|
|
||
|
Chæ daån caùch download font VNI mieån
phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
Baø Chuùa Lieãu Haïnh
Nguyeãn
Moäng Khoâi
Theo huyeàn söû nöôùc ta, coù 4 vò thaàn baát töû ( töù baát töû ) laø:Thaàn Taûn Vieân, Phuø Ñoång Thieân
Vöông, Chöû Ñoàng Töû vaø Baø Chuùa Lieãu Haïnh.
Vì baát töû,
Baø ñaõ giaùng traàn nhieàu laàn ôû nhieàu ñòa phöông vaøo nhöõng thôøi kyø khaùc nhau, ôû Thaêng Long laøm
coâng chuùa, coù khi laøm thöôøng daân ôû Nam Ñònh roài Thanh Hoùa. Nhöng duø ôû ñòa vò naøo Baø luoân luoân giuùp ngöôøi hoïan naïn
khi caàu tôùi .Baø coù coâng aâm phuø trieàu ñình, deïp yeân giaëc giaõ giuùp
daân tröø dòch. Do vaäy, baø ñöôïc toân laø Thaùnh Maãu hay Maãu Lieãu
vaø ñöôïc laäp ñeàn thôø ôû nhieàu nôi. Ngöôøi daân
Mieàn
Caâu chuyeän
truyeàn khaåu töø bao theá kyû keå laïi raèng, Lieãu Haïnh laø con gaùi Ngoïc
Hoaøng ôû Thieân ñình, lôõ tay ñaùnh rôi cheùn ngoïc, bò ñaøy xuoáng traàn laøm con gaùi cuûa vua Leâ Thaùi Toân
(1434-1442 ), teân laø coâng chuùa Giaùng Tieân. Giaùng Tieân lôùn leân keát
duyeân vôùi Ñaøo Lang. Soáng chung ñöôïc 3 naêm thì veà Trôøi. Nhöng haïn haï giôùi chöa heát
laïi phaûi phaït xuoáng coõi traàn laøm
con moät gia ñình noâng daân laøng Vaân Caùt, Nam Ñònh roài moät gia ñình khaùc
ôû Phoá Caùt, Thanh Hoùa.
Khi ñaõ veà Coõi Trôøi, hoàn baø Lieãu Haïnh thöôøng hieän xuoáng
theá gian. Coù laàn Traïng Buøng Phuøng Khaéc Khoan (
1528-1613 ) vaø 2 ngöôøi baïn ñang chôi thuyeàn treân Hoà Taây thì Baø
ung dung böôùc vaøo roài laøm thô xöôùng hoïa. Keû tieân,
ngöôøi tuïc lieân ngaâm ñaéc chí. Hoï Phuøng ñaõ ñeå
laïi nhöõng baøi thô raát hay trong '' Phuøng Coâng Thi Taâp'', ''Nghi Trai Thi
Taäp ''... vieát baèng chöõ Haùn.
Nhaø vaên
Sôn Nam, do nhöõng söu khaûo töø laâu veà vuøng ñoàng baèng Nam Boä, laø ngöôøi
chuû tröông '' Nam Boä Hoïc '' cho raèng baø Lieãu Haïnh, baø Yang Ino Po Naga
ôû Thaùp Baø Nha Trang vaø baø Chuùa Xöù nuùi
Sam Chaâu Ñoác laø moät.
Nhieàu
ngöôøi thaéc maéc nhöõng söu khaûo ñoù; vì töôïng thaùp Baø ôû Nha Trang do
ngöôøi Chieâm Thaønh xaây khoaûng theá kyû thöù 7. Naêm 817 döôùi trieàu vua
Harivarman I, thaùp thôø Linga ( Linh Phuø nam hay vò Thaàn Saùng Taïo thuoäc AÁn Ñoä
giaùo ). Naêm 918 döôùi trieàu vua Indravarman III, thaùp bò chaùy roài ñöôïc
söûa chöõa vaø töôïng
ñöôïc ñuùc laïi baèng vaøng. Ñeán naêm 965, töôïng Linga bò
troäm, nhaø vua cho thay theá baèng töôïng nöõ thaàn Shiva baèng ñaù maø ñang
ñöôïc thôø ôû thaùp
Baø baây giôø.
Ñeàn thôø baø Chuùa
Xöù nuùi Sam tænh Chaâu Ñoác ñöôïc xaây khoaûng ñaàu theá kyû 19 do phu nhaân
cuûa oâng Nguyeãn vaên Thoïai ( Thoaïi Ngoïc Haàu ), nhöng böùc töôïng baø
Chuùa Xöù thì raát xöa vaø vaãn coøn laø moät ñieàu huyeàn bí. Naêm 1938, oâng
Malleret, giaùm ñoác vieän khaûo coå Saøi goøn ñeán nuùi Sam, vieáng mieáu Baø
vaø xaùc nhaän, pho töôïng taïc töø thôøi Trung Coå ( khoaûng gaàn hai ngaøn
naêm ), nhieàu neùt töông töï caùc pho töôïng thôøi Baø La Moân cuûa AÁn Ñoä,
bôûi maùi toùc dôïn soùng, muõi cao. Pho töôïng baèng ñaù xanh, ñieâu khaéc
trong tö theá ngoài, chaân traùi co vaøo, chaân phaûi duoãi thaúng, tay phaûi ñaët leân ñaàu goái, tay traùi choûi ra sau. Söï tìm thaáy töôïng Baø cuõng laø chuyeän laï. Xöa kia toïa laïc ôû ñænh
nuùi Sam. Quaân Xieâm thöôøng hay vöôït bieân giôùi sang cöôùp phaù. Chuùng
thaáy pho töôïng coå, ñeïp ñònh mang veà nöôùc, nhöng chæ keùo xuoáng trieàn nuùi roài naëng
quaù phaûi boû laïi. Khi giaëc Xieâm
ruùt, daân quanh
vuøng keùo caû laøng tôùi ñònh mang töôïng xuoáng, nhöng vaãn khoâng lay
chuyeån ñöôïc. Hoï caàu khaán; roài ñöôïc Baø nhaäp vaøo moät coâ gaùi, töï
xöng laø Baø Chuùa Xöù vaø truyeàn cho daân laøng duøng 40 thieáu nöõ ñoàng
trinh taém röûa saïch seõ Baø môùi cho pheùp khieâng veà thôø.
Nhö vaäy thì böùc töôïng ôû Thaùp Baø Nha Trang vaø töôïng baø
Chuùa Xöù Chaâu Ñoác roõ raøng laø nhöõng hình töôïng khoâng gioáng ngöôøi
Vieät. Nhöng maø, ngöôøi daân ôû ñaây ñeàu tin töôûng caû hai baø ñeàu
laø hoùa thaân cuûa Maãu Lieãu hay baø Lieãu Haïnh. Nhöõng ngöôøi '' ñoàng
boùng ''thì hoaøn toaøn tin töôûng laø baø chuùa Lieãu Haïnh, baø chuùa Thaùp
Baø vaø Chuùa Xöù Chaâu Ñoác chæ laø moät.Vì vaäy; trong luùc nhaäp ñoàng (
muùa boùng ) thì baø Chuùa phaùn raèng :
''...Baø ñi Chaâu Ñoác,
'' Baø veà Nam
Vang.
'' Queâ Baø ôû taän Nha
Trang...''
( Chaàu
Vaên, muùa boùng )
Vaø; phaàn ñoâng daân chuùng mieàn
Chuùa Lieãu
Haïnh giaùng traàn nhieàu laàn neân coù nhieàu ngaøy vía, ngaøy gioã khaùc nhau
ôû nhieàu nôi; maø nôi naøo cuõng thu huùt ñöôïc soá ñoâng daân chuùng nhö ôû
phuû Taây Hoà Haø Noäi, Phoá Caùt Thanh Hoùa, Nuùi Sam Chaâu Ñoác... Nhöng
ngaøy gioã Baø ñöôïc toå chöùc long troïng nhaát vaø phaûn aûnh phong tuïc vaên
hoùa lòch söû nöôùc ta laø Hoäi Phuû Giaày ôû Nam Ñònh.
Hoäi Phuû Giaày ñöôïc coi laø gioã Meï. Phuû
Giaày xöa coù teân laø Keû Giaày. Töø khi baø Lieãu Haïnh ñöôïc suy toân
laø Maãu Nghi Thieân Haï, Cheá Thaéng Hoøa Dieäu Ñaïi Vöông vaø ñöôïc saéc
phong laø Thöôïng Ñaúng Toái Linh Thaàn thì Keû Giaày ñöôïc ñoåi teân laø Phuû
Giaày. Tuy nhieân coù thuyeát cho raèng caùi teân Phuû Giaày baét nguoàn töø
söï tích baø Chuùa Lieãu giaùng traàn laàn thöù hai ñaõ taëng cho nhaø vua
ñöông thôøi ( Trieàu Leâ ) moät ñoâi giaày khi nhaø
vua gheù thaêm queâ höông traàn theá cuûa Baø.
Hoäi Phuû Giaày môû vaøo cuoái xuaân, keùo daøi 10 ngaøy töø moàng
moät ñeán moàng möôøi thaùng ba aâm lòch, ôû xaõ Kim Thaùi, huyeän Vuï Baûn,
tænh Nam Ñònh. Caû thaùng tröôùc ngaøy Hoäi, daân chuùng Nam Ñònh vaø
nhöõng vuøng chung quanh nhaéc nhôû nhau:
Coøn
Trôøi, coøn nöôùc, coøn non,
Moàng naêm röôùc Maãu ta coøn ñi xem.
Ai
veà nhaén vôùi chò em,
Baûo nhau daét díu ñi xem hoäi naøy.
ÔÛ leã hoäi
coù nhieàu tieát muïc phaûn aûnh ñeán sinh hoaït cuûa ngöôøi daân: caùc cuoäc
thi ñoâ vaät vaø caùc cuoäc ñaáu khaùc mang tinh thaàn thöôïng voõ.Coù nhieàu
tieát muïc nghi leã vaø troø chôi nhö haùt cheøo, haùt tuoàng, haùt troáng
quaân...Hoài tröôùc naêm 1945, caùi troø chôi raát thònh haønh maø nhieàu
ngöôøi coù maùu côø baïc öa thích laø troø chôi '' ba que xoû laù ''. Ngöôøi chuû troø ( Ba que xoû laù ) thöôøng laø moät thanh nieân maët maøy
laùu caù, tay caàm 3 caùi que. Moät trong ba caùi que coù xoû
moät chieác laù ôû phía döôùi. Ngöôøi chôi ñaët tieàn.
Heã keùo ra ñuùng caùi que coù xoû laù thì ñöôïc tieàn cuûa
chuû troø. Nhöng chöa ngöôøi naøo ''aên tieàn'' ñöôïc ngöôøi chuû troø
cho duø hoï coù baét ñuùng caùi que coù xoû laù thì chuû troø duøng moät thuû
thuaät nhanh nhö caét chuyeån caùi laù sang que khaùc, neân khaùch maát tieàn
toi cho chuû troø hay cho gaõ '' ba que xoû laù''.
Hoäi Phuû
Giaày coøn laø hoäi chôï thoâng leä haøng naêm, coù baøy
baùn nhieàu maët haøng thuû coâng ngheä vaø coù baùn caû baøn, gheá, giöôøng,
tuû chaïm troå coâng phu, ñoà khaûm xaø cöø, hoaønh phi, lieãn ñoái...
Coù nhieàu moùn aên ñaëc saûn, nhöng moùn thòt boø thui chaám vôùi
töông göøng thì noåi tieáng vaø ñöôïc nhieàu ngöôøi öa thích.
Baø Chuùa
Lieãu Haïnh ñöôïc nhaân gian thôø phuïng töø laâu laém roài coù leõ cuøng thôøi
vôùi thaàn Taûn Vieân, Phuø Ñoång Thieân Vöông, Chöû Ñoàng Töû trong caùc ñôøi
vua Huøng , nhöng maø nhöõng ngöôøi '' ñoàng coâ boùng
caäu '' ñeàu tin raèng chuùa Maãu Lieãu
coù maët tröôùc caùc ñôøi Huøng Vöông vì Baø laø moät trong 4 vò Thaàn khai
thieân laäp ñòa laø Maãu Thöôïng Thieân ( Thieân Phuû ), Maãu Thöôïng Ngaøn (
Ñòa Phuû ), Maãu Thoaûi ( Thuûy Phuû ) vaø Maãu Lieãu.