|
|
||
|
Chæ daån caùch download font VNI mieån
phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
VAÏN HAÏNH THIEÀN
SÖ
Nguyeãn Moäng
Khoâi
Töø Khuùc Haïo daáy nghieäp ñeán
Döông Ñình Ngheä, Kieàu Coâng Tieãn, Ngoâ Quyeàn, Ñinh Tieân Hoaøng, Leâ Ñaïi
Haønh, neàn töï chuû cuûa daân toäc Vieät Nam môùi thaønh hình, neân moïi qui moâ chaùnh trò,
kinh teá quaân söï vaên hoùa coøn phoâi thai, aáu tró. nhöng
ñeán trieàu Lyù, ñôøi soáng daân toäc ta baønh tröôùng ngaøy moät maïnh. Nhaø Lyù caàm vaän meänh daân toäc Vieät
Ngöôøi coù coâng
lôùn nhaát ñeå döïng leân nhaø Lyù laø thieàn sö Vaïn Haïnh. Ngaøi ñaõ
laøm moät cuoäc ñaûo chaùnh thaät eâm ñeïp, coù theå noùi laø voâ tieàn khoaùng
haäu ñeå ñöa vöông quyeàn töø nhaø Tieàn Leâ vaøo tay nhaø Lyù. Ngaøi coøn chuû
tröông dôøi kinh ñoâ cuûa hai trieàu ñaïi Ñinh Leâ töø Hoa Lö leân Thaêng Long.
Roài töø ñoù
caùc vua nhaø Lyù ñaõ thuùc ñaåy daân toäc ñi khaù xa treân con ñöôøng tieán
hoùa.
Thieàn sö Vaïn Haïnh hoï Nguyeãn (
Nguyeãn Vaïn Haïnh ), ngöôøi laøng Coå Phaùp, khoâng roõ ngaøy sinh, nhöng
ngaøi maát ngaøy Raèm thaùng 5 naêm Maäu Ngoï, Thuaän Thieân thöù 8 (
30-06-1018 ), thoï khoaûng 80-90 tuoåi. Ngaøi ñöôïc phong laøm Quoác sö vaø
ñöôïc ñoåi hoï
vua ( hoï Nguyeãn thaønh hoï Lyù) khi Lyù Coâng Uaån leân ngoâi hoaøng ñeá.
Ngaøi xuaát gia naêm 21 tuoåi, thoï giôùi Ñaïi sö Ñinh Hueä ôû chuøa Luïc Toå,
laøng Ñình Baûng tænh Baéc Ninh laø chuøa Tieâu Sôn baây giôø.
Naêm 1993, daân Ñình Baûng vaø phaät
töû ñòa phöông ñaõ döïng moät böùc töôïng treân ñænh nuùi Tieâu Sôn, moâ taû
ngaøi ñang ngoài thieàn, maét troâng veà kinh thaønh Thaêng Long ( Haø noäi ),
nhö taâm nguyeän suoát ñôøi höôùng veà nôi ñeá ñoâ naøy.
Thieàn sö Vaïn Haïnh thoâng minh töø
nhoû, nghieân cöùu saùch Baùch luaän, hoïc khaép Tam giaùo
,vaø chuyeân taäp phaùp Toång Trì Tam Ma Ñòa ( Dharani Samadhi ). Thieàn sö laïi gioûi khoa ñoän giaùp, neân coù khaû naêng bieát
tröôùc moïi vieäc. Ñöôïc vua Leâ Ñaïi Haønh toân kính.
Naêm 981, nhaø Toáng ñem quaân ñaùnh nöôùc ta. Quaân
Toáng môû 2 maët traän: Boïn Haàu Nhaân Baûo ( Hou Ren Bao ) tieán ñaùnh Laïng
Sôn, Löu Tröøng ( Liu Cheng ) ñem thuûy quaân tôùi Baïch Ñaèng Giang. Vua hoûi Thieàn Sö, neáu ñaùnh thì thaéng hay baïi? Ngaøi
ñaùp:
''Noäi trong voøng 3-7 ngaøy thì
giaëc seõ lui..'' Quaû nhieân, Haàu
Nhaân Baûo bò gieát ôû Chi Laêng. Löu Tröøng thaáy luïc quaân tan vôõ
thì voäi vaøng ñem thuûy quaân ruùt veà Taøu. Khi Leâ Ñaïi Haønh muoán ñem
quaân vaøo ñaát Chieâm ñeå cöùu söù giaû bò baét giöõ, nhöng nhaø vua coøn do
döï, thì thieàn sö baûo ñaây laø cô hoäi toát, khoâng neân boû qua. Sau quaû ñuùng. Traän aáy quaân Leâ thaønh
coâng vaø cöùu ñöôïc söù giaû.
Vaïn Haïnh cuõng
laø thaày ñòa lyù taøi ba. Ngaøi thaáy Hoa Lö khoâng phaûi laø nôi ñaát
toát cho moät kinh ñoâ cuûa moät vöông quoác huøng maïnh, neân khi Lyù Coâng
Uaån leân ngoâi ôû Hoa Lö thì ngaøi choïn cho nhaø vua moät kinh thaønh môùi ôû
Ñaïi La, laø thaønh Thaêng Long ( Haø noäi ) sau naøy.
Vaø; Ngaøi coøn
laø töôùng soá ñaïi taøi, moät hoâm thieàn sö ñeán chuøa Coå Phaùp thaêm thaày
Khaùnh Vaân. Khi ñoù
Lyù Coâng Uaån môùi 3 tuoåi ñang
laøm con nuoâi cho thaày. Vaïn Haïnh thaáy caäu beù,
bieát ngay laø ngöôøi coù quyù töôùng. Ngaøi baûo sö Khaùnh Vaân '' Ñöùa
beù naøy khoâng phaûi laø ngöôøi thöôøng! Lôùn leân noù coù theå giaûi nguy,
gôõ roái , laøm baäc minh chuû trong thieân haï. Boán naêm sau, khi Coâng Uaån troøn 7 tuoåi, ñöôïc Vaïn Haïnh nhaän
laøm ñeä töû. Ngaøi ñaõ chuaån bò vôùi raát nhieàu taâm huyeát trong
haøng chuïc naêm ñeå bieán caäu beù, roài thanh nieân Lyù Coâng Uaån thaønh
moät vò quaân vöông boà taùt, ñem chaùnh phaùp ñeå xaây döïng quoác gia töø bi, nhaân baûn höng
thònh vaø vinh quang. Lyù Coâng Uaån ñöôïc trang bò moät neàn
giaùo duïc toaøn bích, keát hôïp daân toäc tính, Phaät giaùo tính. Giaùo
sö Hoaøng Xuaân Haõn vieát:
''Trieàu ñaïi nhaø
Lyù laø trieàu ñaïi thuaàn nhaát trong lòch söû nöôùc ta. Ñoù laø nhôø
aûnh höôûng Phaät giaùo''
Vieäc nhaø Lyù
leân thay nhaø Tieàn Leâ ñaõ ñöôïc thieàn sö tieân ñoaùn trong haøng chuïc baøi
saám thi, saám ngöõ. Nhaân söï kieän caây gaïo chuøa
Minh Chaâu, laøng Döông Loâi bò seùt ñaùnh laøm gaõy moät caønh. Daân laøng môøi ngaøi ñeán xem. Nhìn nhöõng hình, nhöõng
veát chi chít nham nhôû ôû choã caây gaõy, ngaøi ñoïc ngay moät baøi saám thi,
trong ñoù coù caâu:
''Hoøa
ñao moäc laïc.
''Thaäp baùt töû
thaønh...
Moïi
ngöôøi nghe xong coøn ñang ngaïc nhieân nhìn nhau, chöa hieåu ra sao, thì
thieàn sö ñaõ duøng pheùp trieát töï,sôû tröôøng cuûa
mình ñeå giaûi nghóa raèng: -''Hoøa ñao moäc'' laø chöõ Leâ. ''Hoøa ñao moäc laïc'' laø nhaø Leâ maát.
-''Thaäp baùt
töû'' laø chöõ Lyù. ''Thaäp baùt töû thaønh'' nhaø Lyù
ñöôïc.
Ñoù
laø ñieàm trôøi baùo tröôùc hay lôøi tieân ñoaùn coù chuû yù cuûa thieàn sö? Chuùng ta chæ bieát xaõ hoäi baáy giôø, nhaø tieàn Leâ ñaõ quaù ö
muïc naùt. Vua Leâ Long Ñónh ñoäc aùc tham taøn.
Loøng daân chaùn gheùt, thì baøi saám nhö vaäy coù taùc dung lôùn lao vaøo coâng vieäc vaän ñoäng cho Lyù Coâng Uaån giaønh
laáy ngoâi baùu.
Coù theå thieàn sö
Vaïn Haïnh vöøa laø ngöôøi ña möu tuùc trí, vöøa coù taâm ñöùc. Ngaøi ñaõ keát hôïp kheùo leùo Phaät giaùo vaø Chính trò. Phaät giaùo vaø vaên hoïc trong vai troø ngöôøi höôùng daãn cho söï
nghieäp cuûa Lyù Coâng Uaån.
Vaïn Haïnh thieàn sö coù theá löïc trong trieàu tieàn Leâ
vaø laø moät quaân sö tin caån cuûa vua Leâ Ñaïi Haønh. Ngaøi
ñaõ ñöa Lyù Coâng Uaån vaøo ñoäi quaân baûo veä hoaøng thaønh. Lyù Coâng
Uaån nhôø thoâng minh vaø haêng say neân nhanh choùng naém ñöôïc bính quyeàn
trong chöùc vuï Taû Thaân Veä Ñieän Tieàn Chæ Huy Söù. Khi vua Ñaïi Haønh maát,
Long Ñónh noái ngoâi, tính tình baïo
ngöôïc, noåi tieáng laø hieáu saùt nhaát trong lòch söû nöôùc ta. Saùch vôû
coøn ghi laïi:
-''Heã laøm thòt caùc gia suùc nhö
traâu, boø, deâ, gaø, lôïn.... bao giôø cuõng töï tay
choïc tieát, roài môùi trao cho nhaø beáp. Keát toäi töû hình
ai thì Long Ñónh tìm caùch naøo taøn aùc hôn heát nhö sai laáy rôm quaán vaøo
toäi nhaân, roài chaâm löûa ñoát. Heã keû xaáu soá gaàn cheát, Long Ñónh
cho moät teân phöôøng cheøo ngöôøi Taøu teân laø Löông Nhö Taâm caàm dao caét
nhöõng moái rôm ñeå toäi nhaân khoâng cheát ngay. Long Ñónh laáy laøm thuù
laém! Khi ñi ñaùnh deïp baét ñöôïc giaëc, oâng cho ñem ra bôø soâng, sai ngöôøi
laøm thuûy lao ( nhaø tuø döôùi nöôùc ), nhoát tuø
vaøo ñaáy ñeå khi nöôùc thuûy trieàu daâng leân laøm cho hoï cheát saëc, hoaëc
coù khi baét hoï leo leân caây roài cho ngöôøi ñoán goác. Naêm
1008, ñi deïp Man Ñoäng, baét ñöôïc quaân Man, beøn sai ngöôøi ñaùnh ñaäp ñeå
giaûi trí. Quaân Man bò ñoøn ñau quaù keâu gaøo, ñem caû teân huùy cuûa
vua cha ra chöûi thì Long Ñónh laáy laøm vui veû vì khi maát Vua Leâ Ñaïi Haønh
truyeàn ngoâi cho ngöôøi anh thaùi töû Long Vieät maø khoâng truyeàn ngoâi cho
oâng. Coù laàn nghe soâng Ninh Giang coù
nhieàu raén, Long Ñónh baét troùi ngöôøi vaøo maïn thuyeàn, bôi qua bôi laïi
ñeå raén caén cheát môùi thoâi. Moät troø chôi ñoäc aùc nöõa
laø Long Ñónh cho ngöôøi roùc mía leân ñaàu nhaø sö Quaùch Ngang. Thænh
thoaûng phaûi giaû vôø lôõ tay sao cho dao baäp vaøo
ñaàu sö chaûy maùu thì ñöôïc oâng khen ngôïi. Trong nhöõng buoåi chaàu Long
Ñónh thöôøng naèm( ngoïa trieàu), vì beänh tró naëng
vaø beänh hoa lieãu. Teä hai hôn, heã caùc quan coù ñieàu gì noùi thì teân
phöôøng cheøo ñöùng beân pha troø hay nhaïi laïi ñeå
laøm troø cöôøi...
Söï ñoäc aùc cuøng tö caùch cuûa
Long Ñónh nhö vaäy laøm caû ñình thaàn cuøng daân chuùng ñeàu chaùn ngaùn vaø
oaùn hôøn toät ñoä, neân baát chaáp moïi nguy hieåm, quaân sö Vaïn Haïnh ñaõ
vaän ñoäng dö luaän quaàn chuùng vaø caùc quan trong trieàu ñeå chôø cô hoäi
ñöa Lyù Coâng Uaån leân ngoâi moät caùch eâm thaám, thì ñuùng luùc vaø cuõng
laø cô may cuûa daân toäc, Ngoïa trieàu cheát ñoät ngoät naêm 24 tuoåi. Khi Ngoïa Trieàu cheát, thì caùc hoøang töû coøn nhoû, khoâng theå
quyeát ñoaùn ñöôïc vieäc nöôùc. Ñình thaàn beøn toân
Lyù Coâng Uaån leân laøm vua vaø nhaø Lyù khai saùng söï nghieäp töø ñaây.
Laø moät ngöôøi
thaày cuûa Lyù Coâng Uaån. Quoác sö Vaïn Haïnh coù
moät taàm nhìn xa cho söï nghieäp laâu daøi cuûa nhaø Lyù vaø töông lai cuûa
ñaát nöôùc, neân ñaõ khuyeân nhaø vua ñang ñoùng ñoâ ôû Hoa Lö dôøi ñoâ leân
Thaêng Long.
Trung taâm coá ñoâ Hoa Lö thuoäc khu
vöïc ñeàn Ñinh vaø ñeàn Leâ thôø Ñinh Tieân Hoaøng vaø Leâ Ñaïi Haønh, baây
giôø laø xaõ Tröôøng Yeân ( Traøng An ), huyeän Hoa
Lö, tænh Ninh Bình.
Thôøi nhaø Taàn ( Qin, 221-206
tröôùc CN ) ôû Trung Quoác, vuøng Hoa Lö laø Töôïng Quaän, ñôøi Ngoâ Taán ( Wu
Jin, 265-279 ), mieàn ñaát naøy coù teân laø Chaâu Giao. Töông ñöông vôùi thôøi
Löông ( Liang,520-557 ) coù teân laø chaâu Ñaïi
Hoaøng. Ñeán ñaàu nhaø Toáng ( Song, 960-1010 ) môùi
ñoåi laø Hoa Lö.
Ñinh Tieân Hoaøng choïn Hoa Lö laø
vuøng nuùi non
kyø tuù nhöng hieåm trôû ñeà laøm kinh ñoâ. Tai ñaây, oâng
cho xaây cung ñieän, ñaët trieàu nghi, ñaép luõy, ñaøo haøo döïa vaøo theá
nuùi, laøm thaønh moät coâng trình phoøng ngöï kieân coá nhö moät phaùo ñaøi
bieät laäp vôùi beân ngoaøi. Phía taây kinh ñoâ laø daõy nuùi ñaù voâi hình voøng
cung, chaïy töø baéc xuoáng nam. Phía ñoâng coù nuùi Coät
Côø. Nuùi cao treân 200 thöôùc, nhö moät coät côø thieân
nhieân khoång loà. Phía ñoâng nam coù Gheành Thaùp laø
moät moûm nuùi thaáp, nhoâ ra saùt ngoøi Saøo Kheâ. Moûm
nuùi naøy, töông truyeàn laø nôi vua Ñinh, vua Leâ thöôøng ngöï laõm duyeät
thuûy quaân. Phía
baéc Hoa Lö coù soâng Hoaøng Long chaûy ra soâng Ñaùy, ñeå töø
ñoù nhaäp vaøo heä thoáng Nhò Haø, coù theå ngöôïc leân mieàn nuùi hoaëc xuoâi
ra bieån. Chính baèng ñöôøng thuûy naøy,
töø ñaát Taøu vaøo soâng Baïch Ñaèng, qua soâng Luoäc, soâng Ñaøo ôû Phuû Lyù,
theo soâng Ñaùy maø caùc söù giaû ñôøi
Toáng ñaõ tôùi Hoa Lö ñeå yeát vua Leâ Ñaïi Haønh naêm 990.
Hoa Lö quaû thaät
laø moät quaân thaønh vöõng chaéc ñöôïc bao boïc bôûi nuùi vaø soâng.
Ñeå tieän vieäc giao dòch vôùi beân ngoaøi, vua Ñinh cho baéc 2 chieác caàu ôû
phía ñoâng vaø phía taây kinh ñoâ laø caàu Ñoâng vaø caàu Reàn:
''Treân trôøi thì coù caàu voàng
''Döôùi ñaát thì coù caàu
Ñoâng, caàu Reàn.
Ngaøy nay 2 caây caàu lòch söû ñoù vaãn coøn. Caàu
baèng ñaù, chæ daøi chöøng 30 meùt vôùi ngöõng phieán ñaù daøi vaø naëng haøng
chuïc taán thì ñoù laø nhöõng kyø coâng baáy giôø.
Hoa Lö ñeán thôøi Leâ Ñaïi Haønh
laïi ñöôïc xaây theâm nhieàu cung ñieän loäng laãy, goùp phaàn cho kinh ñoâ
ngaøy theâm hoaøn chænh, trong ñoù coù nhöõng cung ñieän xaây coät daùt vaøng,
maùi lôïp baèng ngoùi baïc. Söû gia Ngoâ Só Lieân coù ghi:
''Naêm Giaùp Thaân thöù naêm (984),
Leâ Ñaïi Haønh laäp nhieàu cung ñieän, laøm ñieän Baùch Baûo Thieân ôû nuùi
Ñaïi Vaân, coät ñieän daùt vaøng baïc laøm nôi chaàu; Beân ñoâng laø ñieän Phong Löu, beân taây laø ñieän Töû hoa.
Beân taû laø ñieän Boàng Lai, beân höõu laø ñieän Cöïc Laïc, roài laø laàu Ñaïi
Vaân, roài laïi döïng ñieän Tröôøng Xuaân laøm nôi vua Ngöï, beân caïnh ñieän
Tröôøng Xuaân döïng ñieän Long Loäc lôïp ngoùi baïc''
Khi
vua Ñinh maát,vua Leâ Ñaïi Haønh vaø quaàn thaàn ñem long theå ngaøi an taùng
ôû treân ngoïn nuùi Maõ Yeân Sôn, ñoái dieän vôùi nuùi Ñaïi Vaân. Laêng moä vua Ñinh, baây giôø laø moät thaéng caûnh. Haøng naêm coù haøng vaïn du khaùch tôùi thaêm. Muoán leân
Laêng phaûi leo 265 baäc ñaù. Ñöùng
treân taàm cao cuûa nuùi Maõ Yeân, ta seõ quan saùt caû moät vuøng non nöôùc
roäng lôùn vaø huøng vó, nhìn veà höôùng naøo cuõng laø moät böùc tranh sinh
ñoäng toaøn bích hieän ra. Hai khu ñeàn Ñinh, Leâ ôû phía döôùi coù theå
thu goïn vaøo oáng kính maø trong ñoù vaãn hieän ra töøng maùi cong, coät truï, saân gaïch, loái
ñi, coång tam quan coå kính, xen laãn beân nhöõng luøm caây xanh bieác. Nhöõng ñeàn naøy ñöôïc xaây döïng ngay khi nhaø Lyù dôøi ñoâ leân
Thaêng Long. Traûi qua naêm thaùng, hai ñeàn cuõ
khoâng coøn. Ñeán ñaàu theá kyû 17, Phong quaän coâng Buøi Thôøi Trung
cho xaây laïi 2 ngoâi ñeàn treân neàn treân 2 cung ñieän xöa, nhöng maët tieàn cuûa ñeàn ñeàu quay veà
höôùng ñoâng ( luùc ñaàu quay veà höôùng baéc )
Töø Hoa Lö ñi ñöôøng boä veà phía
ñoâng khoaûng nöûa caây soá laø thoân AÙng Nguõ, nôi maø caùc quan trong nöôùc
veà ñaây, döøng laïi ñeå söûa sang trieàu y tröôùc khi vaøo kinh chaàu vua. Ra
khoûi AÙng Nguõ khoaûng nöûa daëm laø Queøn OÅi, laø moät tram gaùc lôùn. Tieáp
tuïc theo höôùng ñoâng khoaûng 500 meùt, phía tay
traùi laø ñoäng Thieân Toân. Ñoäng raát ñeïp, laø kho chöùa
muoái cuûa quoác gia baáy giôø. Ñoäng naèm trong nuùi
Duõng Döông, thôø thaàn Traán Vuõ. Töông truyeàn khi Ñinh Boä Lónh ñem
quaân ñi deïp caùc söù quaân coù mang leã vaät tôùi ñaây ñeå caàu thaàn phuø
hoä. Sau khi thu phuïc ñöôïc ñaát nöôùc, leân ngoâi
hoaøng ñeá. Nhaø vua cho söûa ñeàn vaø ñoäng; roài saéc phong cho ngaøi Traán
Vuõ laø An Quoác Toân Thaàn ( Vò Thaàn gìn giöõ ñaát
nöôùc ñöôïc bình an )
Thò xaõ Ninh Bình, caùch ñoù 10 caây
soá, phía ñoâng nam, coù nhieàu danh thaéng nhö Ñoäng Tieân thôø Phaät. Vuøng Tam Coác Bích Ñoäng ñöôïc meänh danh laø vònh Haï Long treân
caïn. Ñeàn Thaùi Vi, nôi Traàn Thaùi Toân aån tu. Nuùi Ngoïc Myõ Nhaân ( nuùi Caùnh Dieàu ). Nuùi Duïc Thuùy (
nuùi Non Nöôùc ) coù nhieàu di tích lòch söû. Coù 42 baûn vaên bia qua caùc ñôøi baèng chöõ Haùn, chöõ Noâm, chöõ quoác
ngöõ. Ngöôøi ta coøn ñoïc ñöôïc thaùnh chæ cuûa Thöôïng hoaøng Traàn Minh Toân
vaøo nieân hieäu Thieäu Phong ( Kyû Söûu 1349 ) vaø
maáy baøi thô cuûa vua Leâ Thaùnh Toân, vua Töï Ñöùc...Ngoaøi ra coøn haøng
traêm baøi thô khaùc cuûa caùc thi só noåi tieáng nhö Nguyeãn Traõi, Leâ Quí
Ñoân, Cao Baù Quaùt, Nguyeãn Khuyeán, Taûn Ñaø vv..
Baøi
Duïc Thuùy Sôn cuûa Nguyeãn Traõi coù caâu:
''Lieân hoa phuø thuûy thöôïng
''Tieân caûnh
truïy traàn ai.
Nghóa
laø:
''Maët nöôùc noåi hoa sen
''Caûnh tieân nôi coõi tuïc
Cuõng
nuùi Duïc Thuùy, caùch nay hôn 2 theá kyû, khi vua Quang Trung ra Baéc ñeå
ñaùnh ñuoåi quaân nhaø Thanh ñaõ ñieåm binh ôû ñaây.
Nhö vaäy coá ñoâ Hoa Lö laø nôi coù
qui moâ , ñeïp ñeõ, uy nghi, loäng laãy, ñöôïc loàng
vôùi quang caûnh thieân nhieân huøng vó. Nhöng ñaát Hoa Lö
maø hai trieàu Ñinh vaø Tieàn Leâ ôû theá khoâng oån ñònh. Loaïn khoâng
phaûi töø ngoaøi
ñaùnh vaøo maø töø trong doøng hoï thoáng trò, töø noäi boä trieàu ñình maø ra.
Caûnh vua toâi, cha con, anh em, doøng hoï luoân nghi kî
nhau, giaønh giaät ngoâi baùu cuûa nhau, aùm haïi nhau lieân tuïc. Ñinh
Lieãn gieát em laø Haïng Lang luùc Ñinh Tieân Hoaøng coøn soáng; Roài Ñoã Thích
laø beà toâi trong cung, gieát caû Ñinh Tieân Hoaøng vaø Ñinh Lieãn. Nhaân khi
con Ñinh Tieân Hoaøng coøn nhoû maø quaân Toáng tieán ñaùnh Laïng Sôn. Trieàu ñình voäi vaøng toân Thaäp Ñaïo Töôùng Quaân Leâ Hoaøn leân
laøm vua. Leâ Hoaøn trò vì ñöôïc 24 naêm thì maát.
Caùc con cuûa oâng ñaùnh laãn nhau ñeå daønh ngai vaøng: Long Ñónh gieát em laø
Long Vòeât môùi laøm vua ñöôïc 3 ngaøy ñeå töï mình leân ngoâi. Chæ trong 42
naêm trò vì maø coù tôùi 5 ñôøi vua cuûa 2 trieàu ñaïi ( nhaø Ñinh 2 ñôøi vua
ñöôïc 13 naêm. Nhaø tieàn Leâ coù 3 ñôøi ñöôïc 29 naêm ).
Caûnh töôïng ñoù khieán caû quoác sö vaø Lyù Thaùi Toå ñeàu
coù taâm traïng hoang mang, phaûi ñoái phoù. Quoác sö
thuyeát phuïc vua dôøi ñoâ töø Hoa Lö leân Thaêng Long caøng sôùm caøng toát.
Chính Lyù Thaùi Toå cuõng nhaän thaáy vieäc choïn ñeá ñoâ
cuûa hai trieàu Ñinh Leâ laø coù tính chaát phoøng ngöï, coá thuû, thieån caän.
OÂng ñaõ phaùn trong chieáu dôøi ñoâ:
''Hai trieàu Ñinh Leâ vaãn theo yù
rieâng mình...Cöù
ñoùng yeân ñoâ thaønh ôû ñaây, khieán cho trieàu ñaïi khoâng
ñöôïc laâu beàn, soá phaän ngaén nguûi, traêm hoï phaûi hao toån, muoân vaät
khoâng ñöôïc thích nghi. Traãm raát ñau loøng veà vieäc ñoù! Khoâng
theå khoâng dôøi ñoâ.''
Lyù Thaùi Toå choïn ñaát Thaêng Long
ñeå tính keá muoân ñôøi cho con chaùu, nôi trung taâm cuûa ñaát nöôùc luùc baáy
giôø, nôi coù theá ñaát baèng phaúng, khoâng bò thieân tai ñe doïa, nôi coù
saûn vaät phong phuù, nôi coù tuï hoäi boán phöông ñaát nöôùc....
Thaùng 7 naêm Thuaän Thieân nguyeân
nieân (1010 ). Lyù Thaùi Toå vaø
trieàu ñình quyeát ñònh dôøi ñoâ. Quoác Sö Vaïn Haïnh
laø ngöôøi troâng nom vieäc xaây caát Thaêng Long thaønh. Ngaøi cho ñaøo nhöõng hoà roäng, nhöõng con kinh lôùn, xaây nhöõng
ñeâ ñieàu vó ñaïi vaø döïng neân nöôùc Ñaïi Vieät ñoäc laäp, nhaân baûn höng
thònh vaø vinh quang. Thaêng Long coù 5 cöûa oâ vôùi 5 ñöôøng phaân
giaùc laø nhöõng con ñöôøng chính chaïy thaúng ñeán trung taâm, nôi coù hoà Töø
Bi, baây giôø laø hoà Hoaøn Kieám. Giöõa hoà Töø Bi laø thaùp
Phaät Tích, thaùp Ruøa ngaøy nay. Chung quanh hoà naøo laø cung ñieän
vua, naøo laø thaùp Baûo Thieân, chuøa Thieân Phuùc, ñieän Thieân Tröôøng ( khu
phoá Nhaø Thôø baây giôø ) vv....Nhìn vaøo theá ñòa lyù cuûa thaønh Thaêng
long, chuùng ta khoâng khoûi thaùn phuïc quoác sö Vaïn Haïnh:
-Caùi ñöôøng voøng chaïy quanh noäi
thaønh bieåu töôïng cho thaùi cöïc (thaùi cöïc laø nguyeân lyù cuøng toät cuûa
taïo hoùa sinh aâm döông )
-Hai
nhaùnh soâng Toâ Lòch beân höõu coù hoà Laõng Baïc ( hoà
Taây) laø uùng thuûy. Beân taû thoâng ra soâng Nhò Haø laø
löu thuûy. Ñoù laø bieåu töôïng cho löôõng nghi (trôøi, ñaát ).
-Cung ñieän vua ôû giöõa coù 4 maët
ñeàu nhau laø töù töôïng.
-Taát caû caùc ñöôøng aáy ñeàu baét
ñaàu töø voøng thaùi cöïc maø ñi chi chít khoâng bieát bao nhieâu, aáy laø
bieán hoùa voâ cuøng vaäy.
Trong noäi thaønh, cung ñieän cuõng
saép ñaët theo 8 höôùng ñeå öùng vôùi 8 queû ( baùt
quaùi ) laø : caøn, khaûm, caán, chaán, toán, ly, khoân, ñoaøi. Moãi höôùng coù
moät yù nghóa,
moãi höôùng coù moät söï xaây döïng theo yù nghóa ñoù.
Giöõa naêm 2002, treân khu ñaát 62-64 phoá Traàn
Phuù, phía taây nam thaønh coå Haø Noäi, caùc nhaø khaûo coå Vieät Nam ñaõ
phaùt hieän moät heä thoáng ñöôøng thaønh xöa; roài töø ñoù ñeán nay hoï ñang tieáp
tuïc ñaøo bôùi, ñaõ tìm ñöôïc haøng trieäu coå vaät nhö: bình voâi, toâ, cheùn
ñóa, ñoà goám men naâu vôùi kyõ thuaät aùm hoïa ñaëc bieät ñôøi Lyù Traàn cuøng
nhieàu vaät lieäu trang trí ñaëc thuø nhö ñaàu chim phöôïng, ñaàu roàng, uyeân
öông, laù ñeà vv...
Töø
ngaøy 5 ñeán 9 thaùng 6,2004, theo lôøi môøi cuûa vieän Khoa hoïc xaõ hoäi
Vieät Nam, ñoaøn chuyeân gia Nhaät Baûn ñaõ khaûo saùt, nghieân cöùu caùc daáu
tích kieán truùc hoaøng thaønh Thaêng Long. Giaùo Sö Kumikazu Ueino tröôûng
phaùi ñoaøn xaùc nhaän :'' Ñaây laø nôi cuûa hoaøng
toäc, cuûa vua vaø gia ñình thuoäc Lyù trieàu''( GS. Inoue thuoäc vieän nghieân
cöùu quoác gia Nara, oâng laø moät nhaø khaûo coå löøng danh ñaõ nghieân cöùu
30 naêm ôû kinh thaønh Nara ( Nhaät Baûn ), Trung Quoác, Trieàu Tieân..).
Trong
gaàn 1000 lòch söû
, Thaêng Long ñaõ thay ñoåi nhieàu teân goïi:
-Teân ñoåi töø Ñaïi La ra Thaêng
Long ( trieàu Lyù )
-Töø Thaêng Long ra Ñoâng Ñoâ ( Ñôøi Traàn )
-Töø Ñoâng Ñoâ ra Ñoâng Quan ( nhaø Minh )
-Töø Ñoâng Quan ra Ñoâng Kinh ( trieàu Leâ )
-Töø Ñoâng Kinh ra Baéc Thaønh ( Taây Sôn )
- Töø Baéc Thaønh ra Haø Noäi ( trieàu Nguyeãn )
Thôøi
nhaø Tuøy, nhaø Ñöôøng cai trò thì Ñaïi La coù teân
laø Toáng Bình vaø Long Ñoã.
Ñaát Thaêng Long quaû thaät laø
choán '' ngaøn naêm vaên vaät '', nhöng coù theå noùi, coù kinh ñoâ Hoa Lö ( thuoäc xaõ Tröôøng Yeân hay Traøng An ) thì môùi coù
Thaêng Long sau ñoù. Hoa Lö laø hình thaønh böôùc ñaàu phaùt trieån moät neàn
vaên minh Hoa Lö, moät tieàn vaên hoùa Hoa Lö coù theå coi laø thôøi tieàn vaên
hoùa Thaêng Long röïc rôõ veà sau
''Chaúng thôm cuõng keå hoa nhaøi
''Daãu khoâng
thanh lòch cuõng ngöôøi Traøng An.
Thieàn
sö Vaïn Haïnh laø ngöôøi ñaõ goùp coâng xaây döïng 2 trieàu ñaïi Ñinh Leâ ôû
Hoa Lö, Trieàu Lyù ôû Thaêng Long. Thieàn sö cuõng laø ngöôøi noái truyeàn taâm
aán theá heä thöù 12 doøng thieàn Nam Phöông ( doøng
thieàn Tyø Ni Ña Löu Chi ). Nhö vaäy ngaøi vaãn phuïc vuï cho ñôøi maø khoâng queân ñaïo.
Ñieàu kyø dieäu laø sau khi ñaõ hoaøn thaønh troïn ven söï nghieäp lôùn lao voâ
song naøy, giöõa luùc ñaïi thònh cuûa daân toäc Vieät vaø ñaïo Phaät Vieät,
thieàn sö ñaõ ra ñi vaø ñeå laïi cho ñôøi 4 caâu thô sieâu thoaùt vaø bay maát
huùt trong coõi voâ cuøng cuûa lòch söû:
''Thaân nhö boùng chôùp coù roài
khoâng,
''Caây coái xuaân töôi thu naõo nuøng.
''Maëc cuoäc thònh suy ñöøng sôï
haõi,
''Thònh suy ngoïn
coû gioït söông hoàng.
(Thaân nhö
ñieän aûnh höõu hoaøn voâ
Vaïn moäc
xuaân töôi thu höõu khoâ
Nhaäm vaän
thònh suy voâ boá uyù,
Thònh suy
nhö loä thaûo ñaàu phoâ )