Vol. 20  4/2004 3rd year edition

Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com

If you cannot read this page please click HERE and follow instructions to download free VNI fonts..

Chæ daån caùch download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån

nhaân chuû

Lôøi giôùi thieäu

Caùch ñaây hôn saùu möôi naêm, vaøo ngaøy raèm thaùng Gieâng naêm Bính Tyù (1936) ñuùng ngaøy Teá Nam Giao, ôû kinh thaønh Hueá nhoän nhòp ngöïa xe, daân chuùng giaø, treû, trai, gaùi ra ñöôøng ñeå chôø xem nhaø vua ngöï giaù ñi qua, thì ôû moät gian nhaø heûo laùnh gaàn chaân nuùi Ngöï Bình ñaõ coù moät buoåi leã nhaäp moân tuy ñôn sô nhöng laïi coù haäu quûa troïng ñaïi cho nhieàu theá heä treûVieät Nam sau naøy.

Ngoài treân chieác kyû guï, moät tay döïa vaøo aùn thö, nhaø ñaïi caùch maïng Saøo Nam Phan Boäi Chaâu luùc ñoù ñaõ gaàn thaát thaäp nhöng maét coøn tinh töôøng qua caëp kính laõo, chaêm chuù nhìn moät thieáu nieân maøy thanh, maét saùng, tuoåi môùi 16 maø troâng tuaán tuù dónh ngoä laï thöôøng.

Chaøng thieáu nieân, teân sinh laø Nguyeãn Höõu Thanh, tuoåi Canh Thaân meänh moäc, ngöôøi huyeän Bình Luïc, tænh Haø Nam ñaõ ñöôïc moät vò nieân tröôûng laø nhaø caùch maïng Haûi Kình, caùn boä cao caáp cuûa Vieät Nam Quoác Daân Ñaûng bí maät ñöa töø ngoaøi Baéc vaøo ñeå giôùi thieäu leân nhaø chí só Phan Boäi Chaâu ngöôøi huyeän Nam Ñaøn, tænh Ngheä An.

Chaøng thieáu nieân tay chaép tröôùc buïng, ngöôùc maét nhìn vôùi heát loøng toân kính vò nho naêm ñaàu theá kyû ñaõ ñaäu giaûi nguyeân kyø höông-thí nhöng khoâng chòu ra laøm quan, daán thaân cuoäc ñôøi laøm caùch maïng, boân ba haûi ngoaïi tìm ñöôøng cho giôùi treû du hoïc ñeå sau naøy veà phuïc quoác, nay vì sa cô bò thöïc daân quaûn thuùc nhöng vaãn mong ñaøn treû tieáp noái ñaïi söï coøn dang dôû.

Cuï Phan khoâng nhöõng chæ khuyeân baûo moät vaøi caâu nhö nhöõng laàn tröôùc ñaây khi caùc ñoàng chí hay keû haäu sinh ñeán thaêm vieáng, maø cuï laïi ñeå thieáu nieân Nguyeãn Höõu Thanh soáng beân cuï gaàn moät thaùng trôøi.

Trong suoát thôøi gian 25 ngaøy, ngaøy ñeâm cuï Phan ñaõ truyeàn cho caäu kieán thöùc veà Caùch maïng vaø veà daân toäc maø cuï ñaõ thaâu thaäp vaø nghieàn ngaãm trong khoaûng boán möôi naêm trôøi.

Vôùi moät trí oùc cöïc kyø thoâng minh coäng vôùi loøng ham hoïc hoûi, nay ñöôïc truyeàn thuï yù chí vì nöôùc vì daân bôûi moät vò toân sö ñaùng ngoâi Baéc Ñaåu trong lòch söû Caùch maïng phuïc quoác choáng Phaùp, chaøng thieáu nieân sau naøy ñaõ trôû thaønh moät baäc kyø taøi.

Tröôùc khi trôû veà Baéc, caäu Nguyeãn Höõu Thanh ñaõ hoûi cuï Phan laø daân toäc ta neân theo Duy Taâm hay yù thöùc môùi laø Duy Vaät? Cuï ñaõ traû lôøi: “Daân chaúng Duy Vaät, daân chaúng Duy Taâm, daân chæ Duy Daân.”

Vôùi haønh trang ñoù, coäng vôùi voán hieåu bieát thoâng suoát veà Dòch Lyù, Phaät hoïc vaø Trieát hoïc Ñoâng phöông vaø Toaøn Caàu, khi tuoåi môùi 16, Nguyeãn Höõu Thanh böôùc chaân vaøo cuoäc ñôøi Caùch maïng.

Naêm naêm sau, khi cuï Phan ñaõ qua ñôøi ñöôïc moät naêm, chaøng trai treû laáy teân hieäu laø Lyù Ñoâng A, töùc Lyù Traàn khi taùch chöõ Traàn laøm hai chöõ Ñoâng vaø A, vaø baét ñaàu xaây döïng trieát lyù caên baûn cho chuû nghóa Duy Daân. Naêm 1941 sau moät thôøi gian boân ba ôû Trung Quoác oâng tôùi thö vieän Lieãu Chaâu ñeå tra cöùu caùc saùch veà trieát hoïc, lòch söû vaø xaõ hoäi cuøng khoa hoïc caû Ñoâng Phöông laãn Taây Phöông, töø coå chí kim ñeå tìm nhöõng ñieåm töông ñoàng vaø dò bieät vaø töï ñoù ñöa ra moät quan ñieåm thoáng nhaát veà Vuõ truï, Nhaân loaïi vaø Daân toäc.

Trong Ñaïo Tröôøng Ngaâm, Lyù Ñoâng A ñaõ vieát:

“Buùt nghieân, ñeøn saùch ñeàu sai laïc,

Kim Coå, Ñoâng Taây cuõng haõo huyeàn.

Ví bieát löûa höông tìm chaép noái,

Laø hay vaøng ñaù ñeå trao truyeàn.

Vaên minh nghó kyõ coøn bao vieäc,

Ñem caû muoân loaøi leân Duy Nhieân.”

Saùch cuûa oâng vieát raát nhieàu, vaøo khoaûng 30 cuoán, nhöng moät soá ñaõ bò thaát laïc. Haønh tung cuûa oâng Lyù Ñoâng A, vò saùng laäp vaø laø Thö Kyù Tröôûng Vieät Duy Daân Ñaûng ñeå ñaáu tranh choáng Phaùp vaø choáng Coäng khoâng ñöôïc ñeà caäp nhieàu treân saùch baùo ngoaøi moät soá tin töùc ñaáu khaùng vôùi Coäng Saûn qua nhöõng chieán tích ôû Nga my (1945) vaø Hoøa Bình (1946), sau nhöõng traän ñoù, bò Vieät Coäng duøng toaøn löïc bao vaây oâng thaát tung. Tuy vaäy tö töôûng cuûa Lyù Ñoâng A coøn ñeå laïi, nhöõng lôøi höôùng daãn cuûa vò Laõnh tuï Duy Daân vaãn ñöôïc giôùi treû ngaøy nay coi laø Phöông Chaâm chæ ñaïo nhö:

Nuoâi Thaân sinh noâ taøi

Nuoâi OÙc sinh nhaân taøi

Nuoâi Taâm sinh thieân taøi.

Moät soá taùc phaåm cuûa Lyù Ñoâng A löu laïi ñaõ ñöôïc xuaát baûn nhö: Ñaïo Tröôøng Ngaâm, Huyeát Hoa, Chu Tri Luïc, Duy Nhaân Cöông Thöôøng, Thieát Giaùo vaø moät soá taøi lieäu huaán luyeän ñöôïc phoå bieán trong noäi boä.

Tö töôûng cuûa caùc ñaïi trieát gia vaø thi haøo taát nhieân laø suùc tích. Khi xöa oâng ñaõ ñöôïc cuï Phan Boäi Chaâu khích leä, taát nhieân khi vieát saùch huaán luyeän, Lyù Ñoâng A ñaõ nghó ñeán söï truyeàn laïi tö töôûng Duy Daân cho theá heä sau.

Vì muoán cho öôùc nguyeän naøy cuûa oâng ñöôïc thöïc hieän neân Nhoùm Nghieân Cöùu Nhaân Chuû vôùi söï ñieàu hôïp cuûa moät soá caùn boä Duy Daân ñaõ soaïn neân boä saùch cho ñoäc giaû cuûa theá heä treû baét ñaàu Thieân Nieân Kyû thöù ba.

Ña soá trong nhoùm nghieân cöùu thuoäc thaønh phaàn ñaáu tranh choáng Coäng hoaëc thuoäc ngaønh giaùo duïc ñaøo taïo caùn boä cho ñaát nöôùc töông lai. Giôø ñaây, soáng ôû haûi ngoaïi hoï tieáp tuïc duøng trieát buùt ñeå nuoâi döôõng tö töôûng nhaân chuû trong theá heä treû Vieät, nhöõng ngöôøi sau naøy seõ ñöa ñaát nöôùc trôû thaønh thònh vöôïng, vinh quang khi ngöôøi daân ñaõ thöïc söï giaønh ñöôïc nhaân quyeàn.

Toâi traân troïng giôùi thieäu baïn ñoïc taäp saùch nghieân cöùu raát coâng phu naøy.

Nguyeãn Xuaân Vinh

Giaùo Sö Ñaïi Hoïc Michigan..

Thö Ngoû

Chuùng toâi, moät nhoùm ngöôøi thuoäc nhieàu thaønh phaàn: Giaø treû coù, toân giaùo coù, chính trò coù ñaõ cuøng nhau thaûo luaän ñeå vieát böùc thö ngoû naøy kính göûi tôùi quùi vò ñoäc giaû ñeå thay lôøi phi loä. Khi môùi thaûo luaän, yù kieán cuûa chuùng toâi raát phaân taùn. Roát cuoäc, chuùng toâi töï ñaët ra caâu hoûi: Chuùng toâi laø ai?

Ñaùp: Laø ngöôøi tî naïn chính trò.

Hoûi: Tî naïn ñeå laøm gì?

Ñaùp: Ñeå tìm töï do.

Hoûi: Töï do ñaõ coù roài, vaäy gaëp nhau ñeå laøm gì?

Chuùng toâi ñoàng yù vôùi nhau cuøng phaân taùn moûng moãi ngöôøi moät goùc tuyeät ñoái giöõ im laëng trong 10 phuùt ñeå suy nghó.

Khi hoïp laïi, chuùng toâi vui veû ñoàng yù vôùi nhau veà moät ñieåm chung: Toaøn theå chuùng toâi coù nhu caàu phaùt trieån söï töï do ñang coù ñeå laøm moät caùi gì. Ñoù laø moät nhu caàu caàn thieát. Khoâng giaûi quyeát ñöôïc nhu caàu naøy chuùng toâi aên khoâng ngon nguû khoâng yeân.

Moät chò dô tay xin phaùt bieåu yù kieán: Chuùng ta caàn thöïc teá ñi vaøo vaán ñeà cuï theå: Chuùng ta caàn laøm gì? Laøm vaên hoùa? Laøm chính trò hay laøm kinh teá?

Neáu vaên hoùa laø baèng caáp thì anh chò em ta coù khaù ñaày ñuû: Baùc só, tieán só, döôïc só, nha só, kyõ sö, giaùo sö. Nhöng ñoù khoâng hôn khoâng keùm, chæ laø chieác caàn caâu côm. Chuùng ta ñem baùn söï hieåu bieát chuyeân moân ñeå nuoâi xaùc thaân, nuoâi gia ñình. Cuõng chaúng giuùp gì cho nhaân quaàn xaõ hoäi. Nhö vaäy baèng caáp chuyeân moân khoâng ñuû vaø chöa ñuû ñeå giaûi quyeát vaán ñeà. Laøm chính trò ö? Coäng ñoàng tî naïn chuùng ta ñaõ thöû vaø ñang thöû. Moät soá chæ coù teân nhöng khoâng coù thöïc. Moät soá keát hôïp ñöôïc töøng nhoùm ñoàng chí höôùng nhöng chöa taäp hôïp ñöôïc ñoâng ñaûo. Trong khi ñoù, phe CSVN cöù tieán tôùi, laúng laëng tieán tôùi, ñôïi thôøi cô chuïp leân ñaàu chuùng ta.

Laøm kinh teá ö? Moät soá anh chò em ñaõ veà nöôùc nghieân cöùu vaø thaêm doø. Hoï ñaâu coù caàn mình vì mình ñaâu coù tieàn ñeå ñuùt loùt cho tuùi tham khoâng ñaùy cuûa hoï.

Vaäy chaúng leõ khi ñi vaøo thöïc teá, chuùng ta laïi bò beá taéc hay sao? Chò baïn noùi tieáp: Toâi coøn nhôù caùch ñaây chöøng naêm baûy naêm khi kieåm ñieåm vaên ngheä cuoái naêm, nhaø vaên hoùa Nguyeãn Ngoïc Bích treân baùo Ngaøy Nay (Houston) ñaõ vieát: “Laø ngöôøi Vieät Nam, chuùng ta haõnh dieän coù Lyù Ñoâng A ñaõ coáng hieán cho loaøi ngöôøi vaø cho daân toäc thuyeát nhaân chuû. Lyù Ñoâng A laø moät nhaø tö töôûng lôùn.”

Khi tìm saùch vôû, chò baïn noùi tieáp, toâi mong tìm hieåu thuyeát Nhaân Chuû. Nhöng khoù quùa, toâi khoâng hieåu noåi.

Haàu heát caùc hoäi thaûo vieân gaät guø roài ngöôøi noï nhìn ngöôøi kia. Moät vò trung nieân toùc ñoám baïc cho bieát nhaân dòp Teát Nguyeân Ñaùn vöøa qua anh coù tham döï lôùp giaûng veà thieàn cuûa Thöôïng Toïa Khaùnh Hyû. Sau lôùp giaûng, Thaày Khaùnh Hyû coù cho bieát cuoái naêm 1976, Thaày coù bò giam taïi Xuyeân Moäc cuøng nhaø tö töôûng vaên hoùa Hoà höõu Töôøng. Khi baøn veà töông lai, cuï Hoà Höõu Töôøng tröôùc khi cheát ñaõ tieân ñoaùn vaøo khoaûng naêm 2005 tö töôûng Caùch Maïng Vaên Hoùa Nhaân Chuû cuûa Lyù Ñoâng A seõ baét ñaàu töø Ñoâng Nam AÙ vaø lan traøn khaép AÙ Chaâu.

Vaäy Nhaân Chuû laø gì? Laø vaên hoùa, laø chính trò hay laø kinh teá? Vaø Lyù Ñoâng A teân thaät laø gì? Tröôùc ñaây sinh hoaït ra sao? OÂng coøn soáng hay ñaõ cheát? Moïi ngöôøi lao xao. Roài im laëng.

Vò chuû toïa buoåi hoäi boãng leân tieáng: Toâi cuõng khoâng bieát gì nhieàu. Nhöng toâi tin laø Ba toâi, moät vò laõo thaønh 82 tuoåi bieát nhieàu hôn toâi. Ba toâi tröôùc ñaây daïy hoïc vaø giao thieäp raát roäng. Thöa Ba, Ba coù theå giuùp cho chuùng con khoâng? Moïi ngöôøi ñeàu nhìn theo höôùng nhìn cuûa chuû nhaø: Trong goùc phoøng ñoïc saùch roäng lôùn, moät laõo tröôïng töø ñaàu buoåi hoäi vaãn im laëng, loay hoay pha caø pheâ cho anh em. Taát caû moïi ngöôøi ñeàu ngaïc nhieân, khaån khoûan môøi cuï leân tieáng. Cuï töø töø ñi tôùi baøn hoäi vaø noùi: Toâi sôû dó im laëng vì giaø roài. Ñôïi cô duyeân môùi leân tieáng. Anh chò em ñaõ hoûi leõ naøo toâi töø choái. Bieát tôùi ñaâu toâi seõ trình baøy tôùi ñoù.

Thöù nhaát: Thuyeát Nhaân Chuû cuûa Lyù Ñoâng A laø vaên hoùa, chính trò hay kinh teá? Xin thöa: Caû ba thöù coäng laïi vì oâng Lyù Ñoâng A ñaõ toùm löôïc: “Xaõ hoäi laø neàn taûng, chính trò laø kieán truùc, vaên hoùa laø thuaät kieán truùc vaø kinh teá laø vaät lieäu kieán truùc.”

Thöù nhì: Lyù Ñoâng A laø ai, coøn soáng hay ñaõ maát? Vaøi ba ngaøy nöõa toâi seõ vieát kyõ caøng sau khi coù theâm döõ kieän vaø seõ göûi cho moãi anh chò em. Ngoaøi ra muoán tìm hieåu tö töôûng Lyù Ñoâng A chuùng ta phaûi kieân trì ñoïc vaø suy nghó. Phaûi kieân trì môùi ñoïc noåi. Anh chò em ñöøng boû cuoäc. Caàn tham khaûo yù kieán cuûa nhau neáu chöa thaáu ñaùo. Khi hieåu roài anh chò em neân duøng ngoân ngöõ thaät giaûn dò vaø bình daân ñeå dieãn taû tö töôûng. Tröôùc ñaây hôn nöûa theá kyû, Lyù Ñoâng A coá yù vieát khoù hieåu, vì oâng khoâng muoán keû thuø nghòch cuûa daân toäc xöû duïng taøi lieäu laøm phöông tieän baát chính. Nay tình hình ñaõ bieán ñoåi, khaùc nöûa theá kyû tröôùc ñaây.

Coøn vaøi ba naêm nöõa nhaân loaïi böôùc vaøo nieân kyû 2000. Ñaây laø thôøi ñieåm vöøa chín tôùi ñeå chuùng ta ñem tö töôûng ñoù laøm phöông tieän ñaáu tranh cho daân toäc vaø cho nhaân loaïi, ñoàng thôøi chuaån bò ñeå kieán thieát ñaát nöôùc vaø oån ñònh hoøa bình cho loaøi ngöôøi. Heä thoáng tö töôûng Nhaân Chuû cuûa Lyù Ñoâng A laø moät chuoãi lyù luaän hôïp lyù, caàn thieát vaø ñuû cho chuùng ta aùp duïng baây giôø vaø cho töông lai.

Theo lôøi caên daën cuûa baäc tröôûng thöôïng, toâi, thö kyù buoåi hoäi xin vieát laù thö ngoû naøy ñeå trình baøy cuøng ñoäc giaû dieãn tieán cuoäc hoäi thaûo cuûa Nhoùm Nghieân Cöùu chuùng toâi.

Sau ñoù, chuùng toâi coù nhöõng buoåi hoäi thaûo khaùc ñeå trình baøy töøng chöông muïc cuûa taäp saùch ABC Nhaân Chuû naøy.

Traân troïng.

Nhoùm nghieân cöùu nhaân chuû bieân khaûo.

CHÖÔNG I

Lyù Ñoâng A: moät thaàn nhaân hay moät kyø nhaân?

1.1. Thuôû Thieáu Thôøi.

Teân thöïc cuûa Lyù Ñoâng A laø Nguyeãn Höõu Thanh sinh ngaøy 3/1/1921 töùc 25 thaùng 11 naêm Canh Thaân taïi laøng Yeân Taäp, toång Yeân Ñoå, huyeän Bình Luïc, tænh Haø Nam, caùch tænh lî chöøng 12 Km, gaàn ñöôøng caùi quan Nam Ñònh - Haø Nam.

Naêm 14 tuoåi caäu Thanh thi ñoã baèng Sô hoïc Phaùp Vieät. Vì nhaø ngheøo, caäu khoâng theå tieáp tuïc leân trung hoïc, neân caäu theo hoïc chöõ nho do oâng chuù hoï laø cuï ñoà Ñaïo daäy. Khi hoïc caäu luoân luoân hoûi, mong tìm ñöôïc ñeán nôi ñeán choán.

Sau chöøng 6 thaùng taïm thoâng thaïo chöõ Haùn, khi nghe giaûng veà Tam Taøi (ba ngoâi): Trôøi, Ñaát, Ngöôøi caäu hoûi cuï ñoà: thöa chuù, giöõa ba ngoâi thì Ngöôøi coù taùc duïng gì vôùi Trôøi, Ñaát vaø Trôøi Ñaát coù aûnh höôûng gì ñoái vôùi Ngöôøi?

Cuï ñoà laéc ñaàu khoâng bieát traû lôøi ra sao. Ít laâu sau nhaân dòp tôùi Chuøa Phuû Lyù Nhaân, cuï ñoà trình baøy söï vieäc keå treân vaø nhôø sö cuï tieáp tay. Sö cuï tröôùc ñaây ñaõ hai laàn ñoã tuù taøi. Ñoù laø cuï tuù keùp Phaïm Maïnh Sænh. Cuï keùp tröôùc ñoù ñaõ hoaït ñoäng caùch maïng vôùi cuï Phan Boäi Chaâu. Naêm 1908 khi Nhaät baét tay vôùi Phaùp, haøng nguõ Caùch maïng bò phaân taùn, cuï keùp aâm thaàm trôû veà nöôùc, ñoåi teân laø Phaïm Vaên Taâm, maëc aùo naâu soøng, ñi tu chôø ñôïi thôøi cô. Ñöôïc baïn taâm söï, cuï sö Taâm vui veû nhaän caäu Nguyeãn Höõu Thanh laøm ñeä töû, vöøa hoïc haùn hoïc laãn Phaät hoïc.

Trong soá ñoàng chí cuõ coù cuï Phaïm Nöõu, töùc caû Nöõu laáy bieät hieäu laø Haûi Kình thöôøng ñi laïi vôùi sö Taâm.

Nhaø Caùch maïng VNQDÑ Nhöôïng Toáng ñaõ vieát nhö sau veà cuï Haûi Kình: “Chöa ñaày 20 tuoåi (sinh naêm 1867?) oâng ñaõ theo ñuoåi caùc tieàn boái tham gia vaøo coâng vieäc Choáng Xaâm Laêng hoài aáy, tröôùc laø caùc cuï Caàn Vöông, sau laø caùc cuï Vaên Thaân. Qua thôøi gian nhöõng phong traøo aáy tan raõ laàn laàn, oâng laïi theo tieáng goïi cuûa cuï Phan Boäi Chaâu, cuï Nguyeãn Haûi Thaàn maø vaän ñoäng taøi chaùnh giuùp Vieät Nam quang phuïc hoäi. Chính oâng ñaõ phaù saûn ñeå laáy tieàn ñöa caùc hoïc sinh sang du hoïc beân Taøu, beân Nhaät…”

Naêm 1927 cuï Haûi Kình gia nhaäp VNQDÑ, laø ñaïi bieåu cuûa chi boä Ninh Bình tham gia ñaïi hoäi ngaøy thaønh laäp Ñaûng (25/12/1927)

Nhöôïng Toáng laïi vieát: “Vôùi maùi toùc vaø boä raâu traéng toaùt nhö tô, ñoâi maét to vaø saùng trong ñoù ngoïn löûa nhieät thaønh chöa heà taøn, hình aûnh oâng ñaõ laøm cho buoåi hoïp theâm trang nghieâm.”

Naêm 1930 sau vuï thaát baïi Yeân Baùi, cuï Haûi Kình vaãn tieáp tuïc ngaám ngaàm lieân laïc vôùi cuï sö Taâm. Cuoái naêm 1935 sö Taâm coù lieân laïc vôùi Haûi Kình vaø taâm söï: toâi coù moät ñeä töû nhoû raát thoâng minh, sau gaàn nöûa naêm tu hoïc, chaùu coù hoûi toâi nhöõng caâu laøm toâi ngaån ngô, ñaëc bieät veà Kinh Dòch vaø lòch söû caän ñaïi. Baùc coù caùch naøo giuùp toâi giaûi quyeát vaán ñeà hoïc hoûi cuûa thaèng chaùu ñöôïc khoâng? Cuï Haûi Kình ñeà nghò ñöa caäu Nguyeãn Höõu Thanh vaøo Hueá gaëp cuï Phan Boäi Chaâu vaø cuï choïn ngaøy raèm thaùng Gieâng aâm lòch (1936) vì ngaøy ñoù laø ngaøy teá Nam Giao, maät thaùm ít ñeå yù.

1.2. Gaëp Cuï Phan Boäi Chaâu.

Tôùi Hueá, sau khi trình baøy, cuï Haûi Kình ruùt lui ñeå caäu Thanh ôû laïi goïi laø ñieáu ñoùm cho cuï Phan moät thôøi gian. Vì caäu coøn nhoû tuoåi laïi maëc aùo quaàn Chuù tieåu neân ít ngöôøi ñeå yù. Sau phaàn tìm hieåu veà kieán thöùc cuûa caäu Thanh, cuï Phan baét ñaàu giaûng cho caäu veà Kinh Dòch, pho trieát hoïc Ñoâng Phöông ít ngöôøi naém giöõ ñöôïc, ñoâi khi cuï so saùnh vôùi tö töôûng cuûa Maõ-Khaéc-Tö (Karl Max) vaø cuûa Maïnh-ñöùc-tö-cöu (montesquieu) vaø Lö Thoa (J.J.Rousseau). Roài cuï noùi veà kinh nghieäm cuûa hôn 20 naêm hoaït ñoäng Caùch maïng, nhöõng kinh nghieäm ñau thöông vôùi caùc loaïi ñeá quoác thöïc daân. Khi caäu hoûi daân toäc ta neân theo chuû nghóa Duy Vaät hay Duy Taâm, cuï Phan traû lôøi: Daân chaúng Duy Vaät, Daân chaúng Duy Taâm, daân chæ Duy Daân.

Cuï noùi tôùi ñaâu, caäu nhôù tôùi ñoù chaúng caàn ghi laïi treân giaáy. Sau 25 ngaøy, cuï Phan nhaén tin cuï Haûi Kình vieäc huaán luyeän caäu Nguyeãn Höõu Thanh ñaõ hoaøn taát. Rôøi Ngheä An, cuï Haûi Kình trôû laïi Hueá. Sau vaøi ba caâu chuyeän cuï Phan ñöa tieãn hai ngöôøi ra coång. Khi töø bieät, cuï voã vai caäu Thanh: Chaùu laø moät vieân ngoïc quùi. Ba meï chaùu chaéc tu nhieàu kieáp môùi sinh ra chaùu. Vì vaäy maëc daàu ñaõ 70 tuoåi chuù chæ xöng chuù vôùi chaùu. Chuù ñaët kyø voïng ôû chaùu raát nhieàu. Taám aûnh maø chuù taëng chaùu vôùi 4 chöõ: “Cöùu Quoác Toàn Chuûng” ôû phía sau, chaùu coù theå xöû duïng nhö moät böùc thö giôùi thieäu cuûa chuù vôùi cöïu ñoàng chí cuûa chuù moãi khi chaùu caàn tôùi.

Quay sang cuï Haûi Kình, cuï Phan noùi: chuùng ta giaø roài, baèng moïi caùch chuùng ta caàn phaûi yeåm trôï cho thaèng chaùu vì chaùu chính laø töông lai cuûa chuùng ta vaø cuûa daân toäc.

Khi veà tôùi Ninh Bình cuï Haûi Kình keå laïi caâu chuyeän treân ñaây vôùi cuï Phaïm Lieäu töùc cuï Naêm Lieäu laø anh em thuùc baù vôùi cuï. Cuï Naêm Lieäu sinh naêm 1905 cuõng laø ñaûng vieân VNQDÑ ngay thaùng ñaàu tieân môùi thaønh laäp. Cuï Naêm laø moät nhaân chöùng lòch söû, moät cuoán töø ñieån soáng keå laïi lòch söû Caùch maïng daân toäc cho haäu theá. Hieän nay cuï coù maët taïi Hoa Kyø.

***

Sau moät thaùng xa nhaø, trôû laïi laøng Yeân Taäp caäu Nguyeãn Höõu Thanh raát vui möøng. Vui vì ñöôïc söï khích leä raát chaân tình cuûa vò cha giaø caùch maïng daân toäc Phan Boäi Chaâu. Möøng vì ñaõ ñöôïc môû roäng taàm kieán thöùc. Nhöng nhu caàu hoïc hoûi theâm vaãn buøng chaùy trong loøng. Gia ñình ngheøo khoâng ñuû tieàn cho caäu hoïc leân Trung hoïc. Söï khao khaùt, khaéc khoaûi cuûa caäu ñöôïc oâng anh caû laø Nguyeãn Höõu Loan lôùn hôn caäu 10 tuoåi, giaûi quyeát: göûi caäu leân Haø Noäi, thaùng thaùng göûi gaïo leân cuï Döông Thaùi Ban cuõng laø ngöôøi Haø Nam lo duøm. Cuï Döông Thaùi Ban (maát taïi Houston naêm 1978) vui veû nhaän lôøi. Nhaø cuï taïi phoá Sinh Töø gaàn nhö laø nôi tuï hoïp cuûa caùc nhaø hoaït ñoäng caùch maïng thôøi ñoù.

Caäu Nguyeãn Höõu Thanh khi daønh ñöôïc chuùt tieàn do oâng anh thænh thoaûng göûi cho, lieàn ghi teân vaøo moät tröôøng tö thuïc. Nhöng muïc ñích cuûa caäu khoâng phaûi laø caùi hoïc khoa baûng. Caäu chæ hoïc nhöõng moân naøo caäu thaáy caàn boå tuùc, coát sao naém ñöôïc caùi tinh tuùy cuûa khoa hoïc, söû hoïc, trieát hoïc Taây Phöông. Caäu mong phoái hôïp vaên hoùa Taây Phöông vôùi vaên hoùa Ñoâng Phöông maø caäu ñaõ thaâu nhaän ñöôïc töø cuï sö Taâm vaø cuï Phan Boâi Chaâu. Taïi Haø Noäi caäu ñoïc raát nhieàu saùch trong thö vieän. Caäu ñoïc raát nhanh. Nhöõng ñieàu caäu hoïc ñöôïc töø nhaø tröôøng chæ laø ñeå boå tuùc cho nhöõng ñieàu caäu ñaõ bieát töø thö vieän. Thænh thoaûng caäu tôùi Chuøa Quaùn Söù ñoïc Kinh saùch vaø noùi chuyeän vôùi caùc nhaø sö treû. Taïi tö gia cuï Döông Thaùi Ban caäu laëng leõ theo doõi caùc cuoäc thaûo luaän cuûa nhöõng ngöôøi laøm caùch maïng thôøi ñoù, khoâng phaân bieät xu höôùng quoác gia hay coäng saûn. Tính caäu raát ít noùi. Chæ noùi khi caàn thieát. Caäu nuoâi chí neân khoâng caàn noùi nhieàu.

1.3. Leân Nuùi Yeân Töû.

Trong suoát thôøi gian chöøng 2 naêm taïi Haø Noäi, Nguyeãn Höõu Thanh coá gaéng saép xeáp tö töôûng thaønh moät heä thoáng lyù luaän. Naêm 1938, anh ñoät ngoät rôøi xuoáng Haûi Phoøng ñi laøm cho moät haõng buoân. Khi daønh ñöôïc moät soá tieàn anh leân nuùi Yeân Töû vaøo Chuøa ñoïc kinh saùch vaø suy tö.

Theo thoâng leä, moãi buoåi chieàu taø anh ra ngoài döôùi goác caây thoâng nhìn xuoáng döôùi chaân ñoài ñeå tónh taâm suy nghó. Moät böõa, sau naøy anh keå laïi vôùi Phaïm Thanh Giang, moät ñoàng chí Duy Daân, anh boãng nhìn thaáy tröôùc maët moät vuøng trôøi ñoû röïc saùng choùi nhö vaàng thaùi döông, moïi yù nghó ñeàu nhö quyeän laáy haøo quang vaø chan hoøa vaøo vuõ truï. Nhaém maét laïi, anh boãng thaáy nhöõng öu tö, nhöõng maâu thuaãn, nhöõng thaéc maéc vuït tan bieán. Taát caû ñöôïc giaûi toûa vaø ñöôïc saép xeáp thaønh moät heä thoáng raát chaët cheõ vaø thöù töï nhö moät phöông trình goïn gheõ, minh baïch: anh ñaõ khaùm phaù ra heä thoáng bieän chöùng Duy Daân !

1.4. Theo Phuïc Quoác Quaân.

Muøa thu 1939, Phaùp tuyeân chieán vôùi Ñöùc Quoác Xaõ. Thaáy thôøi cô saép tôùi, anh laïi laëng leõ tieáp xuùc vôùi caùc nhaø Caùch maïng ñaøn anh trong ñoù coù cuï sö Taâm vaø cuï Haûi Kình.

Muøa heø 1940, Phaùp thua traän, Nhaät Baûn tieán vaøo Ñoâng Döông. Ñeå laøm aùp löïc vôùi Phaùp, hoï yeåm trôï cho Vieät Nam phuïc quoác hoäi cuûa hoaøng thaân Cöôøng ñeå, moät ñoàng chí cuûa cuï Phan Boäi Chaâu. Ñaïi dieän cuûa Cöôøng Ñeå laø Ñoaøn Kieám Ñieåm vaø Traàn Trung Laäp thuoäc quaân ñoäi Nhaät Baûn coù maët taïi Laïng Sôn.

Hoï taäp hôïp ñöôïc moät soá quaân nhaân Vieät Nam theo quaân ñoäi Nhaät vaø quaân ñoäi Phaùp, ñoàng thôøi moät soá thanh nieân yeâu nöôùc töø ñoàng baèng cuõng laùc ñaùc leân gia nhaäp.

Rieâng cuï Haûi Kình, maëc duø ngoaøi 70 tuoåi, ñaõ moät laàn nöõa ñoùng goùp moät kyø coâng cho caùch maïng daân toäc: Cuï chæ ñònh oâng Buøi Quõy (Yeân Khaùnh, Ninh Bình) moät ñoaøn vieân trong toå chöùc Quoác Daân Ñaûng cuûa cuï, ñích thaân ñöa thanh nieân Nguyeãn Höõu Thanh leân giôùi thieäu vôùi Ñoaøn Kieåm Ñieåm vaø Traàn Trung Laäp.

Sau khi trao giaáy giôùi thieäu cuûa cuï Haûi Kình, oâng Buøi Quyõ ñaõ keå laïi söï gaëp gôõ giöõa cuï Phan Boäi Chaâu vôùi thieáu nieân Nguyeãn Höõu Thanh taïi Hueá caùch ñoù hôn 4 naêm. Ñoaøn Kieåm Ñieåm vaøTraàn Trung Laäp cuøng Ban tham möu ngoài thaûo luaän vôùi anh Thanh. Goïi laø thaûo luaän nhöng thöïc ra hoï muoán tìm hieåu khaû naêng cuûa thö sinh naøy. Kieán thöùc uyeân baùc veà chính trò vaø kinh nghieäm lòch söû cuûa anh laøm hoï raát ngaïc nhieân. Hoï ñoàng thanh môøi anh laøm uûy vieân chính trò cuûa Phuïc Quoác Quaân. Ngay sau ñoù anh ñöôïc giôùi thieäu vôùi caùc caáp chæ huy cuûa ñoaøn quaân phuïc quoác. Anh baét ñaàu chia thaønh töøng nhoùm ñeå noùi veà muïc tieâu cöùu quoác cuûa ñoaøn. Roài anh noùi veà kinh nghieäm lòch söû cuûa daân toäc. Anh em raát phaán khôûi. Roài anh thay phieân cuøng anh em ñi phuïc kích. Roài anh höôùng daãn töøng nhoùm ñi tieáp xuùc vôùi ñoàng baøo, coå ñoäng ñoàng baøo tieáp tay vôùi Phuïc Quoác Quaân.

Coâng vieäc ñang tieán haønh, boãng nghe tin quaân Phaùp nhöôïng boä: cho quaân Nhaät tieán tôùi höõu ngaïn soâng Hoàng Haø. Ñeå ñoåi chaùc, hoï yeâu caàu Nhaät Baûn thoâi yeåm trôï ñoaøn phuïc quoác quaân. Nhaät laëng leõ ruùt quaân ñi nôi khaùc. Phaùp tieán tôùi chieám laïi Laïng Sôn. Trung Taù Traàn Trung Laäp bò baét vaø bò xöû töû. Thieáu töôùng Ñoaøn Kieåm Ñieåm bò cheát taïi traän vì khoâng coøn ñöôïc söï yeåm trôï cuûa Nhaät Baûn nöõa.

Sau naøy Lyù Ñoâng A nhaän ñònh neáu Nhaät thaéng theá, laù baøi Cöôøng-Ñeå nhieàu laém laø ñöôïc Nhaät xöû duïng trong moät thôøi gian chöøng 20 naêm roài pheá boû.

Sau khi Traàn Trung Laäp bò gieát, moät soá Phuïc Quoác Quaân bò baét, Phaùp ñem nhoát taïi sôn La cuøng vôùi caùn boä Coäng Saûn trong ñoù coù Traàn Huy Lieäu, Leâ Ñöùc Thoï, Xuaân Thuûy,vv…Chính chi boä Coäng saûn naøy, ñeå laäp coâng vôùi Phaùp ñaõ toá caùo moãi khi coù anh em Phuïc Quoác Quaân coù yù ñònh vöôït nguïc.

Taïi Laïng Sôn, anh em Phuïc Quoác Quaân coøn laïi phaûi giaûi taùn. Soá coøn laïi ñi theo uûy vieân chính trò Nguyeãn Höõu Thanh tî naïn chính trò sang Taøu. Ñoù laø baøi hoïc ñau thöông ñaàu tieân khi böôùc chaân vaøo ñôøi cuûa Thaùi Dòch Lyù Ñoâng A: Ñöøng tin ngöôøi, phaûi tin vaøo chính mình, vaøo chính löïc löôïng cuûa mình, löïc löôïng cuûa ngöôøi ngoaøi chæ laø phuï thuoäc.

Trong thôøi gian Lyù Ñoâng A hoaït ñoäng Phuïc Quoác Quaân, cuï Phan Boäi Chaâu ngaõ beänh naëng vaø maát taïi Hueá ngaøy 29/12/1940. Tröôùc khi maát cuï ñaõ ñeå laïi moät baøi thô buoàn voâ haïn, trong ñoù coù maáy caâu:

Nhöõng öôùc anh em ñaày boán bieån

Naøo ngôø traêng gioù nhoát ba gian

Soáng xaùc thöøa maø cheát cuõng xöông tan

Caâu taâm söï göûi chim ngaøn caù bieån …

Nay ñang luùc töû thaàn chôø tröôùc cöûa

Coù vaøi lôøi ghi nhôù veà sau

Chuùc ñaøn haäu töû tieán mau

Trong ñaøn haäu töû ñoù chaéc coù chuù beù Nguyeãn Höõu Thanh maø cuï ñaët raát nhieàu kyø voïng.

1.5. Tî Naïn Taïi Trung Quoác.

Boû nöôùc chaïy sang Taøu laø moät ñieàu ñau xoùt ñoái vôùi uûy vieân chính trò Nguyeãn Höõu Thanh vì hoàn anh laø hoàn söû, ñaày aép hoàn söû, ñaày aép nhöõng trang söû choùi saùng cuûa daân toäc. Anh nhôù tôùi Lyù Thöôøng Kieät vôùi nhöõng lôøi khí khaùi:

Nam Quoác sôn haø Nan Ñeá cö

Tieät nhieân ñònh phaän taïi thieân thö

Nhö laø nghòch loã tai xaâm phaïm

Nhöõ ñaúng haønh khan thuû baïi hö.

Anh nhôù tôùi nhöõng traän ñaùnh haøo huøng cuûa Traàn Nhaân Toâng, cuûa Traàn Höng Ñaïo, cuûa Traàn Nhaät Duaät, cuûa Traàn Quang Khaûi:

Ñoaït saùo Chöông Döông Ñoâ

Caàm hoà Haøm töû quang

Thaùi bình tu noã löïc

Vaïn coå thöû giang san.

Chính vì vaäy, vôùi anh, chaïy sang Taøu chæ laø vieäc vaïn baát ñaéc dó. Sau nhieàu ngaøy gian khoå hoï daét dìu nhau tôùi Lieãu Chaâu. Vieäc ñaàu tieân phaûi giaûi quyeát laø laøm caùch naøo nuoâi soáng anh em. Sau ñoù môùi nghó tôùi vieäc toå chöùc laïi haøng nguõ bò tan raõ. Ngöôøi ñaàu tieân anh tìm tôùi laø cuï Nguyeãn Haûi Thaàn khi ñoù laø Trung Töôùng coù khaù nhieàu uy tín vôùi quaân ñoäi Töôûng Giôùi Thaïch. Naêm 1905 cuï Nguyeãn theo cuï Phan Boäi Chaâu sang Nhaät. Naêm 1908 Nhaät ñuoåi caùc cuï ra khoûi nöôùc ñeå baét tay vôùi Phaùp. Caùc cuï phaûi laùnh qua Taøu. Moät soá lôùn gia nhaäp quaân ñoäi Töôûng Giôùi Thaïch trong ñoù coù cuï tuù Ñaïi Töø töùc cuï Nguyeãn.

Khi gaëp cuï, uûy vieân chính trò Nguyeãn Höõu Thanh ñöa böùc aûnh cuï Phan Boäi Chaâu vôùi 4 chöõ: “Cöùu quoác toàn chuûng”. Môùi lieác qua, cuï Nguyeãn vui möøng voà laáy chaøng thanh nieân nhoû tuoåi xanh xao vaøng voït naøy. Vì cuï ñaõ nhaän ra buùt tích cuûa cuï Phan sau maáy chuïc naêm trôøi xa caùch nhau. Vôùi caùc cuï, boán chöõ trong aûnh coù giaù trò hôn ngaøn lôøi giôùi thieäu. Sau moät hoài thaûo luaän veà nhu caàu caáp baùch cuûa anh, cuï Nguyeãn quyeát ñònh seõ baøn thaûo vôùi Tröông Phaùt Khueâ, töôùng Tö Leänh Quaân Khu cuûa Trung Ñoäi Trung Hoa mieàn ñoù. Tröông Phaùt Khueâ quyeát ñònh môû tröôøng caùn huaán, töông töï nhö Trung taâm huaán luyeän Ñòa phöông quaân, daønh rieâng cho thanh nieân Vieät Nam tî naïn. Anh Nguyeãn Höõu Thanh cuõng ghi teân gia nhaäp. Nhöng anh chæ coù teân trong danh saùch, anh ñoåi teân khaùc, anh em thay maët anh khi ñieåm danh. Trong khi anh em hoïc taäp thì anh Thanh laïi vuøi ñaàu trong thö vieän. Anh ñoïc raát nhieàu vaø raát nhanh, anh nghieân cöùu veà chieán tranh, veà töông quan chính trò vaø quaân söï vaø giöõa quaân söï vôùi giaùo duïc. Anh ñoïc chaêm chuù khoâng meät moûi. Theo anh em keå laïi, moãi buoåi toái khi veà phoøng, anh thöôøng ñi ñi laïi laïi tieáp tuïc suy nghó. Nhieàu khi nhöùc ñaàu, choùng maët anh laáy khaên nhuùng nöôùc laõ, quaán quanh ñaàu, tieáp tuïc suy nghó. Roài anh ngoài xuoáng nghí ngoaùy vaøo soå tay. Hoï thaáy anh ít khi taém röûa. Hoï thì haàm baøn nhau. Moät böõa hoï ruû anh ra bôø soâng chôi. Xuaát kyø baát yù, hoï ñaåy anh xuoáng soâng. Anh em cöôøi vang. Anh cuõng cöôøi. Töø ñoù thænh thoaûng anh taém vì khoâng muoán bò ñaåy xuoáng soâng nöõa.

Tuy mieät maøi ñoïc saùch nhö vaäy, anh vaãn aâm thaàm lieân laïc vôùi cuï Nguyeãn Haûi Thaàn. Khi thaûo luaän, cuï raát khaâm phuïc kieán thöùc uyeân baùc saâu roäng cuûa anh. Khaùc vôùi cuï Phan Boäi Chaâu, cuï Nguyeãn goïi anh baèng hieàn ñeä vaø xöng laø ngu huynh. Roài cuï môøi anh vaøo ban bí thö cuûa Toå Chöùc Vieät Nam Caùch maïng ñoàng minh hoäi vaø giôùi thieäu anh vôùi bí danh do anh töï choïn laø Lyù Ñoâng A. Ñoâng A laø chöõ nho do chöõ Traàn phaân ra laøm hai. Lyù Ñoâng A coù nghóa laø Lyù+Traàn, hai thôøi ñaïi cöïc thònh, cöïc vaên minh cuûa daân toäc ta. Baét ñaàu töø ñoù (cuoái naêm 1941) teân tuoåi Lyù Ñoâng A ñi vaøo lòch söû daân toäc.

Trong ñôøi hoaït ñoäng, Lyù Ñoâng A luoân luoân aâm thaàm nghieân cöùu vaø aâm thaàm huaán luyeän anh em. OÂng luoân luoân höôùng veà maët chìm khoâng chuù yù tôùi maët noåi: di chuyeån baát thình lình, raát ít noùi, nhöng khi thuyeát giaûng cho anh em, oâng noùi thao thao baát tuyeät, raát daûn dò, giaûng giaûi tôùi khi anh em hieåu roõ vaán ñeà môùi ngöøng.

Do söï meán moä cuûa cuï Nguyeãn Haûi Thaàn (moãi khi vieát thö cuï ñeàu vieát “Kính Lyù tieân sinh nhaõ giaùm”) vaø do söï taùn tuïng cuûa anh em, taïi Lieãu Chaâu Lyù Ñoâng A töø thôøi ñoù ñaõ noåi danh laø moät lyù thuyeát gia uyeân baùc.

Qua cuoäc phoûng vaán taïi Canada caùch ñaây 4 naêm (1994), Thaùi Vieät ngöôøi ñaõ tham döï Phuïc Quoác Quaân vaø ñaõ theo hoïc tröôøng caùn huaán cho bieát khi ñoù coù khaù nhieàu ngöôøi muoán tieáp xuùc vôùi Lyù Ñoâng A. Ñaëc bieät coù nhoùm 7 ngöôøi do nhaø Caùch maïng Nguyeãn Töôøng Tam höôùng daãn. Khi tôùi Lieãu Chaâu naêm 1941 hoï ñaõ xin cuï Nguyeãn Haûi Thaàn saép xeáp ñeå gaëp Lyù Ñoâng A. Lyù Ñoâng A chæ ñònh 3 caùn boä trong ñoù coù Thaùi Vieät tôùi gaëp. Nguyeãn Töôøng Tam khoâng thoûa maõn. Ít laâu sau 3 caùn boä khaùc laïi ñöôïc chæ ñònh tôùi gaëp. Nhöng nhaø Caùch maïng naøy vaãn chöa haøi loøng veà söï giaûi thích cuûa hoï. Laàn thöù ba ñích thaân Lyù Ñoâng A tôùi gaëp laõnh tuï Ñaïi Vieät daân chính ñaûng. OÂng ñaõ so saùnh söï khaùc bieät giöõa thuyeát bình quaân cuûa Daân chính ñaûng vôùi thuyeát Ñoàng nhaân cuûa Duy Daân. Roát cuoäc Nguyeãn Töôøng Tam ñoàng yù vôùi Lyù Ñoâng A: thay vì duøng voõ löïc ñeå baønh tröôùng ñaát ñai theo thuyeát daân toäc sinh toàn khoâng gian nhö Hitler chuû tröông, thuyeát Ñoàng nhaân cuûa Duy Daân ñöa tôùi saùch löôïc hoøa bình, lieân hieäp vôùi caùc daân toäc nhoû yeáu Ñoâng Nam AÙ ñeå thaønh laäp Coäng hoaø Lieân bang Ñaïi Nam Haûi. Coù nhö vaäy môùi mong chaän ñöôïc söï baønh tröôùng cuûa daân toäc Trung Hoa. Chi tieát cuoäc thaûo luaän naøy, naêm 1943 taïi Haø Noäi, ñaõ ñöôïc Lyù Ñoâng A thuyeát trình laïi cho nhaø vaên Hoaøng Ñaïo, lyù thuyeát gia cuûa Ñaïi Vieät Daân Chính Ñaûng. Taïi Lieãu Chaâu, Haø Toá Lyù, cöû nhaân luaät khoa thuoäc nhoùm 7 ngöôøi cuûa Nguyeãn Töôøng Tam cuõng hoaøn toaøn ñoàng yù vôùi Lyù Ñoâng A vaø gia nhaäp Duy Daân sau ñoù.

Ngöôøi thöù hai tôùi gaëp Lyù Ñoâng A laø Hoaøng Vaên Hoan moät caùn boä CS cao caáp. Lyù Ñoâng A trình baøy thuyeát tam nhaân (nhaân baûn, nhaân chuû, nhaân tính) vaø ñöa ra keá hoaïch hoøa bình laâu daøi cho daân toäc vaø cho nhaân loaïi. Hoaøng vaên Hoan chaêm chuù nghe, gaät ñaàu thích thuù. Nhöng thôøi ñieåm ñoù (1942) Hoà Chí Minh ñaõ lieân laïc ñöôïc vôùi Tröôøng Chinh, Phaïm vaên Ñoàng vaø Voõ Nguyeân Giaùp, baét ñaàu thaønh laäp chieán khu. Hoaøng vaên Hoan bò loái cuoán vaøo côn loác Coäng Saûn, nhöng trong thaâm taâm vaãn nghó tôùi laäp thuyeát cuûa Lyù Ñoâng A neân sau naøy khi vieát taäp hoài kyù “Gioït Nöôùc Treân Bieån Caû” ñoâi khi oâng coù nhaéc tôùi “anh Ñoâng A”.

Naêm 1942 vaø nöûa naêm 1943 Lyù Ñoâng A doác toaøn löïc vieát taäp “Quoác saùch thaûo aùn toaøn pho”. Muøa heø 1943 oâng hoaøn taát baûn thaûo, ñoàng thôøi cuoäc Ñeä nhò theá chieán coù chieàu ngaõ nguõ. Moät trang lòch söû nhaân loaïi saép môû maøn cho nhöõng bieán chuyeån môùi. Lyù Ñoâng A coù yù ñònh trôû veà nöôùc. Ñaàu muøa thu oâng tieát loä yù ñònh vôùi cuï Nguyeãn Haûi Thaàn. Cuï ñoàng yù ngay, vì cuï luoân luoân meán phuïc nhaø caùch maïng treû tuoåi xuaát chuùng naøy. Ñeå traùnh nhöõng baát traéc coù theå do nhöõng keû ñoái -laäp-thuø-ñòch gaây ra vaø ñaùnh laïc höôùng hoï, theo ñeà nghò cuûa Lyù Ñoâng A, cuï Nguyeãn vieát moät böùc thö göûi Töôûng Toång Taøi töùc Töôûng Giôùi Thaïch keøm theo böùc aûnh cuûa cuï. Nhöng thay vì ñi Truøng Khaùnh, hai ngöôøi hieåu ngaám ngaàm vôùi nhau, Lyù Ñoâng A seõ ñi veà Vieät Nam. Khi chia tay cuï, Nguyeãn ñaõ ñöa cho nhaø Caùch maïng treû tuoåi moät soá tieàn ñuû tieâu duøng tôùi khi veà nöôùc. Keá hoaïch trôû laïi queâ höông ñöôïc giöõ tuyeät ñoái bí maät giöõa hai ngöôøi, ngoaøi ra khoâng ai bieát.

1.6. trôû laïi queâ höông

Töø Lieãu Chaâu veà Vieät Nam phaûi qua Nam Ninh. Nhöng oâng laïi ñi ngöôïc veà höôùng ñoâng baéc, ñi Queâ Laâm. Muïc ñích laø ñaùnh laïc höôùng keû theo doõi. Treân ñöôøng ñi Queâ Laâm oâng chôït nghó tôùi caâu chuyeän ñau loøng Troïng Thuûy - Mò Chaâu, tôùi thaønh Coå Loa xöa kia bò maát vì moái tình ngang traùi naøy. OÂng vieát:

Haän Meá Chaâu

(tieáng möôøng ñoïc Mò Chaâu laø Meá Chaâu)

Ñöùa Troïng Thuûy tham gì saéc Meá Chaâu,

Vì Linh quang thaàn noû chuùt nhieäm maàu,

Vì Coå Loa thaønh cao, haøo laïi roäng

Vì non soâng gaám voùc noøi Vieâm Aâu.

Bieát thaân em duyeân ñoù nôï naàn ñaâu,

Daáu ñoaïn tröôøng ñem raéc loái giaëc Taøu

Gan baùch chieán noãi cha saàu coâ töùc,

Giaù baêng ngôøi em hoái ñeå thaèng Ngaâu.

Maùu oan em ñoïng laïi ngoïc chaân chaâu.

Khoái oan em theå röûa maùu thaèng Ngaâu,

Soùng oan em theà taùt baàu beå aùc.

Hoàn oan em chaúng boû coõi Vieâm Aâu.

Aáy naêm naêm noøi Haùn maáy haï caàu

Ñöôøng Queá Laâm, Nam Haûi ngaát maây saàu,

Hoàn Vieät thöôøng coøn huù nuoái Meá Chaâu.

Moái ñau buoàn daân toäc vaãn ñaèng ñaúng ñeø naëng trong tim oùc Lyù Ñoâng A. Tôùi Queá Laâm, oâng boãng gaëp moät ngöôøi ñang tìm kieám: Thaùi Vieät. Caû hai ngöôøi ñeàu möøng rôõ. Thaùi Vieät thaáy Thaùi Dòch Lyù Ñoâng A maëc chieác quaàn taây traéng, aùo veston maøu ñen trong tuùi tröôùc ngöïc ñaày phoàng taøi lieäu. Hoï ruû nhau veà phoøng troï; ñang ñi hoï lieác thaáy moät thanh nieân Vieät Nam khaùc. Chaøng naøy veà sau laøm tôùi Ñaïi Töôùng quaân ñoäi CSVN. Ñoù laø Hoaøng Vaên Thaùi.

Lyù Ñoâng A vaø Thaùi Vieät leï böôùc veà phoøng nguû. Ngoài chöa aám choã boãng coù Coâng an tôùi khaùm. Bình tónh, Lyù Ñoâng A ñöa ñaày ñuû giaáy tôø, keå caû böùc thö do cuï Nguyeãn Haûi Thaàn göûi cho TöôûngToång Taøi. Teân Coâng an chaêm chuù ñoïc roài chaøo xin loãi tröôùc khi boû ñi. Thaùi Dòch Lyù Ñoâng A ñi thaúng vaøo vaán ñeà: caàn hai ngöôøi vieát thaät leï ñeå cheùp laøm hai baûn taäp taøi lieäu oâng ñeå trong tuùi aùo. Ñoù laø taäp Vieät Duy Daân chuû nghóa quoác saùch ñaïi cöông thaûo aùn toaøn pho. Hoï mieät maøi vieát ngaøy ñeâm. Khi xong, Lyù Ñoâng A nhôø göûi moät baûn cho cuï Nguyeãn Haûi Thaàn.

Thaùi Vieät ngoû yù muoán hoài höông cuøng Lyù Ñoâng A. Nhöng hoï sôï tieát loä haønh tung cuûa laõnh tuï maø hoï goïi laø Thö Kyù Tröôûng theo lôøi yeâu caàu cuûa oâng. Laø con ngöôøi, hoï boãng caûm thaáy nhôù nhung. Thö kyù tröôûng Lyù Ñoâng A cuõng caûm ñoäng nhö hoï. OÂng göûi hoï moät baøi thô töø bieät chan chöùa tình caûm:

Chieán Só Tö Chôït thöùc mình moät goái Saøo saïc laù söông mai Laïnh luøng con queït roái Nao loøng nhôù nhöõng ai. Nhöõng thanh nieân Laïc Hoàng, Laên mình choán tang boàng, Töø boû nôi yeân aám, Gian khoå vì non soâng. Ngaøy kia khoùi aûi bay, Khoaùc aùo ra ñi ngay, Töøng bao thöøa soáng cheát, Son saét daï khoân lay. Vaøo ra hang huøm beo, Baït thieäp choán hieåm ngheøo, Ñoùi reùt thaân gaày raïc, Laån luùt meänh cheo leo. Caùc anh cuùi ñaàu nghæ, Cöùu vôùt ñôøi ñau thöông: Queân maát ngöøng maét leä, Töøng maây baïc vaán vöông. Caùc anh naém tay quyeát, Tieâu dieät quaân ñòch thuø OÂâm aáp baàu taâm huyeát, Queân phaét choán phong thu. Caùc anh tung goùt böôùc Ñaâu khoâng laø chieán tröôøng Queân haún ñaøng sau tröôùc, Ngöôøi sôï ngöôøi kính thöông.

Taát caû coù Duy Daân Taát caû bôûi nhaân quaàn, Chuùng ta vì lyù töôûng, Con ñöôøng saùng voâ ngaàn. Nhöõng ngöôøi baïn thieân coå, Yeâu nhau chòu ñöïng nhau, Ñoàng chí laø nghóa ñoù, Phuù quùy maø chi ñaâu. Cuøng toâi ngaäm nguøi than Haõy tìm trong gian nan Moät neàn trieát hoïc môùi, An uûi taác baøng hoaøng. Traàm maïc trong röøng raäm Coøn tinh thaàn tre lau, AÙnh vinh quang laãm laãm, Trong mình phaûi tìm ñaâu. Nghóa Duy Daân phaán ñaáu, Mauù gioáng noøi nung naáu, Thieân coå anh em ta, Chuùt vò vì maéc maáu. Caùch bieät ñaày nhôù nhung, Phong quang ít luùc chung, Ñaøn chim röøng ríu rít, Caát caùnh ñaõ bay tung. Moät ngaøy mai chieán só, Moät vaên minh huøng vó, Moät trieát hoïc ñaåy neân, Nghóa Duy Daân ñoàng chí.

Nhöõng ngöôøi theo doõi oâng ñaõ bò ñaùnh laïc höôùng, Lyù ÑoângA yeân taâm xuoâi mieàn Nam baèng ñöôøng soâng. Tôùi bieân giôùi Cao Baèng, khi caäp beán moät khuùc soâng nhoû caùch hang Paéc Boù nôi aån truù cuûa Hoà Chí Minh khoâng xa, Lyù Ñoâng A boài hoài caûm xuùc. Khuùc soâng nhoû ñoù laø Paéc Naäm. Chuùng ta haõy nghe taâm söï cuûa oâng:

Thi Nhieät

Ta ñaõ veà ñöùng beân bôø Paéc Naäm,

Maëc heo may quaán quít hoàn coá höông,

Thaám haøng caây laáp loù nhöõng ven töôøng,

Hoaø laøn khoùi mô maøng bao nhôù öôùc.

Caùch doøng nöôùc ta laø ngöôøi maát nöôùc,

Nöôùc non ta, ai ngaên trôû ta veà?

Thaáy ngöôøi queâ khoâng ñöôïc toû tình queâ,

Roõ tröôùc maét maø tìm ñaâu cho thaáy?

Haõy heùt lôùn hai baøn tay naém laáy,

Haõy khua tan quaân ñòch cuûa Roàng Tieân,

Haõy laøm cho gioáng Vieät laïi ñoaøn vieân

Queâ nöôùc ôû trong ñaùy doøng soáng maùu !

Queâ nöôùc ôû trong ñaùy doøng soáng maùu !

Ñôïi luùc thuaän tieän, Lyù Ñoâng A leûn qua bieân giôùi, taïm taù tuùc taïi nhaø cuï Traàn Ñaêng Long thaân phuï cuûa moät ñoàng chí; maáy naêm sau (1952) ngöôøi chí höõu naøy bò töû naïn taïi laøng Hoøa-haûo nôi oâng daäy hoïc.

Maáy ngaøy sau, Lyù Ñoâng A trôû veà Haø Noäi, baét ñaàu moät giai ñoaïn ñaáu tranh môùi.

nhaân chuû (2)

Home