Vol. 25 5/2005 4^th year edition

Editor-in-chief : Đỗ Hoàng Nghĩa email: phutavanthu@yahoo.com

Làm kinh tế trên vùng Cao nguyên Trung phần

và Thượng du Bắc phần

(2005)

Vũ thế Trụ

Kỹ sư Thủy sản Đại học Washington Hoa Kỳ

(206)363-8321

trutvu@yahoo.com

Tài liệu 1

Cuối năm 2004 tôi có dịp thăm viếng Đà lạt, đáp lời mời của 1 người bạn. Anh bạn này có 1 nhận xét rất tinh tế về tài nguyên thiên nhiên. Anh còn khá trẻ so với kiến thức của anh. Anh có 1 thú vui rong chơi trên các vùng Cao nguyên, hưởng thú thiên nhiên. Mỗi khi có bạn bè thân tơi thăm, anh thường tổ chức những chuyến ngoạn cảnh. Hăng say thăm thú hoang dã, chủ và khách nhiều khi quên cả đường về. Hôm đó, anh dẫn tôi tới thăm 1 dòng suối vĩ đại chẩy ngang qua khu vực bạt ngàn, hùng vĩ mà nên thơ. Anh liên tục hỏi tôi :

- Có thể sử dụng dòng suối lớn này vào mục đích kinh tế gì chăng ?

Tôi chỉ mỉm cười và đợi anh hỏi tới lần thứ 3 :

- Anh cho tôi mượn cái nhiệt kế và đo nhiệt độ nước vùng này hộ tôi.

Anh tháo chiếc đồng hồ đeo tay thả vào mặt nước gần đó và cho biết :

- 16o C '

- Anh đo vùng nước xa bờ và ở độ sâu hơn xem sao.

Nhẩy qua mấy hòn đá lớn, anh tiến ra xa hơn :

- 15, à không 14.5 oC .

- Mặt nước này có cá không anh.

- Thổ dân ở đây bắt được nhiều lắm.

- Anh lấy cho tôi 1 chai nước và 1 it đất đáy, có cả rong rêu rồi bỏ vào trong xe cho tôi..

Tôi trở lại Sàigon và bay về Hoa kỳ với 1 niềm vui khôn tả sau khi đã có kết qủa với những mẫu vật vừa nói.

...................................................

Năm 1974 tôi bước vằo lớp học trường Thủy sản của Đại học Washington thuộc vùng Tây Bắc Hoa kỳ sau khi đã tốt nghiệp tại Việt nam 7 năm trước đó về ngành Canh Nông. Học gần đươc 1 năm trời thì biến cố 75 sẩy ra tại quê nhà. Tôi hụt hẫng, tiến thoái lưỡng nan, chẳng biết tính thế nào. Gia đình, bè bạn, đất nước rồi sẽ ra sao vào những ngày tháng tới. Học bổng Usaid sẽ bị cắt vào cuối quarter này. Để sống còn cho thân tôi trên đất Mỹ thì không khó nhưng còn bao nhiêu nhiệm vu,ï làm sao chu toàn đây. Những nỗi băn khoăn, phiền muộn tôi không thổ lộ với ai nhưng cũng không qua khỏi cặp mắt tinh đời của 1 vị Giáo sư 75 tuổi đã về hưu nhưng hàng ngày vẫn tới trường tiếp tục công cuộc khảo cứu : Giáo sư Lauren Donaldson.

Với giọng nói nhỏ nhẹ, khoan dung, lộ đầy vẻ bao bọc, ông hỏi thăm tôi về tình trạng hiện tại và dự tính cho những ngày sắp tới, ông cũng muốn biết ông có thể giúp đỡ được gì chăng. Tôi thực tình bầy tỏ và cho ông biết là tôi muốn đi xin việc làm và sẽ trở lại trường học tiếp. Ông bảo : Nếu đi làm ở ngoài thì sẽ có ít thì giờ học lắm, anh nên xin làm cho trường này và đi học trong giờ làm việc, đó cũng là chính sách của nhà trường. Như vậy anh sẽ không phải đóng tiền học. Hãy đi gặp Ernie. Ernie Brannon là 1 Giáo sư của trường, đang phụ trách các dự án khảo cứu về cá xứ lạnh, cá Hồi hương (Salmon) và đặc biệt là cá Rainbow trout mà chúng ta sẽ đề cập đầy đủ hơn dưới đây.

Giáo sư Donaldson còn hóm hỉnh bảo tôi : Ernie là học trò của tôi, nếu hắn không giúp anh, tôi sẽ bảo hăùn. Giáo sư Brannon là người rất tốt, ông nhận lời cho tôi làm việc trong dự án của ông mà tôi không phải dùng tới lá bùa hộ mạng Lauren Donaldson.

( Cũng cần mở ngoặc ở đây để nói 1 chút về ông thầy Donaldson của tôi : Giáo sư là người đã thiết lập 1 phương tiện đặc thù tại khuân viên trường Đại học Washington để cho cá Salmon đẻ rồi được thả trong ao nằm trong trường, cá sẽ bơi ra hồ rồi ra biển. Mấy năm sau, 2-5 năm tùy loại cá, bầy cá Salmon này sẽ trở lại nơi “chôn rau cắt rốn” tức là chính cái ao trong trường để sinh đẻ, tiếp tục giòng giống. Đây là ngôi trường duy nhất của nước Mỹ và cũng là độc nhất trên thế giới có phương tiện độc đáo này cho sinh viên học tập. Một thành qủa khác đáng kể của Giáo sư Donaldson là ông đã nghiên cứu ròng rã 25 năm và tạo được giống cá Rainbow trout với mức tăng trưởng vượt bực từ 2 lbs trong thiên nhiên thành 15-20 lbs trong khuân viên khảo cứu của ông. Hiẹân nay giống cá này được mang tên ông, cá Donaldson trout. Người Nhật và người Trung hoa sau này đã sang tận nơi ông nghiên cứu và xin ông bảo trợ cho dự án cá Donaldson trout trên nước họ. Một cơ quan khảo cứu của Nhật lấy tên là Donaldson Trout Research Center đã được thành lập tại tỉnh Sapporo, phía bắc nước Nhật. Giống cá mới này ngày nay vẫn tiếp tục sinh sản với kích thước lý tưởng như trên và là món hải sản qúy gía cho các du khách trên thế giới. Cá Donaldson trout rất ngon, bùi và to lớn như vậy nhưng chỉ có hệ thống xương sống mà không có xương ngang dọc như các loài cá khác nên rất dễ làm filet, sau khi chế biến đông lạnh, khối thịt cá này trông tương tự như 1 miếng thịt bò với mầu sắc cũng tương tự rất đẹp mắt).

Bây giờ chúng ta trở lại với thời điểm 1975.

Thế là cùng 1 lúc tôi có việc làm, được đi học thêm trong giờ làm việc không bị trừ lương mà lại còn không phải đóng lệ phí. Tôi mỉm cười sung sướng vì sự may mắn bất ngờ. Nhưng nụ cười bỗng không được tiếp tục mà trở thành méo xệch khi chợt nghĩ về hoàn cảnh hiện tại của mình.

Từ ngày ấy tôi vừa là 1 sinh viên gìa vừa là 1 nhân viên trẻ của trường Thủy sản thuộc Đại học Washington. Một trong những kết qủa mà tôi miệt mài theo đuổi hơn 20 năm trời tại ngôi trường trên đã tưởng không có cơ hội thực hiện thì nay đã xuất hiện trước mắt tôi..

Với những thành qủa tôi thâu thập được trong thời gian làm việc với Giáo sư Donaldson mở cho tôi một tia hy vọng là sẽ giúp cho những cư dân nghèo tại vùng Cao nguyên Trung phần và cả các vùng Thượng du Bắc Việt có cơ hội thoát ra được cái cảnh nghèo triền miên từ hàng ngàn năm nay:

- Nuôi cá Donaldson Trout tại các vùng nước lạnh của Việt nam, làm filet, đông lạnh rồi bán cho các nhà hàng, khách sạn lớn trên thế giới.

- Các phó sản như đầu, đuôi, xương, vi, ruột... được cung cấp cho các nhà máy làm thức ăn cho tôm, cá và thức ăn gia súc.

Một điều thiết thực để giải quyết vấn đề là thiết lập 1 trại sản xuất cá giống Donaldson trout tại địa điểm thích hợp nhất tại Việt nam để cung ứng cá giống loại này cho toàn thể các mặt nước lạnh trên Cao nguyên và Thượng du.

Với lợi tức từ nguồn thủy sản đặc biệt này, cư dân ở đây sẽ có cơ hội vượt qua được cái nghèo.

Lý do mang lại niềm vui cho tôi sau khi thăm Đà lạt vừa rồi là trong khi tiếp tay với Giáo sư Donaldson duy trì giống cá mới Donaldson trout tôi đã phải sử dụng 2 phương tiện rất tốn kém. Đó là cung cấp Oxygen thường xuyên ngày đêm cho Raceway nuôi cá và nâng nhiệt độ nước của Raceway vào mùa đông và giảm nhiệt độ nước về mùa hè để bầy cá nuôi trong Raceway có điều kiện thích hợp quanh năm. Điều này gây tốn kém, làm gía thành sản phẩm lên rất cao. Trong khi đó, lượng Oxygen trong các dòng suối cũng như nhiệt độ dòng nước tự nhiên phù hợp với giống cá mới này làm gía thành của cá Donaldson Trout nuôi tại các địa điểm Cao nguyên Việt nam sẽ rất khích lệ để chúng ta cạnh tranh với bất cứ thị trường nào trên thế giới, nhất là thị trường Âu Mỹ.

Về phương diện kỹ thuật, tất nhiên chúng ta cần thiết lập các ao hồ thích hợp bên cạnh các dòng suối thiên nhiên để chỉ lợi dụng 2 yếu tố là hàm lượng Oxy và nhiệt độ mặt nước mà thôi, còn các yếu tố khác thì chúng ta dễ dàng khai dụng.

Tác gỉa hy vọng đây là một món qùa dâng tặng cho những cư dân trên vùng Cao nguyên và Thượng du đất Việt. Với tài nguyên thiên nhiên sẵn có như đã đề cập ở trên, vượt qua được cảnh nghèo khó hay không tùy thuộc vào chúng ta nhiều hơn.

Đành rằng chúng ta khó có thể vượt qua được Số Mạng, nhưng cần phải khai thác tối đa khối óc và những phương tiện khác mà thiên nhiên đã phú riêng cho loài người, chứ không thể ỷ lại vào Số Mạng và chấp nhận mọi sự sắp đặt từ bên ngoài.

Mưu sự tại Nhân, thành sự tại Thiên

Xưa nay Nhân định thắng Thiên cũng nhiều.

(Lời cổ nhân)

Mong lắm thay.

Vũ thế Trụ

Mùa Đông trên vùng Tây Bắc Hoa kỳ

(1/2005)  

Home