|
|
||
|
Please click
to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow
instructions to configure Web
Browsers.
Best view
with Internet Explorer.
Sinh
OÂng Ñoà
Nguyeãn
Moäng Khoâi
Baøi thô OÂng Ñoà cuûa Vuõ Ñình Lieân xuaát
hieän khoaûng giöõa thaäp nieân 30. Traûi daøi moät
thôøi gian gaàn 70 naêm maø vaãn coøn ñöôïc nhieàu ngöôøi öa thích. Coù
nhöõng tröôøng hoïc xem
baøi thô laø moät taøi lieäu giaùo khoa. Nhöõng hoïc giaû noåi
tieáng nhö anh em Hoaøi Thanh, Hoaøi Chaân vieát:
''
Theo ñuoåi ngheà vaên, laøm moät baøi thô nhö theá cuõng ñuû, nghóa laø ñuû ñeå
löu danh, ñuû vôùi ñôøi ngöôøi.''
OÂng Ngoâ Vaên Phuù pheâ bình:
'' OÂng Ñoà cuûa Vuõ
Ñình Lieân dung dò, nhöng laø moät thi phaåm khoâng ai laøm ñöôïc. Keå töø baáy ñeán giôø vaø coù theå noùi caû sau naøy nöûa ''.
Naêm 1999, ôû Hoa Kyø, nhaïc só Vónh Söû phoå nhaïc, do
Laøng Vaên thöïc hieän trong video tape '' Khi Muøa Xuaân Ñeán'. Coâ Vaân Khanh
haùt ñöôïc nhieàu khaùn thính giaû khen ngôïi:
|
|
Moãi naêm hoa ñaøo nôû. Laïi thaáy oâng ñoà giaø, Baøy möïc taøu giaáy ñoû Beân phoá ñoâng ngöôøi qua Bao nhieâu ngöôøi thueâ vieát Taám taéc ngôïi khen taøi. Hoa tay thaûo nhöõng neùt, Nhö phöôïng muùa roàng bay Nhöng moãi naêm moãi vaéng. Ngöôøi thueâ vieát nay ñaâu? Giaáy ñoû buoàn khoâng thaém. Möïc ñoïng trong nghieân saàu OÂng ñoà vaãn ngoài ñaáy. Qua ñöôøng khoâng ai hay, Laù vaøng rôi treân giaáy; Ngoaøi trôøi möa buïi bay. Naêm nay ñaøo laïi nôû. Khoâng thaáy oâng ñoà xöa Nhöõng ngöôøi muoân naêm cuõ Hoàn ôû ñaâu baây giôø? |
OÂng Ñoà laø moät nhaân vaät
coù thaät ngoaøi ñôøi. OÂng thöôøng ngoài ôû phoá
Haøng Boà, Haø noäi. OÂng ngoaïi Vuõ Ñình Lieân cuõng laø moät oâng ñoà;
vì vaäy taùc giaû
ñaõ caûm thoâng nhöõng thôøi kyø huy hoaøng cuõng nhö ñen toái cuûa nhaø Nho. OÂng tieác cho
moät neàn Nho hoïc ñang suy taøn. Coøn ñaâu caùi thôøi '' keû só '' coù
danh vò vua
ban, coù choã ñöùng haøng ñaàu trong daân daõ.
Töôùc höõu nguõ, só cö kyø lieät.
Daân höõu töù, só vi chi
tieân.
(Nguyeãn Coâng Tröù)
Baøi
thô chæ coù 20 caâu ngaén nguûi vôùi voûn veïn 100 tieáng maø laïi bao quaùt
ñöôïc moät vaán ñeà quan troïng.
Töø thuôû chöõ Nho thaønh hình ôû Trung Hoa. Sau ñoù
du nhaäp vaøo Vieät
1-Thôøi kyø thaønh hình
vaø du nhaäp ( Sinh ): Chöõ Nho coù maët thôøi Hoaøng
Ñeá ôû Trung Hoa, caùch nay khoaûng 4000 naêm. Vieân Thaùi sö Thöông Hieät döïa
treân daáu chaân chim vaø daáu chaân thuù vaät ñeå laïi treân caùt maø saùng cheá ra
chöõ. Tôùi nhaø Taàn ( 221-207 tröôùc CN ), teå töôùng
Lyù Tö cheá ra boä Tam Thöông goàm 3300 chöõ . Tôùi theá kyû thöù nhaát sau CN , Höùa Thaän laïi laøm ra boä töï ñieån 10.516 chöõ.
Chöõ Nho du nhaäp vaøo
nöôùc ta luùc maø nhaø Taàn sai töôùng Ñoà Thö sang chieám Giao Chæ thôøi An
Döông Vöông. Döôùi thôøi Haùn Linh Ñeá ( 168-189 ), coù Lyù Caàm ngöôøi baûn xöù, gioûi chöõ Nho,
ñaäu Hieáu lieâm ( töông ñöông cöû nhaân ) ñöôïc cöû ra laøm quan. Töø ñoù, nhieàu ngöôøi Giao Chæ hoïc chöõ Haùn. Thôøi töï
chuû, töø Ngoâ Quyeàn tôùi
Nguyeãn sô, ngöôøi hoïc chöõ Haùn ngaøy caøng ñoâng.
2-Thôøi kyø höng thònh ( Truï ): Baøi thô baét ñaàu baèng moät hình töôïng raát
ñeïp, chöùa ñöïng söùc soáng muøa xuaân vaø man maùc thô Ñöôøng:
Moãi naêm hoa ñaøo nôû
Chính taùc giaû cho
bieát laø yù thô töø moät caâu noåi tieáng cuûa Thoâi Hoä: '' Ñaøo hoa y cöïu
tieáu ñoâng phong ''. Taát caû ñeàu gôïi nhôù moät thôøi Nho
hoïc thònh haønh, khi maø chöõ Nho ñuôïc coi laø chöõ cuûa Thaùnh Hieàn.
Ngöôøi naøo hoïc nhieàu laø ñöôïc xaõ hoäi kính troïng.
Muoán tieán thaân thì ra laøm quan, muoán lui thì veà laøm '' thaày ñoà '' ( tieán vi quan, thoaùi vi sö ). Ñoã ñaït
laøm quan thì ñöôïc maùt maët gia ñình, doøng hoï. Neáu khoâng thì laøm
'' thaày ñoà ''(oâng ñoà hay anh ñoà ) vaãn ñöôïc nhieàu ngöôøi neå vì, mong öôùc:
Chaúng tham ruoäng caû ao lieàn,
Tham vì caùi buùt, caùi nghieân anh ñoà
OÂng Ñoà haõnh dieän
ngoài vieát chöõ Nho ngay treân heø phoá nhoän nhòp ñeå khoe taøi:
Moãi naêm hoa ñaøo nôû.
Laïi thaáy oâng ñoà giaø,
Baøy möïc taøu, giaáy ñoû,
Beân phoá ñoâng ngöôøi qua.
Hình aûnh OÂng Ñoà trong
baøi thô laø caùi bieåu töôïng cho neàn Nho hoïc, moät neàn vaên hoùa keùo daøi
haøng maáy ngaøn naêm vaø ñaõ goùp phaàn quan troïng trong vieäc ñaøo taïo
nhaân taøi cho ñaát nöôùc, cuõng nhö reøn luyeän tính caùch ñaëc tröng baûn lónh
Vieät Nam.
Bao nhieâu ngöôøi thueâ vieát,
Taám taéc ngôïi khen taøi.
Hoa tay thaûo nhöõng neùt,
Nhö phöôïng muùa roàng bay...
OÂng
Ñoà vöøa haõnh dieän vöøa coù moät nieàm vui thanh thoaùt. Bieát bao ngöôøi tìm ñeán oâng ñeå thueâ vieát
vì töø trong tieàm thöùc saâu xa nhaát cuûa mình, hoï tin raèng OÂng Ñoà laø
ngöôøi ñem ñeán cho hoï nhöõng gì coù tính chaát tinh hoa nhaát trong truyeàn
thoáng vaên hieán cuûa daân toäc; vaø coù ñöôïc chöõ ñeïp nhö '' phöôïng muùa
roàng bay '' ñeå thöôûng laõm ôû nhaø. Ñoù khoâng nhöõng laø
moät phong tuïc toát ñeïp maø coøn laø moät nieàm vui trí tueä lôùn lao mang
ñaäm ñaø höông vò vaên hoùa daân toäc.
3-Thôøi kyø suy taøn ( Hoaïi ): Baét ñaàu töø nhöõng thaäp nieân cuoái theá kyû
19 khi maø ngöôøi Phaùp mang moät neàn vaên hoùa môùi ñeán nöôùc ta. Ñaàu theá kyû 20, khoa thi Höông Ñinh Daäu cuoái cuøng ôû Baéc kyø.
Coù quan Toaøn Quyeàn Paul Doumer vaø phu nhaân tham döï.
Caùc só töû truùng tuyeån vaøo laïy taï ôn nhöõng vò giaùm
khaûo vaø luoân caû quan Toaøn Quyeàn cuøng phu nhaân. Nhaø thô Tuù
Xöông chöùng kieán:
Treân gheá baø ñaàm ngoi ñít vòt ,
Döôùi saân oâng cöû ngoûng ñaàu roàng.
Thaät
laø moät ñieàu nhuïc nhaõ cho caùc oâng Tuù, oâng Cöû. Hoï laø nhöõng ngöôøi ñöôïc
xaõ hoäi xöa kính troïng, nay phaûi ñöùng döôùi saân maø laïy moät muï ñaøn baø
veânh vaùo vaø keâng kieäu.
Sau khoùa thi
choùt, chöõ Nho cuøng vôùi neàn Haùn hoïc khoâng coøn giöõ ñòa vò ñoäc toân
nöõa maø nhöôøng böôùc cho neàn vaên hoùa môùi vôùi nhöõng lôùp ngöôøi môùi.
Vì vaäy, ngöôøi thueâ vieát
ngaøy moät vaéng:
Nhöng moãi naêm moãi vaéng.
Ngöôøi thueâ vieát nay ñaâu
?
Giaáy ñoû buoàn khoâng
thaém.
Möïc ñoïng trong nghieân saàu..
Traàn Teá Xöông coøn mæa mai vaø ñau
soùt cho moät neàn Nho hoïc ñaõ coù maët ôû nöôùc ta töø maáy ngaøn naêm, nay
ñang bò thay theá bôûi neàn taân hoïc:
Ñaïo hoïc ngaøy nay ñaõ
hoûng roài.
Möôøi ngöôøi ñi hoïc, chín ngöôøi thoâi...
hoaëc:
Naøo coù ra gì caùi chöõ Nho,
OÂng Ngheø, oâng Coáng cuõng naèm co.
OÂng Ñoà khoâng chòu naèm co. OÂng vaãn kieân
trì khoâng chòu thua moät caùch deã daøng:
OÂng Ñoà vaãn ngoài ñaáy.
Nhöng maø neàn vaên
hoùa Nho ñaõ toû ra baát löïc tröôùc söï taán coâng maõnh lieät cuûa ngoïn gioù
vaên hoùa phöông Taây, ñaõ ñöôïc quaûng ñaïi quaàn chuùng höôûng öùng. '' OÂng Ñoà vaãn ngoài ñaáy '', nhöng ngöôøi qua ñöôøng '' lôø ñi
'' nhö khoâng troâng nhìn thaáy.
Qua ñöôøng khoâng ai hay..
4- Thôøi dieät vong ( Dieät )
Ngaøy xöa moãi ñoä
hoa ñaøo laø OÂng Ñoà roän raõ '' baøy möïc taøu giaáy ñoû ''vaø '' bao nhieâu
ngöôøi thueâ vieát ''. Nhöng naêm nay '' hoa ñaøo laïi nôû '', maø chaúng ai thueâ . OÂng coù
caûm töôûng laø nhöõng tôø hoàng ñieàu naêm nay khoâng ñoû töôi nhö nhöõng naêm
tröôùc :'' Giaáy ñoû buoàn khoâng thaém ''; ''Nhöõng laù vaøng rôi treân giaáy, oâng
khoâng buoàn nhaët. Trôøi laïi laát phaát möa nhö phuï hoaï theâm caùi caûnh tieâu sô: '' Ngoaøi trôøi
möa buïi bay ''
Naêm sau cuøng ( hay laø thôøi maø caùi hoïc nhaø Nho caùo chung ), ngöôøi
ta khoâng thaáy OÂng Ñoà nöõa:
Naêm nay ñaøo laïi nôû.
Khoâng thaáy oâng ñoà xöa,
Nhöõng ngöôøi muoân naêm cuõ,
Hoàn ôû ñaâu baây giôø?
Vuõ Ñình Lieân phaûi keâu leân moät caùch bi thieát:''
Hoàn ôû ñaâu baây giôø '' chính laø nhöõng caâu hoûi ñaõ töøng laøm day döùt
bieát bao nhieâu ngöôøi Vieät yeâu nöôùc vaø yeâu vaên hoùa daân toäc. Hoàn nöôùc ôû ñaâu? Hoàn thieâng soâng
nuùi ôû ñaâu?
Baøi thô OÂng Ñoà traûi qua 4 thôøi kyø: Sinh, Truï,
Hoaïi, Dieät gioáng nhö ñôøi ngöôøi. Chöõ Nho ñang ôû thôøi
kyø dieät vong. Taïi Trung hoa baây giôø, chöõ vieát theo'' daáu chaân
chim ''cuûa Thöông Hieät, ñang ñöôïc thay theá baèng heä thoáng ''La Tinh hoùa
'' laø Wades Giles, duøng trong nhöõng saùch cuûa ngöôøi Taây phöông vieát veà
Trung hoa vaø Pin Yin maø chính phuû Coäng Hoøa Nhaân Daân Trung Hoa cho xöû
duïng trong caùc vaên kieän vaø caùc taùc phaåm vieát veà Trung hoa. Chöõ Nho roài seõ lòm taét nhö nhö nhöõng töû ngöõ cuûa ngöôøi
Incas nam Myõ chaâu vaø ngöôøi Pheùnicie Ai caäp caùch nay 6000 naêm.