|
|
||
|
If you cannot
read this page please click
HERE and follow instructions to download free VNI
fonts..
Chæ daån
caùch download font VNI mieån
phí ñeå ñoïc
Ñaëc san Vieät Voơ Ñaïo: click Chæ daån
Đối thoại giữa Đức Phật và gă chăn
cừu
NGUYÊN SI
Một trong những quyển sách đă có
ảnh hưởng sâu đậm trên cách nh́n
của tôi về cuộc đời có lẽ là quyển
"Alexis Zorba" của Nikos Kazantzakis, một nhà
văn hào Hy Lạp. Hồi
đó tôi c̣n là sinh
viên, và cũng như nhà trí thức
vai chính trong truyện, tôi đọc đi đọc lại bài "Đối thoại giữa đức Phật và gă
chăn cừu":
"Gă chăn cừu: - Bữa ăn ta đă sẵn,
ta đă vắt xong sữa cừu. Cửa cḥi ta đă
khóa, lửa ta đă nhóm.
Hỡi trời, muốn mưa xuống bao nhiêu cũng được!
Đức Phật: - Ta không cần thức ăn
và sữa uống. Gió là căn cḥi
của ta, lửa ta đă
tắt. Hỡi trời, muốn mưa xuống bao nhiêu cũng
được!
Gă chăn cừu: - Ta có cừu,
có ḅ cái,
ta có những
cánh đồng ông cha ta để
lại, và một con ḅ đực ấp ủ những con ḅ cái. Hỡi trời, muốn mưa xuống bao nhiêu cũng
được!
Đức Phật: - Ta không có ḅ
đực, ḅ cái. Ta không có
cánh đồng. Ta không có ǵ.
Ta không sợ ǵ. Hỡi trời,
muốn mưa xuống bao nhiêu cũng được!
Gă chăn cừu: - Ta có một
nàng chăn cừu dễ bảo và trung
thành. Từ nhiều năm nay, nàng là vợ
của ta, và ta sung sướng
chơi đùa buổi tối với nàng. Hỡi trời, muốn mưa xuống bao nhiêu cũng được!
Đức Phật: - Ta có một tâm
hồn dễ bảo và tự
do. Từ nhiều năm
nay ta rèn luyện nó và tập cho
nó chơi đùa với ta. Hỡi trời, muốn
mưa xuống bao nhiêu cũng
được!"
Đọc bài này, tôi
không tránh khỏi phân vân trong một
thời gian khá dài. Tuy ba chục năm
đă qua, nhưng câu chuyện vẫn c̣n lẩn
quẩn trong đầu óc tôi và không
ngừng trở lại. Tôi tự hỏi giữa gă chăn
cừu và đức Phật, ai là người
có lư, ai
là người đáng noi gương
theo? Ai là người sống thực, ai đă không
lăng phí đời ḿnh? Giữa cuộc sống hồn nhiên và con đường
hướng thượng,
giữa đạo và đời, làm thế nào
để lựa chọn?
Và cũng như nhà trí thức
trong truyện, tôi đă không
tránh khỏi bị giằng co giữa hai nhân vật, hai khuynh hướng
có mặt trong chính bản
thân ḿnh. Thoạt tiên, tôi cảm thấy
gần gũi với gă chăn
cừu hơn, bởi v́ cũng
như anh chàng Hy lạp
Zorba, cách sống
của gă hết sức tự nhiên, tràn đầy nhựa sống, và mang một
tính chất rất "người".
Trong khi đó, tuy rằng
tôi rất thán phục đức Phật, coi đức Phật như h́nh ảnh lư tưởng của một con người hoàn mỹ, nhưng tôi cũng cảm
thấy ḿnh không thể nào - hay không đủ can đảm
- noi theo gương đức Phật. Ở đây Phật xuất hiện trong tầm thước tuyệt đối, vượt lên khỏi loài người, vượt
ra ngoài cuộc đời. Và như vậy
vượt khỏi tầm tay
của con người.
Nhưng
rồi tôi lại cảm thấy có một
cái ǵ rất
"Thiền"
ở trong cách sống của gă chăn cừu.
Bởi v́ nhởn nhơ với đàn cừu, nghêu ngao trên đồng
nội, đâu có khác ǵ
lối sống của vị thiền sư giữa thiên
nhiên:
"Rảnh,
ném trái rừng kêu vượn tiếp.
Lười, câu cá suối
gọi c̣ tranh".
Đói th́ ăn trái cây, khát th́
uống nước suối, mệt th́ nằm ngủ trên
rêu xanh. Không có vấn đề ǵ. Hạnh phúc sớm chiều
một cách thanh thản, tự tại. Biết đâu cả
hai con đường chỉ là một, dù là sống hồn
nhiên, theo bản năng tự tính, hay rèn luyện tâm linh tới
độ "sắc
không"? Xét cho
cùng, có lẽ tất cả bắt đầu từ một
ngộ
nhận, một
ngộ nhận rất thông thường.
Người ta thường nh́n đạo Phật như một
con đường "khổ hạnh", một con
đường "xuất thế". Tu theo đạo
Phật, đối với nhiều người, là thoát ly
hết, là noi theo gương thái tử Tất Đạt Đa
đă từ bỏ ngai vàng và vợ con, để một
ḿnh tĩnh tâm tu luyện cho tới khi đạt được
Niết Bàn. Đạo Phật thường được coi
là đạo "diệt dục", đạo đ̣i hỏi
ở con người đầy đủ sức mạnh
ư chí, để từ bỏ những t́nh cảm hay kiềm
chế những thú tính của ḿnh. Do đó, nhiều Phật
tử nh́n đạo Phật như một con đường
cao xa không thể với tới được, bởi v́ tự
biết ḿnh không đủ khả năng - hay không muốn
- từ bỏ những sợi giây ràng buộc với thế
gian. Họ lên chùa cũng một phần là để sám hối
và mua chuộc lại sự kém cỏi của họ, và
đồng thời để chiêm ngưỡng các siêu nhân
mà họ thán phục nhưng không bao giờ trở thành
được, tức là các nhà tu hành... Nhưng hiểu
như vậy là đă quên những lời dạy đầu
tiên của đức Phật Thích Ca tại vườn Lộc
Uyển: "Này
các tỳ kheo, có hai con đường cực đoan mà con
người phải tránh nếu muốn đi t́m giải
thoát: đó là con đường chấp chặt vào lạc
thú giác quan, và con đường khổ hạnh, ép xác.
Như Lai đă t́m được con đường ở
giữa, đó là con đường trung đạo
đưa tới trí tuệ và giác ngộ". Đức Phật là người
đă trải qua cả hai giai đoạn giàu sang và khổ
hạnh, nên biết rơ hơn ai hết rằng cả hai con
đường cực đoan đó đều là ngơ cụt,
chỉ có con đường trung đạo mới có khả
năng đưa tới giải thoát. Do đó, chúng ta phải
bác bỏ hẳn quan điểm sai lầm "đạo
Phật là khổ hạnh". Có lư nào đạo Phật
chủ trương diệt khổ lại đi t́m cái khổ
thân xác, để trầm ḿnh trong đó và quên đi mục
đích ban đầu?
Với những phát triển của giáo lư Đại thừa,
đạo Phật càng ngày càng đi sâu vào cuộc sống,
cũng như hoa sen mọc sát bùn lầy, và bài học của
đức Phật chính là một bài học phổ quát,
hướng về tất cả các chúng sinh, để cho
tất cả đều áp dụng được trong cuộc
sống "bây
giờ và tại đây". Bài học chính yếu của đức
Phật là con người phải ư thức được
rằng ḿnh phải tự trách nhiệm lấy ḿnh, và hạnh
phúc hay khổ đau chính là tự cái tâm của ḿnh chứ không
đâu xa lạ. Khi đă luyện tập tới mức làm
chủ được cái tâm của ḿnh rồi th́ khung cảnh
sống không thành vấn đề. Ở đâu lúc bấy
giờ cũng là hạnh phúc.
Trong câu chuyện trên, giả sử gă căn cừu cứ
tiếp tục sống hạnh phúc trong căn cḥi
đơn sơ, bên bếp lửa ấm cúng, với
người vợ dễ thương, với đàn cừu,
đàn ḅ dễ bảo, rồi sinh ra một đứa bé
kháu khỉnh, th́ có ǵ để nói? Chỉ có điều cuộc
đời thường không đơn giản như vậy.
Rồi có thể một ngày kia, căn cḥi sẽ cháy,
đàn cừu và đàn ḅ sẽ ốm lăn ra chết, và
nàng chăn cừu sẽ bỏ gă ra đi. Gă chăn cừu
cũng có thể sẽ bê bết rượu chè, rồi
tranh giành cướp giật. Hay đâm ra hoảng hốt,
thẫn thờ, phẫn chí. Cái khổ có thể làm ch́m đắm
con người bất cứ lúc nào. Và trong sự cùng cực
của khổ đau, gă chăn cừu bỗng nhớ tới
lời đức Phật: "Tất cả chỉ là ảo tưởng.
Phải nh́n thấy sự hư ảo của cuộc
đời, mới thấu được lẽ chân Không
và đạt được chân hạnh phúc"...
Nghĩ cho cùng,
cuộc "đối
thoại giữa đức Phật và gă chăn
cừu" phải chăng chỉ là một cuộc
đối thoại giữa hai khuynh hướng, hai khía cạnh,
chung sống
trong chính nội tâm mỗi
người? Có thể
gă chăn cừu tượng trưng cho phần xung động bản năng (cái ça của
Freud), trong khi đức Phật tượng trưng cho phần siêu ngă tâm linh
(cái surmoi).
Trong mỗi người đều có hai khía cạnh
đó, vừa chống đối nhau nhưng cũng vừa bổ túc cho
nhau, gây phong phú cho
nhau.
Rồi có thể một
ngày nào đó, trên con đường đời
và đạo, cũng như nhà trí thức
trong truyện
"Alexis Zorba", hành
giả sẽ t́m thấy sự thanh thản, sự hài ḥa giữa
tâm hồn và thể xác,
giữa siêu ngă và bản
năng. Không c̣n
những tranh chấp nhị nguyên nữa. Chỉ c̣n lại
cái ta đồng nhất, một cái ta tan biến
trong cái không ta.
Nguyên Si