Vol.  12  12/ 2002

                                                  2nd year edition

Editor-in-chief:  Ñoã Hoaøng Nghóa    phutavanthu@yahoo.com  or  nthihoang@aol.com

 

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page.  Then, click HERE  and follow instructions to configure Web Browsers.   Best view with Internet Explorer.

 

VAÊN HOÙA THÖÔÏNG VOÕ VIEÄT NAM

                   Phan Quyønh söu taäp

 

Nhöõng Vuõ Khí Sở Tröờng

Cuûa Ngöời Vieät Thời Tieàn Söû

 

             Môùi ñaây, VS Huyønh Troïng Taâm coù hoûi toâi veà caây thöông ở Vieät Nam.  Trong moät cuoäc ñieän ñaøm ngaén, chuùng toâi môùi chæ trao ñoåi sô löôïc loaïi binh khí naøy qua caùi nhìn tieáp caän folklore, daân toäc hoïc , truyeàn thuyeát daân gian. Thương, daùo, lao, coù hình dạng tương tự vaø cuøng với teân nỏ, cung, rìu, v.v. . . laø những vũ khí đñaõ đñược xử dụng thường xuyeân của ngöôøi Việt thời thượng cổ. Ñeå  ñöôïc ñaày ñuû hôn cho coâng vieäc tìm hieåu nguoàn goác baûn ñòa cuûa những vuõ khí truyeàn thoáng naøy, chuùng ta khoâng theå boû qua laõnh vöïc khaûo coå vaø nhöõng tö lieäu ở caùc laõnh vöïc thuoäc khoa hoïc xaõ hoäi vaø nhaân vaên khaùc.

 

I/-

            Khaûo coå hoïc thôøi thöôïng coå Vieät Nam ñaõ ñöôïc phaân ra nhöõng giai ñoaïn coù khung nieân ñaïi (döïa theo saùch Lòch Söû Vieät Nam taäp I) nhö sau :

 

-Thôøi ñaïi ñoà ñaù cuõ : khoaûng 300 ngaøn naêm veà tröôùc (di tích ôû nuùi Ñoï vaø vaên hoùa Sôn Vi haäu kyø thôøi ñaù cuõ ).

-Thôøi ñaïi ñoà ñaù giöõa : 10 ngaøn naêm tröôùc nay (vaên hoùa Hoøa Bình, ngheà noâng ñaõ xuaát hieän).

- Thôøi ñaïi ñoà ñaù môùi : 5 ngaøn naêm tröôùc nay : vaên hoùa Baéc Sôn, vaên hoùa Baàu Choù, vaên hoùa Haï Long.

-Thôøi ñaïi ñoà ñoàng thau : 4 ngaøn naêm tröôùc nay (vaên hoùa Phuøng Nguyeân).

            3 ngaøn  naêm – 2.5 ngaøn naêm : Vaên Hoùa Ñoâng Sôn, troáng ñoàng Ngoïc Luõ. (1)

 

1)-       Ngay töø thời ñaïi ñoà ñaù cuõ, ngöời Vieät coå ñaõ bieát duøng ñaù laøm nhöõng coâng cuï chaët, naïo, rìu tay, gheø ñeõo thoâ sô  tìm thaáy nuùi Ñoï (Thanh Hoùa) caùch nay ba traêm ngaøn naêm hay nhöõng coâng cuï baèng ñaù cuoäi ở vuøng ñoài nuùi Vónh Phuùc Yeân, Phuù-thoï,  (vaên hoùa Sôn Vi), caùch nay treân döôùi ba chuïc ngaøn naêm , haäu kyø ñoà ñaù cuõ.

 

            Truyeàn thoáng kyõ thuaät vaø vaên hoùa ñaù cuoäi Vieät Nam ñöôïc tieáp noái vôùi hai neàn vaên hoùa Hoøa-bình (thuoäc thời ñaïi ñaù giöõa) vaø vaên hoùa Baéc-sôn (thuoäc buoåi ñaàu thời ñaïi ñaù môùi).

 

a/.        Beân caïnh kyõ thuaät gheø ñeõo, ngöời Vieät coå ñaõ phaùt minh kyõ thuaät maøi, taïo neân nhöõng chieác rìu Baéc-sôn (rìu töù giaùc maøi löôõi) noåi tieáng thôøi ñaïi ñoà ñaù môùi. moät soá löôõi daùo hay thöông hoaëc lao vaø muõi teân ñaù. Vaên hoùa Baéc-sôn laø moät trong nhöõng vaên hoaù coù rìu maøi sôùm ở treân theá giôùi. Tieán só Wilhelm G. Solheim, giaùo sö Nhaân Chuûng Hoïc tröờng ñaïi hoïc Hawaii, nhaän xeùt :

 

            Toâi cho raèng nhöõng coâng cuï baèng ñaù deõo coù caïnh saéc tìm thaáy ở phía baéc UÙc chaâu vaø ñöôïc ñònh tuoåi baèng Carbon 14 laø hai chuïc ngaøn naêm tröôùc Taây lòch ñeàu thuoäc nguoàn goác Hoøa Bình .

 

(I suggest that the earliest dated edgeground stone tools, found in northern Australia and dated by carbon 14 at about 20,000 B.C. , are of Hoabinhian origin ). (2).

 

                                               

 

b/.        Trình ñoä phaùt trieån vuõ khí ở thời ñaïi ñoà ñaù taïi Vieät Nam nhìn chung, ngoaïi tröø rìu ñaù, vẫn coøn ít oûi veà kieåu loaïi, vaø söï thoâ sô cuûa kỹ thuaät cuøng tính naêng cuûa noù.  Nhöõng vuõ khí naøy duø kyõ thuaät cheá taùc coù ñaït tôùi böôùc phaùt trieån cuoái cuøng cuûa kyõ ngheä ñoà ñaù, thì cuõng vaãn bò chaát lieäu ñaù haïn cheá khaù nhieàu ñoä saéc nhoïn, höôùng caûi tieán vaø dieän xöû duïng.

 

c/.        Tuy nhieân, caàn ghi nhaän ở ñaây ñieåm quan troïng laø : moät sở tröờng, moät thieân höôùng, moät thò hieáu nöõa, trong vieäc choïn löïa, saùng taïo vaø xöû duïng vuõ khí cuûa tieàn nhaân ngöời Vieät ñaõ ñöôïc khaúng ñònh ở thời ñaïi ñoà ñaù ñeå roài sau seõ ñöôïc nhaân boäi leân trong vieäc tröïc tieáp keá thöøa vaø phaùt trieån maïnh meõ ở nhöõng thời ñaïi ñoà ñoàng , ñoà saét sau naøy, goùp phaàn taïo neân nhöõng vuõ khí truyeàn thoáng. Ñoù laø sở tröờng, thieân höôùng, thò hieáu duøng cung noû teân, rìu buùa vaø daùo lao (thöông) laøm vuõ khí chuû ñaïo.

 

            Vaø chính vì theá maø chuùng ta coù theå thaáy theâm moät ñaëc ñieåm thöù hai cuûa tình traïng vuõ khí ở böôùc naøy laø : chöa coù söï phaân hoùa, chuyeån hoùa raïch roõi vaø phoå bieán giöõa vuõ khí vaø coâng cuï. Caây rìu, cung teân, ngoïn daùo, ở thôøi kyø naøy, luùc laø coâng cuï ñeå chaët boå, saên baén, luùc laø vuõ khí ñeå ñaâm phoùng, ñaùnh boå, hoaëc vöøa laø coâng cuï vöøa laø vuõ khí. Trong tình traïng naøy cuõng chung cho caû nhöõng khí vaät baèng chaát lieäu maø loøng ñaát khoâng theå gìn giöõ tôùi nay cho chuùng ta hình daùng cuûa noù, nhöng theo qui luaät chung , hieån nhieân cuõng toàn taïi ở böôùc naøy . Ñoù laø nhöõng gaäy, buùa, muõi nhoïn, lao ... baèng tre, baèng goã, v.v. . . .

 

                                               

 

2)-

a/.        Tö lieäu khaûo coå hoïc thôøi ñaïi ñoà ñoàng thau thuoäc vaên hoaù Ñoâng-sôn (Thanh Hoùa, Baéc Vieät) cho thaáy raèng trong khoaûng thieân nieân kyû thöù nhaát tröôùc Taây lòch, vuõ khí cuûa toå tieân ngöôøi Vieät ñaõ phaùt trieån leân moät möùc vaø coù moät vai troø quan troïng ñaùng keå. Söï taêng tieán veà soá löôïng vaø  söï phong phuù veà kieåu daïng khai quaät ñöôïc  phaûn aùnh roõ raøng söï phaùt trieån cuûa vuõ khí ở böôùc naøy. Beân caïnh nhöõng vuõ khí chuû ñaïo, keá thöøa vaø phaùt trieån tröïc tieáp töø nhöõng vuõ khí thôøi ñoà ñaù, laø cung noû teân, lao daùo vaø rìu buùa, ( nhöõng vuõ khí naøy chaúng nhöõng coøn ñeå laïi nhöõng baèng cöù laø vaät chaát, maø coøn ñeå laïi ñaày ñuû baèng hình aûnh qua nhöõng neùt chaïm khaéc treân caùc troáng ñoàng , thaïp ñoàng) coøn nở roä moät loaït daùng kieåu vuõ khí khaùc nhau khaù phong phuù. Coù theå noùi nhöõng thaønh phaàn vuõ khí cô baûn cuûa boä binh tröôùc khi coù hoûa khí, ñeàu ñaõ thaáy xuaát hieän ở giai ñoaïn naøy. Ñoù laø caùc loaïi vuõ khí taán coâng taàm xa nhö cung noû vaø lao, ñaùnh taàm gaàn nhö thöông, daùo, maùc, rìu buùa, dao gaêm, ñoaûn kieám, qua, vaø vuõ khí phoøng ngöï nhö hoä taâm phieán, khieân, moäc, v.v....

 

                                               

 

            Chaát lieäu môùi cuûa nhöõng vuõ khí naøy laø moät ñieàu kieän raát cô baûn laøm naåy sinh moät loaïi thuoäc tính öu vieät cuûa vuõ khí. Ñoàng thau cuøng vôùi trình ñoä hieåu bieát cao veà kyõ thuaät ñuùc cho pheùp saûn xuaát haøng loaït (Tröôøng hôïp ñieån hình laø kho ñaàu muõi teân ñoàng ở thaønh Coå-Loa, kinh ñoâ cuûa nhaø nöôùc AÂu Laïc, khoûang möôøi ngaøn muõi teân), taêng cöôøng ñoä saéc nhoïn cuûa vuõ khí vaø nhaát laø taïo ñieàu kieän cho cho söï gia coâng caûi tieán vuõ khí, phaùt huy nhieàu tính naêng vaø taùc duïng cuûa vuõ khí (ñaàu muõi teân ñoàng coù hôn moät chuïc loaïi, lao, daùo, dao gaêm, rìu chieán cuõng coù nhieàu daùng veû khaùc nhau, coù theå vöøa ñaâm vöøa cheùm vaø muõi teân baén ra khoâng laáy laïi ñöôïc , ...).

 

                                               

 

b/.        Keát quaû cuûa nhöõng baøi tính toaùn hoïc vaø thöïc nghieäm cho thaáy raèng vôùi söùc naëng cuûa ñaàu muõi teân ñoàng Coå Loa, thì phaûi coù moät chuoâi teân daøi töø 80 phaân ñeán moät meùt môùi coù theå baén teân ñi ở tình traïng toát nhaát (đñoä daøi naøy tính theo tæ troïng cuûa tre). Moät chieác teân nhö theá cho pheùp giaû thieát raèng, ngoøai caây cung laø phöông tieän phoùng teân chaéc chaén, coøn coù theå coù caû hình thöùc noû maùy ñeå phoùng teân nöõa (3). (Moät soá hình aûnh chaïm khaéc treân troáng ñoàng, nhöõng tö lieäu daân toäc hoïc vaø truyeàn thuyeát vuøng Coå Loa cuõng phuø hôïp vôùi ñieàu giaû thieát naøy.) Saùch Vieät Kieäu Thö cheùp Man ñoäng xöa ở nöôùc Nam Vieät thôøi Taàn raát maïnh, veà pheùp duøng noû thì laïi caøng gioûi laém, moãi phaùt teân baèng ñoàng xuyeân qua hôn chuïc ngöôøi (4).

 

            Nhöõng taøi lieäu ở moät ngoâi moä Vieät Kheâ thôøi ñoà ñoàng cuõng cung caáp nhöõng soá lieäu chính xaùc veà nhöõng caây daùo, caây lao, thöông : caùn coù ñoä daøi leân tôùi hai meùt ba möôi baåy phaân, ñöôøng kính caùn töông ñoái nhoû, khoaûng moät phaân röôõi, nhöng buø laïi, ñöôïc löïa choïn töø loaïi caây coù thôù doïc, deûo dai, coù ñoä beàn cao vaø ñöôïc caïp theâm moät khoaûng gaàn saùt luôõi baèng maây sôïi cheû moûng. Caùn daùo coøn ñöôïc sôn boùng ñeïp vôùi nöôùc sôn ta töøng khoanh maøu vaøng vaø maøu ñen xen keõ.

 

            Nhö vaäy, ba vuõ khí chuû ñaïo cuûa ngöôøi Vieät coå laø : muõi teân, daùo lao hay thöông vaø löôõi rìu, vaø coù nguoàn goác baûn ñòa, saûn xuaát ngay taïi choã. Giaùo sö Wilhelm G. Solheim  ñaõ vieát :

 

            - Quan nieäm coå ñieån veà thôøi tieàn söû cho raèng kyõ thuaät vuøng Ñoâng Nam AÙ laø keát quaû cuûa nhöõng laøn soùng di daân töø phöông Baéc mang tôùi. Ngöôïc laïi, toâi cho raèng vaøo thôøi ñaïi ñaàu  ñoà ñaù môùi , neàn vaên hoùa Baéc Trung Hoa goïi laø Ngöôõng Thieàu laø moät phaàn cuûa neàn vaên hoaù Hoøa Bình ñaõ toûa leân Baéc Trung Hoa vaøo khoaûng saùu hay baåy ngaøn naêm tröôùc Taây lòch.

            - Toâi cho raèng neàn vaên hoùa maø sau naøy ñöôïc goïi laø vaên hoùa Long Sôn vaãn thöôøng ñöôïc coi laø phaùt trieån töø Ngöôõng Thieàu • Baéc Trung Hoa roài lan ra mieàn Ñoâng vaø Ñoâng Nam, thì traùi laïi thöïc ra ñaõ khai sinh • Nam Trung Hoa vaø di chuyeån leân phía Baéc. Caû hai neàn vaên hoùa naøy ñeàu baét nguoàn töø goác vaên hoùa Hoøa Bình.

 

            -( The traditional reconstraction of Southeast Asian prehistory has had migrations from the noerth bringing important developments in technology to Southeast Asia. I suggest instead that the first neolithic (that is, late Stone Age) culture of North China, known as Yangshao, developd out of a Hoabinhian subculture that moved north from northern Southeast Asia about the sixth or seventh millennium B.C.

                - I suggest that the late so-called Lungshan culture, which supposeedly grew from the Yangshao in North China and then exploded in South China and moved northward. Both of  these cultures developed out of a Hoabinhian base.) (5)           

 

II/-

1)-       Maët khaùc, teân goïi Nam-AÙ (Austroasiatic) laø thuaät ngöõ nhaân chuûng hoïc vaø ngoân ngöõ hoïc bao goàm khu vöïc Ñoâng Nam AÙ vaø Chaâu AÙ Haûi Ñaûo keå caû phía Nam Trung Hoa maø moät phaàn chuûng toäc naøy ñöôïc coå thö Vieät Nam vaø Trung Hoa goïi laø Baùch Vieät (Ñieàn Vieät, Döông Vieät, U Vieät, Maân Vieät, Ñoâng Vieät, Laïc Vieät,...) sinh soáng töø khu vöïc phía Nam soâng Döông Töû ñoå xuoáng phía nam. hoïp thaønh nhöõng khoái cö daân lôùn coù nhöõng tieáng noùi thuoäc ngöõ heä Mon-Khmer, Vieät-Möôøng vaø Malayo-Polynesian, nhöõng daân toäc thôøi tieàn söû chuû yeáu soáng noâng nghieäp , saên baén ñaùnh caù, duøng thuyeàn beø di chuyeån treân soâng raïch , bieån caû, aên maém (chưa biết ăn xì dầu), ở nhaø saøn , nhaø maùi cong, xaâm veõ mình,  maëc: aùo chui ñaàu (poncho), saø-roâng, vaùy , v.v...

                                    Caùi thuùng maø thuûng hai ñaàu,

                                    Beân ta thì coù beân Taàu thì khoâng.

khaùc vôùi nhoùm daân toäc thôøi tieàn söû chuû yeáu soáng du muïc, chaên nuoâi vôùi ñoàng coû moâng meânh phía Baéc vaø Taây Baéc, thuoäc ngöõ heä Haùn-Taïng.                                 

 

2)-       Khi xöa tieáng Haùn ñang coøn ñoùng khung ở vuøng phía baéc soâng Hoaøng Haø,  soâng Vò Haø thì noù chöa theå coù nhieàu nhöõng töø neâu leân teân goïi cuûa nhöõng saûn vaät maø chæ phöông nam môùi coù, do ñoù coù söï vay möôïn,  aûnh höởng qua laïi caùc thuaät ngöõ vuøng Nam AÙ.  Nhöõng danh töø chæ thöïc vaät nhö caûm laõm ( traùm ) ,  phuø löu ( traàu ), ba la maät ( mít ) v.v... chaéc chaén laø nhöõng danh töø vay möôïn caùc ngoân ngöõ vuøng nhieät ñôùi. Ñeå chæ soâng , phía baéc, ngöôøi Haùn goïi laø Haø, nhöng töø soâng Döông Töû trở veà nam laïi goïi laø Giang . Theo caùc nhaø ñòa danh hoïc : Giang laø moät töø ngöôøi Haùn vay möôïn , thanh phuø coâng (   ) ñöùng caïnh boä chaám thuûy (   ) trong chöõ  giang (   ) raát deã daøng gôïi cho ta nghó ñeán Kion (Mieán), Kon (Katu), Karan (Mô-noâng), Krong (Chaøm), Khoâng ( Möôøng), Hoâng (Khaû), Kroâng (Baø Na), Khung (Thaùi), Soângal (Maõ Lai), cuõng nhö nghó ñeán Soâng trong tieáng Vieät ( Vieät Mieân Laøo coù chung con soâng laø Meâ-koâng ) .

 

            Coù khi chieàu aûnh höôûng chæ ñi theo moät döôøng thaúng ñôn giaûn, töø beân naøy sang beân kia, nhöng cuõng nhieàu khi muõi teân coù theå ñi ñöôøng voøng töø A sang B, roài laïi töø B quay trôû• laïi A. Ñoù laø tröôøng hôïp cuûa  noû , thöù vuû khí phöông Nam ta goïi laø Naù. (So saùnh vôùi Na cuûa ngöôøi Möôøng, ngöôøi Chöùc, Naû cuûa ngöôøi La-Ha (Möng La) , Hna cuûa ngöôøi Baø Na, Na cuûa ngöôøi EÂ Ñeâ, doïc Tröôøng Sôn, Mnaaù cuûa ngöôøi Sô Ñaêng, Sa Na cuûa ngöôøi Kô-ho, Snao cuûa ngöôøi Raglai, Na cuûa ngöôøi Maï Nam Taây-nguyeân, Hnaaù cuûa ngöôøi Gia Rai, S-Na cuûa ngöôøi Mieân, Sô-Na cuûa ngöôøi Sreâ, hay Sna cuûa ngöôøi Chaêøm Phan Rang, Phan Rí , Naû cuûa ngöôøi Thaùi Traéng, Pna cuûa ngöôøi Maõ Lai , v.v. ... ), coù nhieàu cô sở ñeå coù theå khaúng ñònh chính töø teân goïi loaïi vuõ khí naøy maø ñöôïc nhaäp vaøo voán töø vöïng cuûa ngöôøi Trung Hoa, saûn sinh ra tieáng Haùn coù caùch ñoïc Haùn Vieät coå laøù Noõ  hay Haùn Vieät hieän nay laø Noã, (chöõ  Noã  [] toång hôïp cuûa thanh phuø Noâ  [] (nhö Noâ Boäc) ñöùng treân chöõ  Cung töôïng hình []   roài laïi quay trở veà Vieät Nam ñöôïc ñoïc theo Noâm laø Noû. Nỏ laø một phaùt minh của người phương nam (6).

 

Saùch Lónh Nam Chích Quaùi cheùp truyeän Trieäu Ñaø sai con laø Troïng Thuûy ñaùnh caép noû thaàn phöông nam cuûa An Döông Vuông Thuïc Phaùn.

 

III/-

            Caùi Rìu cuûa toå tieân chuùng ta cuõng coù moät söï tích lyù thuù, ñöôïc ñaët thaønh teân daân toäc: Veà yù nghóa cuûa toäc danh Vieät , laâu nay moät soá ngöôøi döïa treân daïng chöõ Haùn hieän ñaïi [  ] coù chöùa boä taåu [] cuûa chöõ naøy ñeå giaûi thích raèng Vieät  nghóa laø chaïy, vöôït. Thöïc ra chöõ Vieät trong Haùn töï ñaõ traûi qua nhieàu caùch vieát raát khaùc nhau, ñaây laø teân goïi coù töø laâu ñôøi (hoï Vieät-thöôøng, chuûng Baùch Vieät ñöôïc nhaéc ñeán trong söû Baéc töø raát sôùm).

 

                                                                       

                                                           

            Theo Bình Nguyeân Loäc (7), vieät voán laø teân goïi moät loaïi coâng cuï kieâm vuõ khí raát ñaëc thuø cuûa ngöôøi Vieät coå : caùi rìu. Nhö chuùng ta ñaõ bieát, khaûo coå hoïc ñaõ tìm ñöôïc ở khaép nôi trong ñòa baøn cö truù cuûa ngöôøi Vieät coå raát nhieàu loaïi rìu vôùi caùc chaát lieäu khaùc nhau (ñaù, ñoàng , saét) nhö rìu ñaù coù tay caàm, rìu ñoàng hình töù giaùc, rìu ñoàng löôõi xeùo. Trong ngoân ngöõ Nam-AÙ coå ñaïi, rìu hay dìu coù leõ ñaõ ñöôïc phaùt aâm laø dòt hoaëc moät aâm gì ñoù töông töï (caùc truyeàn thuyeát Möôøng goïi vua Vieät laø Bua Dòt hay Dòt Daøng). Khi tieáp xuùc vôùi ngöôøi phöông Nam, toå tieân ngöôøi Haùn, vôùi tính caùch du muïc voán coù, ñaõ raát chuù yù ñeán loaïi coâng cuï coù theå ñöôïc duøng nhö vuõ khí naøy, coi noù laø ñaëc tröng quan troïng cuûa ngöoøi phöông Nam neân ñaõ goïi hoï laø boïn Rìu : Dòt ñöôïc phieân aâm qua tieáng Haùn coå , roài töø tieáng Haùn laïi phieân aâm trở laïi theo caùch ñoïc Haùn-Vieät thaønh Vieät . Chính caùi vaät chaát laø caùi rìu löoõi xeùo coù caùn (xem hình) ñaõ laø nguyeân maãu ñeå toå tieân ngöôøi Trung Hoa , khi tieáp xuùc vôùi phöông Nam, ñaõ moâ phoûng theo ñoù maø taïo neân chöõ  Vieät . nguyeân thuûy (xem hình) . Coøn trong tieáng Vieät, chöõ dòt nguyeân thuûy ở baûn ñòa ñaõ traûi qua nhieàu bieán ñoåi ngöõ aâm ñeå coù ñöôïc boä maët cuûa chöõ  rìu  hieän nay cuøng vôùi caû moät hoï caùc töø gaàn nghóa : rìu , reøn, raøo, dao , röïa , ... Beân caïnh ñoù, cho ñeán gaàn ñaây vaãn coù moät chöõ  vieät  vôùi tö caùch danh töø chung coù nghóa laø rìu ; noù xuaát hieän trong keát hôïp phuû vieät (phuû = buùa, vieät = rìu), töông töï gioáng tröôøng hôïp chöõ Naù ngöôøi Haùn möôïn roài trở veà ta laø chöõ Noû .

 

            Ñeán thôøi Khoång Töû, chöõ  Vieät  [ ], theo giaùo sö Löông Kim Ñònh cuûa Ñaïi Hoïc Vaên Khoa Saigon (8),  vaãn coøn giöõ ñöôïc kyù hieäu [ ] töôïng hình cho caùi rìu ; ngoaøi ra , noù coøn ñöôïc boå xung theâm moät neùt ñaëc tröng quan troïng nöõa laø boä meã [ ]  ñeå chæ daân troàng luùa. Ngay caû chöõ Vieät hieän thôøi [  ] cuõng coøn giöõ ñöôïc daâu veát cuûa  caùi rìu  ñoù qua söï hieän dieän cuûa boä thích. Theo Veä Tu Hieàn trong  Ngoâ Vieät thích danh thuyeát  thì chöõ   (Vieät, teân daân toäc) chính laø chöõ    (Vieät) chæ caùi buùa rìu vaäy (9).   

 

                                                           

 

Chuù thích

(1) Uỷ Ban Khoa Học Xaõ Hội Việt Nam, LỊCH SỬ VIỆT NAM tập I, Haø Nội, nhaø xb KHXH, 1971, trang 87.

(2) Wilhelm G. Solheim , New Light on a Forgotten Past, National Geographic, Vol. 139, No. 3 , March 1971, p. 339.

(3) Huøng Vöông Döïng Nöôùc , taäp 4, Haø Noäi, nxb KHXH, 1974, trang 292-299.

(4)Daãn theo Traàn Quoác Vöôïng-Haø Vaên Taán, Lòch Söû Cheá Ñoä Phong Kieán Vieät Nam. Taäp 1, Haø Noäi, Giaùo Duïc, 1960, trang 26.

(5) Wilhelm G. Solheim , ñaõ daãn, trang 339.

(6) Phan Quyønh, Non Boä Trong Lòch Söû Vieät Nam, .Ñaëc san VVD, vol. 9 thaùng 6/2002,  ñòa chæ

 http://www.vovinam-via.org/vvdmagazine9.htm  ,

(7) Bình Nguyeân Loäc, Nguoàn Goác Maõ Lai Cuûa Daân Toäc Vieät Nam , Saigon, Baùch Boäc xb, 1971, Xuaân Thu in laïi taïi Hoa Kyø, trang 154-157, 784-787.

(8) Kim Ñònh, Vieät Lí Toá Nguyeân , Saigon, An Tieâm xb, 1970, trang 60-61, 82.

(9)Traàn Ngoïc Theâm, Tìm Veà Baûn Saéc Vaên Hoùa Vieät Nam, nxb TPHCM, 1996, trang 66.

 

Home