|
|
||
|
Chæ daån caùch
download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
BAÛN CHAÁT ÑAØN OÂNG
Saàu Ñoâng
(theo Matt Ridley, trong “ the Red
Queen – sex and evolution of human behaviour”- phaàn hai )
·
Neáu khoâng coù ñaøn baø, tieàn baïc treân theá giôùi naøy chaúng
nghóa lyù gì -
Aristotle Onassis
·
Quyeàn löïc laø loaïi thuoác kích duïc raát maïnh – Henry Kissinger
Nhöõng
hoaøng ñeá ñaày duïc tính
Vaøo
nhöõng naêm cuoái 1970 moät nhaø nhaân chuûng hoïc ôû California, Mildred
Dickemann ñaõ quyeát ñònh aùp duïng moät vaøi yù töôûng cuûa Darwin vaøo vaên
hoaù vaø lòch söû loaøi ngöôøi. Baø ñôn
giaûn chæ muoán xem coi caùc loaïi tieân ñoaùn maø nhöõng nhaø theo thuyeát tieán hoaù nhìn veà nhöõng loaøi thuù khaùc
lieäu coù theå aùp duïng ñöôïc vaøo gioáng ngöôøi. Ñieàu maø baø thaáy laø nhöõng xaõ hoäi raát
möïc phaân bieät ñaúng traät vaøo sô kyø cuûa lòch söû, con ngöôøi hình nhö cö
xöû ñuùng nhö ta mong ñôïi neáu ta bieát muïc ñích cuûa hoï treân haønh tinh
naøy laø ñeå laïi haäu dueä caøng nhieàu caøng toát. Noùi caùch khaùc, ñaøn oâng
coù khuynh höôùng ña theâ, trong khi phuï nöõ tìm caùch keát hoân vôùi nhöõng
ngöôøi thuoäc taàng lôùp coù vai veá.
Dickemann coøn theâm laø moät soá nhöõng taäp quaùn vaên hoaù – cuûa
hoài moân, naïn gieát treû gaùi, naïn thieán thieáu nöõ ñeå baûo ñaûm an toaøn trinh tieát cuûa hoï – laø phuø hôïp vôùi maãu möïc
aáy. Chaúng haïn ôû
AÁn Ñoä, nhöõng giai caáp treân thöôøng gieát treû gaùi nhieàu hôn nhöõng
ngöôøi thuoäc giai caáp döôùi vì ít coù cô hoäi ñöa con gaùi vaøo nhöõng giai
caáp cao hôn. Noùi
khaùc ñi, ‘caëp’ (mating) vôùi nhau laø moät ñoåi chaùc giöõa quyeàn
löïc phaùi nam vaø nhöõng phöông tieän daønh cho khaû naêng taùi taïo cuûa
phaùi nöõ.
Cuøng luùc vôùi nhöõng nghieân cöùu
cuûa Dickemann, John Hartung cuûa Ñaïi Hoïc Harvard baét ñaàu nhìn vaøo nhöõng
maãu möïc thöøa keá. OÂng ta giaû
thuyeát raèng ngöôøi giaøu coù trong moät xaõ hoäi ña theâ thöôøng coù khuynh
höôùng ñeå tieàn cuûa cuûa hoï cho con trai hôn laø cho con gaùi vì moät ñöùa
con trai giaøu coù coù theå cho nhieàu chaùu hôn laø ñöùa con gaùi giaøu
coù. Lyù do laø vì con trai coù theå
laáy naêm, baûy vôï, trong khi con gaùi khoù coù theå coù nhieàu con duø laáy
nhieàu choàng. Do ñoù xaõ hoäi caøng ña
theâ, thì söï thöøa höôûng trong caùc xaõ hoäi aáy ngaøy caøng thieân veà phiaù
ñaøn oâng. Moät khaûo saùt boán traêm xaõ hoäi khaùc nhau tìm
ra nhöõng hoã trôï aùp ñaûo cho giaû thuyeát cuûa Hartung.
Dó nhieân ñieàu naøy chaúng chöùng toû chuyeän gì. Coù
theå ñoù laø truøng hôïp ngaãu nhieân trong laäp luaän cuûa nhöõng ngöôøi theo thuyeát tieán hoaù
döï ñoaùn vieäc phaûi xaûy ra. ÔÛ ñaây
ta cuõng thaän troïng nhaéc laïi chuyeän maø nhöõng nhaø khoa hoïc thöôøng hay
keå cho nhau nghe veà vieäc coù ngöôøi caét nhöõng caúng cuûa con boï cheùt ñeå
traéc nghieäm lyù thuyeát cuûa oâng ta raèng nhöõng caùi tai cuûa boï cheùt
naèm ôû caúng chaân cuûa chuùng. Roài
oâng ta baûo con boï cheùt haõy nhaåy leân, nhöng noù khoâng chòu nhaåy; oâng ta keát luaän laø oâng ta ñuùng: con
boï chaúng nghe thaáy gì .
Tuy nhieân nhöõng ngöôøi theo
thuyeát
Nhöng khi baø xem xeùt laïi lòch söû
baø ñaâm ra ngôõ ngaøng. Tieân ñoaùn giaûn ñôn cuûa
baø veà vieäc söû duïng quyeàn löïc trong thaønh coâng tính duïc roõ reät laø
ñöôïc laäp ñi laäp laïi nhieàu laàn. Chæ ôû Phöông Taây chuyeän
naøy môùi khoâng thaønh coâng trong moät vaøi theá kyû nay maø thoâi. Maø khoâng phaûi chæ nhö
vaäy, trong phaàn lôùn nhöõng xaõ hoäi ña theâ coù nguyeân nhöõng cô cheá ñöôïc
laäp ra moät caùch tæ mæ nhaèm baûo ñaûm vieäc moät keû ña theâ nhieàu quyeàn
löïc ñeå laïi nhöõng keû noái doõi cuõng ña theâ nhö caùc tieân ñeá cuûa hoï.
Saùu neàn “ vaên minh” sôùm suûa vaø ñoäc laäp cuûa nhaân
loaïi laø Babylon, Ai Caäp, Aán Ñoä, Trung Hoa, Aztec, vaø Inca ñaùng chuù yù
ôû vieäc taäp trung quyeàn bính hôn laø ôû tính caùch daân söï cuûa
chuùng. Taát caû ñeàu do moät ngöôøi cai trò, maø quyeàn löïc laø ñoäc chuyeân vaø tuyeät
ñoái. Nhöõng ngöôøi aáy laø nhöõng baïo
chuùa, hieåu theo nghiaõ hoï coù theå gieát baát cöù
thaàn daân naøo döôùi quyeàn cuûa hoï maø khoâng sôï bò traû ñuõa. Khoâng coù bieät leä, vieäc taäp trung
quyeàn bính lôùn lao luoân ñi keøm vôùi naêng xuaát
tình duïc gheâ gôùm. Vua xöù Babylon Hammurabi coù haøng ngaøn ‘baø vôï ’ noâ leä döôùi tröôùng.
Hoaøng ñeá ai caäp (pharaoh) Akhenaten ‘xaøi’
ñeán 317 baø phi vaø haøng traêm noâ tì. Keû naém
quyeàn Montezuma ôû Aztec höôûng ñeán 4,000 cung nhaân. Hoaøng ñeá aán ñoä Udayama
giöõ trong cung caám möôøi saùu ngaøn tì thieáp. Caùc hoaøng ñeá trung hoa
ta ñaõ bieát khaù roõ. Vua Atahualpa Inca nhö ta cuõng ñaõ thaáy giöõ trinh nöõ khaép nôi
trong vöông quoác.
Khoâng chæ saùu hoaøng ñeá neâu treân,
maø ngay caû nhöõng tieân ñeá cuõng nhö nhöõng keû noái doõi cuûa hoï ñeàu coù
nhöõng cung caám roäng lôùn; hoï ñeàu duøng nhöõng kyõ thuaät töông töï ñeå
tuyeån vaø giaùm saùt cung nhaân.
Hoï tuyeån nöõ nhaân ( thöôøng laø tröôùc tuoåi
daäy thì), giöõ trong nhöõng laâu ñaøi khoù loøng troán thoaùt ñöôïc, duøng
hoaïn quan canh giöõ, baét hoï haàu haï vaø duøng hoï nuoâi con cuûa hoaøng
ñeá. Nhöõng bieän
phaùp nhaèm taêng khaû naêng sinh nôû cuûa cung nhaân raát thoâng duïng.
Phöông phaùp ngöng cho con buù ñeå phuï nöõ sôùm coù kyø
tröùng ruïng trôû laïi ít nhaát ñaõ ñöôïc ghi laïi trong boä luaät cuûa
Hammurabi vaøo theá kyû thöù möôøi taùm tröôùc coâng nguyeân. Ñôøi nhaø Ñöôøng caùc hoaøng ñeá trung hoa
cho ghi cheùp caån thaän ngaøy haønh kinh vaø thuï thai cuûa cung nhaân ñeå
hoaøng ñeá chæ ‘ban ôn möa moùc’ cho
nhöõng phi taàn naøo coù khaû naêng mang thai nhaát. Caùc hoaøng ñeá trung hoa
cuõng coøn ñöôïc caùc thaùi y höôùng daãn caùch boài döôõng tinh khí ñeå coù
theå duy trì ñònh möùc hai phuï nöõ moãi ñeâm, vaø ñaõ coù thô vaên löu truyeàn
laø coù hoaøng ñeá ñaõ than phieàn veà nhieäm vuï nhoïc nhaèn naøy. Nhöõng cung nöõ naøy khoâng
hôn gì nhöõng maùy ñeû ñöôïc hoaïch ñònh caån thaän, nhaèm raûi nhöõng gien
cuûa caùc vua chuùa ra khaép nhaân gian.
Khoâng phaûi chæ nhöõng vua chuùa môùi
cho thaáy nhöõng thí duï cöïc ñoan aáy.
Laura Betzig ñaõ xem xeùt 104 xaõ hoäi coù tính caùch töï trò veà maët
chính trò vaø thaáy laø “ trong haàu heát moïi tröôøng
hôïp, quyeàn löïc baùo tröôùc möùc ñoä lôùn nhoû cuûa nhöõng haäu cung. Nhöõng oâng vua cuûa nhöõng
vuông quoác nho nhoû coù khoaûng moät traêm phi taàn, lôùn hôn thì moät ngaøn,
coøn caùc hoaøng ñeá tôùi naêm ngaøn.
Lòch söû coù leõ ñaõ cho thaáy nhöõng haäu cung nhö theá môùi chæ laø
moät trong nhöõng phaàn thöôûng daønh cho nhöõng keû möu tìm quyeàn löïc; cuõng
coøn nhieàu phaàn thöôûng khaùc nhö keû haàu, ngöôøi haï, cung ñieän, hoa
vieân, aâm nhaïc, cuûa ngon vaät laï, nhung luïa, nhöõng troø theå thao ngoaïn
muïc,… Nhöng roõ raøng laø phuï nöõ vaãn naèm treân cao trong
danh saùch aáy. Ñieåm chính trong
tìm toøi cuûa Betzig khoâng chæ neâu ra laø nhöõng vua chuùa ña theâ maø coøn
muoán chæ ra raèng hoï ñaõ tìm moïi caùch ñeå coù thaät nhieàu “ con ñaøn, chaùu ñoáng”.
Maø nhöõng phöông phaùp aáy khoâng phaûi chæ coù muïc
ñích taêng cöôøng khoaùi laïc cuûa haïng quyeàn uy. (
Ghi chuù cuûa ngöôøi vieát baøi naøy: toa thuoác “ nhaát daï nguõ giao
sinh luïc töû” noåi tieáng cuûa Minh Maïng roõ raøng cuõng phaûn aùnh thöïc
taïi naøy; cöù theo theå taïng thì nhaø vua chæ caàn “ nhò giao” laø ñuû phôø
phaïc roài!)
Tuy nhieân neáu söï thaønh coâng trong vieäc truyeàn sinh
laø moät trong nhöõng haõnh dieän cuûa quyeàn löïc chuyeân cheá thì ta cuõng
coøn phaûi ñeå yù tôùi moät ñaëc ñieåm khaùc: taát caû nhöõng vua chuùa trong
caû saùu neàn vaên minh sôùm suûa aáy ñeàu laø nhöõng keû chæ coù moät baø vôï
chính thöùc. Noùi caùch khaùc, hoï luoân
luoân ñaët ñeå moät ngöôøi chính thöùc treân nhöõng ngöôøi khaùc vaø öu aùi
taëng cho danh hieäu “ hoaøng haäu”. Nôi naøo coù noäi cung nôi
aáy coù moät baø truøm ñöôïc ñoái xöû khaùc vôùi nhöõng ngöôøi nöõ khaùc. Baø vôï naøy xuaát thaân con nhaø gia theá,
vaø döùt khoaùt chæ baø ta môùi coù quyeàn coù nhöõng ñöùa con keá
nghieäp. Solomon coù
caû ngaøn phi taàn vaø chæ moät hoaøng haäu.
Betzig ñieàu tra veà La Maõ thôøi ñeá
quoác vaø thaáy söï phaân bieät giöõa hoân nhaân ñôn theâ vaø söï baát trung
raûi töø thöôïng taàng ñeán haï taàng xaõ hoäi La Maõ. Caùc hoaøng ñeá La Maõ noåi tieáng cöïc kyø
duõng maõnh treân giöôøng tình, daãu chæ laáy nhöõng baø hoaøng laøm vôï chính
thöùc ( moät baø maø thoâi). Quan heä aùi tình giöõa
Julius Caesar vôùi phuï nöõ ñöôïc moâ taû laø ngoâng cuoàng. Noùi veà Augustus, Suetonius ñaõ vieát nhö
sau “ khi khoâng theå ‘guø’ phuï nöõ ñöôïc nöõa vì ñaõ
lôùn tuoåi, ngöôøi ta keå laø oâng ta vaãn coøn theøm khaùt töôùc ñoaït trinh
tieát gaùi trinh- maø chính baø vôï cuûa oâng gom veà cho oâng”. Nhöõng “ toäi daâm
duïc” cuûa Tiberius coù theå saùnh vôùi “ baïo chuùa Phöông Ñoâng” ( theo
Tacitus). Caligula “
taùn tænh haàu heát caùc phuï nöõ quí toäc ôû La Maõ” (Dio), keå caû chò
em oâng ta. Ngay vôï cuûa Claudia cuõng
tìm gaùi cho choàng mình (theo Dio). Khi Nero xuoâi gioøng treân con soâng
Nhöng khoâng phaûi chæ nhöõng hoaøng
ñeá laø ñaëc bieät. Khi moät nhaø quí toäc giaøu coù teân laø Gordian
cheát trong moät cuoäc daáy loaïn cuûa cha oâng ta choáng laïi hoaøng ñeá
Maximin vaøo naêm 237 A.D., Gibbon ñaõ ghi nhö sau: “ Hai
möôi hai cung nhaân chính thöùc vaø moät thö vieän chöùa tôùi saùu möôi hai
ngaøn taùc phaåm cho thaáy nhöõng khuynh höôùng cuûa oâng, vaø töø nhöõng saûn
phaåm maø oâng ñeå laïi, hình nhö caû hai loaïi neâu treân ñeàu nhaèm muïc ñích söû duïng hôn laø ñeå
phoâ tröông”.
Nhöõng haøo muïc “ thöôøng
thöôøng” ôû La Maõ nuoâi haøng ngaøn noâ leä.
Vaø maëc duø laø nhöõng nöõ noâ leä chæ quanh quaån
trong nhaøø, giaù baùn cuûa nhöõng noâ leä treû raát cao. Caùc nam noâ leä thöôøng
phaûi soáng ñoäc thaân, vaäy thì taïi sao nhöõng haøo muïc La Maõ laïi mua nöõ
noâ leä treû nhieàu nhö vaäy? Theo caùc söû gia laø ñeå ñeû theâm nhöõng noâ leä khaùc. Neáu vaäy nhöõng noâ leä mang thai phaûi coù giaù cao; thöïc teá khoâng phaûi vaäy. Neáu noâ leä khoâng coøn
trinh, keû mua coù quyeàn kieän ngöôøi baùn. Vaø taïi sao laïi buoäc nam noâ leä haõm mình
trong khi ñeû con laø chöùc naêng cuûa nöõ noâ leä? Ta khoâng coøn phaûi nghi ngôø nhieàu laø
caùc nhaø vieát söû cuûa La Maõ ñaõ keå laïi söï thaät khi xem nhöõng nöõ noâ
leä nhö nhöõng tì thieáp. Vieäc duøng caùc nöõ noâ tì vaøo sinh hoaït tính duïc coù phaàn
nôùi roäng ta coù theå thaáy raát thoâng thöôøng trong vaên chöông La-Hy töø
thôøi Homer trôû ñi; chæ nhöõng ngöôøi vieát thôøi nay môùi khoâng ñeå yù
nhieàu ñeán chuyeän naøy maø thoâi.
Hôn theá nöõa nhöõng kyø haøo La Maõ ñaõ traû töï do cho
nhieàu noâ leä ôû vaøo ñoä tuoåi coøn treû moät caùch raát ñaùng nghi hoaëc
cuøng vôùi nhöõng taëng phaåm lôùn. Ñaây khoù loøng laø moät
quyeát ñònh nhaïy beùn veà kinh teá.
Nhöõng noâ leä ñöôïc traû töï do ñaõ trôû thaønh giaøu coù vaø ñoâng
ñaûo. Narcissus laø
keû giaøu coù nhaát vaøo thôøi oâng ta.
Phaàn lôùn caùc noâ leä ñöôïc giaûi phoùng ñaõ ñöôïc
sanh ra trong nhaø cuûa caùc oâng chuû, trong khi ñoù noâ leä laøm ruoäng hay
khai moû ít khi ñöôïc phoùng thích.
Ta ít coøn ngôø vöïc laø nhöõng haøo muïc La Maõ ñaõ giaûi phoùng cho
nhöõng ñöùa con ngoaïi hoân, con ñeû cuûa nhöõng nöõ noâ tì cuûa hoï.
Khi Betzig chuù taâm
ñeán nhöõng nöôùc theo Ki-Toâ Giaùo thôøi trung coå, baø cuõng thaáy laø hieän
töôïng hoân nhaân ñôn theâ vaø ‘giao phoái’ ña theâ quyeän vaøo nhau ñeán möùc
traàm troïng. Laáy
nhieàu vôï trôû neân kín ñaùo hôn, nhöng khoâng bieán ñi. Vaøo thôøi trung coå vieäc kieåm tra daân soá
cho thaáy tæ leä phaùi tính ôû vuøng queâ nghieâng haún veà phaùi nam vì coù
quaù nhieàu phuï nöõ ñöôïc “ tröng
duïng” trong nhöõng laâu ñaøi vaø tu vieän.
Coâng vieäc cuûa hoï laø keû aên, ngöôøi ôû thuoäc nhieàu loaïi khaùc
nhau, nhöng hoï laäp thaønh moät loaïi “ haäu cung” töông ñoái loûng leûo maø
taàm côõ roõ raøng tuøy vaøo cuûa caûi vaø quyeàn löïc cuûa chuû nhaân oâng
caùc laâu ñaøi. Trong moät vaøi tröôøng
hôïp, caùc söû gia vaø caùc taùc giaû khaùc ít nhieàu thöøa nhaän nhöõng laâu
ñaøi aáy laø nhöõng “ tam cung, luïc vieän” nôi caùc
chuû nhaân soáng raát xa hoa.
Coâng töôùc Baudoin, chuû cuûa moät thö laïi vaên hoïc
coù teân laø Lambert, “ ñaõ ñöôïc choân caát vôùi söï
hieän dieän cuûa hai möôi ba ñöùa con hoang, cuøng vôùi möôøi trai, gaùi chính
thöùc”. Phoøng nguû
cuûa oâng ta aên thoâng vôùi khu tôù gaùi vaø phoøng nhöõng gaùi tô ôû laàu
treân. Noù cuõng aên thoâng vôùi
phoøng söôûi aám, “ moät caên phoøng daønh rieâng cho
nhöõng treû sô sinh”. Trong luùc ñoù
nhieàu noâng daân thôøi trung coå may maén laém môùi laáy ñöôïc vôï tröôùc
tuoåi trung nieân vaø khoù loøng thoâng daâm vôùi keû khaùc ñöôïc.
Phaàn
Thöôûng cho Baïo Löïc
Neáu truyeàn sinh laø phaàn thöôûng vaø laø muïc
ñích cuûa quyeàn
löïc vaø taøi saûn thì ta cuõng ít ngaïc nhieân khi thaáy noù laø nguyeân nhaân
thöôøng thaáy vaø cuõng laø phaàn thöôûng cuûa baïo haønh. Do vaäy ta coù theå giaû ñònh laø Giaùo Hoäi ( Thieân Chuùa Giaùo) thôøi sô khai ñaõ mang naëng nhöõng
aùm aûnh veà nhöõng vaán ñeà tình duïc. Giaùo Hoäi ñaõ nhaän ra tranh daønh tình duïc laø moät trong nhöõng
nguyeân nhaân gaây ra naïn gieát ngöôøi vaø gaây taøn taät cho ngöôøi khaùc. Vieäc xem tình duïc laø
toäi loãi trong nhöõng vöông quoác Thieân Chuùa Giaùo chaéc chaén coù cô sôû
cho raèng tình duïc thöôøng daãn ñeán nhöõng xaùo troän hôn laø ôû vieäc coi
tình duïc töï thaân laø toäi loãi.
Ta
haõy xem tröôøng hôïp daân treân ñaûo Pitcairn.
Vaøo naêm 1790 chín teân noåi loaïn treân taøu HMS Bounty ñaõ leân ñaûo Pitcairn cuøng vôùi saùu
ñaøn oâng vaø möôøi ba phuï nöõ thoå daân Polynesians. Caùch xa nhöõng nôi ñoâng daân cö ñeán haøng
ngaøn daëm,hoïï saép xeáp moät ñôøi soáng treân ñaûo
nhoû naøy. Ta haõy ñeå yù vieäc naøy:
möôøi laêm ñaøn oâng , vaø möôøi ba phuï nöõ. Khi ngöôøi ta khaùm phaù ra
ñaûo naøy möôøi taùm naêm sau, möôøi trong soá möôøi ba phuï nöõ soáng soùt vaø
chæ coøn moät gaõ ñaøn oâng duy nhaát.
Nhöõng ñaøn oâng khaùc, moät töï saùt, moät cheát, vaø
möôøi hai bò gieát. Keû soáng
soùt duy nhaát ñôn giaûn chæ laø keû coøn laïi cuoái cuøng trong nhöõng cuoäc
baïo haønh döõ doäi do daønh gaùi maø ra. Keû soáng soùt naøy ñaõ xin theo ñaïo ngay laäp töùc vaø thaûo ra luaät ñôn theâ cho xaõ
hoäi Pitcairn. Cho
tôùi nhöõng naêm 1930 ñôøi soáng treân ñaûo phaùt trieån vaø nhöõng ghi cheùp
gia phaû ñöôïc löu giöõ caån thaän.
Nhöõng nghieân cöùu cho thaáy laø luaät ñôn theâ hoaït
ñoäng toát. Tröø
moät vaøi tröôøng hôïp ngoaïi tình hieám hoi, daân ñaûo Pitcairn vaãn toân
troïng vaø tuaân thuû luaät ñôn theâ.
Ñôn theâ, do luaät phaùp, toân giaùo, hay truyeàn thoáng
qui ñònh hình nhö ñaõ laøm giaûm nhöõng tranh chaáp cheát ngöôøi giöõa ngöôøi
vôùi ngöôøi. Tacitus, moät söû gia
ngöôøi La Maõ, cho raèng söï thaønh coâng cuûa nhöõng boä laïc Germanic töøng
laøm ngôõ ngaøng moät vaøi hoaøng ñeá La Maõ phaàn lôùn do vieäc hoï laø nhöõng
xaõ hoäi ñôn theâ, vaø nhôø theá hoï ñaõ coù theå höôùng tính chieán ñaáu cuûa
hoï ra beân ngoaøi ( maëc duø ngöôøi ta khoâng ñem
giaûi thích ñoù duøng cho nhöõng ngöôøi La Maõ thaønh coâng vaø ña theâ). Khoâng ai ñöôïc quyeàn coù
hôn moät ngöôøi vôï, vaø vì theá khoâng ai coù höùng khôûi gieát ngöôøi cuøng
boä toäc vôùi mình ñeå ñoaït vôï.
Xaõ hoäi qui ñònh ñôn theâ cuõng khoâng caàn phaûi
nôùi roäng baèng caùch baét theâm noâ leä. ÔÛ Borneo moät boä laïc
vaøo theá kyû thöù möôøi chín laø boä lac Iban, ñaõ thaéng trong nhöõng tranh
chaáp giöõa caùc boä laïc. Khoâng
nhö nhöõng boä laïc gaàn beân, hoï laø boä laïc theo
cheá ñoä ñôn theâ; nhôø vaøo cheá ñoä naøy khieán soá ngöôøi ñoäc thaân trong
haøng nguõ cuûa hoï giaûm ñi vaø hoï khoâng caàn phaûi maïo hieåm tìm kieám
phaàn thöôûng baèng nhöõng nöõ noâ leä beân ngoaøi.
Gioáng linh tröôûng laø gioáng
maø baïo löïc giöõa caùc nhoùm laø moät ñaëc ñieåm. Cho tôùi nhöõng naêm 1970
nhöõng chuyeân gia nghieân cöùu veà linh tröôûng vaãn coøn baän roän tìm caùch
xaùc ñònh nhöõng ñònh kieán cuûa chuùng ta raèng caùc linh tröôûng laø loaøi
yeâu chuoäng hoaø bình soáng trong nhöõng xaõ hoäi hoaø bình. Roài khi hoï baét ñaàu quan saùt khiaù caïnh
hieám hoi nhöng hung baïo hôn cuûa khæ ñoät (chimpanzees) hoï thaáy
nhöõng con ñöïc cuûa moät baày ñaøn ñoâi khi tieán haønh nhöõng chieán dòch
cuoàng baïo choáng laïi nhöõng con ñöïc cuûa baày ñaøn khaùc, truy luøng vaø
gieát keû thuø. Thoùi
quen naøy raát khaùc vôùi loái soáng cuûa nhöõng loaøi thuù soáng thaønh ñaøn
treân nhöõng laõnh thoå rieâng cuûa chuùng laø chæ tìm caùch xua ñuoåi nhöõng
keû muoán xaâm nhaäp vaøo laõnh thoå cuûa chuùng. Phaàn thöôûng daønh cho
nhöõng keû xaâm löôïc coù theå laø ñoaït ñöôïc laõnh thoå cuûa keû thuø, nhöng
ñoù chæ laø phaàn thöôûng raát nhoû so vôùi coâng vieäc quaù nguy hieåm khi
ñöông ñaàu vôùi ñoái phöông. Moät
phaàn thöôûng coù phaàn phong phuù hôn luoân chôø lieân minh nhöõng con ñöïc
thaønh coâng: nhöõng con caùi treû cuûa nhoùm bò ñaùnh baïi gia nhaäp haøng
nguõ nhöõng con chieán thaéng.
Neáu chieán tranh laø ñieàu chuùng ta thöøa höôûng töø
nhöõng kình nghòch giöõa nhöõng nhoùm linh tröôûng ñöïc ñeå daønh nhöõng linh
tröôûng caùi, vôùi laõnh ñòa chæ laø moät phöông tieän daãn ñeán cöùu caùnh laø
tính duïc, ta coù theå baûo raèng caùc boä toäc gaây chieán vôùi nhau nhaèm
daønh phuï nöõ chôù chaúng phaûi nhaèm daønh laõnh thoå. Trong moät thôøi gian daøi
nhöõng nhaø nhaân chuûng ñaõ nhaán maïnh laø ngöôøi ta laâm chieán vôùi nhau
nhaèm daønh taøi nguyeân khan hieám, ñaëc bieät laø vieäc khan hieám chaát protein. Vì vaäy khi Napoleon Chagnon, ngöôøi ñöôïc
huaán luyeän theo truyeàn thoáng naøy, khi tôí
Trong boä toäc Yanomano, chieán tranh
vaø baïo löïc tieân khôûi laø do daønh tính duïc (sex). Chieán tranh giöõa hai laøng laân caän buøng
noå khi moät phuï nöõ bò baét coùc ñeå traû ñuõa moät cuoäc taán coâng maø
nguyeân do cuõng laø moät vuï baét coùc phuï nöõ cuûa phe kia. Baïo ñoäng ngay trong moät
laøng cuõng thöôøng baét nguoàn töø ghen tuoâng; moät laøng quaù nhoû thöôøng
bò ñaùnh cöôùp phuï nöõ, nhöng moät laøng quaù lôùn thöôøng laø do ngoaïi tình
maø baïo ñoäng buøng ra. Phuï nöõ laø nguyeân nhaân thoâng thöôøng vaø laø phaàn thöôûng
cuûa baïo ñoäng nôi boïn ñaøn oâng trong boä toäc Yanomano, vaø cheát choùc
thöôøng xaûy ra. ÔÛ vaøo ñoä tuoåi boán möôi, hai phaàn ba soá daân trong boä toäc
ñaõ maát nhöõng ngöôøi thaân vì bò thaûm saùt. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi
Yanamono dôøi khoûi khu röøng sinh soáng cuûa hoï, soáng trong xaõ hoäi coù luaät
phaùp ngaên ngöøa vieäc gieát ngöôøi kinh nieân laø ñieàu kyø dieäu vaø laø
theøm muoán cuûa hoï. Cuõng nhö theá, ngöôøi Hy Laïp ñaõ thích thuù nhôù laïi vieäc thay
theá haän thuø baèng luaät phaùp, ñaùnh daáu baèng huyeàn thoaïi phieân xöû
Orestes. Theo Aeschylus, Orestes
ñaõ gieát Clytemnestra vì ñaõ gieát Agamennon, nhöng ñaùm ñoâng noåi giaän ñaõ
ñöôïc Athena thuyeát phuïc
baèng phaùn quyeát cuûa toaø aùn vaø chaám döùt heä thoáng ñaãm
maùu caùc haän thuø truyeàn kieáp.
Thomas Hobbes ñaõ khoâng cöôøng ñieäu khi oâng laäp danh saùch nhöõng
ñaëc ñieåm noåi baät cuûa nhaân loaïi thôøi sô khai “ moái
nguy hieåm vaø lo sôï thöôøng tröïc veà caùi cheát taøn khoác”; duø
raèng oâng khoâng ñuùng laém trong phaàn thöù nhì khaù quen thuoäc cuûa caâu
noùi:“ vaø ñôøi soáng cuûa ñaøn oâng, ñôn chieác, ngheøo naøn, hung hieåm, thoâ
baïo, vaø ngaén.”
Baây giôø Chagnon tin raèng söï khoân
ngoan nhö öôùc ñònh ta haèng thaáy laø ngöôøi ta chæ ñaùnh nhau ñeå daønh
nhöõng nguyeân lieäu hieám hoi laø traät ñöôøng. Neáu taøi nguyeân khan
hieám, hoï daønh daät taøi nguyeân.
Neáu khoâng, seõ khoâng coù chuyeän daønh daät ñoù.
“ Vaäy taïi sao ta phaûi laán caán veà chuyeän daønh
nhau ‘gaïo’ ( mangango nuts) trong khi vaán ñeà coù ‘gaïo’ laø coù phuï
nöõ. Sao khoâng laø ñaùnh nhau daønh
phuï nöõ nhæ ?”
OÂng ta tin raèng phaàn lôùn nhöõng xaõ hoäi loaøi ngöôøi chöa hoaøn
toaøn kieät queä veà taøi nguyeân. Boä
toäc Yanomano coù theå deã daøng khai quang röøng ñeå coù ñaát troàng caây
chuoái giaø (plaintain), vaø coù theå laø hoï seõ coù dö thöøa thöùc
aên.
Khoâng coù gì ñaëc bieät laï luøng veà
boä toäc Yanomano caû. Taát caû nhöõng nghieân cöùu veà nhöõng xaõ hoäi tröôùc khi coù
chöõ vieát ñeàu cho thaáy möùc ñoä baïo löïc hoaønh haønh raát cao tröôùc khi
nhöõng chaùnh phuû mang tính chaát quoác gia aùp ñaët luaät leä leân chuùng.
Moät nghieân cöùu cho thaáy moät öôùc löôïng khoaûng moät
phaàn tö toång soá ñaøn oâng ñaõ bò gieát bôûi nhöõng ñaøn oâng khaùc trong
nhöõng xaõ hoäi aáy. Veà
ñoäng löïc gaây toäi aùc, tính duïc laø nguyeân nhaân chuû yeáu.
Moät huyeàn thoaïi caên baûn cuûa vaên hoaù taây phöông,
thieân huøng ca Iliad cuûa Homer laø caâu chuyeän khôûi ñaàu moät cuoäc chieán
do vieäc baét coùc moät phuï nöõ laø Helen ( Helen-thaønh-Troy). Caùc söû gia ñaõ töø laâu
xem vieäc Helen-thaønh-Troy bò baét coùc khoâng gì hôn laø côù tranh chaáp
laõnh thoå giöõa ngöôøi Hy Laïp vaø daân thaønh Trojan. Nhöng lieäu ta
coù theå chæ tin theo nhö vaäy chaêng? Coù theå laø boä toäc
Yanomano ñaõ thaät söï tranh chieán vì phuï nöõ nhö hoï cho bieát nhö theá. Vaø coù leõ nhöõng ngöôøi Hy Laïp cuûa
Agamemnon cuõng ñaõ laøm nhö vaäy theo chuyeän keå
cuûa Homer. Thieân Iliad ñaõ môû ñaàu
vaø ngöï trò baèng
cuoäc tranh daønh giöõa Achilles vaø Agamemnon, maø nguyeân nhaân
laø Agamemnon khaêng khaêng ñoøi tòch bieân moät tì thieáp, Briseis, cuûa
Achilles ñeå ñoåi laïi vieäc traû laïi ngöôøi thieáp cuûa Achilles, Chryseis,
cho ngöôøi cha-tö teá (priest-father) cuûa naøng laø ngöôøi ñaõ nhôø
Apollo trôï giuùp choáng laïi ngöôøi Hy Laïp.
Söï raïn nöùt trong noäi boä vì tranh chaáp phuï nöõ
ñaõ khieán ngöôøi Hy Laïp xeùm thua traän chieán, maø traän chieán aáy cuõng
baét nguoàn töø tranh daønh phuï nöõ.
Trong nhöõng xaõ hoäi tieàn noâng
nghieäp, baïo löïc thöôøng laø con ñöôøng daãn ñeán thaønh coâng tính duïc,
ñaëc bieät trong nhöõng giai ñoaïn xaùo troän. Trong nhieàu neàn vaên hoaù
khaùc nhau chieán lôïi phaåm trong chieán tranh thöôøng laø phuï nöõ hôn laø
nam giôùi. Nhöng
tieáng vang coøn doäi ñeán thôøi caän ñaïi. Hieáp daâm laø moät ñoäng löïc maø chieán
thaéng coù theå ñem laïi ( chuù cuûa ngöôøi vieát baøi
naøy: baïn ñoïc coù theå thaáy nhöõng hình aûnh hieáp daâm taøn baïo, daõ man
khi ñoïc ‘ Candide’ cuûa Voltaire). Caùc
vieân töôùng, tuy nhaän thöùc ñöôïc vieäc naøy, nhöng thöôøng nhaém maét boû
qua cho nhöõng haønh vi quaù ñaùng cuûa caùc binh
ñoäi. Ngay trong theá
kyû naøy, lai vaõng nhöõng khu gaùi ñieám ít nhieàu ñöôïc xem laø muïc ñích
ñöôïc thöøa nhaän trong nhieàu ñoäi haûi quaân khi leân bôø. Vaø hieáp daâm keøm theo
chieán tranh vaãn coøn. ÔÛ Bangladesh
trong chín thaùng chieám ñoùng cuûa quaân ñoäi Mieàn Taây Pakistan vaøo naêm
1971, coù ñeán 400,000 phuï nöõ coù leõ ñaõ bò binh lính hieáp. ÔÛ Bosnia vaøo naêm 1992
nhöõng baùo caùo veà nhöõng traïi duøng vaøo chuyeän hieáp daâm cho binh lính
Serbia ñaõ quaù thöôøng ñeán ñoä khoâng caàn bieát tôùi nöõa. Don Brown moät nhaø nhaân chuûng hoïc ôû
Santa Barbara ñaõ nhôù laïi nhöõng ngaøy trong quaân ñoäi: “
Ngöôøi ta noùi chuyeän tính duïc (sex) ngaøy, ñeâm; hoï khoâng
khi naøo noùi chuyeän quyeàn haønh.”
Nhöõng
Nhaø Daân Chuû Ñôn Theâ
Nhö vaäy ta thaáy baûn chaát cuûa ñaøn oâng laø
khuynh höôùng ña theâ khi cô hoäi tôùi, vaø hoï duøng cuûa caûi, quyeàn löïc,
cuøng baïo löïc nhö phöông tieän daãn ñeán nhöõng cöùu caùnh treân trong nhöõng
ganh ñua vôùi nhöõng ñaøn oâng khaùc; thoâng thöôøng hoï khoâng hy sinh moái
quan heä ñôn theâ ( vôùi ngöôøi vôï chính thöùc) ñaõ
ñöôïc cuûng coá cuûa hoï. Noù moâ taû moät baûn chaát coù phaàn ngaû theo nhöõng khuynh höôùng ñaïo ñöùc hieän ñaïi: ñôn theâ,
trung thaønh, bình ñaúng, coâng chính, vaø khoâng bò baïo löïc cheá ngöï. Nhöng nhaø nhaân chuûng
hoïc chæ laøm coâng vieäc moâ taû, chöù khoâng ñeà ra caùc maãu möïc. Maø baûn chaát con ngöôøi laø ñieàu khoù
traùnh.
Ngoaøi ra lòch söû daøi daëc veà cheá
ñoä ña theâ nôi gioáng ngöôøi, baét ñaàu ôû
Sao laïi coù chuyeän kyø cuïc naøy? Coù phaûi laø nhôø Thieân
Chuùa Giaùo chaêng? Khoù loøng khaúng ñònh nhö vaäy
ñöôïc. Giaùo hoäi ñaõ toàn taïi
song haønh vôùi nhöõng cheá ñoä ña theâ haøng nhieàu theá kyû, vaø noùi moät
caùch chua chaùt thì nhöõng troùi buoäc cuûa giaùo hoäi cuõng do quyeàn lôïi
cuûa giaùo hoäi nhö cuûa baát cöù moät ngöôøi thöôøng naøo. Hay laø do nöõ
quyeàn? Nöõ quyeàn
môùi xuaát hieän treã traøng sau naøy.
Khoâng söû gia naøo coù theå giaûi thích ñieàu gì ñaõ
thay ñoåi nhö theá, nhöng ñoaùn raèng nhöõng oâng vua ñeán luùc caàn coù nhöõng
lieân minh noäi boä ñuû ñeå buoäc hoï phaûi töø boû quyeàn löïc chuyeân cheá. Vaø daân chuû xem nhö moät
phöông caùch hoã trôï aáy ñaõ naûy sinh.
Moät khi nhöõng ngöôøi ñaøn oâng ñôn theâ coù quyeàn
baàu phieáu choáng laïi nhöõng keû ña theâ, soá phaän cuûa nhöõng keû ña theâ
ñaõ ñöôïc ñònh ñoaït.
Quyeàn chuyeân cheá, ñeán cuøng vôùi
vaên minh nhaân loaïi, ñaõ taøn luïi. Giai ñoaïn lòch
söû daøi ñaèng ñaüng naøy keå nhö laø giai ñoaïn traät ñöôøng trong lòch söû
nhaân loaïi. Tröôùc khi coù “ vaên minh” ( civilization) vaø keå töø khi coù daân
chuû, con ngöôøi ñaõ khoâng theå tích luõy quyeàn löïc khieán nhöõng keû thaønh
coâng nhaát trong hoï thaønh nhöõng keû chuyeân cheá taèng tòu böøa baõi. Ñieàu toát nhaát maø hoï
coù theå troâng ñôïi vaøo thôøi kyø Pleistocene* laø moät hoaëc hai baø vôï
trung thaønh vaø theâm vaøo ñoù vaøi moái gian díu neáu khaû naêng saên baén
hoaëc chính trò cuûa hoï lôùn lao moät caùch ñaëc bieät. Ñieàu toát nhaát hoï coù
theå hy voïng vaøo thôøi buoåi chuùng ta hieän nay laø moät ngöôøi tình treû
trung vaø deã coi hôn cuøng vôùi baø vôï taän tuïy maø ngöôøi ta tìm caùch thay
theá sau moãi chuïc naêm sinh soáng.
Veà baûn chaát xem ra ta chaúng khaùc nhöõng
thôøi xa xöa laø maáy.
Ghi chuù
:
Ñaây laø baøi vieát
(trích moät phaàn) phoûng theo taùc phaåm “ The Red
Queen – Sex and the Evolution of Human Nature”.
Taùc giaû Matt Ridley moät nhaø ñoäng vaät hoïc ngöôøi Anh theo thuyeát tieán hoaù.
Chaéc chaén seõ coù moät soá ngöôøi trong giôùi nghieân cöùu khoa hoïc
khoâng ñoàng tình vôùi loái dieãn giaûi cuûa oâng veà ñoäng thaùi con ngöôøi
lieân quan ñeán tính duïc. Tuy theá taùc giaû ñaõ daãn chuùng ta qua moät cuoäc haønh trình
daøi daëc töø thuôû con ngöôøi hình thaønh caùc boä toäc, qua caùc cheá ñoä
chuyeân ñoaùn cuûa caùc vua chuùa, cho ñeán ngaøy nay vaø cuõng giuùp cho ta
thaáy moät loái nhìn veà baûn chaát cuûa gioáng ngöôøi. Baøi naøy naèm trong moät
soá baøi nhaèm giôùi thieäu ñeán baïn ñoïc nhöõng tìm toøi trong khoaûng thôøi
gian moät, hai chuïc naêm trôû laïi ñaây veà ñoäng thaùi con ngöôøi cuûa moät
soá nhöõng nhaø nghieân cöùu thuoäc nhöõng tröôøng ñaïi hoïc lôùn ôû Anh, Myõ.