|
|
||
|
Vol. 11
10/ 2002 |
2nd
year edition |
|
|
||
Please click to download VNIfonts if you cannot
read this page. Best view with Internet Explorer.
CUOÄC ÑÔØI
MÔÙI
Vöøa chaïy hoái haû
veà xe, vöøa xuyùt xoa co vai ruùt coå vì laïnh, Ñoâng vöøa töï traùch mình
thaäm teä. Trôøi chæ môùi vaøo thaùng Möôøi, buoåi saùng ra khoûi San Diego
vaãn coøn thaáy aám; trôøi aám, coäng theâm nhöõng ngoïn gioù töø sa maïc thoåi
qua laøm cho khoâng khí San Diego caøng noùng hôn, vaø vì caùi noùng ñoù maø noù
ñaõ queân luoân caùi aùo laïnh ñaõ ñònh mang theo.
Thaùng Möôøi, baàu
trôøi
Theá laø boû maëc
anh “plan manager”, ngöôøi ñöùng ñaàu chi nhaùnh cuûa haõng taïi
Ngaøy ñaàu tieân
cuûa chuyeán coâng taùc ñaõ qua. Nhaät kyù coâng taùc ghi goïn moät chöõ:
“shopping”.
Ngaøy thöù hai,
thaày Ñoâng taø taø laùi xe ñi tìm sôû laøm. Ñoàng hoà tay noù chæ 9 giôø, giôø
ñi laøm thöôøng nhaät ôû California; trôøi giaêng ñaày maây xaùm, khoâng coù
naéng neân Ñoâng cuõng queân tuoát laø ñaõ 12 giôø tröa ôû Columbus. Ñaõ ñi
laøm treã, noù laïi coøn ñi laïc, chaïy loanh quanh laøm sao maø laïi laïc ra
ngoaïi oâ.
Thaùng Möôøi, muøa
thu ñang chín öûng treân ñaàu caây ngoïn laù. Xe qua moät chieác caàu nhoû,
caàu baét ngang moät doøng soâng xanh, hai beân bôø soâng aån hieän nhöõng
röøng thu: maàu laù chuyeån töø vaøng töôi sang tím ñoû, trong moät khung caûnh
xao xaùc laï kyø muoân ngaøn maàu saéc...
Trôøi thu thaät
tuyeät vôøi, ñaây laø laàn ñaàu tieân Ñoâng hít thôû trong caùi hình aûnh veà
thu tuyeät vôøi naày. Theá laø boû luoân caùi anh “plan manager” cuûa chi
nhaùnh haõng taïi
Soâng ôû ñaây
khoâng nhö nhöõng doøng soâng treân queâ höông Vieät
Tranh Thu -
Steven Leâ (Vovinam)
Ñoâng sinh ra vaø
lôùn leân beân moät doøng soâng. Nhöõng ngaøy naéng, gioù qua soâng ñöa vaøo
töøng laøn hôi nöôùc maùt dòu; nhöõng ngaøy möa, nöôùc ñaäp xaïc xaøo vaøo
theàm ñaát, tieáng soùng voã ñaõ hoøa vaøo lôøi meï ru. Tieáng cuûa doøng
soâng... bao nhieâu naêm roài xa nhòp voã nhaët khoan tình töï cuûa doøng
soâng!
Naéng chôït leân,
naéng vaøng uùa treân ñaàu. Nhìn naéng Ñoâng môùi giaät mình nhôù laïi laø ñaõ
chieàu. “Well”, ñaõ chieàu roài thì khoûi caàn phaûi vaøo sôû laøm nöõa;
“well”, trôøi laïnh naøy maø coù moät coác caø pheâ söõa noùng thì hay bieát
maáy. Nghó tôùi caø pheâ, hình nhö caùi bao töû cuûa Ñoâng laøm reo.
Trong nhaät kyù du
haønh cuûa ngaøy thöù hai, Ñoâng ghi goïn moät caâu: “Uoáng caø pheâ beân bôø
soâng Scioto“
Ngaøy thöù ba:
Baét tay ngöôøi “Plan manager”, Ñoâng cöôøi cöôøi hoûi:
- Chaøo xeáp,
khoûe khoâng? Coâng vieäc coù gì laï khoâng?
- Chuùa ôi! OÂng
ñi ñaâu maø giôø naøy môùi tôùi?
- Ñeå coi... Ngaøy
hoâm qua thì maõi uoáng caø pheâ ngaém caûnh röøng thu, caûnh ñeïp quaù neân
queân caû xeáp, ngaøy hoâm kia thì ñi “shopping”...
Vöøa noùi Ñoâng
vöøa voã xoàm xoäp vaøo buïng, khoe boä “suit” baèng næ xaùm, môùi caùu caïnh.
Coâ thö kyù vaø
maáy nhaân vieân trong phoøng ngoù daùo daùt veà höôùng Ñoâng. ÔÛ taïi chi
nhaùnh naøy cuûa haõng, oâng “manager” naøy laø moät oâng vua con, chöa coù
nhaân vieân naøo daùm noùi chuyeän vôùi oâng baèng caùi gioïng ba trôïn nhö
thaèng Ñoâng vöøa noùi. Maáy coâ, maáy anh coù maët chaû bieát Ñoâng laø caùi
thaèng nhaø queâ naøo -- moät thaèng da vaøng muõi teït, maët muõi non choeït,
yù chöøng nhö laø nhaân vieân cuûa haõng, maø laïi daùm noùi chuyeän vôùi xeáp
lôùn nhö vaäy thì chaéc laø khoâng “thoï” roài!
Xeáp laø Myõ toùc vaøng da traéng, khoù coù tieáng trong caû haõng, ít
khi noùi chôi laém. Vaäy maø... laï chöa! Xeáp vaãn cöôøi cöôøi noùi noùi vôùi
caùi thaèng khuøng ñoù. YÙ trôøi! Xeáp coøn ñi laáy caø pheâ noùng cho noù nöõa
kìa!
Thaèng kia ñöùng
soït moät tay trong tuùi aùo, moät tay böng ly caø pheâ, noùi naêng roån raûng,
chaû heà kính troïng caáp treân gì caû! Taát caû nhaân vieân trong phoøng ñeàu
quay laïi nhìn, ai naáy ñeàu raát ngaïc nhieân. Söï ngaïc nhieân coù leû coøn
keùo daøi neáu oâng Smith, ngöôøi “plan manager” khoâng quay laïi giôùi thieäu
lôùn:
- Ñaây, xin giôùi
thieäu vôùi taát caû quí vò, oâng Ñoâng, moät trong nhöõng kyõ sö cuûa haõng
chuùng ta ôû San Diego. “Well”, toâi phaùt aâm teân oâng coù ñuùng khoâng?
- Ñuùng, ñuùng
laém, gioáng tieáng “Doong” laém.
Trôøi ñaát, chöõ
Myõ “Doong” coù nghóa laø... Maáy coâ
Myõ trong phoøng tuûm tæm cöôøi. Ñoâng noùi lôùn theo luoân:
- Quí vò coù theå
goïi toâi laø “Doong” hay “Dick” gì cuõng ñöôïc... “What a good name! What a
good name!”
Trong phoøng coù
tieáng cöôøi lôùn.
”Kyõ Sö ñeán töø
San Diego” Thaûo naøo thaáy noù khuøng quaù. Thaûo naøo noù daùm noùi naêng
baäm trôïn nhö vaäy vôùi seáp lôùn. Haõng naøy coù hôn hai chuïc ngaøn nhaân
vieân, coù nhieàu chi nhaùnh raûi raùc khaép nôi treân theá giôùi, nhöng chöa
coù chi nhaùnh naøo chöùa nhieàu thaønh phaàn quaùi dò nhö caùi vieän nghieân
cöùu ôû San Diego. Nhaân vieân vaãn nghe nhieàu chuyeän baát bình thöôøng veà
maáy thaày kyõ sö, khoa hoïc gia cuûa haõng ôû San Diego laém roài, nay gaëp
theâm moät thaày, coù laø bao. Nghó theá neân moïi ngöôøi ñeàu vui veû, töï
nhieân trôû laïi, quay veà vôùi coâng vieäc cuûa mình, heát thaéc maéc.
Caùc kyõ sö trong
vieän nghieân cöùu ôû San Diego tröïc thuoäc Toång Giaùm Ñoác haõng; hoï chaúng
heà laøm xeáp ai, nhöng cuõng ít coù ngöôøi daùm ra lònh cho hoï. Ñôøi ñi laøm
möôùn ôû Myõ! Söï phaân chia giai caáp vaø heä thoáng toå chöùc cuûa haõng
xöôûng coøn gaét gao, nhieàu ngoõ ngaùch hôn laø quaân ñoäi nöõa. ÔÛ trong
haõng naøy, ñeå coi: cu li lao ñoäng baùo caùo cho thaèng “lead”, thaèng “lead”
baùo caùo cho “supervisor”, “supervisors” baùo caùo cho “section manager”,
“section managers” baùo caùo cho “plan manager”, “plan managers” baùo caùo cho
“regional manger” (trong nöôùc Myõ, haõng coù taùm “regions” vaäy laø taùm
thaèng “regional managers”). Töø “regional manager” trôû leân môùi mong ñöôïc
noùi chuyeän tröïc tieáp vôùi “President”, Toång Giaùm Ñoác. Trong khi ñoù, ôû
San Diego, maáy cha kyõ sö, khoa hoïc gia muoán noùi chuyeän vôùi ai laø cöù
goïi ngöôøi ñoù, keå caû “President” cuûa haõng. Nhö vaäy, tính theo heä thoáng
haønh chaùnh thì caùi thaèng khuøng ñang ñöùng kia coøn cao hôn oâng xeáp lôùn
maø moïi ngöôøi ñeàu ngaùn ôû caùi chi nhaùnh naøy, cao hon nhieàu.
Vieän nghieân cöùu
ôû San Diego ñöôïc troâng coi bôûi moät oâng “Vice President”. Moät oâng tieán
só kheùt tieáng trong khoa hoïc ñieän toaùn, kheùt tieáng khoâng rieâng trong
nöôùc myõ, maø laø treân toaøn theá giôùi. Moät oâng thaàn thöø caû ñôøi chöa
heà coù moät caùi aùo “vest”. Möôøi maáy naêm qua, töø khi laäp haõng, ngöôøi
ta chæ thaáy oâng maëc moät boä ñoà duy nhaát: quaàn kaki xanh döông saäm, aùo
sô mi traéng.
Moät hoâm, thaèng
Ñoâng mon men hoûi oâng:
- Taïi sao chaû
bao giôø toâi thaáy oâng maëc boä ñoà thöù hai?
- Maày muoán noùi
gì khi noùi chöõ "boä ñoà thöù hai"?
- Toâi... thaáy
oâng maëc coù moãi moät boä quaàn aùo naøy...
- Tao coù möôøi
boán boä gioáng nhö boä naøy...
- ??
- Moãi ngaøy tao
maëc moät boä khaùc nhau ñoù chôù.
Moät anh nhaân
vieân chen vaøo, anh naøy ôû moät nôi khaùc ñeán San Diego ñeå ñöôïc huaán
luyeän neân coù veû raát hieáu kyø veà caùc nhaân vaät ôû ñaây:
- Theá bao laâu
thì oâng ñi “shopping” moät laàn?
- Ba, hay boán
naêm. Ba naêm tröôùc tao coù ñi “shop” moät laàn.
- OÂng ñi mua saém
ôû ñaâu vaäy?
- K-Mart.
- ???
Anh nhaân vieân
cöôøi khì khì.
OÂng phoù giaùm
ñoác ba trôïn, xem thöôøng beà ngoaøi nhö vaäy, neân caû nhoùm ngöôøi laøm
vieäc vôùi oâng cuõng ñaâm ra raát laø leø pheø, khoâng heà kieåu caùch, töø
lôøi aên tieáng noùi ñeán caùch aên maëc. Maø hình nhö, ñeán moät ñoä cao naøo
ñoù, ngöôøi ta khoâng xem kieåu caùch laø moät caàn thieát nöõa.
Töø caùi vieän
nghieân cöùu naøy, nhieàu trong soá nhöõng maùy “computers” haøng ñaàu treân
theá giôùi ñöôïc cheá taïo ra. Caùc khoa
hoïc gia nghieân cöùu, hoïc hoûi, caùc kyõ sö aùp duïng taøi saùng taïo cuûa
mình ñeå ñöa caùc kieán thöùc khoa hoïc vaøo thöïc duïng. Toång soá “kyõ sö”
cuûa haõng leân ñeán maáy traêm ngöôøi, nhöng laøm vieäc taïi San Diego chæ coù
hai möôi hai ngöôøi, vaø hai möôi hai ngöôøi naøy laø nhöõng ngöôøi quyeát ñònh
moïi vaán ñeà lieân quan ñeán kyõ thuaät, caùc kyõ sö ôû nhöõng nôi khaùc ñeàu
giöõ vai troø phuï thuoäc vaøo hoï.
Qua côn khuûng
khoaûng kinh teá theá giôùi naøy, haõng vaãn toàn taïi, vaãn sinh lôïi töùc,
vaãn phaùt trieån. Haøng cuûa haõng baùn ra vaãn ñöùng ñaàu veà taàm möùc khoa
hoïc kyõ thuaät, vaãn raát tieän duïng cho khaùch haøng. Trong khi bao nhieâu
haõng lôùn nhoû chung quanh phaûi khai phaù saûn, thì haõng Ñoâng laøm vaãn
ñeàu ñeàu moät möùc lôïi töùc khaû quan. Ngöôøi ta löôïng giaù cao veà caùc
haøng hoùa do haõng cheá taïo, söï löôïng giaù coù aûnh höôûng daây chuyeàn,
phaêng daàn tôùi nhöõng ngöôøi chuû ñoäng trong vieäc cheá taïo, vaø söï toân
troïng töø ñoù maø ra. Ngöôøi ta ñoàn ñaõi vôùi nhau veà söï “ba trôïn” cuûa
caùc khoa hoïc gia ôû San Diego, nhö laø caùc ba trôïn cuûa Einstein ngaøy
naøo; trong tieáng cöôøi nhaïo caùi baát thöôøng cuûa hoï coù xen laãn nhieàu
kính phuïc.
ÔÛ ñaâu maø thaèng
Ñoâng loït vaøo ñaây? Treân ñöôøng ñi coâng taùc, Ñoâng ñaõ gaëp caâu hoûi naøy
raát nhieàu laàn. Moãi khi coù ai hoûi, noù chæ cöôøi:
- OÂ! Ñoù laø moät
caâu chuyeän daøi...
Caâu chuyeän baét
ñaàu töø khi Ñoâng môùi ñeán Myõ.
Vöøa ñeán Myõ
ñöôïc ba ngaøy, hoäi thieän nguyeän ñaõ daãn Ñoâng ñi tìm vieäc laøm. Khoâng
moät chöõ Anh, khoâng moät ñoàng xu dính tuùi, hai möôi maáy tuoåi roài maø
khoâng moät ngheà nghieäp gì caû, laøm sao tìm ñöôïc vieäc? Hoäi beøn tìm cho
moät choã trong toaùn queùt doïn cuûa haõng. Trong chi nhaùnh, thaày Ñoâng laïi
kieâm luoân nhieäm vuï “shipping and receiving”, kieâm luoân khuaân vaùc, kieâm
luoân ñuû thöù chuyeän cuûa moät tay cu li chuyeân nghieäp. Vaøi thaùng sau,
laân la laøm quen, Ñoâng vöøa vieát vöøa ra daáu, xin oâng xeáp ñöôïc laøm
"ca nhì", töø boán giôø tôùi möôøi hai giôø ñeâm, ñeå buoåi saùng ñi
hoïc tieáng Anh.
Luùc ñoù, vieän
nghieân cöùu chöa thaønh laäp, haõng chæ coù moät trung taâm söûa chöõa duïng
cuï. Haøng ngaøy maùy moùc hö caùc nôi gôûi veà raát nhieàu, maáy thaày
“technicians” taïi San Diego söûa khoâng xueå tay , neân haõng thöôøng hay cöû
caùc “technicians” ôû nhöõng nôi khaùc ñeán phuï; tröôùc laø phuï, sau laø ñeå
ñöôïc huaán luyeän theâm. Moät hoâm, coù moät tay thôï khaù “cöø” ôû mieàn
ñoâng ñeán, tay naøy laø “lead”, moät thöù thôï caû trong ngheà, cuõng chæ huy
ñöôïc moät ñoäi thôï ôû ngoaøi, neân caùch noùi chuyeän raát ö laø “xeáp”. OÂng
“xeáp” con naøy cöù töï haøo veà taøi giaûi maïch ñieän töû cuûa oâng, trong
giôø aên tröa, oâng hay keùo maáy thaày ôû San Diego ra maø ñoá veà caùc maïch
ñieän khoù. Moãi khi maáy tay thôï ôû San Diego laéc ñaàu, boùp traùn chòu thua
thì tay kia laïi cöôøi hoâ hoá leân moät caùch khaû oá, vaø leân gioïng “thaày”
maø giaûi nghóa.
Caâu chuyeän veà
oâng “lead” taøi gioûi naøy vang ra tôùi tay oâng “plan manager”. Xuaát thaân
laø moät kyõ sö, oâng “manager” naøy coù veû cuõng chòu caùi troø “ñoá vui ñeå
hoïc” kia laém, oâng beøn ra moät ñeà taøi: oâng veõ leân caùi baûng trong
phoøng hoïp moät caùi hình khoái vuoâng, moãi caïnh cuûa khoái vuoâng laø moät
caùi ñieän trôû (resistor), caùi khoái ñieän trôû naøy ñöôïc moät doøng ñieän
chaïy töø moät goùc cuûa khoái qua goùc ñoái dieän. OÂng ñöa ñeà taøi, ñoá taát
caû tìm ñöôïc caùi “toång trôû”; taát caû “technicians” trong haõng ñeàu chòu
thua, anh “lead” voán vaãn ba hoa chích choøe nay laïi laëng im, veõ veõ tính
tính, khoùi thuoác bay môø mòt, giaáy nhaùp ñaõ traøn ñaày caùi thuøng raùc maø
baøi toaùn vaãn chöa tính ra; oâng “manager” cöù cöôøi hoùm hính ñi ra ñi voâ,
coù veû raát khoaùi chí vì ñaõ laøm cho moïi ngöôøi “bí”.
Baøi toaùn ra
buoåi saùng, khoâng ai giaûi ra; oâng xeáp cho taát caû “technicians” nghæ
luoân buoåi chieàu, ôû taïi sôû ñeå nghieân cöùu, hoïc hoûi veà caùi baøi ñoù.
Boán giôø chieàu,
“cu li” Ñoâng hoái haû böôùc vaøo, queùt queùt doïn doïn caùc phoøng, tôùi caùi
phoøng hoïp, noù raát ngaïc nhieân khi thaáy khoùi thuoác bay môø mòt, thaáy
moïi ngöôøi loay hoay tính tính toaùn toaùn, roài laïi thaáy moïi ngöôøi nhìn
leân caùi baûng ñen treân vaùch, maët muõi thaät ñaêm chieâu. Len leùn nhìn qua
vai moät anh, noù môùi hieåu laø moïi ngöôøi ñang laøm baøi toaùn ñoá treân
baûng. Baøi toaùn hình nhö quen quen, Ñoâng ngöøng tay choåi, ñöùng leân nhìn
moät chuùt, roài... khoâng kòp suy nghó, noù buoäc mieäng:
“easy! easy!”
Trong phoøng coù tieáng
“suît, suît” khoù chòu, nhöng Ñoâng vaãn ñöùng ñoù la “Easy! Easy!” Suyùt chuùt
nöõa noù ñaõ bò maáy tay “technicians” nhaøo laïi naém coå ñuoåi ra, neáu oâng
“manager” khoâng böôùc ñeán hoûi moät traøng daøi. OÂng laëp laïi caâu hoûi
maáy laàn, noù vaãn laéc ñaàu khoâng hieåu, cho ñeán khi oâng keùo noù laïi
taám baûng, ra daáu, noù môùi hieåu laø oâng thaùch noù giaûi baøi toaùn ñoù.
Ñoâng quaêng
choåi, caàm laáy cuïc phaán, nghueäch ngoaïc daêm baûy doøng, nghueäch ngoaïc
moät caùch thaønh thaïo tröôùc ñoâi maét troøn xoe kinh ngaïc cuûa oâng xeáp.
Baøi toaùn maø caû haõng ñaõ toán caû ngaøy suy nghó khoâng ra ñaõ ñöôïc thaèng
Ñoâng giaûi trong voøng moät phuùt. Nhö khoâng tin ôû maét mình, oâng xeáp caàm
laáy cuïc phaán, giaûi laïi theo yù mình, keát quaû vaãn nhö caùi kieåu giaûi
kyø quaëc cuûa Ñoâng. OÂng noùi to:
Hay quaù! Hay quaù!
Vöøa noùi, oâng
vöøa voã vai Ñoâng tröôùc nhöõng con maét kinh ngaïc cuûa moïi ngöôøi. Taát caû moïi ngöôøi coù maët trong haõng
ñeàu baâu laïi, nhieàu ngöôøi chaû hieåu gì veà baøi toaùn, nhöng nghe söï khen
ngôïi cuûa oâng xeáp, taát caû ñeàu nhìn Ñoâng baèng ñoâi maét ngaïc nhieân.
OÂng “manager”,
vöøa hoûi, vöøa vieát, vöøa ra daáu. Thaày Ñoâng vöøa ñoïc, vöøa moùc trong
tuùi ra cuoán töï ñieån Anh Vieät maø tra cöùu. Cuoäc ñoái thoaïi khoù khaên
dieãn ra, ñaïi khaùi nhö sau:
- Laøm sao maø
maày bieát caùch giaûi baøi toaùn naøy?
- ÔÛ xöù toâi,
tröôùc naêm 1975, thaèng hoïc troø lôùp 11 naøo cuõng phaûi bieát giaûi baøi
toaùn ñoù.
Caû haõng laéc
ñaàu khoâng tin.
- ÔÛ Vieät Nam maày hoïc tôùi lôùp maáy?
- Lôùp 12.
Caû haõng cuõng
laéc ñaàu khoâng tin.
- Maày coù bieát
caùc nguyeân taéc caên baûn veà ñieän khoâng?
- Toâi coù hoïc
veà ñieän trong naêm lôùp 11.
- Maày hoïc heát
toaùn ñaïi soá chöa?
- ÔÛ xöù toâi
tröôùc naêm 1975, hoïc xong lôùp 12 laø ñaõ phaûi xong caùc lôùp “Calculus”.
- Coøn hoùa hoïc?
- Cuõng phaûi xong
hoùa hoïc voâ cô, hoùa hoïc höõu cô.
- Coøn vaät lyù?
- Cuõng phaûi xong
heát phaàn ñieåm ñoäng, phaàn quang hoïc, ñieän hoïc....
Töø
sau hoâm ñoù, thaèng Ñoâng ñöôïc oâng “manager” caát nhaéc leân laøm
“technician”, moät anh “technician” haïng choùt cuûa haõng. Noù vöøa theo maáy
ngöôøi thôï khaùc hoïc söûa duïng cuï ñieän töû, vöøa tieáp tuïc lo coâng vieäc
nhaän gôûi haøng hoùa trong nhaø kho cuûa haõng.
Qua naêm thöù hai
ôû Myõ, Ñoâng theo lôøi oâng xeáp, ghi danh vaøo hoïc “Electronic Technology”
ôû San Diego City College. Noù ñöôïc choïn giôø hoïc, töï saép xeáp giôø laøm.
Moät naêm sau, coi boä deã aên, noù boû “Electronic Technology”, ghi danh vaøo
phaân khoa Kyõ Thuaät ôû San Diego State University.
Trong naêm thöù
naêm ôû ñaïi hoïc Kyõ Thuaät, Ñoâng ñöôïc haõng Allied-Signals möôùn. Ngaøy
ñöôïc thö môøi vaøo laøm cho Allied-Signals, Ñoâng raát baên khoaên, noù vaøo
hoûi oâng “manager”:
- Toâi raát buoàn
khi phaûi hoûi oâng ñieàu naøy: toâi saép ra tröôøng, muoán coù vieäc laøm
trong ngaønh mình hoïc ñeå hoïc hoûi theâm, oâng coù theå möôùn toâi nhö möôùn
moät kyõ sö khoâng?
- Tao cuõng raát
buoàn khi noùi vôùi maày ñieàu naøy: cho tôùi hoâm nay, taát caû coâng vieäc
veà kyõ thuaät cuûa haõng ñeàu phaûi möôùn laïi caùc haõng khaùc, moät hình
thöùc “sub-contract” maø nhieàu haõng ôû Myõ phaûi laøm. Haõng naøy chöa coù
vieän nghieân cöùu kyõ thuaät, tao seõ khoâng theå möôùn maày laøm kyõ sö
ñöôïc.
- Toâi ñöôïc
Bendix, moät chi nhaùnh cuûa Allied-Signals môøi vaøo laøm noäi truù... trong
thôøi gian hoïc naêm cuoái...
- UÛa! Sao maày
hay vaäy?
- Toâi khoâng
bieát, coù leû hoï bieát teân toâi qua “Etta-Kappa-Nu”, hoäi cuûa nhöõng sinh
vieân ñieän töû öu tuù...
- Ñi! Tao khuyeân
maày ñi. Allied-Signals coù moät traêm hai chuïc ngaøn nhaân vieân...
- Moät traêm hai
chuïc ngaøn nhaân vieân?
- ÖØ, moät traêm hai chuïc ngaøn, ñoù laø moät trong caùc
haõng lôùn nhaát nöôùc Myõ naøy... Kyõ sö cuûa hoï laø nhöõng ngöôøi haøng ñaàu
trong khoa hoïc kyõ thuaät... Trong caùi moâi tröôøng ñoù, maày seõ hoïc hoûi
theâm raát nhieàu... Maày caàn coù moâi tröôøng ñeå hoïc hoûi... Tao tin roài
ñaây maày seõ laø moät kyõ sö gioûi...
Theá laø Ñoâng
theo lôøi khuyeân cuûa oâng xeáp cuõ, qua laøm cho Allied-Signals. Ngöôøi moân
sinh Vovinam vôùi lyù töôûng töø bi giuùp ñôøi, giuùp ngöôøi baây giôø laøm
vieäc cho quaân ñoäi Myõ: cheá taïo “maét thaàn” gaén treân ñaàu bom, giuùp cho
maùy bay boû bom ñöôïc chính xaùc. Söï
chính xaùc naøy ñaõ ñöôïc chöùng minh qua traän “Desert Storm”, ñaùnh nhau vôùi
Iraq vöøa qua.
Cuoái naêm 1992,
Allied-Signals ñoùng cöûa cô sôû taïi San Diego. Ñoâng ôû trong moät soá ít
ngöôøi ñöôïc haõng chuyeån qua vieän nghieân cöùu khoâng gian ôû Arizona.
Tröôùc ngaøy ñi, noù laáy ngaøy nghæ, ñi caùc nôi töø giaõ baïn beø. Khi gheù
vaøo haõng cuõ, oâng xeáp cuõ cöôøi raïng rôõ:
- Sao? Khoûe
khoâng? Vieäc laøm maày theá naøo?
- Toâi saép phaûi
ñi Arizona...
- UÛa?
- Toâi ñeán ñeå
töø giaõ oâng.
Moät coâ
“technician” cuõ, nay ñaõ laø “office manager”, chen vaøo:
- Maày ñi ñaâu
vaäy?
- Tucson.
- Choã ñoù goïi
laø thò traán buoàn naûn, chaû coù gì ngoaøi caây Xöông Roàng...
- Tao bieát.
- Maày coù muoán
ñi khoâng?
- Khoâng, tao
thích ôû San Diego hôn chöù.
- Maày coù muoán
veà ñaây laøm khoâng?
- UÛa? Tao coù cô
hoäi ñoù chaêng?
- Hoûi oâng aáy.
Coâ baïn nhöôùng
maøy chæ veà oâng xeáp cuõ. OÂng cöôøi:
- Baây giôø tao
ñöùng ñaàu “hardware engineers” ôû ñaây. Maày muoán trôû laïi haõng naøy laøm
khoâng? Vieän nghieân cöùu cuûa haõng môùi thaønh laäp... Chaéc hoï cuõng
khoâng traû löông cho maày cao nhö ôû beân Allied-Signals... Nhöng...
- OK, toâi laøm,
toâi laøm! Toâi cuõng ñònh chaïy loøng voøng San Diego tìm vieäc ñoù
chöù.
- OK, vaäy thì
maày ñeán laøm.
Chuyeän thaèng
Ñoâng ñoåi vieäc laøm chæ coù theá, chaû heà coù naïp “application”, chaû heà
coù phoûng vaán nhö leä thöôøng. Vaø baây giôø, vieän nghieân cöùu cuûa haõng
ñaõ lôùn, ñaõ noåi tieáng... Baây giôø thaày Ñoâng ñang ñi loøng voøng ñeå
kieåm soaùt laïi caùc saùng cheá cuûa mình.
Chi nhaùnh cuûa
haõng taïi Ohio laø nôi laép raùp caùc cô phaän ñieän töû vaøo maùy, chi nhaùnh
naøy coù khoaûng naêm traêm ngöôøi. Haàu heát thôï laép raùp ñeàu phaûi laøm
vieäc theo loái daây chuyeàn, taát caû ngoài thaønh nhöõng haøng daøi noái
tieáp nhau, taát caû ñeàu phaûi laøm vaø nghæ theo moät giôø giaác ñoàng nhaát.
Khi Ñoâng böôùc vaøo, guoàng maùy ñang chuyeån ñoäng ñeàu, moïi ngöôøi ñeàu
cuùi gaàm ñaàu, chaêm chuù laøm vieäc.
Ñoâng quay qua
noùi vôùi oâng “plant manager”, vaãn ñi caëp keø töø naõy giôø:
- OÂng cöù ñeå
toâi töï nhieân, toâi ñi chung quanh ñaây xem xeùt coâng vieäc moät mình ñöôïc
roài.
- Vaâng, tuøy
oâng. Neáu caàn chi, cöù goïi, toâi seõ ñeán ngay.
- OK.
OÂng xeáp böôùc
ñi, Ñoâng côõi chieác aùo “vest”, vaét ñaïi leân moät thaønh gheá gaàn ñoù,
roài thaån thô maø ñi daïo. Nhòp maùy chaïy rì raøo khaép nôi, moïi ngöôøi ñeàu
tíu tít laép raùp, chaû ai ñeå yù tôùi caùi anh chaøng AÙ Ñoâng, nhaøn nhaõ ñi
daïo ôû giöõa choán hoái haû baän bòu nhö moät thaèng khuøng. Thænh thoaûng
cuõng coù moät hai ñoâi maét AÙ Ñoâng ngöôùc leân, nhìn voäi vaøng roài laãn maát,
laøm cho thaèng Ñoâng coù muoán chaøo cuõng khoâng chaøo kòp. Ngöôøi AÙ Ñoâng
khaù nhieàu, Ñoâng töï nghó. Trong soá AÙ Ñoâng naøy, chaéc chaén laø soá
ngöôøi Vieät khoâng ít. Ngöôøi mình tính caàn maãn, chaêm chæ, raát hôïp vôùi
ngheà ñieän töû maø.
Trong xöôûng, maùy
laïnh ñöôïc môû toái ña, khoâng khí maùt dòu, nhöng treân traùn cuûa nhieàu
ngöôøi ñaõ ròn moà hoâi. Ñoâng chôït chaïnh loøng. Chuû tröông cuûa haõng laø
taïo ñieàu kieän thoaûi maùi toái ña cho nhaân vieân khi laøm vieäc, nhöng
vieäc laøm nhieàu quaù, thaàn kinh caêng thaúng quaù neân göông maët cuûa
nhöõng ngöôøi thôï nhieàu khi phaûng phaát neùt nhoïc meät.
Cöù caùch moät
khoaûng ngaén ñoä boán möôi ngöôøi thôï laø coù moät anh hay moät chò “lead”
ñöùng; nhöõng ngöôøi naøy ñöùng nhö lính ñöùng
gaùc ngoaøi coång nhaø quan, khoâng laøm gì caû, chæ ñöa maét qua laïi
ñeå kieåm soaùt; hình thöùc “kieåm soaùt” thaáy coù veû raát thöïc daân. Nhìn
nhöõng gioït moà hoâi phaûng phaát treân maët ngöôøi thôï, roài nhìn göông maët
laïnh luøng khoâng tình caûm cuûa nhöõng ngöôøi “lead”, Ñoâng thaáy cuõng aùi
ngaïi cho ñôøi lao ñoäng. Nhaát laø khi nhìn nhöõng göông maët töôi saùng, hình
nhö laø ngöôøi Vieát, cuûa maáy coâ thôï treû.
”Naøo ai giaøu
sang baäc nhaát, tha phöông caàu thöïc laø ñaây...” Ñoâng laåm baåm ñoïc moät caâu haùt cuõ.
Khi Ñoâng döøng
laïi, ngoùng coå nhìn qua vai moät ngöôøi thôï, moät anh “lead” böôùc ñeán.
Thaáy Ñoâng thoø tay choäp moät caùi “CPU board” (moät taám baûng nhoû, treân
gaén oùc ñieän töû vaø caùc cô phaän chính yeáu cuûa maùy ñieän toaùn) ñang laép raùp dôû dang treân baøn, ñöa leân
ngaém nghía, anh ta phang ngay moät caâu, raát laø coâ hoàn:
- Xin loãi, oâng
khoâng coù quyeàn caàm caùi “board” ñoù.
- Cho coi chôi
chuùt maø, xeáp?
- Choã naøy khoâng
phaûi choã chôi, "man".
- Xin loãi nghe...
Khoâng giôõn chôi thì thoâi vaäy.
Vöøa noùi xin
loãi, Ñoâng vaãn vöøa caàm caùi “board” laät qua laät laïi xem xeùt. Anh “lead”
cöï nöï:
- OÂng khoâng traû
laïi caùi “board” toâi seõ baùo caùo, toâi khoâng caàn bieát oâng laø ai...
- “Good boy”, baùo
caùo ñi, cöù töï nhieân.
Anh “lead” chöôûi
theà moät tieáng, xong quay qua chaïy ñi tìm oâng “supervisor”. Coâ thôï ngoài
caïnh sôï xanh maët, hoûi nhoû baèng tieáng Vieät:
- OÂng ôi, oâng
laø ngöôøi Vieät haû?
Ñoâng gaät ñaàu.
Coâ tieáp:
- Thaèng ñoù döõ
laém, ñöøng coù choïc noù, oâng ôi!
Ñoâng nhìn coâ,
nheï nhaøng traû lôøi:
- Khoâng sao ñaâu
coâ, ñöøng lo cho toâi.
Thaáy Ñoâng nhìn
chaêm chaêm, coâ boãng ñoû öûng maët, cuùi ñaàu traùnh ñoâi maét. Ñoâng cöôøi,
ñaët caùi “CPU board” xuoáng baøn roài böôùc ñi.
Chöa ñöôïc chuïc
böôùc ñaõ nghe tieáng thaèng “lead” hoài naõy keâu reùo:
- EÂ, EÂ, oâng
kia...
Ñoâng quay laïi,
thaáy cuøng ñi vôùi noù coù theâm hai ngöôøi nöõa, tai to buïng lôùn, coù veû
"truøm" laém.
- "Xin oâng
cho xem giaáy pheùp vaøo haõng." Moät ngöôøi hoûi.
Ñoâng traû lôøi
tænh bô:
- OÂng “plan
manager” giöõ giaáy ñoù ôû ngoaøi kia roài...
- OÂng coù boån
phaän phaûi mang theû ñoù tröôùc ngöïc, trong thôøi gian oâng ôû trong xöôûng...
- Toâi bieát, toâi
bieát, nhöng maø oâng xeáp cuûa oâng queân ñöa cho toâi caùi theû ñoù, khoâng
coù thì laáy con meï gì maø mang?
Ñoâng vaãn tænh bô
ñoái ñaùp. Caâu chuyeän daàn daàn trôû neân oàn aøo. Maáy ngöôøi kia coøn ñang
cöï nöï thì boãng “xoaûng” moät tieáng khaù lôùn, moïi ngöôøi xoay nhìn laïi:
ñaøng phía cuoái haõng, treân loái ñi coù ñoä treân döôùi moät chuïc caùi
“boards” naèm hoãn ñoän, hình nhö ai vöøa ñaùnh rôùt nguyeân moät caùi maâm chöùa
“boards”. Moät oâng thôï giaø ñang run raåy cuùi xuoáng nhaët ñoáng “boards”,
roài run raåy ñaët laïi treân caùi maâm. Anh “lead” ñang cöï nöï vôùi Ñoâng
vuït chaïy veà höôùng ñoù, vöøa chaïy voäi, vöøa la heùt:
- OÂng giaø laøm
ñoå “board” nöõa roài haû? Laøm vieäc khoâng
caån thaän, thöù nhö oâng chaû laøm gì neân thaân, ñeå toâi ñeà nghò noù
ñuoåi oâng cho roài.
Caâu noùi baèng
tieáng Vieät laøm Ñoâng giaät mình. Thì ra anh “lead” laø ngöôøi ñoàng höông,
“man”, ñoàng höông maø noù keânh kieäu quaù vaäy?! Ñaøng kia oâng cuï riu ríu löôõi:
- Xin loãi! Xin
loãi!...
- Khoâng coù loãi
phaûi gì nöõa, laàn naøy laø laàn thöù maáy roài? OÂng coù bieát moät caùi
“board” ñoù bao nhieâu tieàn khoâng? Roài laøm sao toâi trình leân maáy oâng
seáp lôùn ñaây?
Hai anh Myõ ñang
ñöùng noùi chuyeän vôùi Ñoâng cuõng chôït queân luoân caùi thaèng ba trôïn ôû
ñaây, xoay laïi ñaøng kia, hoûi vôùi:
Sao ñoù? Ñoå “boards” xuoáng ñaát nöõa roài haû? Thoâi cheát
roài!...
Ñoâng cöôøi thaàm.
Moät caùi “board” laø moät ngaøn hai traêm ñoàng, chaû traùch gì maáy cha naøy
hoát hoaûng caû leân.
- Goïi “quality
engineer” qua xem xeùt ñi. Neáu hoï khoâng chaáp nhaän thì phaûi ñieàn giaáy
tôø, phaûi trình leân caáp treân... Meï, thaùng naøy ñuû thöù chuyeän xui heát
roài...
Moät trong hai
ngöôøi hoûi giaáy tôø Ñoâng hình nhö laø “supervisor” cuûa toaùn thôï naøy,
oâng ta sôï maát maáy caùi “boards”, queân luoân Ñoâng. Coù theâm maáy ngöôøi
böôùc ñeán, hình nhö laø “quality engineers”, nhöõng kyõ sö chòu traùch nhieäm
veà phaåm chaát cuûa haøng hoùa, taát caû lao xao xem xeùt, boû maëc oâng laõo
ñang ñöùng nghieâm, cuùi ñaàu nghe thaèng “lead” traïc tuoåi con oâng chöôûi
bôùi.
Moät anh “quality
engineer” leân tieáng, gioïng noùi coù veû thaän troïng laém:
- Toâi raát tieác
seõ khoâng kyù thuaän cho gôûi maáy caùi “boards” naøy ra ngoaøi khaùch haøng
ñöôïc. OÂng seõ phaûi laøm baùo caùo, xin huûy...
- Huûy boû? Moät
ngaøn maáy moät caùi, laøm sao xin huûy boû?
- Toâi khoâng
bieát, ñoù laø vieäc cuûa oâng.
Maáy ngöôøi nöõa
böôùc tôùi, hình nhö hoï laø nhöõng ngöôøi trong soá “managers” ôû taïi chi
nhaùnh naøy. Moät ngöôøi böôùc voäi tôùi caùi ñieän thoaïi:
- Chuùng ta khoâng
theå töï quyeát ñònh, ñeå toâi goïi "xeáp" môùi ñöôïc.
Baây giôø, thaèng
“lead” ñaõ ngöng chöôûi, nhöng oâng cuï Vieät Nam vaãn coøn ñöùng ñoù, göông
maët giaø nua thaûm naõo nhö ñöùng tröôùc vaønh moùng ngöïa, chôø quan toøa xöû
aùn mình. Nhìn göông maët oâng cuï, töï
nhieân Ñoâng thaáy buoàn thaät buoàn. Töøng tuoåi oâng, ôû Vieät Nam aét haún
ñaõ laø tröôûng laõo cuûa gia ñình, ñaõ vaøo caùi thôøi nhaøn nhaõ nghæ ngôi,
baøn luaän lôøi thaùnh hieàn; ñaâu coù nhoïc nhaèn quaù döôùi chôï ñôøi toái
taêm chaät heïp nhö vaäy!
OÂng “plan
manager” böôùc vaøo, göông maët laïnh luøng nhö oâng ñaïi töôùng ñang daãn
quaân xoâng traän.
- Chuyeän gì ñoù?
Moät nhoùm “xeáp”
nhoû quay quaàn laïi beân “xeáp” lôùn, vöøa baùo caùo, vöøa chæ troû nhaäu xò
caû leân. Vuït thaáy thaèng Ñoâng cuõng ñang ñöùng gaàn, oâng “xeáp lôùn” nhìn
Ñoâng, laéc ñaàu phaân bua:
- Nhö oâng thaáy
ñaây, ñuû thöù chuyeän ñoå treân ñaàu toâi maø...
- Thì nhö vaäy
xeáp môùi noåi tieáng laø ngöôøi xuaát saéc cuûa haõng chöù...
Nghe thaèng Ñoâng
noùi vôùi caùi gioïng ngang ngang, chaû leã ñoä gì caû, maáy ngöôøi kia quay
laïi nhìn, coù veû ngaïc nhieân. Khoâng ñôïi oâng seáp lôùn giôùi thieäu, Ñoâng
böôùc ñeán beân oâng, hoûi nheï nhaøng:
- Coøn xaøi ñöôïc
khoâng?
OÂng “plan
manager” ñöa maét hoûi anh ñöùng ñaàu nhoùm “quality engineers”, moät anh Myõ
traéng toùc vaøng nhanh nhaåu traû lôøi:
- Toâi e ngaïi
raèng... khoâng.
Ñoâng chaän lôøi:
- OK, ñeå ñoù cho
toâi...
- Ñeå ñoù cho
oâng?...
Khoâng traû lôøi
oâng kyõ sö, Ñoâng quay veà phía oâng “plan manager”:
- Gôûi heát veà
San Diego cho toâi. OK, chuyeän tôùi ñoù laø heát, ñöøng raày raø chöôûi bôùi
ai nöõa. Cöù noùi vôùi “headquarter” laø toâi laáy maáy caùi “boards” naøy
veà...
OÂng xeáp lôùn
hôùn hôû:
- Roài! Roài!
Caûm ôn oâng, caûm ôn oâng. Gôûi maáy caùi “boards” naøy veà San Diego,
nhôù ñeà laø theo lònh cuûa oâng Ñoâng... Anh em cöù töï nhieân veà choã laøm
vieäc, khoâng ai coù traùch nhieäm gì veà maáy caùi “boards” naøy caû, OK?
Caû ñaùm “OK”,
böôùc ñi maø hình nhö loøng moïi ngöôøi laáy laøm laï laém veà caùi thaèng laï
maët kia. Moät trong hai oâng thaàn tai to buïng böï luùc naõy hoûi giaáy Ñoâng
thaäp thoø böôùc ñeán:
- Xin loãi oâng,
teân oâng ñaùnh vaàn ra sao?
OÂng “plan
manager” quay laïi Ñoâng, giaûi thích:
- AØ, oâng Ñoâng,
ñaây laø “production manager” cuûa toâi, oâng aáy hoûi teân oâng ñeå maø laøm
baùo caùo, ghi vaøo hoà sô löu ñoù maø.
Roài oâng caàm
moät caùi “board”, quay laïi anh kia, chæ vaøo nôi coù in phuø hieäu cuûa haõng
treân ñoù maø noùi:
- Ñaây, teân oâng
aáy ñaây.
OÂng “production
manager” troá maét nhìn, roài nhanh nhaåu vieát teân Ñoâng xuoáng: treân taát
caû caùc “CPU boards” maø hoï ñang saûn xuaát, ñeàu coù in teân cuûa ngöôøi
“design” ra chuùng: hai chöõ “DONG TRAN” noåi baät ngay beân döôùi caùi phuø
hieäu cuûa haõng.
Ñoâng ngoaùi nhìn
quanh, anh “lead” ñaõ laùnh ñi maát bieät.
Tranh Thu - Steven Le (Vovinam)
Thaùng Möôøi, laù
ñang chuyeån maàu, caû thaønh phoá röïc rôõ moät maàu laù ñoû. Thaùng Möôøi ôû
mieàn ñoâng baéc nöôùc Myõ bao giôø cuõng ñeïp, cuõng neân thô.
Ñoâng böôùc thaån
thô treân heø phoá maø nghó veà nhöõng baøi vieát veà muøa thu baéc Myõ. Trong
loøng chôït vang vang baøi "Thu Vaøng", noù nhaët moät chieác laù
vöøa rôi xuoáng: "nhaët laù vaøng rôi, kìa maàu laù coøn töôi..."
Ñi trong maøn laù
rôi, laâu thaät laâu roài môùi thaáy laù vaøng rôi. ÔÛ Vieät Nam laù ít khi
ñoåi maàu ñeïp nhö vaày; chæ coù nhöõng ngaøy gaàn Teát, röøng cao su aøo aït
ñoå laù, laù vaøng nhö ngheä, laù uùa nhö ñaát, laù buoàn nhö nhöõng ngaøy
chieán tranh... Ngaøy xöa... Cuoäc ñôøi cuõ nhö ñaõ quaù xa xoâi! Vieät Nam
baây giôø nhaït nhoøa trong noãi nhôù, queâ höông xa, xa muoân truøng!
Buoåi chieàu thu
trong coâng vieân, Ñoâng ngoài moät mình giöõa vuøng caây laù ñaày maàu saéc;
buoåi chieàu laïnh luøng se saét, ngoài moät mình vôùi taùch caø pheâ noùng
cuõng thích thaät! Ñoät nhieân Ñoâng
nhôù laïi nhöõng ngaøy gaàn Teát trong moät tröôøng trung hoïc ôû Vieät Nam... Nhöõng ngaøy gaàn Teát, trôøi
gaây gaây laïnh, khoâng khí raát deã thöông. Hoài ñoù Ñoâng coù moät oâng thaày
daïy Phaùp vaên, ñaõ töøng ñi Phaùp du hoïc nhieàu naêm, oâng hay so saùnh
nhöõng ngaøy cuoái naêm ôû Vieät Nam vôùi nhöõng ngaøy vaøo thu ôû mieàn nam
nöôùc Phaùp. Khi gioù Baác veà, khi trôøi baét ñaàu gaây gaây laïnh laø oâng
hay ñöùng töïa ngöôøi vaøo khung cöûa soå maø ngaém trôøi cao. Nhieàu khi giöõa
giôø Phaùp vaên oâng buoäc mieäng ñoïc leân ñoâi baøi thô Phaùp -- thô chöõ
Taây thì boïn Ñoâng nghe tieáng ñöôïc tieáng khoâng, nhöng cuõng coù nhöõng khi
oâng thaày haøo hoa phong nhaõ buoäc mieäng ñoïc ñoâi caâu thô cuûa Cung Traàm
Töôûng:
”Muøa Thu Paris
Trôøi buoát ra ñi,
Röng röng röôïu ñoû traøn ly... "
Roài töø baøi thô,
oâng chôït queân nhöõng baøi hoïc ñang daïy, oâng chôït keå veà nhöõng chieàu
thu vaøng beân bôø soâng Seine, oâng chôït noùi veà nhöõng öôùc mô cuûa oâng,
cuûa ngaøy môùi lôùn: oâng mô coù moät ngaøy... veà nöôùc naém chính quyeàn,
oâng seõ coù cô hoäi ñeå maø xaây döïng Vieät Naïm, ñeå maø "ñöa Vieät Nam
saùnh vai vôùi ngöôøi quoác teá", oâng khen daân mình thoâng minh, nhöng cöù
cheâ nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo ñaát nöôùc thôøi ñoù laø ngu ñaàn (!) Coù leû vì
cöù cheâ nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo laø ngu ñaàn, neân khi veà nöôùc, oâng ñöôïc
nhöõng keû ngu ñaàn kia ñaøy tuoát luoát xuoáng caùi tænh lî ñeøo heo huùt gioù
cuûa Ñoâng maø giöõ moät chaân daïy hoïc.
Naêm 1975, lôùp
cuûa Ñoâng ñaõ rôøi tröôøng, ra ñôøi. Ñoâng chæ nghe baïn beø keå laïi raèng
oâng thaày cuõ ôû laïi, nhôø nhöõng lôøi cheâ bai cheá ñoä cuõ khi tröôùc maø
oâng ñöôïc Vieät Coäng troïng duïng, caát cöû laøm hieäu tröôûng tröôøng trung
hoïc cuõ cuûa Ñoâng. OÂng raát haêng haùi vôùi nhieäm vuï, oâng thaûo nhieàu
ñeà aùn ñöa leân ban Chaáp Haønh Trung Öông Ñaõng Coäng Saûn, mong keû thaéng
traän seõ khoân ngoan maø nghe lôøi oâng, caùc yù kieán veà xaây döïng ñaát
nöôùc do oâng ñeà ra seõ ñöôïc thöïc hieän, roài daân toäc Vieät Nam seõ ñöôïc
phuù cöôøng, roài teân tuoåi oâng seõ ñi vaøo lòch söû,...
OÂng thaày kia cöù
ñaïo ñaït yù kieán leân "ñaõng" maõi cho ñeán moät hoâm, coâng an
xoâng vaøo tröôøng, coøng tay oâng daãn ñi. Töø ñoù veà sau, chaúng coøn ai
bieát oâng ra sao, ôû ñaâu.
Buoåi chieàu trong
coâng vieân ôû Columbus, nhöõng maàu saéc laï kyø cuûa coû caây hoa laù khi
chôùm vaøo thu töï döng laøm Ñoâng nhôù oâng thaày xöa... OÂng thaày xöa...
nhöõng ngöôøi baïn cuõ... taát caû cuõng mòt môø xa!
Ñoät nhieân Ñoâng
ñöùng baät daäy. Hình aûnh oâng thôï giaø trong haõng chôït laøm nhôù Vieät
Nam, noãi nhôù Vieät Nam chôït laøm nhôù thôøi thô aáu, nhöng hình aûnh töôûng
töôïng veà thu trong thôøi thô aáu chôït laøm nhôù ngöôøi thaày giaùo cuõ...
ngöôøi thaày giaùo cuõ... hình nhö coù neùt gioâng gioáng ngöôøi thôï giaø
kia... Ñoâng thaáy rôïn ngöôøi, thaáy
trong loøng coù moät côn xao ñoäng kyø laï cuoàn cuoän ñeán...
Saùng hoâm sau,
Ñoâng vaøo haõng thaät sôùm. Caùi “Assembly line” cuûa haõng ñaõ baét ñaàu
chaïy töø baûy giôø saùng; Ñoâng böôùc vaøo, anh “lead” ngaøy hoâm qua cuùi
ñaàu chaøo moät caùch raát leã ñoä, hình nhö moïi ngöôøi hoâm nay ñaõ bieát
Ñoâng laø ai, hoï ñang coá gaéng laáy loøng noù ñaây. Ñoâng cöôøi chaøo anh
“lead”, roài chæ tay veà phía oâng thôï giaø ñang ñöùng ñieàu khieån maùy haøn,
hoûi ngay, baèng tieáng Vieät:
- Toâi coù theå
noùi chuyeän vôùi oâng aáy moät chuùt ñöôïc khoâng?
- “Daï ñöôïc”, anh
“lead” nhanh nhaåu traû lôøi, roài nhanh nhaåu goïi oâng thôï, cuõng baèng
tieáng Vieät: “EÂ! OÂng Taùm, ñi leân vaên phoøng cho xeáp ñaây hoûi
chuyeän".
OÂng laõo luoáng
cuoáng nhìn quanh, roài voùi tay ngöng maùy.
- EÂ! EÂ! OÂng
noäi! Ñöøng coù taét maùy, oâng nghæ chôù maùy khoâng coù nghæ, ñeå toâi keâu
thaèng khaùc qua ñöùng maùy...
Anh “lead” laïi
leân gioïng cha quaùt thaùo. OÂng laõo "daï" lôùn, roài luoáng cuoáng
böôùc theo Ñoâng. Trong haõng coù nhöõng ñoâi maét Vieät Nam ngöôùc leân,
thoaùng nhìn Ñoâng, roài laïi nhanh nhaåu nhìn traùnh khi maét Ñoâng nhìn tôùi.
Ñoâng ñöa oâng
thôï giaø ra caâu laïc boä ôû trong haõng, goïi hai ly caø pheâ, roài môøi oâng
ngoài. OÂng run run hoûi:
- Da... Ngoài ñaây
noùi chuyeän coù sao khoâng xeáp? Ngöôøi
ta caám ra uoáng caø pheâ trong giôø laøm ñoù...
- Khoâng sao ñaâu
baùc, baùc ngoài vôùi chaùu, khoâng sao ñaâu.
OÂng laõo keùo
moät caùi gheá, kheùp neùp ngoài xuoáng.
- Baùc cöù töï
nhieân, chaùu chæ môøi baùc ra ñaây ñeå hoûi chuyeän chôi thoâi.
- ...?
- Baùc troâng quen
quen...
- ...?
- Hoài xöa baùc
coù daïy hoïc ôû tænh X khoâng?
OÂng laõo hình nhö
hôi chaán ñoäng, nhöng oâng gaït phaêng:
- Daï thöa khoâng,
toâi chæ laø moät ngöôøi lao ñoäng thoâi, toâi khoâng coù daïy hoïc...
- Theá baùc teân
Taùm aø? Khoâng phaûi teân Taâm sao? OÂng thaày giaùo Taâm?
OÂng laõo coù veû
xuùc ñoäng hôn, run run gioïng traû lôøi:
- Daï... khoâng!
Toâi chæ laø Taùm, thôï Taùm...
- Xin loãi baùc,
coù leû chaùu laàm, thoâi, coi nhö chaùu môøi baùc moät ly caø pheâ chôi cho
vui vaäy... AØ, coøn veà chuyeän maáy caùi “CPU boards” ngaøy hoâm qua, baùc
ñöøng coù lo, chaùu seõ ñem heát veà San Diego...
OÂng laõo cuùi
ñaàu laëng im.
- Chaùu cuõng seõ
noùi vôùi oâng “plan manager” ôû ñaây daën moïi ngöôøi cö xöû ñaøng hoaøng hôn
vôùi baùc...
Ñoâng nhaám nhaùp
moät chuùt caø pheâ. OÂng laõo cuõng vôùi tay ñöa ly caø pheâ leân mieäng. Vò
caø pheâ thôm noàng coù leû laøm oâng thaáy deã chòu hôn. OÂng thaäp thoø hoûi:
- Theá... xeáp
laøm caùi gì ôû trong haõng naøy maø oai theá?
- Thoâi, baùc cho
chaùu xin! Xeáp xieác gì, baùc cöù coi chaùu nhö laø con chaùu vaäy...
- Daï, khoâng
daùm.
- Chaùu teân
Ñoâng, baùc cöù goïi chaùu laø Ñoâng. Treân maáy caùi “boards” maø baùc laøm
rôùt ngaøy hoâm qua ñeàu coù in teân chaùu, teân chaùu ôû treân saûn phaåm naøo
cuûa haõng laø chaùu coù toaøn quyeàn quyeát ñònh veà moïi chuyeän lieân quan
ñeán saûn phaåm ñoù.
- A... Thaûo
naøo... Thaûo naøo caû oâng “plan manager” cuõng ngaùn... caäu.
Ñoâng ngöôùc nhìn
oâng nhö doø hoûi. OÂng phaán khôûi tieáp:
- Boïn chuùng toâi
ôû ñaây ñeàu ñaõ noùi veà caäu nhieàu. AØ, boïn thôï giaø aáy maø. ÔÛ ñaây coù
khoaûng boán möôi ngöôøi Vieät laøm, trong ñoù giaø nhö toâi cuõng ñöôïc saùu
ngöôøi. Trong giôø aên boïn toâi hay ngoài vôùi nhau... Laàn ñaàu khi thaáy
chöõ “DONG TRAN” treân maáy caùi “boards”, boïn toâi raát phaán khôûi...
Ñoâng cöôøi cöôøi,
oâng laõo hôùn hôû tieáp:
- Moät anh baïn
cuûa toâi caàm caùi “board”, keùo thaèng Myõ ngoài caïnh ra maø noùi: “maày
thaáy khoâng, daân Vieät Nam chuùng tao laø “naêm bôø oanh”, nhìn ñaây naày, nhìn ñaây naày, ñaây laø moät caùi
teân Vieät Nam naày, ngöôøi “project engineer” naày laø ngöôøi Vieät ñaây
naày...”, maø maáy thaèng Myõ laøm chung noù cuõng ngaùn thieät...
Ñoâng noùi cheâm vaøo:
- Nhöng maø tính
chung, soá saûn phaåm mang teân Myõ vaãn nhieàu hôn, baùc ôi. Trong caùi vieän
nghieân cöùu ôû San Diego chæ coù moät mình chaùu laø ngöôøi Vieät... Maø hình
nhö trong soá maáy traêm kyõ sö cuûa haõng, chæ coù moät mình chaùu laø ngöôøi
Vieät...
- Moät mình caäu
cuõng ñuû ñeå boïn naày haõnh dieän roài!
Caäu bieát khoâng, thôøi tuoåi treû toâi cuõng mong ñöôïc nhö caäu ñoù,
luùc qua Taây du hoïc...
Ñoâng giaät mình.
OÂng laõo cao höùng, hình nhö ñaõ chôït noùi veà caùi thôøi maø oâng ñaõ coá
giaáu gieám!
- Baùc coù ñi Taây
du hoïc?
OÂng khöïng laïi
moät luùc thaät laâu, roài traàm gioïng:
- Daï... Coù...
Ñoâng xoay ngöôøi
nhìn thaúng vaøo maét oâng nhö ñeå coá tìm nhöõng neùt quen thuoäc cuõ. Moät
hoài thaät laâu, noù run run gioïng hoûi, ñoâi maét tìm toøi treân caùi theû
nhaân vieân maø ngöôøi thôï giaø ñang mang tröôùc ngöïc:
- OÂng laø...
giaùo sö Taâm, Leâ Vaên Taâm?
OÂng laõo cuõng
nhìn söõng Ñoâng, hoûi:
- Maø caäu tìm
oâng giaùo sö Taâm ñeå laøm caùi gì?
Ñoâng vuït hieåu.
OÂng thaày cuõ cuûa noù ñang ngoài ñaây maø giaáu gieám dó vaõng cuûa mình.
Moät dó vaõng du hoïc ñaày huyeàn thoaïi, ñaày öôùc mô, vaø moät dó vaõng coäng
taùc vôùi Vieät Coäng böùc haïi ñoàng nghieäp. Nhöng maø sao troâng oâng coù
veû giaø nua coøm coõi quaù, nhöõng neùt haøo hoa phong nhaõ maø noù vaãn nhôù
veà oâng ñaõ hoaøn toaøn bieán maát.
Ñoâng traàm gioïng doø xeùt:
- Chaùu laø...
hoïc troø cuõ cuûa oâng...
OÂng laõo sôùn
saùc, dôïm ñöùng leân. Ñoâng voäi traán an:
- Baùc ñöøng lo,
neáu baùc laø giaùo sö Taâm thì cöù cho chaùu bieát, chaùu chæ muoán tìm ngöôøi
quen thoâi, chôù khoâng coù yù gì...
- Theá... caäu
hoïc vôùi toâi hoài naêm naøo?
Ñoâng thôû phaøo,
noùi ngay:
- Chaùu... Thaày,
em laø thaèng Ñoâng, hoïc ôû tröôøng trung hoïc X töø naêm 1966 cho tôùi
1973...
OÂng laõo chöøng
nhö raát xuùc ñoäng. OÂng nhìn traàm traàm vaøo maët Ñoâng, laéc ñaàu:
- Toâi khoâng
nhôù... Hai möôi maáy naêm roài coøn gì...
Lôøi noùi buoàn
nhö moät tieáng thôû daøi.
- Thaày thay ñoåi
nhieàu quaù, em cuõng khoâng nhìn ra thaày... Chieàu hoâm qua ngoài trong
“German Village” nhìn laù rôi, söïc nhôù nhöõng lôøi thaày keå veà muøa thu ôû
mieàn nam nöôùc Phaùp, em môùi rôøn rôïn nhaän ra thaày quen quen...
- Hai möôi maáy
naêm roài maø caäu vaãn coøn nhôù lôøi toâi keå haû? Caäu coù trí nhôù toát
thaät, coøn toâi, töø khi ñi caûi taïo veà...
- Thaày... cuõng
ñi caûi taïo?
OÂng laõo vuït im
baët.
- Sao em nghe
noùi...
- Caäu nghe noùi
ñuùng. Toâi ôû laïi coäng taùc vôùi tuïi noù, ñöôïc noù cho laøm hieäu tröôûng,
noù xaøi toâi hôn moät naêm thì baét nhoát luoân vaøo traïi caûi taïo... Meï!
Ñoà vaét chanh boû voû... moät luõ ngu ñaàn...
Ñoâng hôi mæm
cöôøi, vaãn caùi caâu “moät luõ ngu ñaàn” maø oâng duøng ñeå chæ nhöõng ngöôøi
laõnh ñaïo chính quyeàn Quoác Gia tröôùc kia.
- Thoâi, chuyeän
ñaõ xa roài thaày ôi! Maø laøm sao thaày qua ñöôïc ñaây?
- “H.O.”, nhôø ñi
caûi taïo taùm naêm neân cuõng vaøo ñöôïc dieän “H.O...” Qua ñaây toâi ñoåi
teân Taâm thaønh Taùm, coá queân nhöõng öôùc mô thôøi coøn treû, coá troán
laùnh baïn beø cuõ, coá daáu cuoäc ñôøi cuõ,... ai ngôø... ai ngôø vaãn gaëp
caäu! Caäu Ñoâng!... Toâi laàm, toâi laàm tuïi noù caäu aï...
OÂng laõo noùi nhö
moät lôøi bieän hoä cho caùi khoaûng thôøi gian coäng taùc vôùi Coäng Saûn cuûa
mình. Taùm naêm caûi taïo hình nhö ñaõ “caûi taïo” ñöôïc oâng: töø moät ngöôøi
thaân coäng, oâng ñaõ trôû thaønh moät ngöôøi choáng coäng. Nhöng khaùc vôùi
nhöõng ngöôøi Quoác Gia chung quanh, oâng khoâng coù caùi tinh thaàn Quoác Gia
ñeå maø höôùng veà, ñeå maø tìm veà... Trong cuoäc ñôøi, oâng chæ coøn laø moät
keû lang thang, loøng roãng khoâng khoâng coøn nôi nöông töïa. Ñoâng chôït
ngaäm nguøi thöông cho oâng thaày cuõ. OÂng vuït noùi nhanh:
- Caäu Ñoâng aø!
Neáu caäu laø hoïc troø cuûa toâi thaät, thì toâi möøng cho caäu, toâi haõnh
dieän vì caäu... Caäu coá laøm nhöõng gì mình coù theå laøm ñöôïc ñeå mang vinh
döï veà cho daân toäc Vieät Nam mình...
Ñoâng ngoài im.
OÂng vuït noùi theâm:
- Caäu... Caäu
ñöøng bao giôø noùi gì vôùi ai ôû ñaây veà cuoäc ñôøi cuõ cuûa toâi nghe...
Caäu ñöøng keå veà cuoäc ñôøi cuõ cuûa toâi, toâi van caäu...!
- Thaày yeân taâm,
em khoâng noùi gì vôùi ai ñaâu...
OÂng laõo chaäm
chaïp ñöùng leân, noác troïn ly caø pheâ roài chaäm chaïp leâ böôùc veà phoøng
laøm vieäc. Thaèng Ñoâng vaãn ngoài ñoù, ngoài ñoù maø nhìn naéng rôi ngoaøi
kia, loøng buoàn nhö moät traän möa trong ñeâm muøa thu ôû Vieät Nam.
Ngaøy ra phi
tröôøng veà San Diego, Ñoâng giaät mình khi nghe tieáng keâu:
- Caäu Ñoâng! Caäu
Ñoâng!
Ñoâng quay laïi:
oâng giaùo sö Taâm thaäp thoø böôùc ñeán, noùn caàm tay, oâng noùi moät caùch
ngaïi nguøng:
- Caäu Ñoâng,
chuùc caäu thöôïng loä bình an...
- Caùm ôn thaày.
Em cuõng chuùc thaày ôû ñaây vui, khoûe...
OÂng ñöùng ñoù
vôùi Ñoâng cho ñeán khi noù quaûy goùi böôùc vaøo coång leân phi cô. Khi saép
khuaát sau chieác coång vaøo, Ñoâng coøn nghe tieáng oâng laõo la lôùn:
- Nhôù nghe caäu
Ñoâng! Nhôù ñöøng keå cho ai nghe veà cuoäc ñôøi cuõ cuûa toâi nghe...
Treân chuyeán bay
veà San Diego, “cuoäc ñôøi cuõ” cuûa oâng thôï giaø chaäp chôøn trong ñaàu
Ñoâng. Cuoäc ñôøi cuõ, vaø cuoäc ñôøi môùi cuûa oâng quay cuoàng, quay cuoàng
moät caùch hoãn ñoän trong taâm töôûng Ñoâng. Beân caïnh cuoäc ñôøi môùi cuûa
thaèng Ñoâng ñaày aùnh saùng, hai cuoäc ñôøi môùi cuõ kia chaäp chôøn, chaäp
chôøn, xoùt xa! Hình aûnh oâng laõo Vieät Nam run raåy cuùi xuoáng nhaët maáy
saûn phaåm vöøa ñaùnh rôùt tröôùc tieáng la heùt chöôûi bôùi cuûa teân thôï caû
töø nay seõ aùm aûnh Ñoâng!
Hình aûnh cuoäc
ñôøi môùi naày khoâng coøn laø cuûa rieâng oâng, maø laø cuûa chung moät theá
heä: moät theá heä baát haïnh, trong buoåi giao thôøi ñaày baát haïnh naày cuûa
Vieät söû!
Taân Xuyeân