|
|
||
|
If you cannot
read this page please click
HERE and follow instructions to download free VNI
fonts..
Chæ daån caùch
download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
Baûn
chaát ñaøn oâng
Saàu
Ñoâng
(theo Matt Ridley, trong “ The
Red Queen- sex and evolution of human nature”)
|
|
|
Neáu khoâng coù ñaøn baø, tieàn
baïc treân theá giôùi naøy chaúng coù yù nghiaõ gì.
- Aristotle Onassis
Quyeàn löïc laø loaïi thuoác kích
duïc raát maïnh.
- Henry Kissinger
Trong ñeá quoác coå xöa cuûa ngöôøi Incas, sex
laø moät loaïi hoaït ñoäng bò kieåm soaùt chaët cheõ. OÂng
vua-maët trôøi Atahualpa giöõ moät ngaøn röôûi cung nhaân trong nhöõng caên
nhaø goïi laø “ nhaø cuûa caùc trinh nöõ ”. Hoï ñöôïc choïn theo
nhan saéc, vaø nhaèm vieäc baûo ñaûm nguyeân veïn trinh tieát cuûa hoï, raát
hieám ngöôøi ñöôïc tuyeån khi ñaõ treân taùm tuoåi. Nhöng phaàn lôùn soá naøy
chaúng coøn trinh bao laâu sau ñoù vì hoï ñaõ laø cung nhaân cuûa hoaøng ñeá. Döôùi hoaøng ñeá coù caû
moät naác thang xaõ hoäi coù ñuû khaû naêng thaønh laäp caám cung maø luaät leä
qui ñònh. Caùc
laõnh chuùa coù ñeán hôn baûy traêm cung nhaân trong noäi cung. Nhöõng haøo muïc khoaûng
naêm chuïc, vaø chö haàu khoaûng ba chuïc. Vaø cöù theá xuoáng laàn
cho tôùi nhöõng ngöôøi ít vai veá quan troïng.
Soá
nöõ hieám hoi coøn laïi daønh cho nhöõng anh chaøng da ñoû maø ñònh cheá giöõ
keït anh ta trong theá gaàn nhö ñoäc thaân, khieán coù luùc anh ta phaûi laøm
lieàu phaù luaät, maø keát quaû laø hình phaït heát söùc nghieâm khaéc. Keû naøo xaâm phaïm ñeán phuï nöõ cuûa Atahualpa thì anh ta, vôï,
con, thaân thuoäc, ñaày tôù, daân trong laøng, cuøng toaøn theå caùc phaùp sö
trong vuøng seõ bò tru dieät.
Haäu quaû laø Atahualpa
vaø caùc haøo muïc cuûa oâng ta, theo caùch ta hieåu
vôùi nhau, laø cha cuûa phaàn lôùn nhöõng ngöôøi thuoäc theá heä keá
tieáp. Hoï ñaõ loaïi moät caùch coù heä
thoáng nhöõng keû keùm may maén ra khoûi kho taøng gien (gene) cuûa daân
Incas. Daân Incas phaàn lôùn laø con
cuûa nhöõng keû quyeàn theá.
Trong vöông quoác
Moái
töông quan giöõa sex vaø quyeàn löïc coù caû moät lòch söû laâu daøi.
Loaøi ngöôøi laø moät loaøi thuù
Gioáng
ngöôøi laø moät chuûng loaïi chòu söï tieán hoaù nhö baát kyø sinh vaät naøo. Vaø cuoäc caùch maïng xaûy ra trong voøng hai
chuïc naêm nay qua caùch nhìn cuûa nhöõng nhaø khoa hoïc veà söï tieán hoaù ñaõ
coù nhöõng taùc ñoäng nhaát ñònh ñoái vôùi loaøi ngöôøi. Ñeán luùc naøy ta coù theå
noùi goïn laø tieán hoaù coù nhieàu phaàn dieãn ra trong quaù trình truyeàn
sinh cuûa nhöõng keû thích nghi nhaát, hôn laø do söï soáng coøn cuûa nhöõng
keû aáy. Moïi sinh vaät treân
traùi ñaát naøy laø saûn phaåm cuûa moät loaït nhöõng cuoäc tranh chaáp ñaày
söû tính giöõa nhöõng kyù sinh vaø chuû theå, giöõa caùc gien naøy vôùi gien
khaùc, giöõa caùc thaønh vieân cuûa cuøng moät chuûng loaïi, giöõa nhöõng keû
cuøng moät phaùi tính trong caïnh tranh vôùi nhöõng keû cuøng phaùi tính
khaùc. Nhöõng traän chieán nhö vaäy bao
goàm caû chieán tranh taâm lyù, nhaèm loâi keùo vaø khai thaùc nhöõng thaønh
vieân khaùc cuûa chuûng loaïi; ta chöa töøng
thaáy coù keû thaéng vì söï thaønh coâng trong moät theá heä chæ coù theå cho
thaáy moät baûo ñaûm keû thuø cuûa theá heä keá tieáp seõ tìm caùch thích nghi
vôùi cuoäc chieán cam go hôn.
Ñôøi soáng chaúng qua chæ laø nhöõng cuoäc chaïy ñua ‘
daõ traøng xe caùt’: keû naøo cuõng caém ñaàu chaïy cho tôùi möùc ñeán,
maø möùc ñeán laïi chæ laø möùc khôûi haønh cuûa moät cuoäc ñua môùi.
Nôi ñaây ta baét ñaàu tuaân theo
caùi logic cuûa nhöõng luaän cöù naøy taän trung taâm cuûa ñoäng thaùi
con ngöôøi. Nhöõng ai khoâng ñoàng yù
vôùi luaän ñieåm naøy thöôøng ñöa ra hai laäp luaän: (1) nôi gioáng ngöôøi ,
haønh vi laø taäp tính, vaø chaúng coù ñieàu gì laø nhieân tính caû;(2) hoaëc
giaû nhieân tính laø haønh vi cöùng ngaéc, khoâng uyeån chuyeån, maø gioáng
ngöôøi laø gioáng heát söùc uyeån chuyeån.
Luaän cöù tröôùc laø moät luaän cöù quaù ñaùng, luaän
cöù sau sai. Moät
ngöôøi bieát ñeán duïc voïng khoâng phaûi vì gaõ hoïc ñöôïc ôû nôi cha haén;
hoï cuõng khoâng caûm thaáy ñoùi hoaëc giaän döõ vì ñöôïc daäy doã nhö theá. Ñoù laø baûn tính töï nhieân cuûa con
ngöôøi. Ta thuï baåm tieàm naêng trieån
nôû nhöõng duïc voïng, giaän hôøn, ñoùi khaùt.
Ta hoïc caùch höôùng caùi ñoùi cuûa ta veà nhöõng chieác ‘hamburgers’,
böïc doïc vôùi nhöõng chuyeán xe ñeán treã, vaø theøm
thuoàng ñoái töôïng maø ta raát yeâu. Vaø nhö theá ta ñaõ ‘ñoåi’ nhieân tính cuûa ta. Nhöõng khuynh höôùng taäp
tính thaåm nhaäp vaøo moïi vieâïc ta laøm, vaø chuùng raát uyeån chuyeån. Khoâng coù vieäc phaùt
trieån taäp tính maø khoâng coù nhieân tính. Noùi khaùc ñi thì cuõng chaúng khaùc baûo
raèng dieän tích cuûa moät maët baèng laø do chieàu daøi cuûa noù xaùc ñònh,
vaø chieàu roäng chaúng can döï chi vaøo ñoù caû. Moïi haønh vi
cuûa ta laø saûn phaåm cuûa baûn naêng ñöôïc reøn qua kinh nghieäm.
Cho ñeán nhöõng naêm gaàn ñaây, phaàn lôùn nhöõng nhaø
nhaân chuûng hoïc
cuõng nhö nhöõng nhaø khoa hoïc xaõ hoäi vaãn coøn gaén boù vôùi
loái nhìn cho raèng tieán hoaù chaúng ñaùng ñeå maát coâng nhaéc tôùi. Cô theå gioáng ngöôøi laø saûn phaåm cuûa saøng loïc töï nhieân;
nhöng trí töôûng cuõng nhö haønh vi cuûa hoï laø saûn phaåm cuûa “ vaên hoaù”,
vaø vaên hoaù khoâng phaûn aûnh baûn chaát töï nhieân cuûa gioáng ngöôøi, maø
laø ngöôïc laïi. Ñieàu naøy khieán
nhöõng nhaø khoa hoïc xaõ hoäi chæ giôùi haïn nhöõng ñieàu tra cuûa hoï veà
nhöõng dò bieät giöõa nhöõng neàn vaên hoaù vaø giöõa nhöõng caù nhaân – vaø
noùi quaù veà nhöõng dò bieät aáy.
Nhöng vôùi Matt Ridley nhöõng ñieàu gaây thích thuù cho
oâng veà con ngöôøi laïi laø nhöõng gì gioáng nhau, nhö: ngöõ phaùp, ñaúng
traät trong xaõ hoäi, tình aùi laõng maïn, ghen tuoâng, vaø nhöõng moái daây
giöõ ngöôøi ta beàn laâu vôùi nhau ( “ hoân nhaân”
chaúng haïn) . Ñoù chính laø nhöõng baûn
naêng coù theå thuaàn hoaù raát ñaëc bieät ñoái vôùi gioáng loaøi chuùng ta vaø
cuõng laø saûn phaåm cuûa tieán hoaù nhö maét, muõi, tai,
hoïng.
Chuyeän Hoân Nhaân
Vôùi ñaøn oâng, phuï nöõ
laø nhöõng coã xe chuyeân chôû nhöõng ‘gien’ cuûa hoï
qua theá heä keá tieáp. Ñoái vôùi ñaøn
baø, ñaøn oâng laø nguoàn chaát soáng sung maõn ( tinh
truøng) coù theå bieán tröùng cuûa hoï thaønh phoâi sinh. Phaùi naøy laø nguoàn höùng khôûi cuûa coâng
vieäc truy tìm cuûa
phaùi kia. Caâu hoûi
laø, baèng caùch naøo?
Coù moät caùch ta coù theå khai thaùc phaùi kia laø tieáp caän caøng
nhieàu ngöôøi caøng toát, thuyeát phuïc hoï ‘caëp’ vôùi ta, roài sau ñoù quaát
ngöïa truy phong .
Ñoái cöïc cuûa loái treân laø tìm moät baïn tình vaø cuøng chia xeû
traùch nhieäm nuoâi döôõng con caùi nhö nhöõng con haûi aâu bieån baéc ( albatross) vaãn laøm. Caùc gioáng loaøi ñeàu ôû vaøo moät khoaûng
naøo ñoù trong taàm aáy,
tuøy theo caù tính rieâng cuûa moãi loaøi trong “ heä thoáng caëp
baïn” (mating system). Gioáng ngöôøi chuùng ta ôû vaøo khoaûng naøo?
Coù naêm caùch ta coù theå thaáy. Caùch ñaàu tieân laø
nghieân cöùu nhöõng ngöôøi ñöông thôøi vaø moâ taû caùch thöùc hoï ‘caëp’ (mating)
vôùi nhau. Caâu
traû lôøi thöôøng laø hoân nhaân ñôn theâ. Caùch thöù nhì laø nhìn vaøo lòch söû nhaân
loaïi vaø thaàn linh trong quaù khöù cuûa chuùng ta coi xem nhöõng saép ñaët
tính duïc naøo
laø ñaëc tröng cho gioáng loaøi cuûa chuùng ta.
Nhöng lòch söû laïi chæ cho thaáy moät baøi hoïc loãi thôøi: saép ñaët
thöôøng thaáy nôi loaøi ngöôøi laø boïn ñaøn oâng thöøa tieàn, nhieàu quyeàn
thöôøng giöõ rieät noâ tì trong cung caám.
Caùch thöù ba laø nhìn vaøo nhöõng ngöôøi soáng trong
nhöõng xaõ hoäi ñôn giaûn vôùi trình ñoä kyõ thuaät Thôøi Ñoà Ñaù vaø phoûng
ñònh raèng hoï soáng nhö toå tieân chuùng ta caùch nay möôøi thieân nieân kyû. Hoï thöôøng rôi vaøo hai thaùi cöïc: ít ña
theâ hôn so vôùi ngöôøi thuoäc nhöõng neàn vaên minh sôùm suûa cuûa nhaân
loaïi, vaø keùm phaàn ñôn theâ so vôùi ngöôøi trong thôøi hieän ñaïi. Kyõ thuaät thöù tö laø nhìn vaøo nhöõng
chuûng loaïi raát gaàn vôùi ta: nhöõng linh tröôûng (apes) vaø laøm so
saùnh giöõa haønh vi cuõng nhö giaûi phaãu giöõa ta
vôùi chuùng. Caâu traû lôøi laø tinh
hoaøn cuûa gioáng ngöôøi khoâng ñuû lôùn cho moät heä thoáng chung chaï nhö nôi
boïn khæ ñoät, vaø taïng ngöôøi cuõng khoâng lôùn nhö ñöôøi öôi ñeå cai quaûn
heä thoáng cung caám nhö gioáng naøy ( coù moät lieân
heä cöùng raén giöõa cung caám ña theâ nôi moät chuûng loaïi vaø söï khaùc
bieät veà theå taïng giöaõ gioáng ñöïc vaø gioáng caùi trong chuûng loaïi
aáy). Gioáng ngöôøi chuùng ta khoâng
quaù thieáu tính xaõ hoäi vaø phaûi ñieàu chænh loøng trung trinh nhö nhöõng
con vöôïn (gibbon) ñôn theâ. Chuùng ta ôû vaøo giöõa khoaûng aáy. Phöông phaùp thöù naêm
laø so saùnh con ngöôøi vôùi caùc loaøi thuù khaùc cuøng chia nhöõng thoùi quen
giao tieáp xaõ hoäi cao nhö chuùng ta: nhöõng ñaøn chim, khæ, vaø caù heo. Nhö chuùng ta seõ thaáy sau
ñaây, baøi hoïc maø chuùng daïy cho chuùng ta laø chuùng ta ñaõ ñöôïc phaùc
thaûo thaønh moät heä thoáng ñôn theâ bò naïn ngoaïi tình hoaønh haønh.
Nhöng
ít ra thì ta cuõng coù theå loaïi ra ngoaøi moät vaøi tröôøng hôïp. Coù nhöõng ñieàu rieâng cho gioáng loaøi cuûa chuùng ta nhö vieäc
hình thaønh moái giao keát laâu daøi giöõa nhöõng ngöôøi chia xeû aùi duïc cho
nhau, ngay khi hoï laø nhöõng keû ña theâ. Chuùng ta khoâng gioáng nhöõng con gaø goâ
maø nhöõng cuoäc hoân phoái chæ keùo daøi vaøi phuùt. Chuùng ta cuõng khoâng
laø loaøi ña phu, nhö loaøi chim cao caúng nhieät ñôùi jacana ( hoï Jacanidae)
maø nhöõng con maùi döõ daèn khoáng cheá nhöõng ‘cung caám’ goàm toaøn nhöõng
con ñöïc deã baûo. Chæ coù moät heä ña
phu thaät söï treân haønh tinh cuûa chuùng ta, maø ta coù theå thaáy ôû Taây
Taïng, goàm nhöõng phuï nöõ laáy hai anh em, hoaëc nhieàu anh em cuøng luùc vaø
cuøng chung soáng döôùi moät maùi gia ñình coù söùc soáng veà maët kinh teá
treân vuøng ñaát khaéc nghieät trong khi ñaøn oâng chaên caùc baày boø (yaks ) ñeå nuoâi soáng phuï nöõ. Tham voïng cuûa oâng choàng beù ( ñoái laïi vôùi vôï beù) laø rôøi boû toå aám aáy vaø coù
vôï rieâng cuûa mình, vì vaäy cheá ñoä ña phu roõ raøng laø keát quaû toát vaøo
baäc nhì ñoái vôùi anh ta. Chuùng ta cuõng khoâng gioáng nhöõng con chim
coå ñoû (robin) hay vöôïn laø nhöõng loaøi thuù maø ñiaï vöïc ñoái vôùi
chuùng heát söùc quan troïng. Moãi caëp ñoäc chieám vaø baûo veä suoát ñôøi khu vöïc sinh cö cuûa
chuùng. Chuùng ta laøm haøng
raøo, nhöng nhaø cuûa chuùng ta coù khi ta cuõng chia cho nhöõng ngöôøi thueâ
möôùn; vaø phaàn lôùn ñôøi ta, ta cuøng soáng vôùi nhöõng ngöôøi khaùc treân
nhöõng vuøng ñòa baøn chung khi cuøng laøm vieäc, mua
saém, du lòch hay giaûi trí. Gioáng ngöôøi soáng thaønh nhoùm.
Ta ñaõ thaáy laø phaàn
lôùn loaøi ngöôøi hieän nay ñang soáng trong nhöõng xaõ hoäi ñôn theâ, nhöng
ñieàu naøy chæ cho thaáy ñoù laø keát quaû cuûa daân chuû maø ra, khoâng phaûi
laø ñieàu maø baûn chaát con ngöôøi tìm ñeán.
Ta cöù thöû nôùi loûng nhöõng luaät caám ña theâ, vaø ta seõ thaáy haäu
quaû ngay töùc thì.
KHI
GIOÁNG ÑÖÏC LAØM QUYEÁT ÑÒNH VAØ GIOÁNG CAÙI VE VAÕN
Cho tôùi môùi ñaây thoâi
nhieàu nhaø theo thuyeát tieán hoaù ñaõ coù caùi nhìn
khaù laø ñôn giaûn veà nhöõng heä thoáng phoái gioáng döïa treân nhöõng dò
bieät caên baûn giöõa nam vaø nöõ. Neáu
nhöõng keû quyeàn theá cöù theo loái cuûa hoï thì
khoâng chöøng phuï nöõ heát thaûy seõ soáng trong nhöõng cung caám nhö baày
haûi caåu; maø ñieàu naøy laø baøi hoïc chaéc chaén cuûa lòch söû. Neáu ñaøn baø coù caùch cuûa hoï thì ñaøn
oâng haún seõ trung thaønh chaúng khaùc nhöõng con haûi aâu bieån baéc.
Daãu raèng nhöõng
nghieân cöùu ñaõ thay ñoåi giaû ñònh naøy, thì cuõng coøn moät söï thaät laø
gioáng ñöïc thöôøng laø nhöõng keû quyeán ruõ phaùi kia
vaø gioáng caùi laø nhöõng keû chòu söï quyeán ruõ aáy. Nhaân loaïi cuøng chia caùi hình aûnh nhöõng
con ñöïc maïnh meõ, ña theâ vaø nhöõng con caùi trung thaønh, beõn leõn vôùi
khoaûng 99 phaàn traêm caùc ñoäng vaät treân theá giôùi naøy, keå caû caùc con
töông caän vôùi gioáng ngöôøi chuùng ta: nhöõng linh tröôûng caáp cao (apes).
Ta thöû xem tröôøng hôïp
caàu hoân. Ngay trong
nhöõng xaõ hoäi raát möïc phoùng khoaùng cuûa ngöôøi Phöông Taây, ta cuõng
thaáy thöôøng laø ngöôøi nam ñöa ñeà nghò hoûi vôï vaø ngöôøi nöõ sau ñoù seõ
traû lôøi. Thaät söï ta thaáy
ñaøn oâng coù maøn quì goái caàu hoân nhöng hoï “baøn baïc” bình ñaúng vôùi
baïn-gaùi cuûa hoï, vaø hoï vaãn luoân
laø ngöôøi ñöa ñeà nghò ra tröôùc. Trong vaán ñeà loâi cuoán phuï nöõ, ñaøn oâng cuõng ñi böôùc ñaàu. Phuï nöõ cuõng coù theå
taùn tröôùc nhöng ngöôøi chuïp baét cô hoäi vaãn laø anh ñaøn oâng.
Sao
laïi coù chuyeän nhö vaäy? Nhöõng nhaø xaõ hoäi hoïc seõ baûo raèng ñoù
laø vì ngöôøi ta ñaõ bò ñieàu kieän hoaù ( y nhö choù chaûy nöôùc daõi trong
nhöõng thí nghieäm cuûa Pavlov), vaø hoï cuõng coù phaàn ñuùng. Nhöng caâu traû lôøi nhö theá chöa ñuû vì
trong moät thí nghieäm lôùn lao veà con ngöôøi ñöôïc goïi laø nhöõng thí
nghieäm cuûa thaäp nieân 1960 veà ñieàu kieän hoaù , nhieàu khiaù caïnh cuûa
ñieàu kieän hoaù ñaõ bò baùc khöôùc , nhöng maãu möïc (pattern) vaãn soáng coøn. Ngoaøi ra, vieäc ñieàu
kieän hoaù chæ cuûng coá baûn naêng hôn laø gaït noù qua moät beân. Qua
moät nghieân cöùu cuûa Robert Trivers vaøo naêm 1972 nhöõng nhaø sinh hoïc ñaõ
tìm ra moät giaûi thích thoaû ñaùng taïi sao nhöõng thuù ñöïc laø nhöõng keû
ñeo ñuoåi dai daúng hôn gioáng caùi vaø taïi sao laïi coù nhöõng bieät
leä. Coù leõ khoâng coù lyù do gì ñeå ta
khoâng aùp duïng giaûi thích naøy vaøo gioáng ngöôøi. Phaùi naøo phaûi daønh nhieàu coâng söùc ñaàu
tö nhieàu nhaát trong vieäc saùng taïo vaø nuoâi döôõng con, laø phaùi ‘ñöôïc’
ít nhaát trong
baát kyø cuoäc phoái gioáng theâm vaøo naøo khaùc. Moät con coâng ñöïc taëng cho moät chò coâng
maùi moät chuùt aân hueä: chæ moät ít tinh dòch maø thoâi. Noù chaúng phaûi canh
chöøng nhöõng con coâng ñöïc khaùc xaùp laïi gaàn con maùi aáy, cho con maùi
aên, baûo veä nguoàn thöïc phaåm cho con maùi, giuùp con maùi aáp tröùng, nuoâi
con. Taát caû nhöõng vieäc aáy
chæ mình con maùi phaûi laøm. Do vaäy
phoái gioáng vôùi con ñöïc
laø moät thöông löôïng baát bình ñaúng. Con maùi ñem ñeán moät höùa
heïn trong noã löïc voâ bôø cuûa noù laø khieán tinh truøng cuûa con ñöïc
thaønh nhöõng con coâng môùi; coøn con ñöïc chæ ñem laïi tí chuùt ñoùng goùp. Con maùi coù theå choïn baát kyø con ñöïc
naøo maø noù öng vaø khoâng caàn choïn theâm con naøo khaùc. Noùi cho goïn chaøng coâng ta chaúng maát
maùt gì vaø ‘ñöôïc’ khaù nhieàu khi phoái gioáng vôùi baát cöù con maùi naøo
xaùp laïi gaàn noù; coøn con maùi vöøa maát thôøi gian, vöøa maát naêng löïc
cho moät cuù ‘ñöôïc cuoäc’ phuø vaân. Moãi laàn coâng ñöïc guø moät chò maùi môùi, haén truùng soá vì chò
maùi ñaõ doàn moïi coâng söùc cho luõ con cuûa gaõ. Moãi laàn chò maùi guø moät anh ñöïc, chò ta
chæ ñöôïc theâm coù chuùt tí tinh dòch, maø coù leõ chò ta khoâng thaät caàn tôùi. Khoâng ngaïc nhieân gì khi gaõ ñöïc
thích phoái gioáng nhieàu laàn, coøn chò maùi chæ ñeå yù tôùi phaåm chaát maø
thoâi.
Treân bình dieän con
ngöôøi ta coù theå baûo laø ñaøn oâng coù theå coù theâm ñöùa con khaùc baát
cöù khi naøo anh ta ‘caëp’ vôùi moät phuï nöõ khaùc, trong khi ñoù phuï nöõ chæ
coù theå mang thai moät laàn vôùi moät ngöôøi ñaøn
oâng vaøo moät luùc naøo ñoù maø thoâi.
Ta daùm caù laø Casanova ñaõ ñeå laïi nhieàu haäu dueä cho haäu theá hôn
Con-ñieám-thaønh-Babylon raát nhieàu ( Whore of
Babylon). Söï baát caân xöùng caên baûn naøy giöõa caùc phaùi
tính coù lieân quan ñeán söï sai bieät giöõa tinh truøng vaø tröùng.
Vaøo naêm 1948 moät khoa hoïc gia ngöôøi Anh laø A.J. Bateman ñaõ cho loaïi
ruoài traùi caây phoái gioáng töï do.
OÂng ta nhaän thaáy laø nhöõng con ruoài caùi thaønh coâng nhaát ( phoái
gioáng raát nhieàu laàn) cuõng chaúng sanh soâi naûy nôû hôn gì nhöõng con ít
thaønh coâng hôn, nhöng nhöõng con ñöïc xuaát saéc thì soá laàn giao phoái hôn
haún nhöõng con ñöïc keùm coûi.
Söï baát quaân bình naøy
ñaõ ñöôïc cuûng coá raát maïnh qua tieán hoaù trong vieäc gioáng caùi chaêm
soùc con caùi, maø roõ reät laø leân tôùi toät ñænh nôi loaøi coù vuù. Moät con caùi thuoäc loaøi coù vuù ñeû con sô sinh to lôùn – con sô
sinh ñaõ naèm trong buïng meï moät thôøi gian daøi; trong khi ñoù ñeå trôû
thaønh cha, con ñöïc chæ caàn vaøi giaây (!!!). Phuï nöõ khoâng theå taêng
boäi soá con baèng caùch taêng theâm soá laàn giao phoái; ñaøn oâng thì khaùc. Vaø qui luaät aùp duïng cho
loaøi ruoài traùi caây vaãn duøng ñöôïc cho tröôøng hôïp ngöôøi. Chaúng haïn ñaøn oâng hai vôï coù nhieàu
phaàn nhieàu con hôn laø phuï nöõ hai ñôøi choàng.
Baát trung vaø ngheà ñieám laø nhöõng
tröôøng hôïp ñaëc bieät ña theâ khi khoâng coù sôïi daây hoân nhaân raøng buoäc
giöõa caùc beân. Ñieàu naøy ñaët vôï cuûa ngöôøi ñaøn oâng vaø ngöôøi
tình cuûa haén ta vaøo nhöõng phaïm truø (xaõ hoäi) khaùc nhau coù quan heä
ñeán möùc ñaàu tö maø gaõ ñaøn oâng daønh cho nhöõng ñöùa con cuûa mình. Ñaøn oâng coù ñuû löïc saép
xeáp coâng aên chuyeän laøm, daønh thôøi gian vaø tieàn baïc ñeå hoã trôï hai
gia ñình coù nhieàu phaàn laø vöøa phaûi giaøu coù, maø cuõng laø loaïi ñaøn
oâng hieám coù.
PHAÙI
TROÏNG NÖÕ va` PHALAROPES
Qui luaät cho raèng
vieäc chaêm soùc, nuoâi naáng con caùi qui ñònh heä ña theâ (hay ña phu) ta coù
theå thöû nghieäm trôû laïi baèng caùch nhìn vaøo nhöõng tröôøng hôïp ngoaïi
tröø. Nôi nhöõng con haûi maõ (sea
horses) con caùi coù moät loaïi ‘döông cuï’ (penis) maø noù duøng
ñeå bôm tröùng vaøo ngöôøi con ñöïc, vaø nhö theá ñaûo ngöôïc phöông phaùp
phoái gioáng ta thöôøng thaáy. Tröùng
phaùt trieån trong thaân con ñöïc, vaø theo nhö lyù
thuyeát ñaõ döï ñoaùn, thì chính con caùi ñaõ ve vaõn con ñöïc. Trong loaøi chim coù khoaûng ba chuïc gioáng
ña phu, maø nhöõng con phalaropes vaø jacanas
laø nhöõng thí duï ñöôïc bieát ñeán nhieàu nhaát. Con caùi hung haêng, to lôùn,
vaïm vôõ ve vaõn con ñöïc nhoû con, xueà xoaø.
Roài chính con ñöïc aáp tröùng vaø nuoâi con.
Nhöõng con phalaropes vaø
nhöõng gioáng ‘caùi-guø-ñöïc’ khaùc laø nhöõng bieät leä chöùng toû luaät taéc
naøy. Nhöõng nhaø nghieân cöùu ñaõ töøng
thaáy nguyeân baøy maùi guø phalaropes baùm
rieát moät con ñöïc khieán chaøng ta muoán cheát ngoäp. Sao laïi coù chuyeän laï
vaäy? Vì nhöõng chaøng ñöïc ngoài
yeân treân ñoáng tröùng cuûa caùc naøng, nhöõng naøng phaloropes heát chuyeän laøm naøy khoâng coøn
vieäc gì khaùc hôn laø tìm caùch ‘caëp’ theâm nöõa. Khi gioáng ñöïc daønh nhieàu thôøi gian vaø
söùc löïc chaêm soùc baày con thì phaùi kia seõ laø
phaùi naûy ra saùng kieán ñi ve vaõn – vaø ngöôïc laïi.
Nôi gioáng ngöôøi, söï baát caân xöùng ñaõ ñuû roõ: chín
thaùng mang naëng ñeû ñau so vôùi ‘naêm phuùt’(?!) huy hoaøng thoaùng
qua. Neáu chính söï quaân bình cuûa
nhöõng noã löïc chaêm soùc con caùi xaùc ñònh vai troø cuûa phaùi tính naøo
trong vieäc ve vaõn phaùi kia thì ta haún khoâng coøn
ngaïc nhieân laø taïi sao ñaøn oâng laïi thöôøng laøm chuyeän naøy hôn phaùi
nöõ. Ñieàu naøy cuõng
cho thaáy laø ôû nhöõng xaõ hoäi maø tính ña theâ cao, noù cuõng laø bieåu
töôïng cuûa chieán thaéng vinh quang cuûa nam giôùi, vaø ñôn theâ laø bieåu
töôïng cuûa nieàm quang vinh cuûa nöõ giôùi. Nhöng xem chöøng ta ñaõ
traät ñöôøng. Xaõ
hoäi ña theâ thaät ra chæ ñaïi dieän cho vinh quang cuûa moät hay moät ít
ngöôøi so vôùi soá ñoâng nam giôùi trong nhöõng xaõ hoäi aáy. ÔÛ nhöõng xaõ hoäi ña theâ
naêng neà kieåu aáy thì phaàn lôùn ñaøn oâng phaûi ôû giaù.
Trong baát kyø tröôøng hôïp naøo, ta khoâng theå ruùt ra
ñöôïc baát cöù keát luaän ñaïo ñöùc naøo do tieán hoaù ñem laïi. Söï baát quaân bình trong nhöõng noã löïc tính duïc tieàn sinh saûn
(prenatal) giöõa caùc phaùi laø moät thöïc taïi cuûa cuoäc soáng, khoâng
phaûi laø moät cuoäc cöôõng daâm ñaïo ñöùc. Noù laø “töï nhieân”. Laø con ngöôøi, ta raát deã bò caùm doã bôûi
boái caûnh tieán hoaù aáy vì noù nhö muoán ‘ xaùc minh’ moät thieân kieán
nghieâng veà phiaù bay böôùm, ña tình cuûa gioáng ñöïc, hoaëc ta khöôùc töø noù
vì noù haøm chöùa nhöõng aùp löïc ñoøi quyeàn bình ñaúng giöõa hai phaùi. Thaät ra noù chaúng thieân
beân naøo caû. Tuyeät
ñoái noù khoâng noùi phiaù naøo ñuùng, sai. Theo Matt Ridley,
oâng ta ñaõ noùi roõ laø oâng ta khoâng ñöùng vaøo phe naøo. OÂng chæ coá tìm caùch giaûi thích baûn chaát
con ngöôøi. Haønh vi gieát
ngöôøi (murder) laø “ töï nhieân” hieåu theo
nghiaõ laø caùc con töông caän vôùi gioáng ngöôøi thöôøng haønh ñoäng nhö theá,
maø hình nhö toå tieân xa xöa cuûa chuùng ta cuõng ñaõ haønh ñoäng nhö
theá. Thieân kieán, haän thuø,
baïo nghòch, taøn aùc – taát caû ñeàu ít nhieàu laø moät phaàn cuûa nhieân tính
nôi gioáng ngöôøi, vaø coù theå chuyeån hoaù baèng nhöõng taäp tính ñuùng ñaén. Nhieân tính khoâng phaûi
laø khoâng uyeån chuyeån maø laø coù theå reøn luyeän ñöôïc. Hôn theá ñieàu töï nhieân
nhaát trong taát caû nhöõng ñieàu veà tieán hoaù laø moät vaøi tính töï nhieân
seõ bò ñoái ñaàu bôûi nhöõng tính töï nhieân khaùc. Tieán hoaù khoâng daãn ta
tôùi Khoâng Töôûng (Utopia). Noù
ñöa tôùi vuøng ñaát maø ñieàu toát nhaát cho keû naøy coù theå laø ñieàu toài
teä nhaát cho keû khaùc, ñieàu toát nhaát cho phuï nöõ naøy cuõng coù theå laø
ñieàu toài teä nhaát cho ngöôøi ñaøn oâng kia. Keû naøy hoaëc ngöôøi kia bò buoäc phaûi chòu
moät soá phaän “ khoâng ñöôïc töï nhieân”.
(heát
baøi moät)
Saàu
Ñoâng