Vol. 22 8/2004 4th year edition

Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com

MỤC ĐÍCH CỦA CUỘC ĐỜI

Mục đích của đời sống là gì? Đây là một câu hỏi thông thường người ta hay nói đến. Thật không dễ dàng có một câu trả lời thỏa mãn cho câu hỏi có vẻ đơn giản mà phức tạp nầy. Mặc dù một số người đã có những câu trả lời tùy theo cách suy nghĩ của họ, hình như cũng không được thỏa mãn lắm đối với những người trí thức. Lý do là họ đã không học cách nhìn đời một cách khách quan và không hiểu phối cảnh đích thực của cuộc đời. Họ đã tạo ra những điều tưởng tượng trong tâm trí về cuộc đời theo khả năng hiểu biết của mình. Đồng thời chúng ta cũng biết rằng những bậc đạo sư, những triết gia vĩ đại, những thi sĩ nổi tiếng, và những nhà tư tưởng lớn cũng không hài lòng với cuộc sống. Khi chúng ta đọc những gì họ nói về cuộc đời, có thể thấy rằng một số trong các vị ấy cũng không thể đưa ra một bức tranh rõ ràng của cuộc sống. vài người nói rằng đời sống đầy dẫy đau khổ, vô thường và không như ý. Một số khác lại nói: “Nếu chúng ta không sinh ra thì tốt đẹp biết bao!” Còn có người đặt câu hỏi: “Tại sao chúng ta sinh ra trong thế giới đầy đau khổ nầy?”

Tùy theo nhận thức của họ, chúng ta có thể hiểu rằng họ đã nhìn đời một cách khách quan như vậy. Nhưng người bình thường chỉ nhìn thấy cuộc đời một cách nông cạn khi nó đến với họ, và có lè không đúng sự thật.

Một số người nói rằng chẳng có mục đích đặc biệt nào trong cuộc sống và có thể xử dụng cho bất cứ mục đích nào. Theo lý thuyết nầy chúng ta có một số việc để cân nhắc khôn ngoan: xử dụng cuộc sống vào những mục đích có ích lợi cho chính mình cũng như cho kẻ khác thay vì tiêu hủy cuộc đời vào những việc không cần thiết. Về phương diện nầy, mục đích của cuộc đời có thể nói là tùy thuộc vào phương cách chúng ta vận dụng nó. Nếu chúng ta dùng sai bằng cách xâm phạm những đức tính tốt của con người, làm mất nhân tính và vi phạm những việc làm thiếu đạo đức, hay là chịu nhượng bộ những yếu kém của con người, điều nầy làm cho chúng ta không thể đạt được những việc đáng giá trong đời mình. Trái lại, nếu chúng ta hành động khôn ngoan bằng cách nhận xét nhất trí chấp nhận những nguyên tắc đạo đức luân lý như luyện tập tính kiên nhẫn, tha thứ, thương yêu, khiêm tốn và tử tế (hiền từ) cũng như phục vụ kẻ khác và tập luyện cho tâm trí mình vô tư (công bình), như thế chúng ta đạt được những điều cao cả và lợi ích cho tất cả. Những ai luyện tập những đức tính nầy sẽ được bình an, hạnh phúc, điềm tĩnh và hài lòng. Đây là cuộc đời đáng sống! Đời sống như thế sẽ có ý nghĩa và ích lợi hơn cho mọi người.

BẢN CHẤT CỦA CUỘC ĐỜI.

Một nhà trí thức nói, “Cuộc đời tự nó luống qua, trong khi chúng ta đang chuẩn bị sống.” Một học giả khác cảm thán, “Bịnh tật, già yếu, và những khốn khổ là những trả giá chúng ta tạo ra để cư trú trong thân xác này như là ngôi nhà.” Một bậc đạo sư nói, “Chúng ta phải trả giá bằng sợ hãi và lo âu vì tạo ra những tham lam ích kỷ.” Một triết giaTrung Hoa nói, “Con người sinh ra đồng thời với sự buồn khổ. Càng sống lâu càng thêm ngu xuẩn. Sự khao khát tồn tại trong tương lai làm cho họ không biét sống trong hiện tại,”

Đức Phật nói, “Chúng ta là hậu quả của việc đã làm và sẽ là kết quả của việc đang làm.”

Khi xem xét những quan niệm nầy, chúng ta có thể tìm thấy và hiểu được bản chất thật sự và mục đích của cuộc đời.

Nếu chỉ xem khoái lạc giác quan như là mục đích của cuộc đời, chúng ta phải chuẩn bị đối diện với nhiều vấn đề phát sinh từ đó. Bởi vì không ai có thể huởng thụ khoái lạc mà không gặp phải những hậu quả do hành động của họ.

Mặc dù những nhà khoa học đã khám phá ra nhiều điều kỳ diệu phục vụ cho tiện nghi con người, tuy nhiên họ cũng không hiểu rõ mục đích của cuộc sống. Bởi vậy có nhà bác học nổi tiếng nói rằng:

“Có một mục đích cho cuộc sống không?

Mục đích của cuộc sống là gì?

Là cái gì, ở đâu và khi nào?

Từ không trung hình thành vũ trụ,

Hình thành mặt trời, trái đất và đời sống,

Hình thành con người và còn nhiều thứ nữa.

Nhưng mà cái mục đích: của ai, từ khi nào?

Lý do. Tuyệt đối không.”

Đánh giá nhân cách của con người một nhà học giả đã nói: “Con người không thực sự là người, Người thực sự không phải là con người.” Đối với ông con người không cư xử như là một “Con Người Thật Sự”.

Theo Phật giáo, con người không phải là một thực thể độc lập chắc chắn, nhưng chỉ là một hình thức biểu lộ của năng lực tiềm tàng trong từng giây phút. Đời sống loài người không phải tự xuất hiện cũng không phải được sáng tạo bởi bất cứ người nào cho mục đích thí nghiệm giống như con vật để thí nghiệm của bất cứ nhân vât siêu phàm nào. Đời sống có đặc tính cá nhân riêng của nó.

Chúng ta không thể hiểu được bản chất thật sự của đời sống bởi vì sự si mê và lòng tham dục nặng nề của chúng ta. Do đó chúng ta mong muốn được tồn tại mặc dù phải chịu đau khổ trong thế giới nầy. Bởi thế nếu không có sự hiểu biết sáng suốt thì chúng ta không thế nào tìm thấy được đời sống ở thế giới nầy có hay không có một mục đích đặc biệt nào.

NĂNG LỰC CỦA NGHIỆP

Cuộc sống được diễn tả như là một tổng hợp của tâm và vật chất. Do kết quả của sự tổng hợp nầy mà sinh vật ra đời và tiếp tục biến đổi cho đến lúc tan rã.

Tuy nhiên năng lượng tinh thần phân tán và những phân tử lập tức tạo thành những nguyên tố hay vật chất và tái xuất hiện trong nhiều dạng khác nhau và ở những nơi khác nhau, cuộc sống phù hợp với tính chất đời sống trước kia của họ. Giòng sống nầy cứ tiếp tục mãi khi năng lực của nghiệp và tham dục còn tồn tại.

NĂM UẨN.

Theo lời Đức Phật dạy, đời sống gồm có năm uẩn, tên là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành và Thức. Bốn yếu tố vật chất gồm có chất cứng, chất lỏng, hơi nóng và sự chuyển động. Dạng vật chất với bốn nhân tố đã xếp loại ở trên là thọ tưởng, hành, thức kết hợp với nhau tạo thành đời sống. Tính chất thật sự của năm uẩn được đức Phật giảng giải như sau: Sắc chất giống như một đống bọt nước, trong đó cảm thọ như bong bóng, tưởng như bóng trong gương, hành như cây chuối (do nhiều lớp xếp lại không bền chắc), ý thức giống như ảo ảnh (huyền ảo). Phân tích đời sống như thế, thật khó mà xác định tính chất đích thực hay mục đích của đời sống.

Sự phân tích đời sống nầy, có lúc đã đưa ra một thách thức lớn cho những niềm tin tôn giáo, bởi vì theo đức Phật không có một đời sống vĩnh cửu hay một thực thể nào tồn tại mà không biến đổi và không tan hoại.

Thân thể chỉ là một đại diện trừu tượng cho một tổ hợp của những thành phần hóa chất hay những nguyên tố thường xuyên thay đổi. Đời sống là một giọt nước trong giòng sông luôn trôi chảy và góp phần vào giòng suối vĩ đại của cuộc đời.

THẾ GIỚI CHỈ LÀ NHỮNG LÀN SÓNG

Những phân tích khoa học về vũ trụ chứng tỏ rằng thế giới chỉ là một sự bùng nổ liên tục của một loạt chuyển động. Tiến sĩ Einstein (một nhà bác học tài ba) nói rằng: “Tất cả vật chất được tạo thành bởi những làn sóng, và chúng ta sống trong thế giới của những làn sóng.”

“Chúng ta là một phần của những làn sóng ấy,

Nếu con người có thể hiểu biết:

những trạng thái của thân thể

của những cảm thọ,

những trạng thái của tâm trí và tinh thần,

sự hiểu biết ấy sẽ hướng dẫn con người tìm ra một mục đích nào đó trong đời sống.”

CHANGE YOURSELF

BẠN HÃY TỰ MÌNH THAY ĐỔI

Bạn được gì khi thay đổi thế giới? Bạn có thể đạt được sự hoàn hảo không?

Không bao giờ. Bạn chỉ có thể nuôi dưỡng lòng kiêu căng và vun bồi bản ngã của mình. Bạn sẽ bị cột vào bánh xe luân hồi. Nhưng bằng cách tự thay đổi, bằng nhận thức bản chất của tự ngã nhờ vô ngã, tự rèn luyện và cố gắng, bạn có thể đạt được sự toàn thiện. Nhờ được sự hoàn thiện ấy cuộc đời bạn mới có ý nghĩa và bạn có thể giúp đỡ nhiều cho kẻ khác. Người ta sẽ nhận được cảm hứng bởi tấm gương của bạn, họ sẽ làm theo bạn và sẽ đạt được mục đích như thế trong đời sống.

Con người hôm nay là kết quả của hàng triệu tư tưởng và hành động ở quá khứ. Con người không phải là sản phẩm đã làm sẵn bởi vì con người đang “trở thành và tiếp tục trở thành.” Cá tính của họ được xác định bởi tiến trình suy tư của họ. Bản chất con người là không hoàn hảo, họ phải tự rèn luyện để được hoàn hảo.

Đời sống không phải chỉ thuộc về loài người. Có nhiều hình thúc sống khác tồn tại trong vũ trụ nầy. Tuy nhiên loài người có suy tư nhiều hơn và có khả năng trí tuệ hơn. Về phương diện nầy con người giỏi giang hơn những loài khác, do vậy loài người có trí thông minh tạo ra lối sống để có thể dứt trừ những nỗi đau khổ ở trần gian. Vì thế, nếu mục đích của đời sống là để dứt trừ đau khổ, thì loài người có thể đạt đến cùng đích nhờ sự cố gắng của chính họ. Nhưng đời sống sẽ là một thất bại nếu nó không dược xử dụng một cách đàng hoàng.

Giáo lý của Đức Phật nhấn mạnh trên giá trị của con người. Ngài đã vẻ ra một bức tranh hoàn hảo nhất đã cố gắng và phấn đấu qua nhiều kiếp để tìm kiếm sự toàn thiện.

Quả thật, đời sống là một kinh nghiệm độc nhất. Không có gì có thể so sánh với nó; không thể đo lường giá trị của nó để xác định trong những điều kiện của những sự việc khác, và tiền bạc cũng không mua được nó. Như vậy, với “hạt ngọc trai vô giá” nầy nhiều người không học được cách để hoàn thành cuộc sống. Đời sống ở đây không chỉ có nghĩa là thân xác hay những giác quan, nhưng mà trí tuệ của con người biết suy tư.

Phân Loại Con Người

Đức Phật đã chia nhân loại ra làm bốn nhóm:

1/ Người làm việc tốt cho mình, mà không làm việc tốt cho kẻ khác.

2/ Người làm việc tốt cho kẻ khác mà không làm cho chính mình.

3/ Người không làm việc tốt cho mình cũng không làm cho kẻ khác.

4/ Người làm việc tốt cho mình và cho kẻ khác.

Người làm việc tốt đẹp cho mình, nhưng không làm cho kẻ khác. Là người cố gắng dứt trừ những hành động, lời nói và ý nghĩ xấu của họ, nhưng không khuế`n khích kẻ khác dứt bỏ tham lam, ssân hận và si mê.

Người làm việc tốt lành cho kẻ khác, mà không làm cho chính mình. Là người khuyến khích kẻ khác dứt trừ những hành động, lời nói và ý nghĩ xấu, nhưng không cố gắng để dứt trừ tham lam, sân hận và si mê của mình.

Người không làm việc tốt đẹp cho mình cũng như cho người khác. Là người không cố gắng dứt trừ những việc làm, lời nói và ý nghĩ xấu của mình cũng không khuyên kẻ khác dứt bỏ tham lam, sân hận và si mê.

Người làm việc tốt lành cho mình cũng như cho kẻ khác. Là người cố gắng dứt trừ những việc làm, lời nói và tư tưởng xấu, và cũng khuiyến khích kẻ khác trừ bỏ tham lam, sân hận và si mê.

(Anguttara Nikaya)

ĐỜI SỐNG KHÔNG THỂ THOÁT KHỎI ĐAU KHỔ

Nếu nhận xét sâu sắc, chúng ta phải đống ý rằng đời sống quả thật là một sự khổ đau vô tận. Chúng ta luôn đau khổ về sinh lý, tình cảm hay tinh thần. Chnúg ta có bao giờ tìm thấy một người trên thế gian này mà khôngcó đau khổ về sinh lý, cảm tình hay tinh thần? Dầu cho người đã chứng thánh quả cnũg không thoát khỏi sự đau đớn sinh lý cho đến khi thân xác họ vẫn còn.

Đời sống và đau khổ không thể tách rời nhau được.

Nếu có người nào hỏi, “Trên thế giới nầy cái gì là không chắc chắn nhất?”

- Câu trả lời đúng sẽ là “Đời sống là không chắc chắn nhất.” Mọi việc chuíng ta làm trên thế gian này là để trốn thoát hay lẫn tránh đau khổ và chết.Nếu chúng ta chỉ lơ đảng dù chỉ một giây thôi cũng quá đủ để chúng ta mất mạng sống. Hầu hết những công việc hàng ngày của chúng ta như làm việc, ăn, uống, ngủ nghỉ và đi bộ là những cách thức hay phương tiện chúng ta chấp nhận để tránh khỏi đau khổ và cái chết. Mặc dầu thỉnh thoảng chúng ta cũng có một ít thú vị trần gian làm thỏa mãn những tham muốn của chúng ta, nhưng ngay sau giây phút khoái lạc đó sẽ trở thành đau khổ. Cho nên, kho tàng quý báu của sự bình an và hạnh phúc không nằm trong tay của người giàu có mà ở những người đã từ bỏ khoái lạc thế gian.

Mọi thứ liên quan đến đời sống của chúng ta đều bién chuyển và không như ý. Bởi vậy Đức Phật đã giải thích rằng khi nào còn tham muốn khoái lạc trần gian và khao khát được tồn tại (sống), con người không có cách nào thoát khỏi đau khổ. Ước muốn là điều quan trọng để sinh tồn. Khi được hiện hữu thì đau khổ không thể tránh.

Có nhiều người suy tư tìm kiếm đời sống vĩnh viễn, nhưng thật mĩa mai thay, những người cầu sống lâu lại cảm thấy đời sống rất buồn chán, đến nổi họ không biết làm sao để cho qua ngày tháng! Có một câu châm ngôn của người Trung Hoa nói về lòng tham sống lâu, “Con người thật điên cuồng. Cầu cho sống lâu mà lại sợ tuổi già.” Rõ ràng ý định của họ là trẻ mãi để hưởng thụ thú vui của cuộc đời bất tận. Theo Đức Phật, sự tham sống lâu là một trong những nguyên nhân của tư tưởng ích kỷ và đau khổ.

“Thật dễ dàng có được niềm vui

Cuộc đời trôi qua như bản nhạc

Xứng đáng cho kẻ nào có thể

Mĩm cười khi đời gặp éo le.”

(Niềm vui có được dễ dàng

Đời như khúc hát nhẹ nhàng trôi qua.

Môi hiền giữ nụ cười hoa

Dù đời gặp những phong ba xem thường.”)

Bất cứ niềm hạnh phúc nhỏ bé nào chúng ta có được cũng hàm chứa trong đó nhiều sự chán nản, thất bại và tiêu tan. Con người không thể tìm được một đời sống không có những khó khăn, những vấn đề hóc búa, những xung đột, thất vọng, và hàng ngàn tình trạng khó chịu khác nữa. Suốt ngày đêm người ta tranh đấu để diệt trừ những tình trạng không vui này. Càng tranh đấu để thoát khỏi cảnh không may của những công việc theo cách thế gian, thì tự thân người ấy càng vướng mắc thêm những việc khó xử khác. Khi tìm cách giải quyết được một vấn đề, thì dù cố ý hay không người ấy cũng tự tạo ra một số vấn đề khó xử khác. Vậy thì khi nào những vấn đề nầy chấm dứt? Để được tồn tại, chúng ta phải chấp nhận những khó khăn và đau khổ mà không than van. Không có một lựa chọn nào khác. Đau khổ sẽ luôn luôn có mặt! Tuy nhiên khổ đau và bất hạnh không có nghĩa là tất yếu (không tránh được). Đức Phật nói rằng đau khổ là một căn bịnh vì thế có thể chữa lành hoàn toàn khi đạt được sự trong sạch hay hoàn thiện.

Lão Tử, một bậc đạo sư nổi tiếng của Trung Hoa đã nói: “Ta khổ vì ta có thân. Nếu không có thân làm sao mà khổ được?”

“Nếu dùng tất cả núi non làm sách, tất cả ao hồ làm mực và tất cả cây cối làm bút, người ta cũng chẳng thể nào diễn tả hết những nổi bất hạnh của thế gian.” ( Jacob Boehme)

Khi bạn nhìn xem cách thức con người chịu khổ ở thế gian này, bạn có thể thấy thực trạng của đời sống trần gian. Tại sao họ phải đau khổ như vầy?

Ai chịu trách nhiệm cho những khổ đau của họ? Theo Phật giáo mỗi cá nhân và mọi người đều có trách nhiệm cho sự đau khổ của chính mình. Bây giờ đây họ đang bị khổ bởi vì lòng tham sống mạnh mẽ, nó khiến họ làm những việc độc ác. Đây là nguyên nhân chính của đau khổ. Cách đây trên 2500 năm, nhiều triết gia và nhà tâm lý hiểu rằng những gì Đức Phật dạy quả thật là đúng. Một thi sĩ đã mô tả đời sống của chúng ta như sau:

“Con thiêu thân bay vào ngọn lửa

Nó không biết rằng mình sẽ chết.

Con cá nhỏ bé cắn phải lưỡi câu

Không biết rằng đó là hiểm họa.

Chúng ta biết rõ ràng nguy hiểm

của những khoái lạc xấu xa nơi trần thế

Chúng ta vẫn tham lam bám chặt vào.

Ôi! Sự điên cuồng của chúng ta thật quá vĩ đại!”

BẢN CHẤT PHÙ DU CỦA CUỘC ĐỜI

Phật giáo chỉ rõ rằng thời gian của đời sống rất ngắn ngủi và chúng ta nên làm việc một cách sáng suốt, lưu tâm chú ý đến sự giải thoát của mình.

“Con người không bao giờ thật sự hiểu biết rằng

Chúng ta sinh ra đời chỉ trong thời gian ngắn ngủi.

Những kẻ hiểu thấu sự thật nầy

Mới thoát khỏi khổ đau và tranh cải.” (Theragatha)

THẾ GIỚI LÀ MỘT BÃI CHIẾN TRƯỜNG

Toàn thể vũ trụ là một trường đấu tranh rộng lớn. Sự sống chẳng có gì ngoài cuộc chiến đấu liên tục, những tế bào chống lại tế bào, nguyên tử chống nguyên tử, điện tử chống điện tử vân vân, và trong cơ thể vật chất tự nó cũng là một chiến trường lớn. Chính tâm trí là bãi chiến trường lớn nhất.

Người nào không có hòa bình vớí chính mình thì không có thể sống hòa bình với thế giới, và những cuộc chiến tranh bên ngoài phải tiếp tục để che dấu sự kiện trận chiến thực sự ở bên trong những cá nhân. Lời cầu nguyện quan trọng nhất của nhân loại hôm nay là hòa bình, nhưng không thể có hòa bình trên giới rách nát vì chiến tranh này cho đến khi những xung đột của con người với chính mình chấm dứt.

Dưới con mắt của Đức Phật, chúng sanh run rẫy như con cá trong giòng suối khô cạn, bị buộc chặt bởi lòng tham lam, hoặc là nhảy tới nhảy lui như con thỏ bị sập bẫy, hay lạc mất như mũi tên bắn vào ban đêm. Những việc vô lương tâm của những kẻ bốc lột cố gắng cướp đoạt các nạn nhân, nuôi dưỡng mình bằng sinh vật khác, để rồi bị làm mồi nuôi dưỡng trở lại (cho sinh vật khác đã bị mình ăn thịt nó). Chiến tranh tạo ra bởi trí óc con người và cũng do con người có thể tạo ra hòa bình với sự công bằng, nếu con người biết xử dụng trí óc vô tư (công bình) của mình.

Lịch sử thế giới bảo chúng ta rằng sự phân biệt chủng tộc, ngăn cách màu da, cuồng tín tôn giáo và lòng tham quyền lực chính trị và giàu sang đã tạo ra những tai họa khủng khiếp, những điều bất hạnh và đau khổ trên thế giới nầy.

Con người phải trả một món nợ nặng nề cho lối sống hung bạo của mình. Những hậu quả như thế không bao giờ đóng góp được thứ gì cho sự tiến bộ của thế giới. Con người thèm khát quyền lực, của cải, và bị ô nhiễm bởi lòng ghen tỵ , tham lam, luôn luôn tạo ra những vấn đề rắc rối và thường cố phân xử những hành động độc ác của họ bằng lời nói vô nghĩa nhân danh hòa bình và công lý. Chúng ta sống trong một thế giới tạo thành bởi niềm tin tưởng, nó có vẻ đoàn kết về thể xác nhưng chia rẽ tinh thần, và có lúc thì tinh thần đoàn kết mà thể xác chia rẽ. Câu nói sau đây cho biết những thay đổi diễn ra trong đời sống chúng ta như thế nào.

“Chúng ta sống, làm việc và mơ mộng,

Mỗi người có một kế hoạch riêng.

Thỉnh thoảng cười vang

Có khi khóc lóc.

Ngày tháng trôi qua như thế thôi.”

Quá Nhiều Lời Vô Nghĩa

Quá nhiều náo đông

Quá nhiều người ta

Quá nhiều thời gian

Quá nhiều rắc rối

Quá nhiều nước mắt

Quá nhiều bạc tiền-

Tất cả cho cái gì?

- Một xác thân nhỏ bé!

Một viên chất đạm

Nhanh chóng nở bung.

Một thi hài nhỏ

Tiêu tan mau lẹ.

Chỉ một thoáng thôi

Đâu còn cha mẹ

Và những người thân.

Mặc dầu như vậy

Chúng ta vẫn phải

Có lời chia buồn và những quan tài

Những đám rước và bia đá

Cúng giỗ và khóc than

Những lễ nghi và cầu nguyện

Chôn cất hay thiêu đốt

Ướp xác để lâu dài

Tất cả cho thi hài

Sình chương bé nhỏ.

Con cái, cháu chắt

Nhớ nhung thương xót

Rồi sau đó…

Lãng quên ngưòi đã khuất,

Chỉ còn bia đá, xương khô.

Đây có phải là

Quá nhiều điều vô lý?

(Bhikkhu Khantipalo)

Những Giá Trị Tinh Thần

Julian Huxley nói: “Đời sống sẽ đưa đến sự hoàn thành vô số triển vọng- về vật lý, trí tuệ và tinh thần vân vân- con người có khả năng. Và nhân loại có thể thực hiện những điều cao quý và lớn lao hơn.”

Các bạn sinh ra trong thế giới nầy để làm việc tốt, không phải để thời gian trôi qua vô ích. Nếu lười biếng bạn là một gánh nặng cho thế gian.

Bạn phải luôn luôn nghĩ đến việc thành đạt cao hơn về việc thiện và trí tuệ. Bạn sẽ lạm dụng những đặc ân được làm người nếu không tự mình chứng tỏ giá trị của sự kiện đưa bạn vào đời. Lãng phí đời mình vào việc thương tiếc quá khứ, lười nhác và lơ đãng tỏ ra thiếu khả năng ở đời.

Cây văn minh cắm rễ sâu trong những giá trị tinh thần mà hầu hết chúng ta không hiểu rõ. Thiếu những rễ nầy lá cây khô héo rụng rơi và để lại một gốc cây chết.

Đuưc Phật khuyên chúng ta không nên lười biếng, mà hãy đứng dậy làm việc cố gắng có được lợi tức và bảo vệ những gì kiếm được không nên bỏ bê và phí phạm. Đức Phât nhìn thấy đời sống thế gian đúng như bối cảnh chân thật của nó, không có chút riêng tư hay ích kỷ. Mặt khác những bậc đạo sư giác ngộ giải thích rằng nếu chúng ta để cho đời nầy trôi lăn theo vòng sanh tử (sống chết), trong khi còn đau khổ thể xác và tinh thần, cuộc đời không có một mục đích thực sự nào cả. Nhưng chúng ta có thẻ xử dụng đời sống nầy cho mục đích tốt đẹp hơn bằng cách phục vụ kẻ khác, bằng cách trau dồi đạo đức, rèn luyện tâm trí và giống như một người có văn hóa sống hòa bình và hòa hợp với sự yên ổn của thế giới.

Theo Đức Phật con người không phải là những con rối không có trách nhiệm. Người được xem như là kết quả cao nhất của cây tiến hóa. Tuy nhiên triết học xưa của chúng ta mô tả mục đích của đời sống như vầy:

“Hướng dẫn từ tối tăm đến sáng suốt, từ sai lạc đến chân thật, từ chết chóc đến bất tử.” Nhữnh chữ có ý nghĩa đơn giản này cho chúng ta nhiều điều suy nghĩ.

BẤT TỬ SAU KHI CHẾT

Tất cả câu hỏi về cuộc đời đều liên hệ đến sự thật của cái chết; họ không giống với những sinh vật khác, dường như nhận thức được cái chết của họ và không bao giờ cam chịu chung số phận tự nhiên của những chúng sanh khác. Nếu con người có thể hiểu biết rằng đời sống là ngắn ngủi và cái chết không tránh được, họ có thể giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến đời sống. Trong việc chống cự với cái chết, con người đã đạt được sự kéo dài sinh mạng giống như đứa trẻ đang chơi trên bờ biển, làm việc một cách liều lĩnh để xây dựng lên một tòa lâu đài bằng cát trước khi làn sóng kế tiếp làm nó tan vỡ. Con người đã tạo dựng cái chết thành trung tâm của những đối tượng tôn giáo và cầu khẩn được phúc lành ở thiên đường để được sống vĩnh viễn.

Cái chết xảy đến cho tất cả chúng sinh, nhưng chỉ có con người từ sự đe dọa và sợ hãi liên tục của cái chết đã tạo ra một ý chí chịu đựng. Và do ước muốn được tiếp tục trong mọi hình thức có thể tưởng tượng, con người sáng tạo ra tôn giáo, đến lượt tôn giáo đã cố gắng trao tặng cuộc đời một kết thúc có ý nghĩa hơn.

Mặc dầu có những tôn giáo tin tưởng vào sự hiện hữu của chốn thiên đường ở đó đời sống sẽ được hạnh phúc vĩnh viễn, chúng ta còn nghe rằng những tín đồ mộ đạo của một tôn giáo nào đó hết sức tha thiết muốn dứt bỏ cuộc sống thế gian để được sống với Thượng đế ở thiên đàng.

Tương tự như thế, ngay những người phật tử cũng thích bám vào đời sống trần gian quý báu của họ, mặc dù họ hoàn toàn hiểu rằng đời sống ở thế gian chẳng có gì ngoài đau khổ, và hạnh phúc tối cao là thoát khỏi sự đau khổ.

Vấn đề lớn nhất hiện nay mà các quốc gia phải đối diện là sự bùng nổ dân số. Phải tỉm ra biện pháp và phương tiện để ngăn chận sự gia tăng liên tục của giòng đời nầy. Hàng triệu người cần thức ăn, chỗ ở, tiện nghi và an ninh. Câu hỏi của những người nầy không phải là “mục đích của đời sống là gì?” nhưng “làm gì để giải quyết cuộc sống”. Câu trả lời đơn giản là ta nên thực hiện sự ích lợi nhất của đời sống và nguồn vui của nó, tìm kiếm bất cứ niềm hạnh phúc nào có thể nắm bắt được bằng việc làm chính đáng và thích hợp, hơn là lo âu quá mức về những vấn đề trừu tượng có mục đích thần bí của đời sống. Tuy nhiên, tôn giáo can thiệp vào để an ủi hay đánh thức con người biết rằng đời không phải là tối tăm và không có hy vọng, khi chỉ nhìn thấy theo cơ sở của bề ngoài vật chất.

Có hy vọng cho một đời sống tốt đẹp hơn.

Tất cả những tiến bộ trên thế giới đều do con người làm ra, vì nhận thức được sự thật là họ phải chết, và muốn để lại một dấu tích sau khi đã ra đi.

Nếu con người đạt được sự bất tử và những ngày tháng của họ trên trái đất là vô tận, họ sẽ có khuynh hướng làm việc dễ dãi và đánh mất những sự khích lệ hay khả năng tự lực để tiến bộ. họ khôngcó ước muốn làm cho thế giới thành một nơi tốt đẹp hơn. Nếu không có sự chết, đời sống sẽ đình đốn, đơn điệu, phiền phức và buồn chán không tả xiết. Nếu con người được ban cho một trí tuệ để thấy rõ và hiểu biết giờ chết, họ sẽ hành động một cách dứt khóat khác với những gì họ đang làm ở hiện tại.

“Thể xác con người trở thành cát bụi, nhưng ảnh hưởng vẫn còn.”

(Buddha)

Mặc dù tổ tiên chúng ta đã chết và ra đi, chúng ta vẫn nhận rằng họ còn tồn tại giữa chúng ta, không phải bằng vật chất nhưng qua ảnh hưởng của họ truyền từ thế hệ nầy sang thế hệ khác - ảnh hưởng của họ vẫn còn.

Trong từ ngữ `tổ tiên’ chúng ta không chỉ nhắc đến những bậc tiền bối của chúng ta, nhưng cũng kể đến những người đã đóng góp cho sự thịnh vượng và hạnh phúc của kẻ khác. Theo nghĩa nầy, chúng ta có thể nói rằng những vị anh hùng, những nhà hiền triết, những triết gia, thi sĩ ngày trước vẫn còn hiện hữu trong chúng ta – qua ảnh hưởng của họ. Khi chúng ta tự mình liên kết với những vị anh hùng liệt sĩ, những nhà tư tưởng nầy, chúng ta đến để chia xẻ những suy nghĩ khôn ngoan nhất, những tư tưởng cao thượng và cả những bản nhạc tuyệt vời của nhiều thế kỷ!

Lời kêu gọi của lương tâm con người cho một mục đích là một nhận thức không rõ ràng về bản chất của đời sống. Khi người ta thấu hiểu bên trong chính họ cái bản chất cao quý hay xấu xa của họ, họ không còn kêu gào cho mục đích của cuộc đời nữa, vì ý thức rằng chính họ là mục đích duy nhất.

Người có suy nghĩ hiểu biết rằng tiến trình lịch sử nhân loại không phải được định đoạt bởi những gì xảy ra trên trời, nhưng bởi những gì xảy ra trong tâm hồn con người.

Đức Phật nói rằng không có một sinh vật siêu nhiên nào cao cả hơn một con người hoàn thiện.

Người ta có thể và phải tự nâng cao mình lên khỏi giới hạn cá nhân, nhưng không thể đưa mình lên cao hơn những luật lệ và đặc điểm cơ bản của loài người.

Thực Hiện Lợi Ích Tốt Đẹp Nhất Của Cuộc Đời

Điểm quang trọng của đời sống là chúng ta đã có nó vì vậy chúng ta phải làm điều ích lợi tốt nhất của nó. Quả thật đây là giá trị lớn nhất của cuộc đời, cơ hội của việc làm ích lợi tối đa của đời sống. Nhiều người sống cuộc đời nhỏ nhen, buồn chán và không hạnh phúc, bởi vì họ không cố gắng làm điều ích lợi tốt nhất của đời sống; họ dùng hầu hết thời gian để lo âu, tranh đấu để sinh tồn, làm việc như những tên nô lệ, đưong đầu với những chướng ngại và vấn đề lớn lao. Chúng ta dùng nhiều sinh lực trong bãi chiến trường - chiến đấu để sống còn, chiến đấu cho quyền lực, cho lợi lộc, danh tiếng, thú vui và chiến đấu để thoát khỏi nguy hiểm. Thỉnh thoảng chúng ta có đuợc một ít thỏa mãn cảm xúc tạm thời nhưng mọi thú vui đều kết thúc một cách chắc chắn trong đau khổ.

Hãy quan sát thế giới, bạn có thể thấy người ta đấu tranh vời nhau như thế nào, nổ bom, không tặc, hãm hại nhau. Cả thế giới giống như một cái nhà điên. Con người đã quên mất nhân tính tốt đẹp của mình và đã để cho tính gian tà, độc ác, lường gạt, trộm cướp, nuôi dưỡng sự giận dữ, hung bạo, tham lam và ngu si ngự trị. Hình như trong đầu óc con người không còn chỗ để nuôi dưỡng những tư tưởng tốt lành. Làm sao tìm được hòa bình, hạnh phúc và hài lòng trong cuộc chiến trường mà người ta đang đánh nhau hoặc để kiếm lợi hay để thoát khỏi hiểm nguy?

“Người tàn bạo (vô nhân đạo) với người tạo ra vô số ngàn chuyện tang thương!”

Nếu bạn có thể hiểu được bản chất thật sự của đời sống và của thế giới, thì bạn có thể sẵn sàng hiểu tại sao điều cần thiết độc nhất là đạt được giải thoát - Niết bàn – và bạn sẽ không chậm trễ cố gắng để đến được cõi chân hạnh phúc này. Ngày nay bạn đang chiến đấu để thoát khỏi đau khổ qua đường lối thế gian, nó là một trận chiến nhất định thất bại. Tuy nhiên nếu bạn cố gắng dứt trừ đau khổ bằng cách phát triển mặt tinh thần của đời bạn, rồi bạn sẽ tìm thấy sự bình an thật sự. Đó là Niết bàn.

Những Khoái Lạc Trần Gian.

Chúng ta biết có nhiều người trên thế giới nầy, ngay cả trong giới phật tử, người ta không chuẩn bị tu tập để chứng quả Niết bàn. Vì lý do nầy, một số người đã giới thiệu cách giải thích của họ về Niết bàn như là một thiên đường ở đó người ta có thể hưởng thụ khoái lạc giác quan bất tận.

Lời giới thiệu như thế hấp dẫn những kẻ quá khao khát và quyến luyến cuộc đời cùng những khoái lạc trần gian. Họ không hiểu rằng khái niệm về Niết bàn như thế chỉ là điều mộng tưởng. Tuy thế mà người thế gian luôn luôn suy nghĩ và cầu nguyện cho thứ “Niết bàn” nầy,

Mặt khác, cũng có người nghĩ rằng tốt hơn là cứ sống ở đời bất chấp mọi thứ đau khổ để được thưởng thức cuộc đời. Họ thật là dốt nát, không hiểu rằng bởi vì gia tăng thèm muốn và quyến luyến làm cho họ không thấy rõ sự thật hạnh phúc Niết bàn là chân hạnh phúc bất diệt, những cảnh thé gian mà họ xem là hạnh phúc không thể làm dịu bớt đau khổ tinh thần và thể xác.

Theo Đức Phật, bởi vì ngu muội (vô minh) mà con người tham sống trong vòng luân hồi sanh tử (samsara) trong khi chịu đựng đau khổ và suốt đời chạy theo ảo ảnh để tìm kiếm một ít thú vui giác quan. Họ nên học cáchlàm cho những giác quan êm tĩnh lại thay vì xoa dịu chúng bằng thú vị thoáng qua nhanh chóng.

Hệ Thống Thế Giới Vô Tận

Có người nghĩ rằng nếu tất cả chúng ta đều lên Niết bàn hết, thế giới nấy sẽ là một nơi trống rỗng và sẽ không có người nào làm việc cho thế giới tiến bộ. Đây là một ý tưởng nông cạn của người thiếu hiểu biết thật sự về chúng sanh.

Nên hiểu rằng thế giới nầy sẽ không bao giờ trống rỗng vì lẽ rất ít người trí có thể đạt được Niết bàn. Hơn nữa các hệ thống thế giới có liên hệ với nhau, chúng không có giới hạn. Vũ trụ và những hệ tinh cầu là vô thủy vô chung (không có khởi nguyên cũng không có diệt tận). Những hệ tinh hà luôn luôn sinh ra và mất đi. Khi một tinh hà này biến mất thì một tinh hà khác hiện ra. Những hệ tinh cầu rãi rác tái xuất hiện tùy theo sự phối hợp của những phân tử và năng lượng. Những chúng sanh đã từ giã những hệ tinh cầu khác cũng tái sinh tùy theo sự tái phối hợp của những sắc chất, năng lực và thần thức của họ với năng lực của nghiệp. Không nên nghĩ rằng chỉ có một số chúng sinh giới hạn sinh diệt mãi mãi trong vũ trụ này.

Số lượng chúng sanh là vô biên vô tận.

TIẾN BỘ và Ô NHIỄM

Có phải chúng ta đang thật sự làm việc vì sự tiến bộ của thế giới nầy không? Chúng ta có thể nghĩ như vậy, nhưng thực tế chúng ta đang gây tổn hại cho thế giới. Chúng ta khám phá ra nhiều kỹ xảo để tàn phá thế gian này. Thiên nhiên đã sản xuất rất nhiều thứ cho thế giới. Để đạt được mục đích cá nhân, chúng ta đã phá hủy vẻ đẹp thiên nhiên của trái đất. Chúng ta làm ô nhiễm môi trường, không khí và nước. Chúng ta đang tàn phá đời sống thực vật cũng như tất cả các sinh vật. Không nên cho rằng chỉ có loài người là có quyền sống trên trái đất nầy. Mỗi và mọi chúng sinh khác cũng có quyền bình đẳng sống ở đây. Nhưng chúng ta cướp đoạt quyền lợi của những chúng sinh khác. Chẳng những thế, ngay trong cọng đồng nhân loại, chủng tộc nầy cố gắng đánh phá chủng tộc khác, cản trở sự tiến bộ của họ, không để cho người khác sống hòa bình. Họ tuyên bố chiến tranh và bắt đầu sát hại lẫn nhau nhân danh lòng yêu nước.

Chùng nào nhân loại còn có những đầu óc nhiễm ô sẽ không có hòa bình trên trái đất. Vì sự hiện diện của những con người như thế mà địa cầu trở thành một nơi rối loạn. Ngày nay chúng ta thấy những trận chiến đẫm máu khắp nơi trên thế giới. Mỗi một người đang vạch kế hoạch lừa đảo kẻ khác. Những tư tưởng ích kỷ luôn luôn thắng thế trong tâm trí họ. Người nầy không tin tưởng người khác. Nhìn kẻ khác với sự ngờ vực trong lòng. Người ta không thể hiểu được tính tình hay lý do hành động

của kẻ khác.

Con Người Chịu Trách Nhiệm

Người ta luôn luôn nói về tình trạng không bình thưòng của thế giới. Ai chịu trách nhiệm cho tình trạng bất hạnh này? Có một kẻ nào khác hơn con người được gọi là khôn ngoan không?

Làm sao chúng ta có thể mong chờ một thế giới hòa bình tốt đẹp hơn nếu con người cư xử như là những kẻ vô học? Làm sao có thể thích thú đời sống của mình trong thế giới không chắc chắn này? Những nhà khoa học cố gắng chinh phục thiên nhiên cho những mục tiêu vật chất của họ. Những tôn giáo mong muốn sống hòa hợp với thiên nhiên để tâm trí bình an chứng đắc tâm linh. Bạn không thể thay đổi thế giới theo ước muốn của mình nhưng bạn có thể thay đổi tâm mình để tăng thêm sự hài lòng và tìm thấy hạnh phúc. Người nào chỉ say mê tìm kiếm sự thỏa thích thế gian sẽ không bao giờ có kiến thức cao hơn, vì nó không thể tìm thấy mà không có sự nghiên cứu vất vả.

Chủ nghĩa duy vật làm hạ phẩm giá con người thành địa vị thú vật, trong khi tôn giáo nâng cao con người thành thánh nhân hay địa vị cao thượng.

Trong chế độ duy vật con người trở thành nô lệ cho các giác quan. Lẽ tự nhiên , con người không thích đối diện với sự thật của cuộc đời. Họ thích

tự ru ngủ mình trong cảm giác giả tạo được an ninh bởi sự mơ mộng dịu dàng, sự tưởng tượng và nắm giữ cái bóng thay vì thực chất.

Quan điểm của Đức Phật về những quyền lực và thú vui trần gian đã được diễn tả rất hay như vầy: “Quả Tu đà hoàn (nhập lưu, tầng thứ 1 của 4 quả thánh) còn tốt đẹp hơn cả uy quyền tuyệt đối trên khắp địa cầu, hơn được sinh lên trời, hơn cả việc thống trị khắp các thế giới.” Trải qua cuộc đời chỉ để cầu tiến bộ vật chất thế gian, nuôi dưỡng lòng tham dục vô độ, điều nầy không thể làm được, để con người thấy rõ kết thúc của sự không thỏa mãn trong đời sống. Theo Đức Phật, thế giới nầy đặt cơ sở trên sự xung đột, xích mích hay không hài lòng và vô thường. Ngài lại nói rằng con đường đén lợi lộc thế gian khác với đường đến Niết bàn.

Con Người và Mật Ngọt

Đây là một câu chuyện ngụ ngôn ngắn giúp chúng ta hiểu bản chất thật sự của cuộc đời và thú vui trần thế. Một người đàn ông bị lạc đường khi đi ngang qua một khu rừng rậm đầy gai góc và sỏi đá. Thế rồi ông ta gặp một con voi to lớn trước mặt sắp đuổi theo. Ông chạy trốn bán sống bán chết. Trong khi đang chạy ông thấy một cái giếng và nghĩ rằng đây là một chỗ tốt có thể thoát khỏi con voi. Nhưng rất không may, ông thấy một con rắn độc lớn nằm dưới đáy giếng. Nhưng không còn cách nào khác để trốn khỏi con voi ông nhảy xuống giếng và tìm cách bám vào một dây leo có nhiều gai mọc bên bờ giếng. Khi đang đu mình trên dây leo ông thấy hai con chuột một trắng một đen đang gặm từ từ cây leo mà ông ta đang nắm chặt. Tuy nhiên ông thấy một tổ ong gần bên cạnh thỉnh thoảng nhỏ xuống những giọt mật.

Đối diện với cái chết theo ba cách khác nhau trong trường hợp thật nguy hiểm, mà người ấy vẫn tham lam nếm những giọt mật. Một lúc sau có người đi ngang qua, thấy tình cảnh đáng thương của người đàn ông khốn khổ nầy, tự nguyện đưa tay ra cứu sống ông ấy. Nhưng người đàn ông tham lam và ngu si nầy từ chối không nghe lời bởi vì không chống lại nổi mùi vị của mật ông ta đang thưởng thức. Mùi vị của mật làm ông say mê đến mức phớt lờ tình trạng nguy hiểm mà ông đang gặp phải.

Trong chuyện ngụ ngôn nầy, con đường chông gai trong rừng ví như vòng luân hồi (samsara). Con đường chông gai của sự luân hồi là rất bất thường và khổ nhọc. Không dễ dàng một người tiếp tục cuộc qua cánh rừng sanh tử khó khăn và khắc nghiệt. Cái chết luôn luôn đi theo làm cho chúng ta không hạnh phúc, tuổi già cũng tạo ra những bất hạnh và bất an trong tâm. Cây leo là sự ra đời của chúng ta. Giống như cây leo tiếp tục lớn lên và quấn vòng quanh những cây khác, cũng vậy sự ra đời của chúng ta tiếp tục chất chứa, nắm giữ và bám vào quá nhiều thứ không cần thiết ở đời. Hai con chuột trắng và đen ví cho ngày và đêm. Từ ngày chúng ta mới ra đời, ngày đêm trôi qua tiếp tục cắt ngắn thời gian sống của chúng ta. Những giọt mật là những khoái lạc trần gian mong manh nó lôi cuốn con người ở lại trong thế giới vô thường và không chắc chắn nầy.

Người đàn ông tử tế đi đến giúp đỡ chỉ con đường chính đáng ra khỏi tình trạng nguy hiểm là Đức Phật.

Kẻ nào nghĩ rằng sống ở đời để vui hưởng cuộc sống thế gian là tốt đẹp hơn không cần phải cố gắng đạt đến Niết bàn, thật đúng như anh chàng điên cuồng từ chối sự giúp đỡ thoát khỏi tình cảnh nguy khốn của cuộc đời chỉ để nếm một tí mật ngọt vậy!

Seattle, August 8, 2004

Nguyeân Kim

Home