|
|
||
|
Vol. 13
2/ 2003 |
2nd
year edition |
|
|
||
Please click
to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow
instructions to configure Web
Browsers. Best view with Internet Explorer.
Ñaëc San Xuaân 2003
VAÊN HOÙA THÖÔÏNG VOÕ
VIEÄT
Phan Quyønh söu taäp
Cung Noû
Vuõ Khí Sở Tröờng Cuûa Ngöôøi Vieät
Ngoaøi rìu chieán (rìu ñoàng thau to löôõi xeùo, coù chaïm khaéc
hoa vaên) vaø thöông , lao, giaùo, vuõ khí chuû yeáu
cuûa ngöôøiVieät xöa, khi chöa coù hoûa khí, coù cung noû vôùiù muõi teân taåm
thuoác ñoäc. Tö lieäu khaûo coå veà muõi teân ñoàng ñaøo ñöôïc haøng chuïc
ngaøn muõi raát
saéc saûo coù kieåu daùng khaùc nhau taïi chaân
thaønh Coå Lao (gaàân Haø Noäi) cuûa nhaø nöôùc AÂu Laïc trieàu ñaïi An
Döông Vöông Thuïc Phaùn (nöûa sau theá kyû thöù
3 tröôùc taây lòch) cuõng khôùp vôùi nhöõng ghi cheùp cuûa söû Baéc beân
Trung quoác. Khaûo coå cuõng tìm thaáy ôû Coå Loa muõi teân
ñoàng coù xuyeân loã ñeå buoäc buøi nhuøi, hoûa khí laøm teân löûa ñaùnh hoûa
coâng.
Saùch Giao Chaâu Ngoaïi Vöïc Kyù daãn ôû saùch Thuûy Kinh Chuù (quyeån 27 tôø 5b) cho bieát ban ñaàu Trieäu Ñaø xaâm
löôïc AÂu Laïc khoâng thaéng lôïi “ Sau
Nam Vieät Vöông laø UÙy Ñaø ñem quaân ñaùnh An Döông Vöông. An Döông
Vöông coù thaàn nhaân laø Cao Thoâng xuoáng giuùp laøm cho An Döông Vöông
NoûThaàn , baén moät phaùt cheát ba traêm ngöôøi , Nam Vieät Vöông (Trieäu
Ñaø)
bieát laø khoâng theå ñaùnh ñöôïc, beøn lui quaân veà ñoùng ôû huyeän Vuõ Ninh (thuoäc
tænh Baéc Ninh ngaøy nay)” . Thuûy
Kinh Chuù coøn ghi cheùp lôøi Maõ Vieän
taâu leân vua Haùn “. . . hôn möôøi ngaøn ngöôøi Laïc Vieät,
coù hôn ba ngaøn ngöôøi taäp quen chieán ñaáu, cung coù teân ñoäc , baén moät
laàn maáy phaùt , teân baén nhö möa, truùng ai naáy cheát” . Theo saùch
Vieät Kieäu Thö thì
:“ Man
ñoäng xöa ôû nöôùc
Tö lieäu trong Vaân Ñaøi
Loaïi Ngöõ cho bieát caùc daân toäc
phöông nam duøng noû raát thuaàn thuïc vaø baén noû raát ñieâu luyeän chính
xaùc : “Caùc daân toäc Man raát taøi baén noû. Ñaàu teân noû coù thuoác ñoäc,
baén truùng thuù dữ, chæ ngöùa gaõi maø cheát. Ngöôøi Man caùch nuùi
gaëp nhau, ngöôøi noï heát teân goïi xin ngöôøi kia, ngöôøi kia ñaùp göûi sang
cho, töùc thì truyeàn teân baén caém vaøo buùi toùc nhau.” (2)
Suoát quaù trình lòch söû ñaáu tranh cuûa daân toâc Vieät, cung
noû ñaõ ñoùng goùp tích cöïc vaøo söï
nghieäp döïng nöôùc, môû mang bôø coõi vaø cöùu nöôùc. Ngoaøi coâng duïng laøm
vuõ khí choáng giaëc, cung, noû cuõng thöôøng ñöôïc ngöôøi Vieät duøng ñeå saên
baén chim muoâng hay daõ thuù caùc
loaïi, cuõng nhö giaûi trí, vui chôi,
thi baén cung, thi baén noû haøo höùng
trong caùc buoåi hoäi heø ñình ñaùm taïi noâng thoân cuõng nhö taïi
thaønh thò. Ngöôøi Vieät xöa coøn duøng noû, duøng cung teân trong nhöõng leã nghi coù tính caùch
toân giaùo, nhö baén cung, baén noû caàu möa trong nhöõng naêm naéng haïn, v.v.
. .
Ngay khi giaønh ñöôïc ñoäc laäp, sau ngaøn naêm soáng döôùi maøn
ñeâm ñoâ hoä, caùc trieàu ñaïi töø Ñinh, Leâ, Lyù, Traàn, vaø tieáp theo, ñeàu
chuù troïng toå chöùc binh löïc vôùi nhöõng ñoaøn quaân chuû yeáu chuyeân söû duïng
noû, cung tieãn .
Cung noû ñaõ ñöôïc trang bò nhö loaïi vuõ khí chính cho nhöõng binh
ñoäi chuû löïc, tinh nhueä , ví duï nhö
ñoaøn Thieân Töû Quaân thôøi
nhaø Ñinh vaø nhaø Tieàn Leâ , ñoaøn Cung
Tieãn Phuû thôøi nhaø Lyù, hay ñoaøn Du
Noã thôøi Leâ Sô, vaân vaân.
Taùc giaû Tieân Ñaøm Nguyeãn Töôøng Phöôïng trong trong saùch Löôïc Khaûo Binh Cheá Vieät Nam Qua Caùc Thôøi Ñaïi trích daãn baøi sôù cuûa chaùnh söù Toáng
Caûo sang söù nöôùc ta naêm Canh Daàn (990) daâng cho vua Toáng, noùi veà ñoaøn
Thieân Töû Quaân cuûa vua Leâ Ñaïi
Haønh, in trong Vaên Hieán Thoâng Khaûo
quyeån 330 tôø 19b nhö sau : “ Só toát ñoä ba nghìn ngöôøi, ñeàu vieát
chöõ vaøo traùn laø”Thieân Töû Quaân”
ngaøy löông caáp thoùc luùa cho, sai töï giaõ laáy maø aên. Ñoà binh khí coù
cung, noû, moäc baøi, giaùo . . .” (3)
Toå chöùc ñoaøn quaân Cung Tieãn Phuû thôøi nhaø Lyù ñaõ
ñöôïc vua quan nhaø Toáng ruùt kinh nghieäm, hoïc hoûi : “Toáng söû cheùp : Thaùi Duyeân Khanh, laø
tri chaâu ôû ñaát Hoaït (Trung quoác) thöôøng hoïc ñöôïc pheùp toå chöùc quaân
ñoäi cuûa An-nam, xin baét chöôùc qui cheá chia ra töøng boä phaän. Chia chính
binh, Cung Tieãn phuû, Nhaân
Maõ ñoaøn laøm 9 phuû. Hôïp traêm ñoäi, chia ra laøm taû, höõu,
tieàn, haäu, boán boä. Moãi ñoäi coù truù chieán (ñoùng quaân
ñeå ñaùnh), thaùc chieán (ñi ñaùnh), khaùc nhau. Töôùng naøo cuõng coù
lònh boä , quaân kyû, khí giôùi; chæ laáy nhaân, maõ phieân vinh maø phaân bieät. . . .
Vua Thaàn Toâng nhaø Toáng khen maõi. AÁy Binh Phaùp cuûa nhaø Lyù nöôùc ta ñöôïc trieàu Toáng beân
Trung-quoác baét chöôùc nhö theá.
Nöôùc ta, veà trieàu
Lyù, phía Baéc phaù chaâu Ung, chaâu Lieâm, phía Nam ñaùnh nöôùc Chieâm, nöôùc
Laøo; ñaùnh ñaâu ñöôïc naáy, laø bôûi lyù do ñoù “ (4)
Ñeán cuoái theá kyû 18, vuõ khí baén duøng cho caù nhaân chuû yeáu
vaãn laø cung vaø noû.
Tuy nhieân vaøo giai ñoaïn naøy, cung noû ñaõ coù nhieàu caûi
tieán vaø saùng taïo.
Theo saùch Binh Thö Yeáu Löôïc, cung noû thôøi Traàn (1225-1400) ñaõ chia ra
nhieàu loaïi.
Cung coù loaïi lôùn, caùnh cung laøm baèng goã daâu vaøng, daøi tôùi 1 tröôïng
2 thöôùc ta (chöøng 4 meùt); teân daøi tôùi 5 thöôùc ta (2 meùt) Teân bay rít
treân khoâng trung töïa “saám vang” . Kyõ thuaät baén döôùi thôøi Traàn cuõng ñaõ ñaït tôùi trình ñoä
cao. vaø coù lyù thuyeát trong tö theá baén cung khaùc vôùi tö theá ñöùng baén
noû.
Ñaïi Vieät Söû Kyù
Toaøn Thö cheùp veã
lyù thuyeát baén cuûa Traàn Cuï : Ngöôøi ñôøi baén noû, chaân ñöùng cuõng nhö
baén cung, töùc laø kieåu chöõ “ ÑINH [ 
J
]
” khoâng thaønh, chöõ “ BAÙT [ /
) ]” khoâng ngay. Traàn Cuï thì
ñöùng ngay ngaén maø baén vaø baûo moïi ngöôøi :
“Phaøm baén cung thì tay traùi giô ra phía tröôùc naém laáy thaân cung, tay
phaûi keùo day veà phía sau, mình ñaõ nghieâng thì chaân cuõng phaûi leäch,
coøn baén noû thì ñöa caân baèng ra phía tröôùc, cho neân khi caàm noû maø
baén, thaân mình ngay ngaén, thì côù gì chaân laïi phaûi ñöùng leäch ?” (5)
Söû cuõ keå chuyeän moät vieân quan kieâm toaøn vaên voõ theá kyû 14 thôøi
Traàn coù taøi baén cung noû : Tröông
Ñoã laø ngöôøi thanh lieâm, thaúng thaén, khoâng beø ñaûng, phoùng khoaùng, coù
chí lôùn. Khi coøn nhoû, coù laàn oâng ñi chôi Hoà Taây, xem töôùng quaân taäp
baén, noùi ñuøa raèng ; “ Ngheà naøy thì coù khoù gì
?”. Töôùng quaân ngaïc nhieân hoûi : “Maøy coù baén
truùng ñöôïc khoâng ?”. OÂng traû lôøi :”Xin thöû
xem”. Roài oâng baén ba phaùt truùng caû ba. Töôùng
quaân raát kinh ngaïc, muoán nuoâi laøm con, nhöng Ñoã coi khinh khoâng theo. Sau oâng boû nhaø ñi du hoïc, thi ñoã Tieán só, raát
noåi danh. (6)
Khi xung traän, cung, noû caùc loaïi ñaõ taïo thaønh nhöõng
traän möa teân muø mòt baøu trôøi, khieán quaân giaëc voâ cuøng khieáp ñaûm.
Naêm 1288, quaân Nguyeân laàn thöù ba sang xaâm löôïc Ñaïi Vieät. Sau nhieàu laàn bò quaân ta ñaùnh cho thaát baïi thaûm haïi, boïn
töôùng giaëc buoäc phaûi tính chuyeän ruùt chaïy thaùo thaân. Song, caû
thuûy laãn boä, ñöôøng naøo cuõng bò quaân Traàn chaën ñaùnh tan taùc. Veà ñöôøng thuûy, thuyeàn giaëc loït vaøo traän ñòa phuïc kích ôû
soâng Baïch Ñaèng. Nhöõng traän möa teân cuûa quaân Traàn
, töø treân bôø giaùng xuoáng, laøm giaëc hoaûng hoát, thuyeàn bôi tan
taùc, lao phaûi coïc do quaân Traàn ñaët saün, chìm naèm choàng chaát leân
nhau. Thuûy quaân giaëc Nguyeân tan taønh, töôùng giaëc OÂ-maõ-nhi, Phaøn
Tieáp, Tích-Leäâ-Cô Ngoïc bò baét soáng.
Coøn treân boä, soá phaän giaëc Nguyeân Moâng chaúng hôn gì. Nghe tin thua to ôû Baïch Ñaèng,
Thoaùt Hoan caøng theâm lo sôï. Y lieàn xua quaân chaïy voäi
veà phía baéc. Tôùi Noäi Baøng (vuøng Chuõ phía baéc tænh lî Baéc Giang
nay) quaân boä
cuûa giaëc cuõng loït vaøo traän ñòa phuïc cuûa quaân Ñaïi Vieät do Phaïm Nguõ
Laõo chæ huy. Töø treân nuùi cao, möa teân truùt xuoáng,
giaëc cheát raát nhieàu. Quaân Nguyeân ñaõ roái loaïn laïi bò quaân
Traàn duøng buùa rìu, maõ taáu, cheùm gieát taïi traän ñòa. Caùc
töôùng giaëc, A-baùt-xích thì bò 3 muõi teân ñoäc baén theo,
teân truùng vaøo ñaàu, coå vaø goái, laøm y cheát treân ñöôøng thaùo chaïy;
Tröông Ngoïc cuõng bò töû thöông. Ra khoûi bieân giôùi AÛi
Nam Quan, quaân Thoaùt Hoan möôøi phaàn chæ coøn ba.
(coøn tieáp)