|
|
||
Vol. 7 2 / 2002
|
Soá baùo Xuaân
ñaëc bieät |
|
|
||
Please download VNIfonts if you cannot read this page. Best view with Internet Explorer.
Theo
Quaùch Taán,
Tìm veà nuùi cuõ
xem mai nôû
Moäng beùn ngaøn xa
haït ñieåm canh
(Quaùch Taán)
Trong moät baøi
vieát veà taùc phaåm Nöôùc non Bình Ñònh
(NNBÑ) cuûa Quaùch Taán, coá hoïc giaû Nguyeãn Hieán Leâ coù noùi raèng,
oâng voán raát meâ caùc cöûa bieån mieàn Trung; nhöng trong NNBÑ Quaùch Taán
chæ daønh coù 18 trang ñeå vieát veà bieån, neân ñoïc xong 18 trang ñoù oâng
coøn caûm thaáy theøm. Ngöôïc laïi, trong chöông vieát veà nuùi non, Quaùch Taán ñaõ daønh ñeán 80 trang. Vaø Nguyeãn Hieán
Leâ ñaõ toùm löôïc 80 trang maø Quaùch Taán vieát veà nuùi nhö theá naøy:
“Trong taùm chuïc trang taùc giaû coù tôùi treân traêm ngoïn nuùi.
Tuy khoâng cao laém nhöng “huøng duõng hieåm tuaán”.
Nhieàu ngoïn nuùi hình daùng raát kyø dò nhö ngoïn Maõ Thieân Sôn, ñöùng phía
naøy maø ngoù thì raát ngaïo, hung tôïn nhö “haù mieäng maéng trôøi” nhöng
ñöùng phía khaùc thì troâng laïi raát hieàn laønh “leã ñoä” coù phía coi nhö
oâng Phaät ngoài, coù phía nhö hoã naèm, maø töø treân cao nhìn xuoáng thì
troâng nhö caùnh buoàm.
Coù nuùi hình
daùng khoâng kyø dò, maø saéc thì dieãm aûo, nhö nuùi xöông caù, nhöõng buoåi
tröa naéng gaét ôû xa troâng vaøo thaáy saùt khí boác leân nguøn nguït. Coøn
vaøo nhöõng ñeâm traêng saùng, nhöõng buoåi sôùm tinh söông thì long lanh loùng
laùnh nhö haït kim cöông. Vaø trong quyeån hoài kyù
vieát vaøo nhöõng ngaøy cuoái ñôøi, Nguyeãn Hieán Leâ vaãn nhaéc laïi :”Nhaát laø caûnh nuùi maø toâi tin chaéc raèng khoâng
ai vieát hay hôn Quaùch Taán ñöôïc”.
Trong hôn moät
traêm ngoïn nuùi maø Quaùch Taán ñaõ vieát trong NNBÑ, coù moät ngoïn ñaõ chaïy
doïc sau laøng queâ cuûa toâi: Hoài nhoû toâi nghe
daân laøng goïi laø Nuùi Baø, sau
ñöôïc ñoïc Quaùch Taán toâi môùi bieát nuùi coøn coù teân laø Boá Chaùnh Ñaïi Sôn . Ñuùng
nhö caùch goïi cuûa chöõ Haùn cuõng nhö chöõ Vieät, nuùi huøng vó voâ cuøng.
Quaùch Taán vieát trong NNBÑ :” Nuùi chieám moät vuøng
roäng coù ñeán traêm daëm vuoâng. Nuùi ngoù ra bieån, huøng
vó, hoaønh traùng. Trong nuùi coù nhieàu ngoïn cao chaát ngaát nhö Hoøn
Heøo ôû phiaù Ñoâng Nam, hoøn Hang Raùi ôû phía Ñoâng Baéc, hoøn Chuoâng ôû
phiaù Taây v.v………..
Vaøo muøa Ñoâng hay thaùng gieâng thaùng hai trôøi coøn gioù
chöôùng, töøng côn gioù reùt buoát töø ñeøo Toù Moï ñoå xuoáng caùnh ñoàng Day,
naèm keá caän laøng toâi. Nhöõng buoåi chieàu ñi hoïc
veà, toâi vaø nhöõng ñöùa treû cuøng laøng phaûi caém ñaàu maø chaïy ñeå traùnh
caùi reùt nhö caét da aáy. Nhöõng luùc ñoù, tuoåi thô toâi ñaõ caûm
nhaän moät caùch mô hoà raèng, con ngöôøi hoaøn toaøn xa laï vaø bô vô tröôùc
vuõ truï bao la kia.
Roài lôùn leân rôøi boû queâ höông moãi khi coù dòp trôû veà ñi
ngang qua caùnh ñoàng loäng gioù aáy, toâi coøn phaûi chòu ñöïng moät côn gioù
reùt buoát khaùc nöõa, côn gioù daâu beå cuûa cuoäc ñôøi. Nhieàu theá
heä tieáp nhau sinh ra, lôùn leân, soáng trong aâm thaàm vaø roài hoï cuõng ñaõ
aâm thaàm trôû veà naèm yeân döôùi raëng nuùi naøy :
Goø
xanh vun naém coû
Ghi
daáu thôøi gian qua
Chöõa
nhaït nieàm taâm söï
Aâm
thaàm xuaân nôû hoa
(Moäng
ngaøn sôn)
Möôøi naêm, hai
möôi naêm hay ba chuïc naêm, coù leõ chæ daøi ñoái vôùi moät ñôøi ngöôøi. Nhöng vôùi moät
doøng soâng hay moät raëng nuùi thì quaù ngaén ñeå maø ta coù theå thaáy söï
thay ñoåi cuûa noù. Bôûi vaäy moãi laàn trôû veà toâi thaáy nhö nuùi vaãn xanh vaø nhöõng ñaùm maây traéng vaãn bay treân
ñænh nuùi nhö daïo naøo.
Vaäy laø, toâi
thöôøng töï nhuû, nuùi ñöùng ñoù khoâng phaûi chæ ñeå nhìn “soùng lôùp pheá
höng” cuûa cuoäc ñôøi thoâi, maø chöøng nhö daõy nuùi coøn bieát laéng nghe
taâm söï cuûa bao theá heä ñaõ ñeá töø raëng nuùi naøy nöõa :
Chöõa
nhaït nieàm taâm söï
Aâm
thaàm xuaân nôû hoa
Toâi töôûng töôïng Quaùch Taán cuõng ñaõ nhieàu laàn ñöùng nhìn
nhöõng naám moà nôi raëng nuùi cuûa queâ nhaø neân oâng môùi coù moät noåi
buoàn heo huùt ñeán nhö vaäy.
Taâm
sôn duïc minh ñöùc
Löu
huaân vaïn do dieân
Ai
loan coá ñoàng thöôïng
Thanh
aâm trieät cöûu thieân
(ÔÛ
trong nuùi nuoâi döôõng
Caùc
ñöùc taùnh saùng choùi
höông
thôm toûa ra haøng vaïn daëm
Roài
cuõng gioáng nhö con chim Loan
caát
tieáng keâu buoàn thaûm treân caây ngoâ ñoàng
Aâm
thanh cuûa noù vang voïng ñeán chín taàng trôøi)
Coù theå vay möôïn moät baøi thô
cuûa Kumarajiva (Cöu Mala Thaäp) nhö vaäy ñeå thaáy nuùi non heát söùc quan
troïng trong böôùc ñi leân cuûa con ngöôøi. Vì döôøng nhö
nhöõng thaønh töïu taâm linh lôùn nhaát cuûa con ngöôøi töø xöa ñeán nay ñeàu
phaùt xuaát töø nuùi röøng coâ tòch? Ta coù theå giaû thuyeát nhö theá naøy : Neáu khoâng coù daõy Hy Maõ Laïp Sôn cao nhaát theá
giôùi ôû Aán Ñoä thì nhaân loaïi ñaõ khoâng tìm ra ñöôïc con ñöôøng ñeå ñi
roài. Quaùch Taán döôøng nhö ñaõ linh caûm ñöôïc raèng, con
ngöôøi cuûa thôøi ñaïi thöïc duïng hoâm nay ñaõ ñaùnh maát daàn nuùi non trong
hoàn mình. Neân oâng ñaõ ñem heát söùc bình sinh ñeå laøm soáng laïi
caùi ñeïp cuûa nuùi non trong taâm hoàn con ngöôøi hoâm nay.
Quaùch Taán ñaõ
baét ñaàu baèng moät truyeàn thuyeát daân gian ñaày thô moäng veà hai raëng
nuùi ôû queâ nhaø oâng nhö sau :
“Truyeàn raèng xöa kia luùc maø oâng Trôøi baø Ñaát heát khaéng
khít vôùi nhau, oâng bay leân cao, baø haï xuoáng thaáp, boû nöôùc non maây
raùng bô vô. Oâng Khoång Loà lo vieäc xeáp ñaët nuùi
non cho coù thöù töï. Sau khi xeáp xong caùc daõy nuùi
ôû Bình Ñiïnh, Khoång Loà löïa hai hoøn nuùi caân ñoái, quaûy nhoûng nhaûnh ñi
chôi. Nhìn nöôùc nhìn maây, cao höùng queân löûng
gaùnh nuùi treân vai. Ñoøn gaùnh chích, ñoâi gioùng
nghieâng. Ñoài nuùi laên cuø xuoáng ñaát. Nuùi rôùt thình lình, Khoång Loà vöøa giaät mình, vöøa maát thaêng
baèng suyùt ngaõ. Ñeå khoûi teù, oâng lieàn baám chaët
moät chaân xuoáng ñaát, moät chaân böôùc dang ra tröôùc maët ñeå choáng.
Tuy khoûi bò teù ngaõ, nhöng bò cuït höùng, oâng töùc mình
boû nuùi laïi ñoù. Gaùnh gioùng khoâng maø ñi ñeán nôi
khaùc. Hai hoøn nuùi boû laïi ñoù laø hoøn Traø Sôn
vaø hoøn Khaùnh Long. Vì nuùi ñöôïc sinh ra bôûi oâng Trôøi vaø baø
Ñaát, neân ta phaûi leo leân nuùi cao thì môùi thaáy
heát caùi ñeïp cuûa trôøi ñaát
Roài taïi moät
hoøn nuùi khaùc, Quaùch Taán keå laïi caûnh moät nhaø sö aâm thaàm cöùu giuùp
con ngöôøi:
“Ñeå giuùp haønh khaùch qua laïi khoûi bò naïn coïp, nhaø sö truï
trì toå chöùc vieäc ñöa ñoùn heát söùc neân thô. Haønh
khaùch ñeán chaân ñeøo thì döøng laïi ñôïi nhau. Khi
ñaõ ñöôïc naêm ba ngöôøi roài, nhaø sö ñeán ñöa qua ñeøo. Khoâng daùo,
khoâng maùc, khoâng troáng, khoâng pheøn la.….. nhaø
sö thong thaû ñi tröôùc tay goõ moõ mieäng tuïng kinh, haønh khaùch noái ñuoâi
nhau ñi theo, khoan thai, traät töï ….. Sang phía beân kia,
neáu coù khaùch thì nhaø sö trôû laïi, ñöa qua ñeøo. Cöù theá heát ngaøy naøy
ñeán ngaøy kia. Ai cuùng ít nhieàu
cuõng ñöôïc, khoâng cuùng khoâng sao. Tröôùc kia
naïn hoå voà thöôøng xaûy ñeán, töø khi coù sö ñöa ñoùn, ngöôùi qua laïi ñeàu
voâ söï”
Ñoái vôùi chuùng ta ngaøy nay, caâu chuyeän treân coù veû hoang
ñöôøng, khoâng thöïc teá. Quaùch Taán cuõng bieát vaäy, neân oâng ñaõ vieát : “Ñoù laø chuyeän cuõ ngaøy xöa, ngaøy nay ngöôøi
khoâng coøn sôï coïp nhö tröôùc, traùi laïi coïp phaûi sôï haún loøng ngöôøi,
neân tieáng moõ caàu kinh khoâng coøn caàn thieát nöõa”.
Cuoái daõy nuùi Baø coù moät ngoâi chuøa coå goïi laø chuøa Oâng
Nuùi. Coù nhieàu truyeàn thuyeát keå laïi veà haønh tung
kyø laï cuûa Oâng Nuùi. Oâng Nuùi duøng voû caây laøm y phuïc, tham thieàn
nhaäp ñònh suoát ngaøy ñeâm trong hang ñaù. Trong hang coøn coù hai con coïp
mun hieàn laønh. Oâng Nuùi ít khi ñi ñaâu, chæ khi naøo caàn
löông thöïc thì Oâng Nuùi môùi gaùnh moät gaùnh cuûi xuoáng ñeå ôû ngaõ ba
ñöôøng. Ngöôøi quanh vuøng ñem gaïo muoái ñeán ñeå
ñoù, roài gaùnh cuûi ñem veà nhaø ñun. Chieàu toái
hoâm sau, Oâng Nuùi môùi xuoáng laáy gaïo muoái, roài laëng leõ leân nuùi trôû
laïi. Oâng Nuùi tieáp tuïc soáng nhö vaäy trong nhieàu naêm, ñeán khi
Tröông Phuùc Loan chuyeân quyeàn, khaép nôi ñeàu soáng trong caûnh ñoùi khoå, loaïn
laïc. Moät hoâm nhöõng ngöôøi tieàu phu leân nuùi ñoán cuûi, hoï toø moø vaøo
hang thì khoâng coøn thaáy Oâng Nuùi ñaâu nöõa. Baáy giôø hoï môùi bieát Oâng
Nuùi ñaõ boû hang ñi maát roài, chaúng ai bieát oâng ñi ñaâu?
Hôn ba traêm
naêm sau, Quaùch Taán ñeán vieáng chuøa vaø oâng vaãn coøn nghe ñöôïc böôùc
chaân Oâng Nuùi vang voïng khaép nuùi non:
“Doïc ñöôøng
khi ñi cuõng nhö khi veà, thöôøng nghe caùc em muïc ñoàng, caùc chaøng ngö phuû
vôùi moät gioïng thaät thaø, ñoân haäu haùt nhöõng caâu haùt veà Oâng Nuùi, khi
thì thaùnh thoùt,nhö:
Caây
che ñaù chaát chaäp chuøng
Bieån
giaêng döôùi nuùi chuøa loàng trong maây
Buïi
ñôøi khoâng gôïn maûy may
Chuùt
thaân roäng thaùng ngaøy daøi thaûnh thôi
Khi thì ngaäm
chöùa noåi u hoaøi nhö :
Oâng
Nuùi ñi ñaâu
Boû
baàu sôn thuûy
Ñuû
nhaân ñuû trí
Theâm
vó theâm kyø
Chuøa
xöa nhaït boùng taø huy
Xuoâi
loøng non nöôùc naëng vì nöôùc non
Nhöõng tieáng “nuùi cuõ” , “chuøa xöa” ñaõ ñöôïc Quaùch Taán laäp ñi laäp laïi nhieàu
laàn trong thô cuûa oâng, ñaõ noùi leân taát caû noåi bô vô cuûa oâng khi phaûi
soáng trong theá giôùi hieän nay. Moät theá giôùi ñaõ gaàn
nhö queân haún moät Traàn Thaùi Toâng ñaõ cuøng vôùi Ñöùc Sôn Thieàn Sö ñöùng
ngaém traêng tröôùc saân chuøa Thanh Phong vaø nghe gioù luøa qua nuùi vaéng.
Moät Nguyeãn Traõi ngaäm nguøi tieãn Ñaïo Kieâm Thieàn Sö veà nuùi vôùi lôøi chuùc :
“Veà non ta laïi coù thieàn taâm”.
(TPA)
-------------------------------------------------------
Thaäp taûi luaân giao caàu coå
kieám
Nhaát sinh ñeâ thuû baùi mai hoa
(Cao Baù Quaùt)