|
|
||
|
T̀NH MẸ TRONG THI CA
Kính dâng một
bông hồng tưởng nhớ Mẹ !
NGUYỄN QUƯ ĐẠI
Mẹ mang nặng
đẻ đau rồi lo cho con từ bé đến ngày lớn
khôn. Đức Phật Thích Ca, chúa Kitô... là những người
con tâm linh của tạo hoá cũng chào đời trong ṿng
tay của mẹ và nghe lời ru ạ ời ngọt ngào
bên chiếc nôi nhỏ bé..
Ca dao so sánh công cha cao như núi để thể hiện sự
tôn kính cha là cột trụ trong gia đ́nh, nghĩa mẹ như
nước trong nguồn bất tận... nước âm thầm
chảy qua những khúc quanh ghềnh thác trôi về biển
cả, sánh nghĩa mẹ với nước trong nguồn
phù hợp với sự tận tụy dưỡng nuôi, yêu
thương con không bờ bến....
Người
Tây phương thường gọi Vaterland / Fatherland để
chỉ quê cha, người VN ḿnh gọi quê cha, đất tổ,
và quê mẹ, đất mẹ, tiếng mẹ đẻ ..
Để tôn trọng công ơn sinh thành, dưỡng dục
như nhau giữa cha và mẹ:
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
T́nh yêu của
cha cũng bao la, tha thiết lo lắng cho con nên người,
nhưng sâu kín trong ḷng, không như mẹ bộc lộ t́nh
cảm bằng những cử chỉ vuốt ve, âu yếm.. nên các con thường gần
gũi mẹ hơn cha, vui buồn đời sống các
con thường th́ thầm bày tỏ với mẹ, nếu
mẹ không đồng ư cũng không la rầy nghiêm khắc,
phê b́nh như cha. Nhưng phải nh́n nhận bản tính
đàn ông phần lớn hơi khô cằn, thiếu mền
mại . Có lẽ đàn ông
bản tính như vậy nên phải có luật bù trừ.
Nhạc phẩm Ḷng Mẹ của Y Vân thật bất hủ:
“Ḷng mẹ bao la như biển Thái B́nh rạt rào
T́nh mẹ tha thiết như ḍng suối
hiền ngọt ngào
Lời mẹ êm ái như đồng
lúa ŕ rào
Tiếng ru bên thềm
trăng tà soi bóng mẹ yêu.
Ḷng mẹ thương con như vầng
trăng tṛn mùa thu
T́nh mẹ yêu mến như như làn
gió đùa mặt hồ
Lời ru man mác
êm như sáo diều dật dờ
Nắng mưa sớm chiều vui cùng
tiếng hát trẻ thơ
Thương con thao thức bao
đêm trường
Con đà yên giấc Mẹ hiền vui
sướng biết bao
Thương con khuya sớm bao tháng
ngàỵ
Lặn lội gieo neo nuôi con tới
ngày lớn khôn
Dù cho mưa gió không quản
thân gầy mẹ hiền.
Một sương hai nắng cho bạc
mái đầu buồn phiền
Ngày đêm sớm tối vui cùng con
nhỏ một niềm
Tiếng ru êm đềm mẹ hiền
năm tháng triền miên....”
Y Vân
Những ai
may mắn c̣n mẹ, được cài lên áo hoa hồng
đỏ để thấy đời ḿnh c̣n diễm phúc
vui tươi. Đă mất mẹ không bao giờ
t́m lại được t́nh yêu bao la, tha thiết ấy.
Nếu ta đứng hàng giờ trước ngôi mộ
đá rêu phong, đặt những đóa hoa tươi,
đốt nén nhang thơm chỉ là phần
h́nh thức, lễ nghi...Kỷ niệm những ngày dài hạnh
phúc tuổi thơ ḿnh đă sống trong mái ấm gia
đ́nh với t́nh yêu thương của cha mẹ đă
đi vào thế giới xa xôi...
Cuộc đổi thay 1975 không ai ngờ những
ǵ xảy ra. Nhiều người con đă không làm tṛn
bổn phận phụng dưỡng mẹ già, ngược
lại mẹ phải tảo tần nuôi con, nuôi cháu,
thăm con qua những chặng đường dài hoang vắng,
hiểm nguy. Tuổi già ngày tháng sức khỏe hao ṃn, lúc ốm
đau cho đến lúc ra đi vĩnh viễn về bên kia thế giới, không gặp các con trai của
mẹ! T́nh yêu của mẹ như những vầng sao trên
trời không sao đếm được trong thiên thể
mênh mông, thiếu t́nh mẹ như bầu trời thiếu
ánh sao đêm!
Vào ngày Rằm
tháng bảy là lễ Vu Lan Bồn
(Ullambana) theo kinh điển: Tôn giả Mục Kiền Liên
lo cứu mẹ là bà Thanh Đề thoát khỏi cảnh khổ
ở địa ngục, và cầu nguyện cho chúng sinh
được siêu thoát, khỏi ṿng sinh tử luân hồi.
Trong ngày lễ nầy người ta thường cài lên áo
hoa hồng đỏ hay hoa cẩm chướng tượng
trưng cho mẹ c̣n sống, hoa trắng để tưởng
nhớ mẹ hiền. Thiền sư Thích Nhất
Hạnh làm bài thơ Bông hồng cài áo. Phạm Thế
Mỹ phổ nhạc:
“Một bông hồng cho em
Một bông hồng cho anh
Và một bông hồng cho những ai
Cho những ai đang c̣n mẹ
Đang c̣n mẹ để ḷng vui sướng
hơn
Rủi mai nầy mẹ hiền có mất
đi
Như đóa hoa không mặt trời
Như trẻ thơ không nụ cười
Ngỡ đời ḿnh không lớn
khôn thêm
Như bầu trời thiếu ánh
sao đêm
Mẹ, mẹ là ḍng suối dịu
hiền
Mẹ, mẹ là bài hát thần tiên
Là bóng mát trên cao
Là mắt sáng trên cao
Là ánh đuốc trong đêm khi lạc
lối
Mẹ, mẹ là lọn mía ngọt
ngào
Mẹ, mẹ là nải chuối buồng
cau
Là tiếng dế đêm thâu
Là nắng ấm mương dâu
Là vốn liếng yêu thương cho
cuộc đời
Rồi một chiều nào đó anh
về nh́n mẹ yêu, nh́n thật lâu
Rồi nói, nói với mẹ rằng
"Mẹ ơi, mẹ ơi, mẹ có biết hay không?"
-Biết ǵ? Biết là, biết là
con thương mẹ không?"
Đóa hoa màu hồng vừa cài lên
áo đó anh
Đóa hoa màu hồng vừa cài lên
áo đó em
Th́ xin anh, th́ xin em
Hăy cùng tôi vui sướng đi...”
Thích Nhất Hạnh
Đời sống
người Việt nam khác với người Tây
phương, ở Việt nam cha-mẹ con-cháu thường
sống chung trong một đại gia đ́nh, dù nghèo hay
giàu, gia đ́nh lúc nào cũng sống bên nhau, nên không cần
dành riêng một ngày nào riêng cho mẹ.. Mỗi
năm vào lễ Vu Lan nhắc nhở các
con nhớ ngày t́nh yêu cao cả của mẹ, làm nhà thơ
Tùy Anh trong những ngày xa quê hương mang nỗi buồn
mênh mông ngút ngàn thương nhớ:
“Bài "Bông hồng cài áo"
Mỗi lần thêm nhức nhối
Mỗi năm nghe một lần
Như xé nát tim
gan”
Tùy Anh (trong tập Trầm Ngải Thiết Tha)
H́nh ảnh về mẹ c̣n măi trong ḷng thi nhân
đă gởi tâm sự ḿnh qua những vần thơ ngọt
ngào, và chỉ biết nhắn gởi các em cắt dâng mẹ
một cành hồng.
“Hẳn em tôi c̣n nhớ
Cắt dâng mẹ cành hồng
Từ vườn hoa đầu ngơ
Vẫn ngọt ngào đơm
bông
Hoa thay ḷng tưởng nhớ
Của đứa con phiêu bồng
Hoa thay ḍng lệ nhỏ
Thương nhớ mẹ vô cùng”
Tùy Anh
Đời sống Tây phương cha mẹ dù tuổi
già nắng xế nhưng vẫn sống riêng. Con cháu
bận rộn công việc nhưng hằng năm đều
có ngày tưởng nhớ ghi ơn mẹ, sau lễ Phục
Sinh 20 ngày tính từ lễ tro vào ngày thứ Tư tuần
Thánh, có thánh lễ vinh danh mẹ.. Ở Đức thường tổ chức ngày lễ
mẹ vào Chủ nhật thứ 2 tháng 5, Âu Châu nhiều
nước cũng tổ chức cùng thời gian trên.
Theo lịch sử truyền thống ngày lễ của mẹ
ở Hoa Kỳ người đầu tiên đưa đề
nghị ngày tưởng nhớ t́nh mẹ tại Boston,
Massachusetts là bà Julia Ward Howe đă vận động chọn
ngày Chúa nhật thứ 2 tháng 5 và khởi đầu cài hoa cẩm
chướng (carnation, Nelke, Oeillet) để tưởng nhớ
me.. Hoa cẩm chướng biểu tượng cho người
mẹ là loài hoa nở quanh năm, cánh hoa mỏng và thoảng
hương thơm nhẹ.. Ngày 10/05/1908
các nhà thờ ở Grafton và Philadelphia cử hành thánh lễ
cho ngày vinh danh mẹ... Măi cho đến ngày 09/5/1914 Tổng
thống thứ 28 Thomas Woodrow Wilson (1856-1924) kư quyết
định chung thông qua Quốc Hội công bố ngày
"Mother’s Day" là ngày quốc lễ của Hoa Kỳ vào
Chủ Nhật thứ 2 của tháng 5. Riêng ở Pháp năm
1917 tại Pais tổ chức lễ mẹ cho những gia
đ́nh đông con, nhưng lễ mẹ chính thức công bố
vào ngày 20/4/1926. Anh Quốc từ năm 1910 gọi là ngày
Mother’s Day / Mutter Tag, nhà thờ có Thánh lễ tạ ơn
để tưởng nhớ và vinh danh mẹ hiền
“Dâng mẹ đôi tim nhỏ
Dâng mẹ t́nh yêu lên ngôi
Dâng mẹ yêu thương đong đầy
Dâng mẹ cuộc sống tương lai...”
T́nh
hồng dâng Mẹ của Văn Chi
Mẹ lo cho
con trưởng thành, nhưng phận làm trai thời loạn
phải thi hành nhiệm vụ, các con ra đi mẹ lo lắng
nhớ thương, mẹ ngồi nh́n về phương
trời xa xăm thời chiến với súng đạn,
đêm đen rực lên ánh hỏa châu rồi chợt tắt
đă làm mẹ lo âu không ngủ, vướng bận bấp
bênh phận người! Trịnh Công Sơn vang bóng một
thời với những t́nh khúc như Gia Tài Của Mẹ
dù anh chán ghét chiến tranh, nhưng anh đă sống với
tâm trạng của mẹ Việt Nam:
“Mẹ ngồi ru con đong đưa vơng buồn,
đong đưa vơng buồn
Mẹ ngồi ru
con mây qua đầu ghềnh, lạy trời mưa tuôn
Lạy trời mưa tuôn cho đất
sợi mềm hạt mầm vun lên
Mẹ ngồi ru
con nước mắt nhọc nhằn xót xa đời ḿnh
Mẹ ngồi ru
con đong đưa vơng buồn năm qua tuổi ṃn
Mẹ nh́n quê hương nghe con ḿnh
buồn giọt lệ ăn năn
Giọt lệ ăn năn
đưa con về trần tủi nhục chung thân
Một ḍng sông trôi cuốn măi về
trời bấp bênh phận người
Mẹ ngồi ru
con tiếng hát lênh đênh
Mẹ ngồi ru
con mây đưa vào hồn
Mẹ dạy cho con tiếng nói quê
hương
Mẹ nh́n con đi phút giây bàng hoàng
Mẹ ngồi ru
con đong đưa vơng buồn, đong đưa phận
ḿnh
Mẹ ngồi ru
con nghe đất gọi thầm trọn nợ lưu vong
Mẹ ngồi trăm năm như
thân tượng buồn để lại quê hương
Tuổi c̣n bơ
vơ thế giới chiến tranh ngục tù”
Trịnh Công Sơn
Mẹ thầm
lặng chịu mọi trách nhiệm với các con, mẹ
chia sẻ với con từ thuở bé thơ dạy cho con tiếng
nói đầu đời cho đến lúc nên người.
“Mẹ là gió uốn quanh
Trên đời con thầm lặng
Trong câu hát thanh b́nh
Mẹ là gió mong manh
Mẹ là nước chứa chan,
Trôi giùm con phiền muộn
Cho đời măi trong lành
Mẹ ch́m dưới nhân gian...”
Trịnh Công Sơn
“Mẹ dạy con tiếng nói thật thà
Mẹ mong con chớ quên màu da
Con chớ quên màu da, nước Việt
xưa
Mẹ mong trông con mau bước về
nhà
Mẹ mong con lũ
con đường xa
Ôi lũ con cùng cha, quên hận thù ...”
Trịnh công Sơn
Không có t́nh yêu
nào có thể sánh với t́nh mẹ .. thi sĩ Trường Đinh ví t́nh yêu mẹ
là những tháng ngày cần thiết của đời
người, mẹ là ánh sáng là giọt sương mai, là tiếng
chim hót trên cành buổi sáng ....
“Mẹ là mùa xuân trên cánh chim bay
Mẹ là mùa đông tóc bạc
như mây
Mẹ là mùa thu,
niềm đau gió cát
Mẹ là mưa hạ, hạt nḥa đắng
cay
Mẹ là trời xanh cho nắng
vươn cao
Mẹ là biển đông sóng gọi
xôn xao
Mẹ là b́nh nguyên t́nh yêu bát ngát
Mẹ là ngân hà, ḷng mẹ bao la ...”
Trường Đinh
Thời gian trôi
qua không đợi chờ người lữ thứ, Nguyễn
Đức Chương xa Đà Nẵng nhưng mỗi lần
nh́n những cánh hồng tươi nở rộ làm anh nhớ
thương mẹ đă 85 tuổi, vẫn mong mỏi chờ
các con về như những ngày c̣n đi học:
“Một bông hồng cho mẹ
Hôm nay ngày hiền mẫu
Hồng nở rộ đầy
hiên
Hồng thắm cả cuộc
đời
Nhớ về mẹ xa xôi…”
Nguyễn Đức Chương
Tâm trạng của các thi nhân đều nhạy cảm,
nhà thơ Tùy Anh đă không dấu được ngậm
ngùi, nỗi nhớ về mẹ thiết tha, mẹ và quê
hương là nhưng kỳ quan tuyệt thế đă trở
thành thiêng liêng nhiệm màu muôn thuở.
“Mẹ ơi con mẹ chưa về
Bao năm lưu lạc bên lề cuộc
vui
Tiếng cười không giấu ngậm
ngùi
Tiếng vui tắt nghẹn bên đời
buồn tênh...”
Tùy Anh (trong tập Khúc hát tiêu dao)
Mẹ dạy
con gái phải có những đức tính công-dung-ngôn-hạnh
trước khi lập gia đ́nh. Về đời sống
lứa đôi, đôi khi mẹ cũng quá nghiêm khắc v́ ảnh
hưởng xă hội thời phong kiến, nên các nàng
cũng than trách:
“Mẹ em cấm đoán em chi,
Để em sắm sửa
em đi lấy chồng.
Lấy chồng cho đáng tấm chồng
Bơ công trang điểm má hồng
răng đen”
ca dao Việt Nam
Thời xa
xưa theo quan niệm hôn nhân, hai bên họ
quen nhau nếu đàn trai cầu hôn bên nhà gái nhận lễ
vật sẽ trở nên sui gia, nhưng tại sao không trách
cha mà trách mẹ:
“Mẹ em tham thúng xôi rền,
Tham con lợn béo tham tiền Cảnh
Hưng
Em đă bảo mẹ rằng đừng
Mẹ hấm mẹ hứ mẹ
bưng ngay vào
Bây giờ chồng thấp vợ
cao,
Như đôi đũa lệch so
sao cho bằng..”
Ca dao Việt Nam
Phần lớn
các bà mẹ mong con gái lập gia đ́nh có đời sống
hạnh phúc "cha mẹ đặt đâu con ngồi đó"
theo sự chọn lựa của gia
đ́nh. Nhưng t́nh yêu phải hợp nhau mới tạo
cho cuộc sống lâu dài hạnh phúc, các cô đă nói lên nỗi
ḷng ḿnh với mẹ:
“Mẹ mong con đẹp lứa đôi,
Con xin được tỏ đôi
lời đục trong
Lấy nhau ḷng hiểu được
ḷng
T́nh kia mới
được đượm nồng dài lâu
Ví chưng mẹ
trót nhận trầu,
Bắt con ngậm miệng cúi đầu
vâng theo...”
Ca dao Việt Nam
T́nh cảm,
tâm trạng các cô sống gần mẹ th́ yêu thương mẹ,
nhưng khi lập gia đ́nh th́ t́nh yêu đó bị chia bớt
thương yêu dành cho chồng hơn:
“Mẹ cha là biển là trời,
Phận con đâu dám căi lời mẹ
cha
Mẹ cho bú mớm nâng niu,
Tội trời th́ chịu, không
thương bằng chồng…”
Ca
dao Việt Nam
Kho tàng thi ca
b́nh dân, cũng như những nhạc phẩm thời
đại.. ca tụng những lời
như ngàn đời nhớ ơn mẹ, bởi v́ mẹ
đă cho các con hành trang lên đường, thành công với
tràn đầy ước mong. T́nh mẹ như hơi thở
sưởi ấm ḷng các con trong những ngày xa quê hương!
Trên bước chân phiêu dạt xứ người, thời
gian âm thầm trôi qua những tháng ngày phiền muộn nhớ
thương, tưởng nhớ về mẹ, từ trái tim và nước mắt các con xin dâng lên mẹ
và những lời cầu nguyện trân trọng nhất.
Nguyễn Quư Đại
Munich tháng 4 năm 2004
* Nhà thơ Tùy Anh bút hiệu khác là Phù Vân, tên thật
Nguyễn Ḥa tốt nghiệp kỹ sư Thủy Lâm Sài G̣n
1964, hiện làm chủ bút báo Viên Giác - Đức quốc