Vol. 12 12/ 2002	2^nd year edition
Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers. Best view with Internet Explorer.

Ñoäng Hoa Vaøng

Nguyeãn Moäng Khoâi

...Raèng xöa coù gaõ töø quan

Leân non tìm ñoäng hoa vaøng nguû say

Baøi thô Ñoäng Hoa Vaøng cuûa Phaïm Thieân Thö xuaát hieän khoaûng ñaàu thaäp nieân baåy möôi, ôû thôøi ñieåm maø cuoäc chieán Vieät Nam ñeán hoài khoác lieät. Haàu heát nhöõng thanh nieân trong löùa tuoåi ñoäng vieân ñeàu phaûi goïi nhaäp nguõ. Maët traän buøng noå nhieàu nôi töø mieàn cao nguyeân, mieàn ñòa ñaàu giôùi tuyeán. Moãi ngaøy töøng ñoaøn tröïc thaêng trôû nhöõng chieán só bò thöông töø chieán tröøông veà beänh vieän. Nhöõng tôø baùo vôùi nhöõng caùo phoù cuaû nhöõng quaân nhaân töû traän ngaøy caøng nhieàu. Taâm traïng cuaû thanh nieân thì hoang mang, cuaû ngöôøi daân thì lo sôï. Moïi ngöôøi mong cho cuoäc chieán choùng taøn; thì ñuùng luùc baøi thô Ñoäng Hoa Vaøng cuaû Phaïm Thieân Thö xuaát hieän. Baøi thô coù taùc duïng nhö vieân thuoác an thaàn cho ngöôøi daân, nhö moät giaác mô cuaû ngöôøi chieán só. Töø só töø quan tôùi lính mong ñöôïc giaõ töø vuõ khí vaø caû ñeán nhöõng ngöôøi khoâng phaûi caàm suùng,nhöõng keû chaùn vôùi danh lôïi, tuy khoâng phaûi tröïc dieän vôùi quaân thuø, nhöng vì chieán tranh laâu daøi; vì cuoäc soáng baát oån, hoï cuõng mong coù ngaøy hoaø bình ñeå ñöôïc soáng yeân laønh.

Baøi thô Ñoäng Hoa Vaøng laø moät trong nhöõng thi phaåm noåi tieáng nhaát cuaû Phaïm Thieân Thö vaø ñöôïc giaûi thöôûng Vaên hoïc toaøn quoác naêm 1971. Baøi thô ñöôïc giôùi vaên ngheä só öa thích, nhöng thöïc söï ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát ñeán töø khi Phaïm Duy phoå nhaïc, laáy teân Ñöa Em Tìm Ñoäng Hoa Vaøng. Nhaïc phaåm coù ñoåi lôøi ñoâi chuùt, nhöng yù thô khoâng ñoåi; vaø vôùi tieáng haùt vöôït thôøi gian cuaû Thaùi Thanh ñaõ ñöa baøi thô tôùi khaép vuøng ñaát nöôùc.

Theá, Ñoäng Hoa Vaøng laø choã naøo? Coù phaûi laø Ñoäng Hoaøng Hoa thôøi Xuaân Thu Chieán Quoác, nôi maø quaân Trung nguyeân thöôøng giao chieán vôùi rôï Hung noâ? Ngaøy nay Hoaøng Hoa Ñoäng hay Ñoäng Hoa Vaøng laø moät röøng hoang, toaøn moät thöù hoa vaøng naèm heo huùt giöõa bieân thuøy Hoa-Moâng.Baây giôø caùi teân Hoaøng Hoa ít ngöôøi nhaéc tôùi, nhöng coøn ghi trong söû saùch.

Xoùt ngöôøi laàn löõa aûi xa,

Xoùt ngöôøi nöông choán Hoøang Hoa daëm daøi.

( Chinh Phuï Ngaâm - Ñaëng Traàn Coân, Ñoaøn Thò Ñieåm )

Ñoäng Hoa Vaøng laø giaác mô cuûa moïi ngöôøi ñaõ quaù meät moûi vôùi cuoäc chieán aùc lieät, ñaày thuø haän töø maáy chuïc naêm, ñeâm ngaøy baát oån. Hoï chæ mong ñöôïc soáng an laïc nhö ''gaõ töø quan'' ôû Ñoäng Hoaøng Hoa , ñaát ñoù coù moät thôøi binh löûa. Baây giôø, nôi naøy khoâng coøn chieán tranh, khoâng coøn haän thuø, chæ coù gioù, traêng, hoa vaøng...

..Raèng xöa coù gaõ töø quan,

Leân non tìm ñoäng hoa vaøng nguû say...

Baøi thô '' Ñoäng Hoa Vaøng'' cuûa Phaïm Thieân Thö coù noäi dung laø moät chuyeän tình bình daân nôi thoân daõ:

'' Xöa coù anh chaøng hoïc troø ngheøo, yeâu moät coâ gaùi cuøng thoân. Chaøng theo ñuoåi buùt nghieân ñaõ laâu, nhöng thi maõi khoâng ñaäu. Chaøng muoán cöôùi naøng, nhöng khoâng tieàn baïc, khoâng coâng danh söï nghieäp. Gia ñình ñem gaû cho moät caäu trai con nhaø giaàu. Ñau khoå vì maát ngöôøi yeâu. Chaøng chæ coøn baïn vôùi saùch ñeøn, mieät maøi vôùi kinh söû. Maáy naêm sau chaøng ñaäu traïng; roài ñöôïc boå laøm quan. Soáng trong hoaïn tröôøng ñöôïc vaøi naêm thì chaùn. Chaùn voøng danh lôïi, chaùn tình ñôøi baïc beõo. Chaøng caùo quan veà soáng ôû queâ nhaø, vui vôùi coû caây, vôùi cuïm hoa vaøng, cuùc traéng, cuøng gioù traêng, maây nöôùc...''.

Caâu chuyeän tình taàm thöôøng ñoù ñöôïc thi só Phaïm Thieân Thö vieát thaønh baøi thô '' Ñoäng Hoa Vaøng''. Vôùi thieân taøi laøm thô, baøi thô trôû neân moät taùc phaåm tuyeät vôøi, moät chuyeän tình nhö trong huyeàn thoaïi. Moät moái tình eùo le cuûa moät gaõ höu quan vaø moät coâ gaùi queâ ña tình.

Ngaøy gaõ ñi tìm Ñoäng Hoa Vaøng, treân ñöôøng ñeâ daãn tôùi beán soâng, cuõng coù em ñi theo. Trôøi möa lôùn, nhöng em chaúng ngaïi ñöôøng trôn ñöa chaân gaõ tôùi taän beán caàu:

ÖØ, thì mình ngaïi möa mau.

Cuõng ñöa anh ñeán beán caàu, nöôùc xuoâi.

Thuyeàn troâi xuoâi doøng. Beán coøn, nhöng nöôùc xuoâi ra bieån maø khoâng bao giôø trôû veà beán cuõ. Gaõ bieát laàn ñi naøy laø vónh bieät. Roài ñaây keû ñaàu soâng, ngöôøi cuoái gioøng, coù maây saàu ngaên caùch, seõ chaúng bao giôø ñöôïc gaëp laïi:

Soâng naøy ñaây chaûy moät gioøng thoâi

Maây saàu soâng thaüm, toùc ngöôøi cuoái soâng.

Nhöõng ngaøy ôû ñoäng Hoaøng Hoa laø nhöõng ngaøy nhung nhôù, nhöõng hình aûnh cuõ chôït ñeán vôùi gaõ:

Ngaøy xöa em chöûa theo choàng

Muøa xuaân em maëc aoù hoàng ñaøo rôi

Muøa thu, aoù bieác da trôøi

Sang ñoâng em laïi ñoåi dôøi aoù hoa.

Soáng trong gia ñình leã giaùo xöa, tuy yeâu em , nhöng khoâng giaùm boäc loä tình caûm. Coù moät laàn, treân caùnh ñoàng caø tím, gaõ ngaét moät chuøm muø- sa moïc hoang ôû bôø ruoäng. Gaõ muoán ñöa cho em, nhöng coøn ngaäp ngöøng, e deø. Ñi theâm moät quaõng ñöôøng daøi gaõ môùi kín ñaùo trao voäi chuøm hoa cho em.

Ñöôøng veà haùi nuï muø- sa

Ñöa theo daøi moät ruoäng caø tím thoâi.

Roài:

Anh trao voäi vaøng

chuøm hoa môùi nôû...

( Ngaøy Xöa Hoaøng Thò )

Töø ngaøy yeâu em, gaõ chæ coù chuøm hoa daïi ñoù laøm kyû nieäm. Ñeán khi em ñi laáy choàng, gaõ môùi bieát laø em khoâng yeâu gaõ. Tình em vôùi gaõ laø tình baïn, nhöng tình gaõ vôùi em laø tình yeâu. Gaõ vaãn mang naëng tình yeâu ñoù trong loøng,

Thoâi thì em chaúng yeâu toâi.

Leo leân caønh böôûi, nhôù ngöôøi döng döng,

Töïa hoà caùi ñau ngaám ngaàm, caùi thöông tieác ngaån ngô cuûa caäu trai laøng trong caâu ca dao coå tích:

Treøo leân caây böôûi haùi hoa

Böôùc xuoáng vöôøn caø haùi nuï taàm xuaân

Nuï taàm xuaân nôû ra xanh bieác

Em coù choàng anh tieác laém thay...

( Ca dao )

Caùi tình kín ñaùo cuûa caäu trai queâ naøy khaùc vôùi nhöõng chuyeän tình baây giôø.

Caäu Hoaøng cuûa Vuõ Hoaøng Chöông ñaõ khoùc ñieân cuoàng nôi quaùn röôïu khi ñöôïc tin coâ Toá laáy choàng:

Men khoùi ñeâm nay saàu vuõng moä

Bia ñeà thaùng saùu, ghi möôøi hai

Tình ta tha thieát, cuoàng ta khoùc

Toá cuaû Hoaøng, nay Toá cuaû ai?

..Kieàu Thu heà Toá em ôi!

Ta ñang löûa ñoát tôi bôøi maùi Taây

( Vuõ Hoaøng Chöông )

Coøn gaõ, vaãn caùi baûn tính beõn leõn, caùi phong thaùi cuûa moät caäu trai môùi lôùn. Coù dòp ñi chôi vôùi em maø khoâng giaùm toû tình. Ñeâm veà gaõ ñònh laøm moät baøi thô thaät daøi ñeå taâm söï, nhöng vieát ñöôïc moät nöõa thì boû dôû,

Ñeâm veà thaép neán laøm thô

Tieáng chaân coøn voïng nöûa tôø thö thoâi.

Sau ngaøy ñaùm cöôùi, em chæ maëc aùo hoàng, caùi maàu hoàng ñaøo rôi maø gaõ öa thích, caøng gôïi nieàm thöông nhôù:

Töø hoâm em boû theo choàng

AÙo traéng em caát, aùo hoàng em mang

Vaø, nhöõng hình aûnh khoù queân cuûa em:

Em veà hong toùc muaø Xuaân.

Traêng traàm höông toûa döôùi chaân moät vaønh,

Em naèm ngoù coäi thu xanh,

Moâi öôm ñaøo, lyù moät caønh ñoâi möôi

Veà em vaøng phoá maây trôøi

Tay ñôm nuï haï, hoa rôøi goùt Xuaân.

Nhôù xöa, trong moät ñeâm raèm, gaõ vaø em coù cuøng moät nguyeân öôùc. Gaõ thaàm traùch:

Em ôi! ruõ toùc maây veà,

Nhìn traêng nôõ ñeå lôøi theà gioù bay.

Baây giôø, em vaø ngöôøi choàng nhö caëp uyeân öông haïnh phuùc, trong khi gaõ vaãn coâ ñôn, laïnh luøng:

Ñoâi uyeân öông traéng bay roài

Tieáng nghe tha thieát beân trôøi chôùm ñoâng.

Gaõ töï nhuû, ñôøi naøy khoâng laáy ñöôïc em thì gaõ seõ ñôïi ñeán kieáp sau. Gaõ seõ laø Tröông Quaân Thuïy, em seõ laø Thoâi Oanh Oanh trong ñieån tích xöa. Chaøng Tröông vaø naøng Thoâi ñaõ gaëp nhau laàn ñaàu ôû chuøa Phoå- cöu, choán ñoài Taây. Moái tình tuyeät vôøi naøy laø nguoàn caûm höùng cuaû bao thi nhaân,

Ñôïi nhau taøn cuoäc hoa naøy,

Ñaønh nhö caùnh böôùm ñoài Taây höõng hôø.

Duø phaûi ñôïi nhau trong nhieàu ñôøi, nhieàu kieáp gaõ vaãn chôø. Gaõ vaø em seõ khoâng rôøi nhau nhö giaáy vôùi möïc.

Ñôïi nhau töø maáy thuôû,

Tìm nhau coõi voâ thöôøng

Anh hoaù thaân laøm möïc

Cho vöøa giaáy yeâu ñöông

( Phaùp Thaân )

Buoàn quaù, gaõ mong sôùm ñöôïc hoaù kieáp nhö moät con chim beù nhoû, naèm cheát döôùi coäi hoa:

Con chim cheát döôùi coäi hoa

Tieáng keâu ruïng giöõa san haø xanh xao.

Tình tuyeät voïng cuûa gaõ vôùi em nhö moái tình ngang traùi cuaû anh laùi ñoø Tröông Chi vaø naøng tieåu thö Mî Nöông. Anh laùi ñoø cheát, nhöng traùi tim khoâng tieâu maø keát thaønh khoái pha leâ trong vaét; roài ñöôïc tieän thaønh caùi ly tuyeät ñeïp. Coù laàn Myõ Nöông uoáng nöôùc chôït boùng Tröông Chi nôi ñaùy coác. Xuùc ñoäng naøng ñaùnh rôi. Ly khoâng vôõ. Nhöng sau, chæ moät gioït nöôùc maét thöông yeâu cuûa Myõ Nöông, chieác ly boãng tan thaønh nöôùc.

Öôùc gì coù moät gioït nöôùc maét thöông yeâu nhö gioït nöôùc maét Mî Nöông khoùc Tröông Chi, laø gaõ thoûa nguyeän cho giaác nguû ngaøn naêm.

Mai anh cheát döôùi coäi ñaøo,

Khoùc anh xin nhoû leä vaøo thieân thu.

Chuyeän gaõ töø quan cuõng laø öôùc mong vaø taâm söï cuaû Phaïm Thieân Thö. Gaõ töø quan ñang ñau khoå, boãng tìm thaáy an vui, töï taïi hay Phaïm Thieân Thö ñang phieàn naõo cuaû kieáp nhaân sinh, boãng boû nhaø ñi tu ( chuøa Phaùp Hoa, Phuù Nhuaän, Saøi-goøn), ñeå tìm giaûi thoùat.

ÔÛ chuøa, oâng ñöôïc tu hoïc nhöõng giaùo lyù caên baûn nhaø Phaät. Caùi Giaùo lyù Voâ Thöôøng laøm oâng chôït tænh,

Thì thoâi! toùc aáy phuø vaân.

Thì thoâi! leä aáy coøn ngaàn giaùng söông.

Thì thoâi! muø phoá xe ñöôøng

Thoâi thì thoâi nheù! ñoaïn tröôøng theá thoâi.

Baây giôø lieãu ñaïo, gaõ bieát raèng, nhöõng sôïi toùc boàng beành nhö maây bay, gioït nöôùc maét nhö haït söông buoåi sôùm; vaø caû cuoäc ñôøi phong traàn, ñeàu laø nhöõng phaùp voâ thöôøng. Vì voâ thöôøng cho neân taát caû ñeàu ñi ñeán taøn hoaïi. Bieát roõ töôùng traïng voâ thöôøng vaø taøn hoaïi cuûa vaïn phaùp, gaõ khoâng coøn bò nhöõng sinh dieät, taøn hoaïi laøm khoå nöõa. Gaõ boãng giaùc ngoä vaø chaët ñöùt ñöôïc nhöõng voïng nieäm ñaõ gaây phieàn naõo baáy laâu,

Thoâi thì thoâi nheù! ñoaïn tröôøng theá thoâi..

Töø ñoù gaõ soáng moät cuoäc ñôøi an laïc, chuyeän tình ñaêu khoå khi xöa, chuyeän vinh nhuïc choán quan tröôøng ñeàu ruõ saïch. Nhöõng baên khoaên öôùc voïng cho töông lai cuõng khoâng maøng tôùi. Gaõ ñang soáng''an truù trong hieän taïi '' ñang hoaø cuøng vôùi thieân nhieân tuyeät vôøi ôû Ñoäng Hoa Vaøng:

Ta veà ruõ aoù maây troâi. Goái traêng ñaùnh giaác beân ñoài daï lan Raèng xöa coù gaõ töø quan, Leân non tìm Ñoäng Hoa Vaøng nguû say...

Cuoäc chieán khoác lieät ñaõ keát thuùc töø naêm 1975, nhöng ngöôøi daân trong nöôùc ñaõ ñöôïc soáng an laïc nhö gaõ töø quan ôû Ñoäng Hoa Vaøng hay chöa ?

Home