Vol. 17  10/2003                                                                            3rd year edition

Editor-in-chief:  Ñoã Hoaøng Nghóa    phutavanthu@yahoo.com  or  nthihoang@aol.com

 

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page.  Then, click HERE  and follow instructions to configure Web Browsers.   

Best view with Internet Explorer.

 

VAÊN HOÙA THÖÔÏNG VOÕ VIEÄT NAM

                   Phan Quyønh söu taäp

 

 

Tö lieäu voõ hoïc coå taïi Vieät Nam

 

Saùch Leâ Trieàu Taïo Só Ñaêng Khoa Luïc

vaø moät soá khoa thi Tieán só voõ thôøi Leâ Trònh

 

Tröôùc naêm 1975, taïi thö vieän Khaûo Coå ñöôøng Leâ Thaùnh Toâng Saigon , trong kho saùch chuïp baèng vi phim mang töø  Haø Noäi vaøo naêm 1954 coù nhieàu taøi lieäu coå lieân quan ñeán voõ hoïc Vieät Nam, trong ñoù coù saùch LEÂ TRIEÀU TAÏO SÓ ÑAÊNG KHOA LUÏC .

 

Saùch  LEÂ TRIEÀU TAÏO SÓ ÑAÊNG KHOA LUÏC  ñöôïc vieát baèng  chöõ  nho, goàm 2 phaàn:

 

Phaàn I :

 

Saùch cheùp ngaøy 10  thaùng 2 naêm Nhaâm Daàn 1842,  , naêm Thieäu Trò thöù 2,  taùc giaû voâ danh, goàm moät quyeån 43 tôø (khoå 15x28) . Saùch ghi cheùp caùc khoa thi voõ Baùc Cöû, tuyeån choïn nhaân taøi quaân söï vôùi danh xöng  Taïo só, töùc Tieán só voõ khoa thôøi haäu Leâ theá kyû 18  baét ñaàu töø khoa thi Giaùp Thìn naêm Baûo Thaùi thöù  5 ñôøi vua Leâ Duï Toâng (1724) ñeán khoa thi Caûnh Höng thöù 46 ñôøi vua Leâ Hieån Toâng (1783) goàm 69 naêm, 19 khoùa thi, taát caû coù 199 ngöôøi thi ñoã hoïc vò Taïo só, truùng caùch hôïp thöùc 60 ngöôøi, chia ra nhöõng giaùp ñeä nhö sau :

 

Soá TT

Khoùa naêm

Nieân hieäu

Döông lòch

Taïo só truùng haïng

Taïo só thöù haïng

Ñoàng Taïo só

Coäng caùc haïng

1

Gíap Thìn

Baûo Thaùi 5

1724

2

3

6

11

2

Ñinh Muøi

Baaûo Thaùi 8

1727

1

2

2

5

3

Taân Hôïi

Vænh Khaùnh 3

1731

1

1

8

10

4

Quùy Söûu

Vænh Khaùnh 5

1733

2

2

7

11

5

Bính Thìn

Vænh Höïu 2

1736

1

0

2

3

6

Kyû Muøi

 Vænh Höïu 5

1739

2

0

2

4

7

Quùy Hôïi

Caûnh Höng 4

1743

1

2

2

5

8

Nhaâm Thaân

 Caûnh Höng 13

1752

2

2

3

7

9

Gíap Tuaát

 Caûnh Höng 15

1754

1

1

4

6

10

Ñinh Söûu

 Caûnh Höng 18

1757

1

7

8

16

11

Canh Thaân

Caûnh Höng 21

1760

1

0

7

8

12

Quùy Muøi

Caûnh Höng 24

1763

1

4

6

11

13

Bính Tuaát

Caûnh Höng 27

1766

1

2

4

7

14

Kyû Söûu

Caûnh Höng 30

1769

1

2

8

11

15

Nhaâm Thìân

Caûnh Höng 33

1772

2

2

19

23

16

Bính Thaân

Caûnh Höng 37

1776

2

4

15

21

17

Kyû Hôïi

Caûnh Höng 40

1779

1

0

4

5

18

Taân Söûu

Caûnh Höng 42

1781

0

2

5

7

19

Aát Tî

Caûnh Höng 46

1785

0

1

27

28

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Coäng

23

37

139

199

 

1/- Taïo só truùng haïng ñoã 23 ngöôøi

2/- Taïo só thöù haïng ñoã  37 ngöôøi

3/- Ñoàng Taïo só ñoã  139 ngöôøi.

 

Khoa thi Baùc Cöû laáy hoïc vò Taïo só töùc Tieán só voõ ñöôïc toå chöùc taïi Kinh ñoâ Thaêng Long, vaø cao hôn khoa thi Sô Cöû toå chöùc taïi moät soá tænh ñòa  phöông laáy hoïc vò Coáng Só töùc Cöû nhaân voõ.

 

Saùch LEÂ TRIEÀU TAÏO SÓ ÑAÊNG KHOA LUÏC  khoâng ghi roõ nhöõng ngöôøi ñoã Taïo só truùng haïng goàm Tam khoâi (ba ngöôøi ñoã ñaàu) theo töù töï töø cao ñeán thaáp laø Traïng nguyeân, Baûng nhaõn, Thaùm hoa nhö  thi Tieán só beân vaên.

 

Phaàn II :

 

Goàm  13 tôø coù 2 muïc : muïc 1 vaø muïc 2 ( coù leõ ghi phuï vaøo, khoâng thuoäc saùch  Leâ Trieàu Taïo Só Ñaêng Khoa Luïc).

 

Muïc 1 : VOÕ CÖÛ QUY TRÌNH :

 

Goàm moät baøi taáu cuûa Boä Binh noùi ñeán caùch trình baøy cho daân chuùng luyeän taäp caùc moân voõ ngheä ñeå laáy Cöû Nhaân Voõ vaø Tieán Só Voõ hay, Phoù Baûng Voõ, trieàu Nguyeãn coù 3 moân chính :

1/- Cöû  troïng.,

2/- Coân, Quyeàn, Ñao, Baøi, Kieám, Thuaãn (khieân moäc).

3/- Baén suùng OÂ Thöông.

Ban Giaùm Khaûo chaám ñieåm chia laøm 4 loaïi : Öu, Bình, Thöù, vaø Lieät. (Khoâng ñeà naêm)

 

Muïc 2 : Moät baøi duï ngaøy 2 thaùng 6 TÑ 1, naêm 1847, cuûa vua Töï Ñöùc raên daäy caùc quaân noäi ngoaïi phaûi giöõ gìn cho chính, bieát thöông yeâu daân, khoâng sinh söï, saùch nhieãu daân, aên hoái loä tham nhuõng.

 

           

Khoùa thi Baùc Cöû  thaùng 10 naêm Giaùp Thìn 1724 , nieân hieäu Baûo Thaùi thöù 5 , ñöôïc toå chöùc taïi vieän thi Ñoáng Ña thay vì thi taïi ñieän Giaûng Voõ nhö nhöõng khoùa thi tröôùc kia. Vieän thi Ñoáng Ña cuõng coù nhaø Noäi Ñöôøng, Ngoaïi Ñöôøng, caùc ñieám vaø caùc laàu coi thi gioáng nhö ôû ñieän Giaûng Voõ.

 

Caùc voõ quan töø chöùc Quaûn Binh, Bieàn Sinh, Tuøy Hieäu, Thò Haäu , v.v. . .cuõng  ñeàu ñöôïc ghi teân thí sinh döï thi.

 

Khoa Baùc cöû  naêm 1724 goàm coù 3 kyø :

 

1/ Kyø ñeä nhaát hoûi 10 caâu trong caùc saùch binh thö , thí sinh traû lôøi treân quyeån, giaùn teân roài noäp cho Ban Giaùm Khaûo chaám. Kyø naøy coù 162 traû lôøi truùng caùch trong toång soá 329 thí sinh döï  thi.

 

2/ Kyø ñeä nhò khaûo veà taøi ngheä :

Thí sinh ñöôïc chia laøm 3 haïng theo taàm voùc ngöôøi to nhoû, cao thaáp. Haïng naøo ñaáu vôùi haïng aáy. Môû ñaàu laø cuoäc thi cöôõi ngöïa ñaáu giaùo, vaø thi ñaáu giaùo treân maët ñaát, thi ñaáu khieân moäc, thi ñaáu kieám vaø khieân (tay khieân tay kieám). Kyø naøy laáy 107 ngöôøi trong soá 162 thí sinh truùng kyø nhaát ñöôïc döï thi.

 

2/ Kyø ñeä tam hoûi veà pheùp thao luyeän, pheùp coâng thaønh , pheùp thuû thaønh, pheùp baøi binh boá traän v.v. . .

 

Vaøo chung keát, khoùa naøy laáy ñöôïc 11 Taïo só. Trong ñoù coù 2 Taïo só truùng haïng ñöôïc caáp haøm Chaùnh Luïc Phaåm, 3 Taïo só thöù haïng ñöôïc caáp Toøng Luïc Phaåm vaø 6 Ñoàng Taïo só ñöôïc caáp Chaùnh Thaát Phaåm Voõ UÙy. Caùc oâng Taïo só naøy ñöôïc caáp muõ,  aùo thuïng maàu xanh, ñai luïa xanh, khoùa ñai baèng söøng, noùn sôn ñoû, 10 laïng baïc hoa ngaân gioáng nhö caùc oâng ñoã Tieán só beân vaên ,  cuõng ñöôïc döï yeán taïi Boä Leã vaø ñöôïc Trieàu ñình tö veà queâ höông baûn quaùn laáy coâng quyõ laøm nhaø tö dinh ñeå ôû vaø ñöôïc taân khoa vinh quy baùi toå . Tröôùc khi vinh quy,  caùc quan taân khoa phaûi ñená vieän Voõ Hoïc  laøm leã yeát Tieân Sö. Buoåi leã ñöôïc cöû haønh raát long troïng.

 

Trong soá Taïo só naøy, sau thaønh danh töôùng laø caùc oâng Vuõ Ñình Duaån, Hoaøng Nghóa Baù, Nguyeãn Thôøi Lyù.

 

 

Naêm Taân Hôïi 1731, nieân hieäu Vónh Khaùnh thöù 3, taïi Phuû Lieâu (phuû Chuùa Trònh) coù moät cuoäc hoïp baøn ñeå caûi toå phöông phaùp khaûo saùt caùc thí sinh voõ khoa nhaèm vaøo söï coâng baèng vaø höõu lyù hôn tröôùc, ñoàng thôøi vieäc tuyeån löïa seõ traùnh ñöôïc caùc loãi laàm ñaùng tieác,  sao cho laáy ñuùng ñöôïc keû coù taøi.

 

Theo kinh nghieäm ôû caùc kyø thi  tröôùc , ôû kyø ñeä nhaát thì :

 

-Moät soá ngöôøi voõ ngheä cao cöôøng, can ñaûm coù thöøa nhöng keùm vaên saùch ñaõ bò loaïi.

 

- Moät soá ngöôøi khoâng bieát binh thö nhöng coù ngöôøi ngaàm giuùp ñaõ doã vaøo kyø ñeä nhò.

 

- Trong vieäc ñaáu voõ giöõa hai ngöôøi thì moât beân thua moät beân ñöôïc, nhö vaäy soá ngöôøi ñaáu bò loaïi maát moät nöûa. Soá ngöôøi ñaáu trong kyø naøy vaãn coù moät soá do may maén maø ñöôïc , vaø cuõng vaãn khoâng traùnh ñöôïc söï  ñuùt loùt, mua baùn ôû ñaây, moät soá giaùm khaûo thieáu coâng minh, moät soá bò laàm laãn trong vieäc coi thi vì cuoäc giao ñaáu trong giaây laùt quaù mau leï. Caùc quan giaùm khaûo nhieàu khi caõi nhau, baát ñoàng yù kieán coøn do caûm tình caù nhaân ñoái vôùi moät vaøi thí sinh.

 

- Thöïc teá cho hay nhöõng ngöôøi ñoã haïng Öu hay Bình sau naøy ñaõ khoâng laäp ñöôïc nhöõng thaønh tích lôùn lao maø nhieàu ngöôøi ñoã thaáp ñaõ trôû thaønh nhöõng danh töôùng, coâng thaàn.

 

- Coù nhöõng ngöôøi vì ñoã cao ,  ñöôïc döï vaøo caáp chæ huy lôùn nhöng khi laâm söï khoâng ñieàu khieån ñöôïc ba quaân treân phöông dieän chieán ñaáu.

 

- Coù nhöõng ngöôøi chæ coù can ñaûm nhöng voâ möu, ruùt cuïc ñaõ bò rôi vaøo caïm bay cuûa giaëc (tröôøng hôïp moät quan Ñeà Ñoác cuûa trieàu ñình ñi tieãu giaëc ôû Haûi Döông bò giaëc khieâu khích baèng lôøi laêng maï, ñaõ xuaát traän roài bò baét vaø hao toån nhieàu binh só)

 

Qua söï phaân tích veà nhöõng khuyeát ñieåm ôû treân, Chuùa Trònh Doanh ñoàng yù vôùi hoäi nghò, roài ra leänh thaønh laäp moät hoäi ñoàng goàm 50 vaên vaø voõ quan töø Chaùnh Töù Phaåm trôû xuoáng, nghieân cöùu laïi caùc theå leä thi voõ. Caùc voõ quan xeùt caùch thöùc luyeän taäp, traän maïc. Caùc vaên quan  goùp yù kieán veà kinh ñieån voõ löôïc cuûa coå nhaân. Sau vuï baøn luaän naøy, trieàu ñình toan cho pheùp nhöõng ngöôøi thi hoûng kyø ñeä nhaát ñöôïc khaûo haïch laïi, nhöng laïi thoâi vì sôï laøm vaäy seõ maát uy tín cuûa chính quyeàn.

 

Theå leä thi voõ khoa naêm 1731 ñöôïc ñònh laïi nhö sau :

 

-Kyø ñeä nhaát thi baén cung vaø muùa ñao, moãi moân 3 baäc (theo pheùp thi voõ thôøi nhaø Minh beân Trung Quoác). Cung phaûi duøng thöù naëng 55 caân vaø phaûi giöông heát giaây cung. Ñao duøng haïng 24 hay 30 caân muùa cho thaät hoa

 

-Kyø ñeä nhò thi ñaáu giaùo, baén cung, ñaáu kieám, ñaáu giaùo treân mình ngöïa (dung hoøa pheùp thi cuûa Vieät Nam vaø pheùp thi cuûa nhaø Minh Trung Quoác) nghóa laø trong khi ngoài treân mình ngöïa phaûi laøm hai ñoäng taùc : vöøa phi ngöïa, vöøa leân cung vaø baén cho truùng ñích. Thí sinh khi gaàn tôùi ñích phaûi giöông cung baén . Coù 4 caùi ñích caùch choã thí sinh 100 thöôùc . Thí sinh baén 3 phaùt lieàn, truùng 2 laàn laø öu, 1 laàn cuõng cho truùng tuyeån.

 

Coøn ñöùng boä maø baén thì phaûi caùch ñích 80 thöôùc vaø baén 5 phaùt lieàn. Veà giao ñaáu , ngöôøi cao ñaáu vôùi ngöôøi cao, thaáp ñaáu vôùi thaáp. Khi ñaáu ñao, ai ñaùnh ñöôïc vaøo ñao cuûa ñoái thuû 8 hay 9 tieáng, laø öu haïng ; 6, 7 tieáng l thöù, 4, 5 laø thöù nöõa.

 

Ñaáu ñao vôùi khieân moäc : thí sinh tay phaûi caàm ñao, tay traùi caàm khieân moäc. Tieáp ñeán laø cöôõi ngöïa ñaáu giaùo .

 

Pheùp chaám caên cöù  vaøo töøng thí sinh, phaûi tinh thoâng voõ ngheä, neáu caû hai cuøng keùm thì duø coù beân ñöôïc beân thua cuõng loaïi boû caû hai. Ngöôïc laïi neáu caû hai cuøng gioûi ñaáu coù moät ñöôïc moät thua cuõng laáy heát . Ngoaøi ra thí sinh naøo toû ra chòu ñöïng ñöôïc ñoøn ñau cuûa ñoái thuû laø can ñaûm, ñöôïc ñieåm cao.

 

- Kyø ñeä tam saùt haïch veà vaên saùch vaø sô löôïc veà binh thö, xeùt taøi naêng baøi binh boá traän, keá hoaïch chieán ñaáu.

 

            Caùc quan trong ban Giaùm khaûo ñeán saùt ngaøy thi môùi ñöôïc löïa choïn. Ngoaøi ra, neáu ai coù con chaùu, hoï haøng döï thi thì cho pheùp ruùt teân khoûi ban Giaùm khaûo, hoaëc neáu khi pheâ ñieåm coù söï tranh luaän, ngöôøi ñoù khoâng ñöôïc phaùt bieåu yù kieán.

 

            Thí sinh truùng caû 3 kyø ñöôïc boå hoïc vò Taïo só, tuy nhieân, ai thi kyø ñeä tam maø khoâng ñuû ñieåm, nhöng hai kyø ñaàu truùng öu haïng cuõng ñöôïc thu duïng.

 

            Ñeán naêm Quyù Hôïi 1743, nieân hieäu Caûnh Höng thöù tö, döôùi trieàu vua Leâ Hieån-toâng, khoa thi voõ chöa coù söï thay ñoåi treân caên baûn, tröø moân cöôõi ngöïa baén cung, ñích caém xa hôn tröôùc 50 thöôùc.

 

Moät dò baûn khaùc :

 

Saùch  LEÂ TRIEÀU TAÏO SÓ ÑAÊNG KHOA LUÏC  coøn moät quyeån khaùc nöõa hieän löu  tröõ  taïi Thö Vieän Khoa Hoïc Xaõ Hoäi Haø Noäi, kyù hieäu  VHV 1730, ñoùng gheùp sau quyeån Thieâm Trung Nghóa Baûo Luïc töø  tôø 68 ñeán tôø 86 (coäng 19 tôø khoå 16x27) giaáy baûn cuõ vieát thaûo chöõ nho, noäi dung gioáng baûn treân nhöng khoâng coù phaàn II töùc phaàn Voõ Cöû Quy Trình vaø baøi Duï cuûa vua Töï Ñöùc.

 

Home