ñeä ñeán thaêm VS Nguyeãn Myõ cuõng coù nhaän xeùt gioáng nhö toâi. Vieát ñeán ñaây toâi laïi xin pheùp goïi VS Ñaëng Baûy baèng chuù. Chuù Baûy ñaõ keå nhöõng kyû nieäm cuûa thôøi trai treû, khi thaày cuøng chuù ñi bieåu dieån. Chuù vôùi nhöõng ñoøn theá nhanh nheïn uyeån chuyeån, coøn thaày gaàn nhö luùc naøo cuõng noåi baät. Thöôøng thì VS Myõ trong vai troø huynh tröôûng ñieàu hôïp chöông trình, nhöng cuõng nhieàu laàn VS Myõ bieåu dieån raát ñöôïc hoan ngheânh. Thôøi tuoåi treû cuûa caùc baäc tieàn boái thaät haøo huøng. Loøng yeâu queâ höông vaø lyù töôûng cuûa tuoåi treû toûa ngaùt caû baàu trôøi Haø Noäi. VS Myõ vaø VS Baûy ñeàu coù gia ñình, coù nhöõng ngöôøi con coâng thaønh danh toaïi. Ngöôøi con gaùi duy nhaát cuûa VS Myõ laø moät khoa hoïc gia taøi gioûi ñang laøm vieäc cho chính phuû.

Moät ngaøy tröôùc khi rôøi Haø Noäi, toâi ñöôïc haân haïnh ñeán chaøo VS Nguyeãn Myõ. Toâi nhôù maõi caâu daën doø cuûa VS Myõ :”laøm sao cho ngöôøi ngoaïi quoác moåi khi nghe tieáng VOVINAM seõ bieát ngay ñoù laø moân phaùi Vovinam Vieät Voõ Ñaïo cuûa ngöôøi Vieät Nam.” Nhöõng ngöôøi Vovinam haõi ngoaïi nhö chuùng ta vaø VS Nguyeãn Myõ ñaõ coù chung moät hoaøi baûo trong söï phaùt huy noân phaùi. Ñaây khoâng phaûi laø ñieàu môùi laï. Ngaøy xöa Saùng Toå Nguyeãn Loäc ñaõ gôûi gaém hoaøi baûo Voõ Vieät Nam ñöôïc vinh danh cuøng theá giôùi neân choïn danh xöng VOVINAM ñeå deå daøng cho ngöôøi ngoaïi quoác phaùt aâm. Vovinam chöa ñuû tieáng vang nhö yù muoán, Vovinam coøn khieâm nhöôøng trong coäng ñoàng haõi ngoaïi. Nhöng, theo thôøi gian, theo ñaø tieán cuûa nhöõng lôùp ngöôøi treû, moät ngaøy khoâng xa Vovinam hay Voõ Vieät Nam seõ coù choå ñöùng vöõng vaøng trong neàn voû thuaät theá giôùi.

Ngaøy hoâm sau maáy chò em “haõi ngoaïi” raát noân nao cho giôø khôûi haønh ñi Vònh Haï Long. Chi Lieân, chaùu Phong vaø toâi ñaõ taäp nhu khí coâng thaät nhuaàn nhuyeån, söûa soaïn thaät nhanh ñeå coøn thì giôø xuoáng haøng phôû Phoá Toâi beân nhaø Baùc Nhung daèn buïng 1 toâ phôû thôm baùt ngaùt vaø ly cafe söûa cho yeâu ñôøi hôn. Hoâm nay anh Phuù, con reå chuù Ñaëng Baûy laø höôùng daãn vieân. Thaùp tuøng coù anh Tuaán, Thaønh laø con vaø reå coâ Xuaát, anh Naêng laø con baùc Nhung. Anh Phuù ñaõ möôùn cho phaùi ñoaøn 20 ngöôøi 1 chieác thuyeàn lôùn ñeå du ngoaïn 5 tieáng ñoàng hoà treân vònh Haï Long. Toác ñoä thuyeàn khoâng nhanh laém, nhöng chæ ñoä 10 phuùt sau thuyeàn ñaõ ñöa chuùng toâi vaøo vuøng trôøi nöôùc bao la. Toâi voán raát “sôï nöôùc” vì khoâng bieát loäi nhöng raát thích ñöùng oû muõi thuyeàn ngaém caûnh trôøi nöôùc meânh moâng. Toâi nghæ vaãn vô neáu chieác du thuyeàn hoâm nay bieán thaønh chieác taøu Titanic, thì ai seõ laø chöùng nhaân coøn soùt laïi? Chaéc khoâng theå laø toâi.

Thaéng caûnh Haï Long ñöôïc meänh danh laø moät trong nhöõng kyø quan cuûa vuõ truï, cho neân moät goùc caïnh naøo cuûa Haï Long cuõng mang ñuû neùt ngheä thuaät vaø huøng vó cuûa thieân taïo. Ngöôøi Vieät haõi ngoaïi, ai ñaõ töøng ra tham quan mieàn Baéc, chaéc ñaõ töøng du thuyeàn treân soùng nöôùc Haï Long. Thuyeàn döøng laïi ôû Thieân Cung ñeä nhaát doäng. Ñoäng Thieân Cung môùi ñöôïc tìm thaáy gaàn ñaây nhöng laïi laø thaéng caûnh ñeïp nhaát, huøng vó nhaát. Ñöôøng vaøo ñoäng Thieân Cung töông ñoái deå ñi. Beân trong ñoäng coù trang trí theâm moät vaøi boùng ñeøn maøu ôû döôùi saâu neân aùnh maët trôøi chieáu vaøo moät vaøi khi hôû cuûa ñænh nuùi ñaõ phaûn aûnh vôùi nhöõng boùng ñeøn maøu trong ñoäng, taïo neân nhöõng maøu saéc nhö aùnh haøo quang. Toâi caûm ñöôïc ñoä aåm vaø khí laïnh trong ñoäng duø raát ñoâng du khaùch ñang quay phim, chuïp aûnh. Trong khi caùc huynh ñeä tieáp tuïc tham quan, toâi nhö caûm nhaän taâm tö mình hoøa vaøo baàu trôøi trong xanh, nöôùc bieàn maøu xanh, ñoài nuùi chaäp chuøng giöûa bieån ñöôïc rong reâu phuû kín moät maøu xanh. Ai töøng saùng kieán choïn maøu xanh laøm maøu voõ phuïc cho moân phaùi? Moät söï hoøa nhiïp maøu saéc tuyeät vôøi cuøng thieân nhieân! Chuùng toâi trôû leân thuyeàn tieáp tuïc du ngoaïn cho ñeán xeá chieàu môùi veà laïi Haø Noäi. Saùng mai seõ leân ñöôøng ñi chuøa Höông.

Baøi haùt Em Ñi Chuøa Höông caøng phoå bieán saâu roäng bao nhieàu thì thaéng caûnh chuøa Höông caøng taáp naäp baáy nhieâu. Vònh Haï Long haáp daãn khaùch du lòch ngoaïi quoác, thì ngöôøi Vieät Nam laïi khoâng theå boû soùt Chuøa Höông trong phaàn tham quan, hay daân ñòa phöông raát tin vaøo söï linh thieâng neân thöôøng veà cuùng vaùi haøng naêm. Anh Naêng keå vôùi toâi: “thaø laø khoâng höùa tröôùc, nhöng neáu ñaõ höùa naêm nay seõ veà leã Chuøa Höông maø khoâng veà thì caû naêm ñoù laøm aên khoâng ra gì caû...” Caùi neân thô nhaát cuûa Chuøa Höông laø du khaùch phaûi ngoâi treân nhöõng laù ñoø haèng tieáng ñoàng hoà môùi ñeán nôi. Toâi phaûi goïi laø laù ñoø vì chieác ñoø quaù nhoû, chôû nhieàu ngöôøi neân maët ñoø vaø maët nöôùc caùch nhau ñoä 2 ñoát ngoùn tay. 20 ngöôøi chuùng toâi phaûi saép xeáp choå ngoài caån thaän haàu chieác ñoø khoâng bò nghieâng. Töï bieát thaân phaän toâi ñaõ leân tieáng tröôùc “neáu ñoø coù chìm, xin baø con nhôù cöùu toâi..” voõ sö Duõng “haêm doïa” – khi cöùu ngöôøi, ñoâi luùc phaûi ñaùnh cho ngöôøi ñoù ngaát ñi thì môùi deå daøng loäi vaø ñöa ngöôøi khoâng bieát loäi vaøo bôøi. Nhìn ñoâi baøn tay gaân guoác cuûa ngöôøi voõ sö ñaõ töøng ñöïôïc cöû ñi phaùt trieån Vovinam beân Lieân Soâ, neáu vì cöùu ngöôøi maø phaûi tung ra “moät chöôûng”, chaéc naïn nhaân seû cheát vì chöôûng löïc Vovinam tröôùc khi cheát ñuoái.

Chieác ñoø khôûi haønh töø Beán Ñuïc, ñòa ñaàu cuûa thaéng caûnh Chuøa Höông. Beán Ñuïc laø moät beán cuûa doøng soâng Ñaùy thng vôùi soâng Hoàng, thuoäc laøng Ñuïc Kheâ. Böôùc vaøo beán Ñuïc laø ta ñang ngaém caûnh maày nuùi ñaày con maét. Nhaø thô Vuõ Phaïm Haøm ñaõ vieát:

Keå töø luùc böôùc leân ñoø Ñuïc

Lieác maét troâng, ñaõ maõn muïc vaân sôn.

Cuõng nhö Beán Ñuïc, beán Yeán hay suoái Yeán laø teân goïi theo laøng Yeán Vó (ñuoâi chim eùn). Chim eùn laø loaïi chim cuûa muøa Xuaân. Ngaøy Xuaân daïo chôïi treân doøng suoái Yeán thoaùt nghe ñaõ caûm thaáy neân thô.

Daûy nuùi Höông Sôn ñeïp ôû chieàu daøi, chieàu roäng trong caùi theá quaàn tuï nhòp nhaøng cuûa 99 ngoïn nuùi nghieâng ñaàu veà phaùi ñoäng Höông Tích nhö ñeå toû loøng ngöôõng moä. Rieâng coù moät con Voi böôùng bænh, voâ leå quay moâng vaøo neân bì Thaàn Hoä Phaùp göôm cheùm maát moät beân moâng, do ñoù hoøn nuùi naày coù teân laø nuù Voi Phuïc. Chieác ñoø löôùt nheï treân doøng suoái buoâng thaû hieàn hoøa giöûa hai trieàn nuùi. Lôøi hoø lô cuûa chuùng toâi vang vang tröôùc caûnh sôn thuûy höûu tình. Toâi chôït nhôù 4 caâu thô cuûa thi sæ Taûn Ñaø:

Trôøi Höông trôøi ñieåm laïi trôøi toâ

Moät böùc tranh tình traûi maáy thu

Xuaân laïi, xuaân ñi, khoâng daáu veát

Ai veà, ai nhôù, vaãn thôm tho...

Muøa Xuaân naêm 2000

Thuyeàn duøng laïi ôû Ñeàn Trình – Nguû Nhaïc Linh Töï. Ñaây laø nôi du khaùch leã trình vôùi thaàn linh tröôùc khi vaøo chuøa. Toâi ghi ñöôïc moät caâu ñoái coù yù nghóa oû ñeàn Trình:

Töôùng cuûa nuùi, thaàn cuûa daân, laãm lieät nghìn thu daáu ñeïp

Nöôùc laø thanh, non laø traàn, uy nghi moät caûnh ñeàn thieâng.

Sau leã trình, ñoø ñöa chuùng toâi vaøo chuøa Thieân Truø, roài töø ñoù chuùng toâi ñi boä leân chuøatrong, töùc ñoäng Höông Tích. Trong chuøa Thieân Truø coù qua chuoâng ñoàng ñuùc vaøo thôøi Taây Sôn – Caûnh Thònh naêm thöù hai (1793). Khaùch vaøo Thieân Truø seõ nhìn thaáy nhöõng caùi quaùn nhoû baèng tre nöùa ñôn sô baùn quaø löu nieäm. Hai beân ñöôøng töø Thieân Truø vaøo chuøa torng cuõng coù raát nhieàu quaùn aên, quaùn nöôùc nhoû.

Töø Thieân Truø vaøo Höông Tích khoaûng hôn 2 km, nhöng vì döôøng nuùi coù nhieàu choå quanh co, leân doác xuoáng doác neân toâi ñaõ ngöøng laïi ñeå thôû khoâng bieát bao nhieâu laàn. Ñi vaøo caøng gaàn ñoäng, thì doác caøng cao, caøng trôn trôït khoù ñi. Maáy laàn toâi töôûng phaûi boû cuoäc vì hôi thôû doàn daâp, maét bò hoa leân, ñoâi chaân töôûng khoâng theå böôùc noåi 1 baäc theàm. Chaùu Ngoïc Anh luùc naøo cuõng ñi beân caïnh yeåm trôï toâi. VS Sen cho toâi baùm vaøo canh tay raén chaéc vaø keùo toâi böôùc leân nhöõng naác theâm gaàn nhö thaúng ñöùng. Toâi thaàm khaán vaùi Long Thaàn Hoä Phaùp giuùp toâi theâm söùc ñeå vaøo leã chuøa trong.

Ñeán nôi roài !!! Toâi döøng chaân tröôùc coång hít thôû cuøng thaám nhöõng gioït moà hoâi tuoân ra nhö taém. Beân trong ñoäng Höông Tích traøn ngaäp khaùch haønh höông, khoùi nhang muø mòt. Hoøn thaïch nhuõ ôû khoaûng giöûa vaø nhöõng nhuõ ñaù treân traàn thænh thoaûng nhoõ nhöõng gioït nöôùc maø ngöôøi ñòa phöông goïi laø nhöõng gioøng Söõa Meï keâu tí taùch. Quaû ñaây laø moät coâng trình ñieâu khaéc tuyeät vôøi cuûa thieân nhieân.

Toâi ñaõ vöôït chaëng ñöôøng gian nan vaøo tôùi chuøa trong. Giôø laïi ngaùn ngaãm chaëng ñöôøng ra laïi Thieân Truø. Theá môùi bieát coâng löïc cuûa toâi khoâng theå so vôùi sö tyõ Kim Lieân. Coù phaûi ñaây laø haäu quaû cuûa nhieàu naêm mieät maøi vôùi caùi vieäc laøm trong vaên phoøng maø khoâng oân taäp voõ thuaät ?. Vieát ñeán ñaây toâi laïi caûm ôn VS Leâ höûu Phöôùc. Phöôùc mang hoä maùy hình, vaø giang caùnh tay hoä phaùp cho toâi vòn ñeå giöû thaêng baèng suoát chaëng ñöôøng trôû ra. Ñeán hoâm nay, moåi khi nhôù laïi ñoaïn ñöôøng doác ñaù hieåm trôû ñoù, toâi khoâng daùm tin mình seõ ñuû noäi löïc ñeå vaøo ñoäng Höông Tích laàn thöù 2.

Chieác ñoø nheï nhaøng xuoâi doøng nöôùc ñöa phaùi ñoaøn trôû ra beán Ñuïc. Trong chaëng ñöôøng hôn tieáng ñoàng hoà ñoù, chuùng toâi laïi hoø haùt, ngaâm thô taïo theâm nieàm vui cho khaùch thaäp phöông ñoàng haønh. Gioïng hoø Hueá cuûa anh Hoà taán Ñaõi vôùi baøi thô Ñaây Thoân Vó Daï, Gioïng VS Sen luùc naøo cuõng traàm aám, ñaày noäi löïc, gioïng VS Vang ngaâm tao ñaøn thaät thieát tha. Phaùi nöû chæ coù chi Kim Lieân va toâi tham döï. Nhôø chi Lieân mua moät quyeån thô, neân chuùng toâi cöù choïn nhöõng baøi thô ngaén vaø ...ñoïc. Theá maø Thaày cho toâi thaéng anh Hoà taán Ñaõi khi chuùng toâi cuøng ngaâm baøi thô Maøu Tím Hoa Sin cuûa Dzuõng Chinh. Anh Ñaõi thuoäc thô raát nhieàu, anh ngaâm raát hay. May maén cho toâi, cöù moåi ñoaïn naøo anh khöïng laïi, thi toâi nhôù vaø ræ raõ ... ngaâm. Ñieàu naày chöùng toû toâi nhôù nhieàu hôn anh, neân ñöôïc thaéng ñieåm.

Maët trôøi ñaõ ngaõ veà Taây. Moät ngaøy ñi leã chuøa Höông vöøa keát thuùc.

Hoâm sau phaùi ñoaøn ñöôïc ôû laïi thaønh phoá ñeå tham quan Haø Noäi. Neáu mieàn Nam coù nhöõng coâng trình kieán truùc taân tieán, coù nhöõng con ñöôøng traøn ngaäp xe coä, nhöõng daùng daáp yeâu kieàu, maøu aùo saëc sôû thöôùt tha, thì traùi laïi nhöõng ngoâi chuøa, coâng thöï, vaø nhöõng ñöôøng phoá chính cuûa mieàn Baéc laïi mang moät veû coå kính xa xöa, moät söï traàm maëc “trô gan cuøng tueá nguyeät”. Nhöõng ngaøy ñaàu naêm mieàn Baéc laïnh hôn trong Nam, neân ra phoá ai cuõng maëc kyõ löôûng. Nhöõng phuï nöõ gaùnh gaùnh, hay ngoài baùn buoân ôû goùc phoá, baùc xích loâ ñaïp xe ngoaøi ñöôøng, hoï ñeàu maëc veston (duø raát cuõ) saäm maøu chöù khoâng maëc nhieàu maøu saéc nhö trong Nam. Coù phaûi ñoù laø neùt ñaëc thuø cuûa xöù Baéc? Toâi ñöôïc nghe tieáng Baéc baèng chính gioïng cuûa ngöôøi Haø Noäi. Nhöõng anh chi em chaùu cuûa thaày, nhöõng coâ baùn hoa ôû chôï, nhöõng coâ baùn haøng trong caùc tieäm phim aûnh, phaàn lôùn hoï coù laøn da traéng mòn, gioïng noùi eâm, nheï vaø khoan thai. Öôùc gì toâi coù ñöôïc lôøi phaùt aâm cuûa ngöôøi Haø Noäi, öôùc gì toâi coù gioïng noùi nheï nhaøng aám aùp nhö mô aáy. Caøng xa thaønh phoá, loái phaùt aâm laïi coù phaàn nhanh vaø gaèn gioïng hôn. Coù nhöõng luùc hoï noùi nhanh quaù, toâi cöù ngôõ mình ñang nghe tieáng ngoaïi quoác.

Coù vaøo Quoác Töû Giaùm chuùng ta môùi thaáy sö toân kính daønh cho ngöôøi khoa baûng. Nhöõng taám bia khoång loà coù khaéc teân nhöõng vò Traïng nguyeân, tieán sæ baèng chöû nho hay chöû noâm? Toâi khoâng phaân bieät ñöôïc. Taám bia ñöôïc ñaët treân löng nhöõng con ruøa xeáp thaønh haøng trong moät ngoâi nhaø thôø roäng theâng thang. Haàu heát thaéng caûnh coù ñieän thôø khoùi höông nghi nguùt.

Gaàn nhaø haùt lôùn Haø Noäi laø chuøa Ngoïc Sôn taáp naäp du khaùch. Phía ngoaøi coång chuøa coù böùc veõ con Hoå, nhöng maët laïi khoâng döõ daèn nhö hoå, maø laïi nhö mæm cöôøi. Toâi chòu thua trí töôûng töôïng cuûa nhaø ngheä thuaät. Chuùng toâi ñi boä qua chuùa Moät Coät, Hoà Hoaøn Kieám. Moät khung caûnh deïp tuyeät vôøi vôùi loái kieán truùc coå kính, vôùi maët hoà nöôùc gôïn laên taên, vôùi taøng caây phuû loøa xoøa treân maët nöôùc. Thaày nhö quaù quen thuoäc vôùi caûnh trí tuyeät vôøi nôi ñaây. Thaày khoan thai ñi baùch boä chôø chuùng toâi quan saùt con ruøa gaàn 500 tuoåi tröng baøy trong tuû kieáng. Anh Hoà taán Ñaõi chæ vaøo moät khoaûng hoà phía xa xa, vaø baûo chuùng toâi nhìn vaøo maët nöôùc gôïn nhöõng voøng troøn, ñoù laø daáu hieäu cuûa con ruøa “vó ñaïi” ñang töø töø noåi leân maët nöôùc. Chuùng toâi cöù nhìn vaø chôø maõi cuõng khoâng thaáy gì chæ nghe tieáng huynh ñeä naøo noùi sau löng “ruøa ñaâu maø ruøa”!!!

Nhöõng buoåi chieàu rong chôi hoà Truùc Baïch, buoåi toái ruõ nhau ra phoá aên cheø ngoït, anh chò em toâi höôûng nhöõng giaây phuùt thaät thanh thaûn vaø ñaày aáp kyû nieäm. Chuùng toâi nhö ñaùm con theo cha veà thaêm queâ Haø Noäi. Thaày thaät hieàn, thaät thaân thöông. Leû ra chuùng toâi ñi Yeân Töû sôn ngaøy hoâm sau, nhöng ñöôïc bieát ñöôøng leân Yeân Töû coøn khoù ñi gaáp maáy laàn chuøa Höông, moïi ngöôøi ñoàng yù thay ñoåi chöông trình baèng chuyeán di Haø Nam, Phuû Lyù. Queâ noäi, ngoaïi cuûa chi Kim Lieân.

Ñöôøng veà Haø Nam maát gaàn 2 giôø laùi xe. Chi Lieân luùc naøo cuõng töôi cöôøi hôùn hôû caûm ôn Thaày vaø caùc huynh ñeä. Thaân nhaân chi Lieân tieáp Thaày raát long troïng. Böûa côm doïn ra thaät nhanh. Toâ caø ri vaø dæa xoâi laø haáp daån nhaát vôùi toâi. Hoï haøng chi Lieân ôû beân Myõ ñaõ chung goùp xaây döïng ngoâi nhaø Thôø trong laøng. Thaày baûo toâi thay maët phaùi ñoaøn gôûi bao thô cuùng döôøng. Khoâng deø trong chuyeán ñi chôi, toâi laïi coù cô duyeân gieo haït gioáng laønh vaøo ngoâi nhaø Thôø xa xoâi heûo laùnh.

Sau khi nghó ngôi, troø chuyeän, chuùng toâi quay veà Haø Noäi. Ñaây laø chaëng ñöôøng toâi nghe taâm tö thaám thía noåi buoàn. Hai beân ñöôøng phong caûnh raát ñeïp. Nhöõng haøng caây xanh töôi, nhöõng goác döøa moïc ven bôø nöôùc, nhöõng caên nhaø maùi ngoùi neân thô. Taát caû taïo cho ngöôøi nhìn moät böùc tranh sinh hoaït cuûa ñôøi soáng khoâng ñeán noåi ngheøo cuûa ngöôøi daân Haø Nam, Phuû Lyù. Gia toäc chò Lieân raát ñoâng ñaûo. Töø cuï giaø hôn traêm tuoåi, ñeán con, chaùu, chaét ôû gaàn guûi beân nhau. Chi Lieân haïnh phuùc quaù. Chi Lieân ñöôïc hoï noäi, ngoaïi möøng rôû troø chuyeän khoâng ngôùt. Rieâng toâi, toâi ñaõ tìm ñöôïc gì trong chuyeán Veà Nguoàn thaêm queâ Noäi? Toâi tìm ñöôïc ngöôøi coâ, em gaùi uùt cuûa ba toâi. Naêm nay coâ hôn 80, coâ ñöôïc ngöôøi con nuoâi cuõng gìa roài chaêm soùc. Coâ toâi mô maøng traû lôøi vaøi caâu thaêm hoûi. Toâi hoaøn toaøn xa laï vôùi coâ. Coâ khoâng coøn nhôù noåi moät kyû nieäm naøo vôùi ba toâi. Ba toâi vaøo Nam tö laâu laém. Toâi tìm thaêm ngöôøi baùc hoï. Baùc noåi tieáng giaøu coù vì ñaõ truùng soá $100000 ôû khoaûng naêm 1936. Baùc naêm nay ñuùng 90 tuoåi, maét môø, tai laõng, ñi ñöùng raát khoù khaên. OÂi cuoäc ñôøi “sinh laûo beänh töû”. Loøng toâi buoàn meânh mang...

Ñoã hoaøng Nghóa

Home