|
|
||
|
If you cannot
read this page please click
HERE and follow instructions to download free VNI
fonts..
Chæ daån caùch
download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
Chuøa
Haøn San Toâ Chaâu
NHÖÕNG GIAI THOAÏI
VAÊN-CHÖÔNG &
LICH-SÖÛ
Nguyeãn Moäng Khoâi
|
|
|
Trong chuyeán
ñi Trung Quoác , muøa heø naêm 1999, toâi coù dòp
thaêm chuøa Haøn San. Chuøa ôû moät vò trí ñaëc bieät, phía tröôùc laø soâng
ñaøo Ñaïi Vaän Haø, bôø soâng troàng toaøn caây döông lieãu, phía sau laø moät
laïch nhoû, nöôùc trong xanh. Chuøa thuoäc thaønh phoá Toâ Chaâu, tænh Giang Toâ. Ñoâng giaùp Thöôïng Haûi, taây giaùp Thaùi Hoà, phía nam laø Haøng
Chaâu vaø soâng Tröôøng giang ôû phía baéc. Chuøa coù moät lòch söû laâu
daøi vaø thaêng traàm...
Chuøa ñöôïc
xaây vaøo thôøi Thieân Giaùm nhaø Löông ( 502-519 ),
coù teân laø Dieäu Lôïi Phoå Minh Thaùp Vieän. Hôn 200 naêm
sau, ngaøi Haøn San tu ôû ñaây neân ñöôïc ñoåi teân laø Haøn San töï.
Tôùi ñôøi Toáng, nieân hieäu Thaùi Bình Höng Quoác, Tieát ñoä söù Toân Thöøa
Höõu xaây theâm moät caùi thaùp 7 töøng. Ñeán cuoái ñôøi Nguyeân, chuøa thaùp ñeàu ñoå
naùt. Vaøo nieân hieäu Hoàng Vuõ nhaø Minh, chuøa ñöôïc xaây laïi. Sau naøy , maáy vua ñaàu nhaø Thanh khoâng chuù yù tôùi ñaïo
Phaät. Chuøa khoâng ñöôïc baûo trì, neân hö haïi nhieàu. Maõi tôùi naêm Quang Töï
32, quan Tuaàn vuõ Traàn Loan Long cho söûa sang laïi vaø naêm Tuyeân Thoáng
thöù hai, quan ñaàu tænh Trònh Ñöùc Toaøn tu boå theâm. Nhöng thôøi Mao Traïch
Ñoâng, nhöõng toaùn Veä Binh Ñoû (1972-1975 ) ñeán
phaù chuøa, baét taêng ñoà hoaøn tuïc. Chuøa gaàn nhö boû
hoang.
Naêm 1976 Mao Traïch Ñoâng cheát. Ñaëng Tieåu Bình cho truøng tu. Chuøa Haøn San ngaøy caøng ñeïp vaø
coù ñoâng du khaùch.
Chuùng toâi
vaøo chuøa baèng moät coång nhoû ( khoâng coù tam quan
nhö nhöõng coå töï ôû Vieät
Beân ngoaøi
chaùnh ñieän, phía tay maët laø Laàu Chuoâng ( Chung Laâu ). Chuoâng treo
treân moät gaùc cao, xaây gaïch, boán maùi cong. Tröôùc laàu laø moät phieán
ñaù lôùn ñeà 3 chöõ Thính Chung Thaïch ( Ñaù Nghe
Chuoâng ). Ngöôøi höôùng daãn vieân du lòch ( tour
guide ) nhaéc laïi lòch söû caùi chuoâng:
''Chuoâng coù
töø thôøi ngaøi Haøn San vaø ñöôïc ñuùc baèng moät hôïp chaát kim loaïi ñaëc
bieät nhö vaøng, ñoàng, thieác... theo moät tyû leä bí maät, neân tieáng
chuoâng vang xa haøng chuïc daäm, tieáng ngaân nhö coù moät huyeàn löïc, nhôø
vaäy maø chuùng ta môùi coù moät giai thoaïi vaên chöông kyø thuù giöõa thi só
Tröông Keá vaø thaøy troø sö Haøn San sau naøy. Nhöng caùi
chuoâng ñoù ñaõ hö vaø ñöôïc caát giöõ caån thaän ôû Ñaïi Huøng Ñieän.
Chuoâng baây giôø laø töø thôøi vua Caøn Long. May maén laém
chuoâng môùi coøn ñeán baây giôø vì trong thôøi chieán tranh Trung Nhaät, moät
só quan trong quaân ñoäi Thieân Hoaøng, yeâu meán caùi chuoâng, ñaõ mang veà
nöôùc. Nhöng sau khoâng bieát vì leõ gì, oâng ñem traû
laïi ôû choã cuõ.
Thaêm chuøa
Haøn San, chuùng toâi coù dòp vieáng Taøng Kinh Laâu ( Laàu Chöùa Kinh ), treân
ñoù ñeå moät Ñaïi Taïng Kinh, chöõ khaéc ñôøi Thanh. Nhaø döôùi, ôû hai vaùch
coù khaéc toaøn boä kinh Kim Cöông, chöõ vieát cuûa hoïc giaû Tröông Xö Lieâu
ñôøi Toáng, neùt buùt raén roûi , ñoäc ñaùo. Chuùng
toâi cuõng ñöôïc xem Bi laêng ( haønh lang ñeå bia ,
vôùi nhöõng taám bia khaéc thi vaên cuûa caùc nhaø thô noåi tieáng baáy giôø.
Baøi thô baét huû Phong Kieàu Daï Baïc cuûa Tröông Keá do thuû phaùp cuûa nhaø
caùch maïng löøng danh Khang Höõu Vi. Caùch chuøa khoâng xa laø Coâ Toâ thaønh, baây giôø
khoâng coøn nöõa maø chæ vang boùng trong lòch söû. Thuôû ñoù
Coâ Toâ laø thuû phuû cuûa Toâ Chaâu vaø laø kinh ñoâ cuûa vua Haïp Lö ñôøi
Xuaân Thu Chieán Quoác. Sau naøy, nhaø Taàn goïi Toâ
Chaâu laø Ngoâ huyeän, thôøi Ñoâng Haùn goïi laø Ngoâ Quaän. Maõi ñeán 1276 môùi coù teân Toâ Chaâu. Nhieàu du khaùch
baûo ñaây laø Venise cuûa Trung Quoác, vì thaønh phoá ñöôïc xaây treân nhöõng
soâng ngoøi chaèng
chòt. Xöa kia coù 1000 chieác caàu, ngaøy nay coøn 168
caùi. Phía taây nam chuøa coù nuùi Linh Nham. Nuùi cao chöøng 1000 boä, coù Linh Nham Sôn Töï, xöa laø cung ñình
cuûa vua Ngoâ Phuø Sai. Leân nuùi Linh Nham, chuùng
toâi ñöôïc nghe keå laïi moái tình cuûa ngöôøi ñeïp Taây Thi vaø quan ñaïi phu
Phaïm Laõi. Quan ñaïi phu nöôùc Vieät laø Phaïm Laõi,
nhaân moät hoâm ñi vaõn caûnh gaëp Taây Thi. Trai taøi
gaùi saéc töông ngoä. Hoï yeâu nhau roài laáy nhau.
Tình yeâu ñang maën noàng thì vua Ngoâ Phuø Sai khôûi quaân ñaùnh nöôùc Vieät ñeå baùo thuø
cho oâng noäi laø Haïp Lö. Nöôùc Vieät baïi traän. Vua
Vieät laø Caâu Tieãn phaûi ñaàu haøng vaø bò ñöa sang Ngoâ laøm tuø binh cuøng vôùi Phaïm Laõi. Taây Thi voâ cuøng thöông nhôù. Trong ba
naêm, vua toâi nöôùc Vieät bò haønh haï cöïc khoå, töø vieäc heøn moïn nhö caét
coû chaên ngöïa cho tôùi nhöõng vieäc nhô baån nhö hoùt phaân, ñoå thuøng.
Ñeå laáy loøng tin cuûa Phuø Sai, coù laàn Caâu Tieãn ñaõ neám phaân ñeå
ñoaùn beänh cho nhaø vua. Cuoái cuøng ñöôïc Phuø Sai tin
töôûng; roài traû töï do cho vôï choàng Caâu Tieãn vaø Phaïm Laõi.
Veà nöôùc tuy ñöôïc soáng yeân thaân, nhöng
Caâu Tieãn baét ñaàu
chieâu binh, maõi maõ, tích thaûo, toàn löông. Ñeâm naèm nguû
treân neäm gai, saùng ra neám chuùt maät ñaéng ( naèm
gai, neám maät ) ñeå khoâng queân caùi nhuïc maát nöôùc, caùi heøn moïn cuûa
keû toâi ñoøi. Maët khaùc oâng duøng keá myõ nhaân do Phaïm Laõi chuû tröông
ñeå do thaùm vaø laøm suy yeáu nöôùc Ngoâ. Ngöôøi ñaøn baø nhö theá phaûi coù
saéc ñeïp vaø thoâng minh! Chæ coù Taây Thi môùi ñuû ñieàu
kieän ñeå giao cho coâng taùc ñoù. Tuy Taây Thi vaãn
Yeâu Phaïm Laõi nhö xöa, nhöng naøng bieát Phaïm Laõi ñaõ tin töôûng loøng
trung thuûy cuûa naøng, neân vì quoác gia ñaïi söï maø giao phoù. Taïm
chia tay vôùi ngöôøi yeâu, sang nöôùc Ngoâ laøm nhieäm
vuï. Phuø Sai thaáy Taây thi laø moät trang tuyeät theá giai
nhaân, tinh thoâng aâm nhaïc laïi bieát ca muùa neân voâ cuøng yeâu quyù.
nhöng luùc naøo nhaø vua cuõng thaáy maët naøng buoàn
vôøi vôïi. Ñeå laøm vui loøng ngöôøi ñeïp, nhaø vua cho xaây: Ngoaïn Nguyeät
Trì ( hoà ngaém traêng ), Ngoaïn Hoa Trì ( Hoà Ngaém hoa ), Caàm Ñaøi( nôi
ñaùnh ñaøn), Sô Trang Ñaøi( choã trang ñieåm) vaø gieáng Nguyeät Tónh ñeå taém.
Nhöõng di tích naøy haõy coøn daáu veát treân nuùi Linh Nham.
ÔÛ Ngoâ tuy ñöôïc Phuø Sai thöông yeâu raát möïc, nhöng Taây Thi caøng nhôù
Phaïm Laõi vaø vaãn aâm thaàm göûi tin töùc nöôùc Ngoâ veà cho Vieät Vöông Caâu
Tieãn, töø nhöõng sinh hoaït haøng ngaøy cuûa nhaø vua cho ñeán tình hình quaân
cô, quoác söï trong 10 naêm trôøi. Nhôø theá maø khi khôûi
binh, quaân Vieät ñaõ thaéng quaân Ngoâ moät caùch deã daøng vaø mau choùng.
Khi ñaïi quaân Vieät traøn
vaøo Coâ Toâ thaønh, vua Phuø Sai bò gieát. Phaïm
Laõi gaëp laïi Taây Thi. Hoï khoâng ôû ñoù ñeå höôûng giaàu sang phuù
quí maø laëng leõ cuøng nhau leân moät chieác thuyeàn nan
ñi chu du mieàn Nguõ Hoà...
Phía nam chuøa Haøn San coù nhöõng vöôøn hoa noåi tieáng nhö Thöông
Laêng Ñình, Chuyeát Chính Vieân vaø Löu Vieân. Ñaëc bieät ôû phía taây cuûa Löu
Vieân laø ngoïn giaû sôn,
treân nuùi nhaân taïo ñoù coù moät röøng phong nhoû, moãi ñoä thu
veà maàu vaøng choaùn caû moät goùc vöôøn. Coù ngöôøi baûo, trong dòp ñi xöù
Taøu naêm 1811, cuï Nguyeãn Du ñaõ tôùi ñaây vaø ghi laïi trong truyeän Kieàu:
Röøng phong thu
ñaõ nhuoäm maàu quan san.
Chuøa Haøn
San ñöôïc noåi tieáng, phaàn vì, vò trí gaàn nhöõng thaéng caûnh caûnh treân, nhöng chæ
thaät söï ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát tôùi laø töø khi ngaøi Haøn San truï trì
vaø moät giai thoaïi vaên chöông tuyeät vôøi giöõa nhaø sö vaø thi haøo Tröông
Keá. Ngöôøi ta khoâng roõ nhaø sö sinh vaø maát naêm naøo, chæ bieát ngaøi laø
moät vi chaân tu, hoïc roäng, cuøng tu vôùi sö huynh
Thaäp Ñaéc vaø moät chuù tieåu thoâng minh hay chöõ. Tuy khoâng roõ tuoåi taùc,
nhöng vì soáng cuøng thôøi vôùi Tröông Keá maø oâng naøy laøm quan vaøo nieân
hieäu Ñaïi Lòch, Ñöôøng Thaùi Toân ( khoaûng naêm 756
). OÂng ñoã tieán só roài ñöôïc phong chöùc Kieâm Hieäu Vieân
Ngoïai Lang. Tuy chöùc troïng, quyeàn cao, nhöng tính tình phoùng khoaùng.
OÂng thöôøng ngao du sôn thuûy ñeå laøm thô vaø ngaâm vònh.
Truyeän keå, vaøo moät ñeâm traêng ñaàu thaùng. Sö cuï traèn troïc
maõi khoâng nguû ñöôïc, beøn ñaùnh thöùc chuù tieåu; roài thaøy troø ñi daïo
quanh chuøa Haøn San.
Xuùc caûnh traêng non treân trôøi, in boùng lung linh döôùi hoà
nöôùc xanh. Nhaø
sö ngaâm kheõ:
Sô tam sô töù nguyeät mung lung
Baùn töï ngaân caâu baùn töï cung
Taûn Ñaø dòch:
Moàng ba moàng boán traêng môø.
Nöûa nhö moùc baïc nöûa ngôø vaønh
cung.
Nhöng sö cuï chæ laøm ñöôïc hai caâu roài heát töù luoân. Chuù tieåu theo
sau, thaáy thaøy mình luùng tuùng maõi khoâng nghó tieáp ñöôïc theâm hai caâu
nöõa cho troïn moät baøi thô Thaát Ngoân Töù Tuyeät. Chuù thaáy thô thaøy hay
quaù maø ngöng ôû ñaây thaät uoång. Boãng nhö moät tia chôùp loùe trong ñaàu, chuù xuaát thaàn
ngaâm to:
Nhaát phieán ngoïc hoà phaân löôõng
ñoaïn
Baùn traàm thuûy ñeå baùn phuø khoâng.
Taûn Ñaø dòch:
Hoà xanh ai xeû ñoâi vuøng
Nöûa chìm ñaùy nöôùc nöûa loàng chaân
maây.
Sö cuï khen
hay quaù, roài nhaåm laïi baøi Thaát Ngoân Töù Tuyeät cuûa hai thaøy
troø vöøa saùng taùc:
Sô tam sô töù nguyeät mung lung
Baùn töï ngaân caâu baùn töï cung.
Nhaát phieán ngoïc hoà phaân löôõng
ñoaïn,
Baùn traàm thuûy ñeå baùn phuø khoâng.
Moàng ba moàng boán traêng môø,
Nöûa nhö moùc baïc, nöûa ngôø vaønh
cung
Hoà xanh ai xeû ñoâi vuøng.
Nöûa chìm ñaùy nöôùc nöûa loàng chaân
maây.
Sö cuï baûo chuù tieåu
leân laàu chuoâng gioùng 3 tieáng ñeå taï ôn chö Phaät.
Cuõng toái hoâm ñoù, thi só Tröông Keá ñaäu thuyeàn ôû beán Phong
Kieàu, nhìn söông ñeâm phuû ñaày trôøi, maët traêng môø aûo ñang töø töø laën. Coù tieáng quaï
keâu ñeâm. Nhìn haøng caây phong ôû bôø soâng, nhìn anh thuyeàn chaøi nguû....ñoái
caûnh maø buoät mieäng laøm thô:
Nguyeät laïc oâ ñeà söông maõn thieân.
Giang phong ngö hoûa ñoái saàu mieân.
Taûn Ñaø dòch:
Traêng taø chieác quaï keâu söông.
Löûa chaøi caây beán saâu vöông giaác hoà.
Ngaâm xong 2 caâu , Tröông Keá cuõng cuït höùng. Nghó
maõi maø khoâng theâm ñöôïc caâu thô naøo; roài oâng chaäp chôøn vaøo giaác
nguû. Nhöng oâng boãng giaät mình vì hoài chuoâng
chuøa Haøn San, ngoaøi thaønh Coâ Toâ. Nhôø tieáng chuoâng maø Tröông
Keá laøm tieáp ñöôïc 2 caâu thô:
Coâ Toâ thaønh ngoaïi Haøn San töï
Daï baùn chung
thanh ñaùo khaùch thuyeàn.
Taûn Ñaø dòch:
Thuyeàn ai ñaäu beán Coâ Toâ.
Nöûa ñeâm nghe tieáng chuoâng chuøa
Haøn San.
Tröông Keá
haân hoan ngaâm kheõ baøi thô:
Nguyeät laïc oâ ñeà söông maõn thieân.
Giang phong ngö hoûa ñoái saàu mieân.
Coâ Toâ thaønh ngoaïi Haøn San töï.
Daï baùn chung
thanh ñaùo khaùch thuyeàn.
Traêng taø chieác quaï keâu söông
Löûa chaøi caây beán saàu vöông giaác
hoà.
Thuyeàn ai ñaäu beán Coâ Toâ.
Nöûa ñeâm nghe tieáng chuoâng chuøa Haøn
San.
|
Roài ñaët
teân baøi thô laø Phong Kieàu Daï Baïc ( PKDB-Ñeâm
Traêng Ñaäu thuyeàn ôû beán Phong Kieàu ). Cho ñeán
ngaøy nay vaãn coøn nhieàu hoïc giaû thích baøi thô naøy. Giaùo sö
Traàn Troïng San dòch: Quaï keâu traêng laån söông trôøi. Buoàn höu giaác nguû löûa chaøi beán
Phong. Ñeâm Coâ Toâ vaúng tieáng chuoâng. Chuøa Haøn San ñeán thuyeàn soâng
Phong Kieàu. OÂng
Writter Bynner dòch sang tieáng Anh: A NIGHT MOORING NEAR While I watch the moon go down, a
crow caws through the Frost Under the shadows of maple tree a fisherman movers with his Torch. And I hear, from beyond Su Chou,
from the temple on Ringing for me, here in my boat, the
|
|
Tuy baøi PKDB ñöôïc nhieàu ngöôøi khen ngôïi, nhöng moät soá khoâng
ít vaãn thaéc maéc.
Chæ caàn ñoïc caâu ñaàu, '' nguyeät laïc oâ ñeà söông maõn thieân'', neáu ta
hieåu nghóa laø ''Traêng laën, quaï keâu, söông phuû ñaày trôøi'' vaø caâu
cuoái ''Daï baùn chung thanh ñaùo khaùch thuyeàn''
(Tieáng chuoâng luùc nöûa ñeâm vaúng ñeán thuyeàn khaùch) laø ta thaáy coù söï
voâ lyù roài! Khoâng leõ Tröông Keá baét ñaàu laøm thô luùc gaàn saùng, luùc
maø traêng ñaõ laën vaø tieáng quaï keâu buoåi sôùm mai vaø laøm xong baøi thô
luùc maø chuù tieåu gioùng hoài chuoâng nöûa ñeâm ( Daï
baùn chung thanh )
Moät danh só
ñôøi Toáng laø AÂu Döông Tu beânh vöïc Tröông Keá : ''
Nhaø thô vì meâ caâu vaên hay, ñaõ laøm cho yù vaên khoâng ñöôïc thoâng; Ñoù
laø '' ngöõ beänh '' vaäy! Chuùng ta khoâng neân bôùi loâng
tìm veát laøm gì.
Duø cho AÂu
Döông Tu khoâng quan taâm ñeán '' ngöõ beänh '' thì moät soá hoïc giaû Nhaät
Baûn khoâng chaáp nhaän ñöôïc caùi thôøi ñieåm '' voâ lyù '' giöõa caâu thô
ñaàu vaø caâu cuoái; neân hoï ñaõ cöû moät phaùi ñoaøn goàm caùc nhaø khaûo
coå, moät soá giaùo sö ngöõ hoïc vaø caùc nhaø chuyeân moân ñòa chaát tôùi Toâ
Chaâu ñeå nghieân cöùu. Hoï tìm ñoïc nhöõng saùch vôû trong
thö vieän. Hoï duyeät laõm nhieàu nôi. Phaùi ñoaøn ñaõ vaát vaû laøm vieäc gaàn moät naêm. Vaø; cuoái cuøng hoï ñaõ giaûi nghi veà thôøi gian cuûa baøi thô.
Hoï ñaõ xaùc ñònh ñöôïc ñòa danh moät laøng ñaùnh caù xöa coù teân laø OÂ Ñeà
vaø moät ngoïn nuùi coå
teân laø Saàu Mieân sôn. Thôøi gian gaàn 14
theá kyû ñaõ thay ñoåi teân laøng teân nuùi. Neáu vieát theo La Tinh
hoùa thì 2 chöõ OÂ-Ñeà vaø
Saàu-Mieân phaûi vieát hoa ( raát tieác chöõ Nho khoâng theå
vieát hoa ). Vaø; caâu thô cuûa Tröông Keá laø:
Nguyeät laïc OÂ-Ñeà söông maõn thieân.
Giang phong ngö hoûa ñoái Saàu-Mieân.
Ñaây laø moät
baøi thô tuyeät taùc, moät böùc tranh sôn thuûy tuyeät vôøi: ''Moät löõ khaùch ngoài treân thuyeàn ngaém
traêng. Traêng töø töø laën phía laøng OÂ-Ñeà. Haøng caây phong treân bôø
soâng. Coù aùnh löûa chaøi chaäp chôøn in hình vaøo söôøn
nuùi Saàu-Mieân. Söông laïnh toûa ñaày trôøi. Khaùch ñang maûi meâ vôùi veû huyeàn dieäu cuûa thieân nhieân,
boãng söïc tænh khi tieáng chuoâng chuøa Haøn San ngoaøi thaønh Coâ Toâ voïng
laïi''.
Trong chuyeán du lòch naøy, chuùng toâi coù dip thaêm nhieàu nôi. Töø Vaïn Lyù Tröôøng Thaønh huøng vó,
vaét ngang 6 tænh Trung Quoác , ( daøi baèng baùn kính ñòa caàu ). Töû Caám Thaønh lôùn roäng coù 9000 phoøng oác. Cung ñieän
Muøa Haï traùng leä maø baø Töø Hi Thaùi Haäu ñaõ laáy heát ngaân saùch cuûa
boä Haûi Quaân ñeå xaây nhaø
nghæ maùt ôû Baéc Kinh .
Coá Ñoâ Tröôøng An cuûa 11 trieàu vua coù Taàn Thuûy Hoaøng taøn ngöôïc . Ñöôøng Minh Hoaøng ña tình .
Döông Quyù Phi yeâu kieàu . Chuøa Töø AÂn coå kính, nôi
Huyeàn Trang ngoài dòch kinh Baùt Nhaõ . Roài, Haøng
Chaâu thô moäng , choã Toâ Ñoâng Pha laøm thô treân Taây Hoà vaø coù soâng
Tieàn Ñöôøng, nôi Thuùy Kieàu traàm mình. Quaûng Chaâu haøo
khí cuûa 72 lieät só trong ñoù coù Phaïm Hoàng Thaùi. Vuõ Haùn coù laàu
Hoaøng Haïc ( Hoaøng Haïc Laâu ) vv..
Coøn nhieàu ñòa danh noåi tieáng khaùc. Nhöng rieâng toâi ,
Toâ Chaâu ñaõ gôïi cho nieàm caûm höùng ñeå vieát. Coù theå
vì Toâ Chaâu coù nhieàu danh thaéng. Coù chuyeän tình
Taây Thi, Phaïm Laõi. Coù huyeàn thoïaïi vaên chöông
giöõa thaøy troø sö cuï Haøn San vaø thi só Tröông Keá ....Vì vaäy toâi baét
ñaàu vieát baøi naøy ngay khi ôû treân phi cô luùc rôøi Hoa Luïc veà laïi Hoa
Kyø.