|
|
||
|
GÓC TÂM LINH VIỆT Ở XỨ
NGƯỜI
Nguyễn
Hữu Thái
Bên trời Tây, Tết âm lịch đến giữa mùa
đông giá rét, ít người nhớ ra sẽ rơi vào ngày
nào theo Tây lịch. Cho nên khi kịp nhớ ra cũng chỉ
c̣n cách gọi điện chào hỏi nhau năm mới.
Nhớ về quê hương th́ thắp nén hương
hồi niệm về quá khứ. Ở nơi nào có cộng
đồng người Việt, c̣n nhớ lệ tham gia
chơi chợ Tết, vào chùa lễ Phật, hái lộc,
đi chào hỏi nhau… Ít ra người ḿnh cũng c̣n
những góc tâm linh Việt để lui về, để
hồi niệm. Nơi đó có thể là một góc thờ
trong ngôi nhà, một nếp chùa Việt khiêm tốn giữa
chớn chở phố phường xứ
người.
BÀN
THỜ TỔ TIÊN
Ở
nước ngoài, khi vào một ngôi nhà người Việt
mà c̣n nh́n thấy một góc thờ tổ tiên, nghe con cái
họ nói được tiếng Việt, tôi nghĩ gia
đ́nh này c̣n hướng về quê hương, xứ
sở. Phần lớn người ḿnh được
tiếng hội nhập nhanh nhưng có lẽ cũng
mất gốc nhanh không kém!
Đa phần người Việt Nam ḿnh đi đâu
cũng nhớ ông bà tổ tiên. Thuê một căn hộ, mua
căn nhà, tậu được một ngôi biệt thự,
người ḿnh đều t́m nơi sắp xếp một
góc thờ tự, xem như một không gian để
hồi niệm, quây quần người thân, anh em bạn
bè. Ngày giỗ hoặc Tết cũng thường sắp
lui vào ngày nghỉ cuối tuần mới tiện việc
tụ họp được đông đảo
người thân quen.
Bố cục nội thất nhà cửa phương Tây
không dành cho ta một khu vực nào để thờ tự.
Đành phải t́m một góc nào thích hợp để
bố trí một góc thờ đơn giản. Đặt
bàn thờ trên ḷ sưởi, chiếc tủ kệ thấp
(tủ buffet để bát đĩa), hoặc trên tấm
ván kệ gắn trên măng tường nơi pḥng sinh
hoạt gia đ́nh. Biệt thự rộng răi th́ sắp
xếp hẵn một pḥng thờ, nhưng cũng ít khi t́m
được góc như ư. Nơi thờ tự cốt
nhất là nằm ở chỗ trang trọng nhưng kín
đáo, day được mặt ra đường. Góc
thờ thường xếp thành 2 cấp: trên thờ
Phật, dưới thờ ông bà. Hương khói, giấy
vàng bạc ít dám đốt, sợ cháy nhà. Khói nhiều,
hệ thống báo cháy reo vang gây phiền hà. Ta có thể mua
được loại hương không khói nơi chợ
Tàu, nhưng thường th́ cắm hương điện
tượng trưng. Gia giảm bớt việc thờ ông
táo, thổ thần trong nhà.
Nhớ Tết, có người mới từ trong
nước sang bày ra hè đường nhóm lửa nấu
nồi bánh chưng, bị cảnh sát phạt vi cảnh v́ phạm
quy định pḥng chống cháy. Nhưng bánh chưng, bánh
tét cũng nấu được trên bếp gas, bếp
điện. Bánh gói lá tre Tàu khổ lớn, bọc nylon.
Cũng đầy đủ củ hành dưa món, nem chua gị
chả, tùy tài chế biến của các bà. Tôi cảm
thấy về mặt này gia đ́nh Việt cũng rôm
rả, phong phú như hồi c̣n ở trong nước.
NẾP
CHÙA VIỆT
Ngày
Tết, các thành viên gia đ́nh thường sắp xếp
thời gian đi chùa, hái lộc vào buổi tối, v́
Tết ít khi rơi vào ngày nghỉ ở xứ
người. Ngôi chùa được xem như một không
gian tâm linh Việt rộng lớn hơn để người
ḿnh t́m lại dân tộc, quê hương.
Chùa hiện đại giữa ḷng phố thị
phương Tây cũng không lớn hơn hoặc có h́nh dáng
ǵ khác một căn phố lớn hoặc một ngôi
biệt thự. Chỉ khác ở chỗ cửa sơn màu
vàng, khắc chữ vạn, treo cờ Phật giáo, thêm tên
tiếng Việt. Nhưng một khi bước vào bên
trong, bầu khí đă khác lạ. Giày dép cởi ra nằm la
liệt ngoài cửa chính. Mùi hương trầm từ chính
điện đă thoang thoảng.
Trang trí nơi thờ tự đơn giản tối
đa, chỉ tập trung vào h́nh tượng Đức
Phật, ngoài ra chỉ c̣n là một không gian chính điện
rộng lớn. Tiết trời lạnh, sàn nệm không
đủ ấm, quỳ ngồi trên gối dày độn
bông. Ngôi chùa thường t́m cách thỉnh cho được
một ngôi tượng Phật bằng đồng từ
trong nước ra. Các bộ lư, chân đèn, lọ hoa cũng
mang dấu ấn quê nhà. Tạo dựng được
một góc tâm linh Việt tưởng dễ nhưng
cũng khó thực hiện. Tôi đă góp phần suốt quá
tŕnh tạo dựng được một ngôi chùa Việt,
thấy không dễ dàng. Tiền bạc ta ít, nơi ở
người ḿnh cũng phân tán. Thường th́ đi t́m
một nhà kho, nhà xưởng cũ, mặt bằng
rộng răi hơn biệt thự. Địa điểm
c̣n phải được hội đồng thành phố
địa phương chấp thuận, rồi c̣n trả
lời được bao nhiêu câu hỏi: nào địa
điểm có đủ chỗ đậu xe hơi, sinh
hoạt Phật giáo có gây xáo trộn khu nhà ở địa
phương của người da trắng khác tôn giáo
với người ḿnh, công tŕnh quy tụ đông
người kiểu này có đủ an toàn về pḥng
chống cháy chưa, thiết kế có dự trù
đường xe lăn cho người tàn tật… Đó
là việc đối phó bên ngoài, c̣n nội bộ ban
trị sự, người góp công góp của cũng lắm
rắc rối: nào kiểu trang trí, cách sinh hoạt phù
hợp chưa, theo kiểu nào, chín người mười
ư nhiều khi thấy nản ḷng. Nhưng rồi một
không gian tâm linh Việt cũng ra đời, như một
điểm tựa tinh thần nhà ở nhỏ của
cộng đồng Việt giữa ḷng đông đảo
người xa lạ ở xứ người.
Mỗi con người Việt dù ở phương
trời nào rồi cũng phải t́m được cho ḿnh
một góc tâm linh. Ngày nay, không chỉ ở nước ngoài
mà ngay ở thành phố ta, thị dân cũng cần một
góc tâm linh. Mong rằng đời sống công nghiệp
bận rộn không làm ta quên đi một không gian tinh
thần, một góc "tĩnh" tâm linh, cần thiết
trong ngôi nhà phố thị, trong căn hộ chung cư
chật hẹp của ḿnh.
NGUYỄN HỮU
THÁI