|
|
||
|
Chæ daån caùch download font VNI mieån
phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
CA DAO,
TUC NGÖÕ
Nguyeãn Moäng Khoâi
*Ca dao (
folk song ) laø caâu haùt phoå thoâng trong nhaân gian. Chöõ ca coù nghóa laø ngaân gioïng daøi ra. Dao laø haùt trôn khoâng caàn ñeäm. Ca dao do löu haønh
khaåu truyeàn, khoâng bieát ai laø taùc giaû . Nhieàu baøi moâ taû taâm hoàn nam nöõ, tính tình, phong tuïc tö
töôûng nhaân gian vaø thaám nhuaàn ñaäm ñaø maàu saéc queâ höông. Do ñoù
ca dao coøn coù teân laø phong dao, laø caâu haùt toû baøy phong tuïc.
*Tuïc ngöõ (
proverb ) laø lôøi noùi laäp thaønh saün ngöôøi ta duøng quen, laø caâu
thaønh ngöõ löu haønh trong theá tuïc. Nhieàu caâu coù yù
nghóa thaâm cao, coù yù nghóa luaân lyù giaûng daäy. nhöõng
caâu tuïc ngöõ voán do ngöôøi xöa truyeàn laïi thì goïi laø ngaïn ngöõ. Nhöõng caâu tuïc ngöõ chæ löu haønh trong moät xöù moät vuøng, moät
ngheà thì goïi laø phöông ngoân.Nhöõng caâu tuïc ngöõ hay ngaïn ngöõ coù yù
nghóa giaûng daäy thì goïi laø caùch ngoân hay chaâm ngoân. ( theo Töø Nguyeân )
****
Ca dao, tuïc ngöõ Vieät
Tuïc ngöõ
vaø ca dao-ñaëc bieät laø CA DAO chính laø tieáng noùi cuûa ñoàng noäi, laø aâm
vang cuûa laøng queâ toå truyeàn, phaûn aûnh sinh hoaït noâng thoân, chöùa chan
tình caûm daân toäc vaø maàu saéc xöù sôû. Ñoù laø nhöõng saûn phaåm cuûa tinh
thaàn nung ñuùc trong bao nhieâu tim oùc, choïn loïc töø theá heä naày qua theá
heä khaùc, töø vuøng naày qua vuøng khaùc vaø laø cuûa chung caû nöôùc cuûa caû
daân toäc.
GIAÛNG BÌNH BAI CA DAO
CON TRAI NGOÛ YÙ VÔÙI CON GAÙI
Nhöõng ngöôøi lôùn tuoåi ôû nöôùc
ta, phaàn ñoâng thuoäc loøng baøi ca dao tröõ tình naày:
Hoâm qua taùt
nöôùc ñaàu ñình,
Boû queân caùi aoù treân
caønh hoa sen.
Em ñöôïc thì
cho anh xin,
Hay laø em ñeå laøm tin
trong nhaø.
AÙo anh söùt
chæ ñöôøng taø,
Vôï anh chöa coù, meï
giaø chöa khaâu.
AÙo anh söùt
chæ ñaõ laâu,
Mai möôïn coâ aáy veà khaâu cho cuøng.
Khaâu roài
anh seõ traû coâng,
Ñeán khi laáy choàng,
anh laïi giuùp cho:
Giuùp em
moät thuùng soâi voø,
Moät con lôïn beùo, moät
voø röôïi taêm;
Giuùp em
ñoâi chieáu em naèm,
Ñoâi chaên em ñaép, ñoâi
chaèm em ñeo;
Giuùp em
quan taùm tieàn cheo,
Quan naêm tieàn
cöôùi, laïi ñeøo böoàng cau.
Baøi
naøy coù töø laâu, Caùi thuôû maø xaõ thoân töï trò, << pheùp vua
thua leä laøng>>, thuôû maø trai gaùi coøn bò phong tuïc, taäp quaùn
khaét khe raøng buoäc. Ñaùm cöôùi phaûi ñoùng tieàn << cheo>> cho
laøng môùi ñöôïc coâng nhaän: << cöôùi vôï khoâng cheo, möôøi heo cuõng
maát >>; Tieàn cheo noäp cho laøng thöôøng thì nhieàu hôn laø tieàn toå
chöùc ñaùm cöôùi. Cöôùi vôï << quan naêm >> maø cheo thì << quan taùm>>:
Giuùp em quam taùm tieàn cheo,
Quan naêm tieàn cöôùi , laïi ñeøo buoâng cau
Caâu chuyeän tình baét ñaàu baèng
cuoäc gaëp gôõ cuûa caäu trai laøng vaø coâ gaùi cuøng thoân ôû ñaàu ñình.
Nhöõng ngaøy khoâng hoäi heø thì nôi ñaây laø choã vaéng veû. Caäu trai môùi
lôùn. Hoâm nay laø laàn ñaàu tieân, ngaãu nhieân gaëp coâ gaùi maø caäu ñaõ
nghe teân töø laâu ; Vì baát chôït, khoâng bieát phaûi môû ñaàu laøm sao. Caäu noùi baâng quô:
Hoâm qua taùt nöôùc ñaàu
ñình,
Boû queân caùi aùo treân
caønh hoa sen.
Thaáy caùi ñieäu boä luùng tuùng vaø
caâu chuyeän bòa ñaët, voâ lyù nhöng deã thöông. Vì, coù ai maø laïi treo caùi
aoù treân caønh hoa sen bao giôø! Caây sen laøm gì coù caønh, caùi coïng meàm
thì laïi naèm döôùi maët nöôùc.
Tuy chöa bieát maët, nhöng coù leõ
coâ gaùi cuõng thaàm yeâu troäm nhôù.Coâ khoâng ñaùp laïi, nhöng aùnh maét, nuï
cöôøi côûi môû, khieán cho caäu bình
tónh vaø maïnh daïn . Caäu khoâng noù
troûng nöõa :
Em ñöôïc thì cho anh
xin,
hay em
muoán giöõ caùi aoù ñeå laøm << laøm tin >> :
Hay laø em ñeå laøm tin trong
nhaø.
ÔÛ nhaø queâ, giöõ chieác aùo cuûa ngöôøi yeâu
ñeå << laøm tin >> laø tính ñeán chuyeän hoân nhaân sau naøy:
Chaøng veà ñeå aùo laïi
ñaây,
AÙo thôøi thieáp maëc,
goái maây ñôïi chôø.
Chieác aùo cuûa ngöôøi bình daân ñaõ
noùi leân söï thaân maät quen hôi beùn tieáng, nhöõng yeâu thöông giöõa trai gaùi:
Thöông nhau côûi aùo cho
nhau,
Veà nhaø meï hoûi, qua
caàu gioù bay.
...Mình veà, ta chaúng cho veà,
Ta naém laáy
aùo, ta ñeà baøi thô.
hoaëc:
...Thoâi thoâi buoâng aùo em ra,
Ñeå em ñi chôï, keûo maø
chôï tröa.
Chieác aùo
ôû nhöõng gia ñình vöông giaû cuõng gôïi nhöõng tình caûm thaân thöông khoâng keùm.
Khi baø Baèng Phi maát, vua Töï Ñöùc muoán nhöõng chieác aùo cuûa baø giöõ maõi
höông tình yeâu:
Ñaäp coå kính ra, tìm laáy boùng.
Xeáp taøn y cuõ, ñeå gìn hôi,
Nhöng
ngöôøi con trai chæ <<baøy
>> ra chuyeän << ñeå queân caùi aùo >> laø möôïn côù laøm
quen. Nhöng khi thaáy ñaõ beùn löûa tình, anh noùi thaät hoaøn caûnh gia ñình.
Töø vieäc taàm thöôøng nhö chieác aùo söùt chæ cuõng khoâng coù thì giôø ñeå
vaù. Meï giaø thì nay ñaõ loøa:
AÙo anh söùt chæ ñöôøng
taø,
Vôï anh chöa coù meï
giaø chöa khaâu.
Caùi hình aûnh ngöôøi vôï ngoài vaù aùo cho
choàng laø kieåu maãu moät gia ñình ñaàm aám ôû thoân queâ maø nhieàu ngöôøi
öôùc mô.
Caâu
chuyeän laøm coâ gaùi xao xuyeán. Anh laïi noùi theâm laø,
khoâng phaûi môùi ñaây; maø :AÙo anh söùt chæ ñaõ laâu. Vaø, töø laâu anh ñaõ mong öôùc mai naøy coù
ñöôïc << coâ aáy >> cuõng ñeïp vaø deã thöông nhö em, veà nhaø anh
ñeå khaâu caùi aùo:
AÙo anh söùt chæ ñaõ
laâu,
Mai möôïn coâ aáy vaøo
khaâu cho cuøng.
Ngaøy ñaàu
tieân gaëp gôõ, anh khoâng muoán ñaët vaán ñeà hoân nhaân vôùi naøng, maø chæ
phaùc hoïa moät töông lai, moät mô öôùc. Neáu << coâ aáy >> hay
<< ñaèng aáy >> baèng loøng thì anh ñaõ saün saøng:
-Tieàn cöôùi, tieàn cheo
-Moät thuøng gaïo neáp ñeå ñoà soâi
voø
-Moät con lôïn beùo ñang nuoâi
-Moät voø röôïi taêm, ( röôïu caát
maø suûi taêm thì uoáng ngon tuyeät traàn )
-Moät caëp chieáu caïp ñieàu.
-Moät ñoâi chaên aám
-Moät ñoâi khuyeân ( ñoâi traèm ).
-Buoàng cau
Khaâu roài anh seõ traû
coâng,
Ñeán khi laáy choàng,
anh laïi giuùp cho:
Giuùp em moät thuùng
soâi voø,
Moät con lôïn beùo, moät
voø röôïu taêm;
Giuùp em ñoâi chieáu em
naèm,
Ñoâi chaên em ñaép, ñoâi
traàm em ñeo,
Giuùp em quan taùm tieàn
cheo,
Quan naêm tieàn cöôùi
laïi ñeøo buoàng cau.
Caùi hay cuûa baøi naøy laø lôøi leõ
yù nhò, boùng baåy vaø neân thô. Vaøo chuyeän caùi aùo, roài xin traû laïi aùo,
nhôø khaâu aùo, roài xin cöôùi vôùi ñaày ñuû nghi leã, hôïp vôùi leä laøng ôû
thoân daõ, tuy laø moät chuyeän laët vaët thoâng thöôøng, nhöng bôûi ñoù maø
caøng kheâu daäy caû moät nieàm tình töù
tö rieâng, moät nhôù thöông xa xoâi noàng naøn; Vaø caû caùi phong tuïc
cöôùi hoûi töø ngaøn xöa ôû nöôùc ta.
Noäi dung baøi ca tuy ñuøa maø
thöïc. Thöïc maø ñuøa. Nöûa chôi, nöûa thöïc, hö hö thöïc thöïc.
Loái haùt ve vaõn ngoû yù vôùi con
gaùi ôû ñoàng noäi. Ñaây laø moät baøi coù giaù trò, tieâu bieåu ñöôïc caùi
tinh thaàn leùm lænh, nhanh nheïn, saéc beùn, taøi hoa cuûa ngöôøi thi só ñoàng
ruoäng. Nghe baøi haùt xong, coâ thoân nöõ duø muoán choái töø cuõng khoâng nôõ
ñaønh, muoán boû ñi cuõng khoâng sao ñoaïn ñöùt, loøng boài hoài, trieàn mieân
vì moät men gioáng thöông nhôù vaån vô khoâng thoâi./.