|
|
||
|
Please click
to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow
instructions to configure Web
Browsers.
Best view
with Internet Explorer.
HOÀN BÖÔÙM MÔ TIEÂN
Taùc
phaåm ñaàu tay cuûa Khaùi Höng
Troïng Ñaït
Hoàn Böôùm Mô Tieân laø taùc phaåm ñaàu
tay cuûa Khaùi Höng vieát naêm 1933, vaø cuõng laø taùc phaåm ñaàu tieân cuûa
Töï Löïc Vaên Ñoaøn. Maëc duø chæ laø truyeän ngaén voûn veïn chöøng moät traêm
trang giaáy, nhöng noù laïi laø taùc phaåm noåi tieáng nhaát cuûa Khaùi Höng,
ñöôïc nhieàu ngöôøi say meâ, haâm moä vaø coù leõ laø taùc phaåm thaønh coâng
nhaát cuûa oâng. Moät truyeän tình laõng maïn tuyeät vôøi, bay böôùm y nhö caùc
truyeän ngaén cuûa Ivan Tourgueniev, giaù trò ngheä thuaät raát cao, taâm lyù
nhaân vaät saâu saéc theå hieän söï tranh ñaáu giaèng co giöõa tình yeâu vaø
loøng moä ñaïo ôû noäi taâm moät ngöôøi ñeä töû xuaát gia, noù cuõng laø moät
trong nhöõng taùc phaåm giaù trò nhaát cuûa neàn vaên hoïc caän ñaïi vaø hieän
ñaïi nöôùc nhaø.
Theo dö luaän chung cuûa ñoäc giaû vaø dö
luaän pheâ bình, Khaùi Höng ñaõ ñöôïc coi nhö taùc giaû lôùn nhaát cuûa neàn
chöông Vieät Nam, coù ngöôøi cho oâng laø coät truï cuûa Töï Löïc Vaên Ñoaøn.
OÂng teân thaät laø Traàn Khaùnh Dö, sinh naêm 1896 taïi Coå Am, Vónh Baûo Haûi
Döông, thuoäc thaønh phaàn gia ñình quan laïi, cha laø tuaàn phuû Phuù Thoï,
boá vôï laøToång ñoác Baéc Ninh, em ruoät oâng Traàn tieâu, cuõng laø vaên só. Khaùi
Höng theo taây hoïc tröôøng Albert Sarraut, ñaäu tuù taøi ban coå ñieån, oâng
cuõng thaâm Haùn nho. Khaùi Höng ñaõ cuøng Nhaát Linh vaø Hoaøng Ñaïo thaønh
laäp Töï Löïc Vaên Ñoaøn, môû moät kyû nguyeân môùi cho neàn vaên hoïc nöôùc
nhaø. OÂng tham gia caùch maïng, laø ñaûng vieân tích cöïc cuûa Vieät Nam Quoác
Daân Ñaûng, bò Vieät Minh thuû tieâu 1947 taïi beán ñoø Cöïa Gaø, laøng Ngoïc Cuïc,
Nam ñònh .
Caùc taùc phaåm tieâu bieåu goàm: Hoàn
Böôùm Mô Tieân (1933), Nöûa Chöøng Xuaân (1934), Troáng Maùi (1936), Tieâu Sôn
Traùng Só (vieát 1940, theo Vuõ Ngoïc Phan) .
Hoàn Böôùm Mô Tieân laø taùc phaåm ñaàu
tay cuûa Khaùi Höng nhöng noù theå hieän moät buùt phaùp giaø daën cuûa moät
taùc giaû laønh ngheà, coù phaàn vöõng vaøng hôn so vôùi Nöûa Chöøng Xuaân. Xin
sô löôïc coát truyeän.
Taïi
chuøa Long Giaùng, mieàn Trung du Baéc Vieät, Ngoïc moät thanh nieân Taây
hoïc veà thaêm baùc laø sö cuï truï trì chuøa. Chuù tieåu Lan ñeïp giai, thoâng
minh deã thöông trôû thaønh baïn thaân cuûa Ngoïc, chaøng hoaøi nghi cho raèng
Lan laø gaùi giaû trai vì gioïng noùi nöôùc da cuûa chuù coù veû gioáng con
gaùi nhieàu hôn .
Ngoïc ôû chuøa ñaõ möôøi hoâm vaø
nguyeän trong möôøi ngaøy phaûi tìm ra söï thaät. Chaøng ñöôïc bieát Lan ôû
nhaø kho, toái nguû caøi then kyõ löôõng caøng sinh nghi. Chaøng theo doõi Lan
moät buoåi toái noï ôû chuøa treân khi chuù caàu khaán Ñöùc Phaät phuø hoä cho
chuù ñuû nghò löïc xa laùnh coõi traàm luaân, chaøng bieát chuù maëc caûm toäi
loãi vì ñaõ coù caûm tình vôùi mình, Ngoïc hay bòa chuyeän noùi boùng noùi gioù
vôùi chuù tieåu ñeå doø xeùt chuù, naøo chaøng coù ngöôøi yeâu boû ñi tu neân
cöù ñi caùc chuøa ñeå tìm coâ aáy. Ngoïc vaø Lan daàn daàn coù thaân tình vì
gaàn nhau, chaøng beøn vieát moät böùc thö toû loä loøng mình roài leân vöôøn
saén tìm Lan, Ngoïc chöa kòp ñöa thö thì Lan voäi veà chuøa, chaøng töùc quaù
xeù böùc thö laøm boán, chaøng quay veà chuøa thì Lan quay laïi vöôøn saén vì
boû queân con dao, Lan chaép boán maûnh thö laïi ñoïc vaø hieåu, Ngoïc vaãn
chöa bieát Lan ñaõ ñoïc thö mình .
Moät hoâm sö cuï sai chuù tieåu Lan mang
baùnh sang taï sö oâng chuøa Long Vaân, Ngoïc xin ñi cuøng.Tôùi chuøa, hai
ngöôøi hai ngöôøi aên côm nöôùc do sö oâng ñaõi xong ra ngoaøi aùnh traêng
ngoài noùi chuyeän, Ngoïc caàm tay Lan,
chuù döït tay chaïy, hai beân loâi keùo nhau, aùo Lan tuoät cuùc treã vaït ra,
Ngoïc thaáy ngöïc Lan quaán vaûi naâu.
Toái aáy Lan troán ñi vì Ngoïc
ñaõ bieát mình laø gaùi, Ngoïc ñuoåi theo höùa seõ giöõ bí maät vaø seõ boû veà
Haø Noäi, chaøng cho bieát ñaõ yeâu Lan töø laâu, Lan noùi phaûi döøng laïi
ngay.
Hoâm sau trôû veà chuøa Long Giaùng, Lan
ñöôïc bieát vaøo luùc chieàu toái, Ngoïc ñaõ veà Haø Noäi töø saùng, ñeå laïi
maûnh giaáy töø bieät. Lan khoùc nhöng töï traán tónh vaø deïp boû ñöôïc nhöõng
caùm doã nhoû nhen nôi döông theá.
Saùu thaùng troâi qua, Lan traûi qua söï
buoàn nhôù, möøng lo, daàn daàn ngaøy ñeâm vui ñaïo Phaät loøng cuõng nguoâi
ñi. Coù laàn Ngoïc ñi xe ñaïp ñeán gaàn chuøa, nghæ ôû quaùn roài laïi ñi, Lan
cho laø troâng laàm maø cuõng vaãn cho ñoù laø thöïc vaø mong noù laø thöïc .
Roâi Ngoïc trôû laïi thaêm Lan, Lan
traùch Ngoïc queân lôøi theà khoâng trôû laïi nöõa, Ngoïc cho bieát ñeán thaêm
Lan laàn cuoái vaø chaøo töø bieät, Lan khoùc raøn ruïa nöôùc maét, Ngoïc muoán
tieán tôùi, Lan ñaåy ra, coâ chæ muoán coù moät giôùi haïn . Ngoïc höùa chæ
yeâu thöông trong taâm hoàn vaø laâu laâu khi chaøng ñöôïc nghæ hoïc seõ veà
chuøa thaêm Lan.
Maëc duø laø taùc phaåm ñaàu tay, Hoàn
Böôùm Mô Tieân cho thaáy moät buùt phaùp vöõng vaøng hôn caùc taùc phaåm sau
naøy cuûa Khaùi Höng. Ñaây laø moät taùc phaåm caân ñoái vaø hoaøn chænh, boá
cuïc roõ raøng, haønh vaên löu loaùt vaø saùng suûa, loái thuaät chuyeän cuûa
oâng loâi cuoán vaø duyeân daùng xaây döïng baèng nhöõng tình tieát heát söùc
baát ngôø taïo nhieàu höùng thuù cho ngöôøi thöôûng thöùc.
Ñoäc giaû nhö laïc vaøo moät theá giôùi
xa laï, trong khoâng khí yeân tónh cuûa danh lam thaéng caûnh mieàn Baéc, vôùi
caûnh chuøa chieàn coå kính qua neùt buùt mieâu taû cuûa Khaùi Höng:
. . “Maáy noùc nhaø reâu moác chen laãn trong ñaùm caây raäm raïp, boán
goùc, boán gaùc chuoâng vöôït leân treân töøng laù xanh um.
Phía Taây, sau daãy ñoài coû bieác, saéc
trôøi ñoû öûng laáp loaùng qua caùc khe ñaùm laù xanh ñen. Maùi chuøa reâu
phong ñaõ laãn cuøng maøu ñaát, cuøng caây, cuøng coû. Khoaûnh khaéc maáy böùc
töôøng vaø maáy caùi coät gaïch queùt voâi chæ coøn lôø môø in hình trong caùi
caûnh nhuoäm ñoàng moät maøu tím thaãm .
Trong laøn khoâng khí yeân tónh eâm
ñeàm, tieáng chuoâng thong thaû ngaân nga . . . nhö ñem muøi thieàn laøm taêng
veû ñeïp cuûa caûnh thieân nhieân. Laù caây rung ñoäng, ngoïn khoùi thöôùt tha,
boâng luùa soät soaït nhö caûm tieáng goïi cuûa Maâu Ni muoán theo veà nôi hö khoâng tòch mòch ”
Ñoäc giaû cuõng ñöôïc nghe söï tích lyù
thuù veà ngoâi chuøa: Ñôøi Lyù, Vaên Khoâi coâng chuùa, nhan saéc dieãm leä,
boû troán cung ñieän ñeán chuøa xin thuï phaùp . . nhaø vua ñoùn veà, coâng chuùa khoâng nghe,
Ngaøi cho phoùng hoûa ñoát chuøa. Boãng con roàng vaøng phun nöôùc taét ngay
neân goïi laø chuøa Long Giaùng . . Ñoäc giaû cuõng ñöôïc döï nhöõng ngaøy leã
laïc, laøm chay cho vong linh ngöôøi quaù coá, leã chaïy ñaøn. . . tieáng kinh
du döông, muøi traàm höông ngaøo ngaït, tieáng chuoâng chuøa ngaân nga . . .
nhö ñöa ta vaøo moät theá giôùi moäng aûo thaàn tieân.
Taùc phaåm môû ñaàu baèng haøi kòch vaø
keát thuùc baèng bi kòch, ôû phaàn ñaàu loái thuaät truyeän duyeân daùng traøo
phuùng khieán cho ñoäc giaû chaêm chuù theo doõi, ñoâi khi phaûi baät cöôøi vì
nhöõng ñoaïn dí doûm ngoä nghónh. Khi môùi vaøo truyeän, taùc giaû cho thaáy
caûnh sinh hoaït ôû thoân queâ thaät vui töôi soáng ñoäng :
“ Moät coâ thaáy ngöôøi löõ khaùch thì troû baûo baïn :
- Chò em oâi , nhaø toâi ñaõ veà kia kìa
. . .
Moïi ngöôøi cöôøi roä, moät coâ
haùt ví:
Hôõi anh ñi ñöôøng caùi quan ,
Döøng chaân ñöùng laïi em than vaøi lôøi.
Ñi ñaâu voäi maáy anh oâi,
Coâng vieäc ñaõ coù chò toâi ôû nhaø.
Caùc coâ voã tay cöôøi ruõ röôïi. Löõ khaùch nhö ñaõ bieát tieáng con gaùi
ôû vuøng Baéc laø ñaùo ñeå, caém ñaàu raûo böôùc treân ñöôøng khoâng ngoaûnh
coå laïi. Thì coâ thì coâ haùt ví laïi ñöùng daäy nhö muoán chaïy ñuoåi theo
maø goïi .
- Naøy anh, anh ñöa va li ñaây em xaùch
hoä cho. Khoán naïn! Thöông haïi nhaø toâi ñi ñöôøng meät nhoïc, moà hoâi moà
keâ theá kia kìa !
Löõ khaùch ñaõ ñi xa, coøn nghe vaêng
vaúng sau löng caâu haùt gheïo:
‘’Anh veà keûo toái anh ôi !
Keûo baùc meï maéng raèng em doã
giaønh! ”
Ngoïc vöøa ñeán chuøa moät hoâm ñaõ coù
chieàu thaân maät vôùi chuù tieåu Lan, chaøng ngôø chuù laø gaùi beøn bòa ra
moät truyeän, chaøng chieâm bao thaáy ñi vôùi moät nhaø sö treû treân con
ñöôøng quanh co, caây coái um tuøm, moät luùc tôùi caûnh boàng lai . . theá
roài nhaø sö treû bieán thaønh moät giai nhaân, ngöôøi con gaùi aáy laïi laø
chuù Lan. Lan cuõng nhanh trí laém, chuù
beøn laáy söï tích nhaø Phaät ra thuyeát giaûng ñeå ñaùnh laïc höôùng chaøng
naøo keû ñaõ xuaát gia thì gaùi hay trai cuõng vaäy, ñoái vôùi ñaøn baø sö toå
daïy phaûi laùnh xa ñeå khoûi maéc vaøo löôùi duïc tình.
Ngoïc ôû chuøa möôøi hoâm quyeát ñieàu tra
baèng ñöôïc söï bí maät aáy ñeå xem chuù tieåu Lan laø trai hay gaùi. Coù laàn
Ngoïc ñang veõ tranh, Lan laïi coi, chaøng beøn nhôø chuù laøm maãu veõ, chaøng
veõ chuù maëc aùo töù thaân con gaùi, chuù töùc quaù phaûn ñoái:
-
OÂng cheá rieãu toâi, oâng coi toâi laø moät ngöôøi con gaùi!
Ngoïc
cuõng nhanh trí laém beøn giaûng giaûi voøng vo böùc tranh chaøng veõ coâng
chuùa Vaên Khoâi tôùi chuøa, töïa goác caây nhìn veà Thaêng Long . . . cuoäc ñaáu
trí cuûa hai ngöôøi thoâng minh khoân ngoan taïo leân moät saéc thaùi haøi
höôùc vui nhoän, loâi cuoán linh ñoäng.
Coù laàn chuù Lan leân gaùc chuoâng gaëp
con raén sôï heát hoàn chaïy xuoáng, Ngoïc laáy gaäy leân ñaùnh, chuù caûn laïi
:
- Thoâi oâng ñöøng ñaùnh noù phaûi toäi, ôû nhaø chuøa khoâng ñöôïc saùt sinh .
Ngoïc hoûi :
- Theá noù caén mình noù coù phaûi toäi
khoâng ?
Caâu hoûi cuûa Ngoïc vöøa vui töôi laïi
ñaày yù nghóa.
Moät buoåi toái noï, Ngoïc theo doõi Lan,
thaáy chuù leân nhaø chuøa treân caàu khaán Phaät Toå phuø hoä cho chuù ñuû
nghò löïc xa choán traàm luaân. Veà sau Lan bieát truyeän naøy beøn bòa ra moät
truyeän ñeå ñaùnh laïc höôùng:
“. . Coù moät thieáu nöõ . . nhan saéc .
. coâ choøng gheïo toâi . . vieát thö göûi toâi . . vì theá ñeâm khuya toâi
thöôøng leân chuøa caàu nguyeän Ñöùc Thích Ca phuø hoä . . cho coâ ta tænh ngoä buoâng tha keû tu haønh naøy .’’
Ñoâi baïn treû thoâng minh, lanh lôïi,
maït cöa möôùp ñaéng gaëp nhau tìm ñuû maùnh lôùi ñeå doø xeùt vaø ñaùnh laïc
höôùng nhau : Ngoïc thì ra söùc khaùm phaù bí maät, Lan thì nghó ñuû thöù
truyeän ñeå hoùa giaûi. Ngoïc saønh taâm lyù laém, nhaân moät buoåi toái nhaø
chuøa laøm leã chaïy ñaøn, chaøng vôø thaân maät troø truyeän vôùi moät coâ
gaùi queâ ñeå choïc töùc chuù Lan, Lan toû veû ghen tò maéng chaøng :
“-Tính oâng trai lô laém . . nhôõ cuï bieát
cuï quôû cheát !
Ngoïc thaáy Lan ghen töùc, chaøng ñoaùn
bieát chuù laø gaùi giaû trai roài ”
Moät hoâm sö cuï sai chuù Lan sang chuøa
Long Vaân ñeå ñem quaø taï ôn sö oâng beân aáy,
Ngoïc ñi theo, toái aáy taïi chuøa Long Vaân Ngoïc beøn vôø vónh ruû
chuù Lan nguû cuøng giöôøng:
“_ Ñi coù hai ngöôøi ôû noâi xa laï, naèm caû moät giöôøng noùi chuyeän
cho vui, nguû ôû ngoaøi muoãi noù tha ñi!
- Thöa oâng khoâng tieän, sö oâng bieát ngaøi quôû cheát ”
Phaàn haøi kòch vui töôi dí doûm chöøng
naøo, sang phaàn bi kòch noù theå hieän noåi khoå ñau cay ñaéng cuûa con ngöôøi
chöøng naáy. Phaàn haøi kòch chaám döùt taùc giaû chuyeån sang bi kòch thaät
laø ñoät ngoät, phuõ phaøng y nhö moät baûn nhaïc Ñaïi hoaø taáu Symphony ñang
nheï nhaøng thanh thoaùt, boãng keøn troáng aàm aàm noåi leân hoaëc y nhö caûnh
trôøi yeân beå laëng boãng gaëp phong ba baõo taùp noåi daäy aøo aøo.
Trong caùi ñeâm saùng traêng aáy, Ngoïc
caàm tay Lan, hai ngöôøi soâ keùo nhau, aùo daøi aùo ngaén cuûa Lan tuoät caû
ra, Ngoïc keâu ruù leân thaáy ngöïc Lan quaán vaûi naâu vaø bieát ñích xaùc coâ
laø gaùi giaû trai.
Toái aáy Lan sôï quaù boû troán, Ngoïc
ñuoåi theo tôùi moät ngoïn ñoài, Lan hoaûng hoát ngaõ xuoáng goác thoâng ngaát
xæu, Ngoïc ñôõ Lan daäy höùa ngaøy mai seõ töø bieät coâ veà Haø Noäi vaø giöõ
bí maät moïi chuyeän :
“ Lan luùc aáy ñaõ tænh haún, ngoài daäy lau
nöôùc maét maø raèng:
-Vaâng toâi laø gaùi. Toâi bieát theá naøo
cuõng chaúng giaáu noåi oâng. nhöng coøn caâu chuyeän vì sao toâi phaûi caûi
trang, thì toâi chöa theå loä taâm can
cuøng oâng ñöôïc, chæ xin oâng buoâng tha keû tu haønh naøy, keû tu haønh khoán
khoå naøy ra maø thoâi ”.
Haøi kòch (comedy) ôû phaàn ñaàu thaät laø
coù duyeân, dí doûm vaø bi kòch (drama) ôû phaàn cuoái khieán truyeän trôû neân
saàu thaûm vaø Lan ñaõ thaønh moät nhaân vaät ñaùng thöông. Coâ thuoäc gia ñình
gioøng gioõi, thoâng minh, thuôû nhoû theo hoïc chöõ nho. OÂng thaày laø ngöôøi
moä ñaïo thöôøng giaûng giaùo lyù nhaø Phaät cho coâ, coâ yeâu meán caùi ñaïo
lyù dòu daøng eâm aùi aáy, cha meï maát Lan ôû vôùi chuù, chuù muoán eùp gaû
coâ vaøo nôi phuù quí, linh hoàn coâ ñaõ tieâm nhieãm nhöõng tö töôûng cao thöôïng cho ñoù laø chuyeän
nhoû nhen. Lan ñaõ theà cuøng meï khi baø haáp hoái, coâ boû nhaø troán ñeán
qui y thuï giôùi taïi chuøa Long Giaùng, coâ ñaõ vôø boû laïi nhieàu tang vaät
treân bôø soâng, ngöôøi ta töôûng coâ ñaõ töï vaãn.
ÔÛ phaàn naøy ngöôøi ta caûm thöông cho
cho Lan vì con ñöôøng xuaát gia thoaùt tuïc cuûa coâ ñang hanh thoâng boãng
nhieân gaëp nhieàu traéc trôû.
“ Nöông naùu cöûa töø bi hôn hai naêm
nay, ñöôïc sö toå quí meán truyeàn giaùo ñaïo Phaät, gioác loøng ngaøy
ñeâm duøi maøi kinh keä, ñaõ töôûng döùt boû ñöôïc traàn duyeân ai ngôø . . . ”
Cho tôùi khi keát thuùc truyeän, coâ vaãn laø moät ngöôøi chaân tu ñaùng kính,
maëc duø loøng traàn chöa ruõ saïch, roài moät moái tình ñaàu chôùm nôû, Lan
vaãn coøn ñuû nghò löïc ñeå ñaåy lui nhöõng söï caùm doã ngoït ngaøo vaø vaãn
daán thaân treân con ñöôøng xuaát gia thoaùt tuïc.
Hoàn Böôùm Mô Tieân, taùc phaåm ñaàu tay
cuûa Khaùi Höng, nhöng kyõ thuaät moâ taû taâm lyù nhaân vaät ôû ñaây coù leõ
laïi laø saâu saéc nhaát so vôùi toaøn boä vaên nghieäp cuûa oâng, coù theå coi
nhö moät trong nhöõng taùc phaåmsaâu saéc nhaát cuûa neàn vaên chöông Vieät
Nam, noù cuõng gaàn gioáng nhö kyõ thuaät trong caùc taùc phaåm cuûa Dostoievsky,
moät nhaø vaên haøo coå ñieån Nga. Dostoievsky laø ngöôøi ñi tieân phong trong
kyõ thuaät moâ taû taâm lyù nhaân vaät töôøng taän, oâng ñaõ aûnh höôûng raát
nhieàu tôùi neàn vaên hoïc môùi treân vaên ñaøn theá giôùi vaø coù leõ oâng
cuõng ñaõ aûnh höôûng ñeán Khaùi Höng .
ÔÛ Dostoievsky luaän ñeà chính trong caùc
taùc phaåm laø söï tranh ñaáu giöõa thieän vaø aùc ôû noäi taâm con ngöôøi ñeå
laøm chuû taâm hoàn, ôû Hoàn Böôùm Mô Tieân laø söï tranh ñaáu giaèng co giöõa
tình yeâu vaø chaân lyù, giöõa buïi traàn vaø loøng moä ñaïo ôû taâm hoàn moät
coâ gaùi treû ñeïp ñang treân ñöôøng tu haønh thoaùt tuïc. Khi Ngoïc ñaõ ôû
chuøa ñöôïc hôn möôøi ngaøy, chaøng vaø chuù Lan ngaøy moät gaàn guõi thaân
thieát. Theá roâi moät moái tình chôùm nôû ôû traùi tim coâ gaùi giaû trai
naøy, coâ yù thöùc ñöôïc ñoù laø moät ñieàu toäi loãi vaø ñaõ leân baøn thôø
Phaät khaán nguyeän :
“. . Phuø hoä cho ñeä töû . . coù ñuû
nghò löïc . . xa laùnh traàm luaân . . ñeä töû ñaõ gioác loøng tin moä ñaïo,
khoâng ngôø nay môùi bieát loøng traàn tuïc vaãn chöa giuõ saïch. Nhöng ñeä töû
xin theà tröôùc Ñöùc Töø Bi . .”
Trong ñeâm traêng lòch söû aáy, Ngoïc ñaõ
bieát caùi söï thöïc phuõ phaøng, chaøng töôïng tröng cho söï caùm doã, chaøng
noùi ñaõ yeâu Lan töø luùc môùi gaëp nhau, naøo coâ thoâng minh, xinh ñeïp,
chaøng muoán hy sinh heát moïi söï, ñeán caû haïnh phuùc, caû taám aùi tình
tuyeät voïng cuûa chaøng.
. . “ Toâi sung söôùng quaù. . Haïnh phuùc cuûa toâi. . neáu muïc ñích
ñôøi ngöôøi laø tìm haïnh phuùc thì toâi
ñaõ tôùi muïc ñích roài ”
Lan ñaõ ngaên chaën Ngoïc nhö sau:
“- Nhöng ñi tôùi roài neân ñöùng laïi , chôù böôùc theâm moät böôùc nöõa
”
Ngoïc töôûng ngöôøi ñeïp ñaõ sieâu loøng,
nhöng khoâng, coâ ñaåy lui caùm doã ngay :
“-Maø
neáu Ñöùc Thích Ca xuaát theá ñeå tìm haïnh phuùc cho nhaân loaïi vaø ñöa linh
hoàn chuùng sinh tôùi coõi Nieát Baøn, thì toâi xin döøng chaân ôû goác caây
thoâng naøy, chöù chaúng muoán ñi tôùi Naùt Baøn laøm gì!
Lan
ñöùng phaét daäy, nghieâm trang ñaùp laïi .
-Ngöôøi quaân töû phaûi giöõ lôøi, nhaát laø lôøi höùa aáy laø moät lôøi
theà.
. . . Hai ngöôøi nhìn nhau , boùng traêng
khuyeát roïi ñaàu caønh . . . gioøng soâng thaáp thoaùng döôùi boùng traêng nhö
moät giaûi luïa traéng . . . roài laãn vôùi söông muø . . Lan giaät mình laåm
baåm :
-Neáu gaëp nhau hai naêm tröôùc . .
-Vaø baây giôø muoän quaù hay sao?
-Muoän quaù roài . Vì toâi ñaõ theà
tröôùc Phaät Toå, thì ñeán cheát toâi cuõng giöõ lôøi theà. Ñôøi coøn chaû tieác,
tieác gì moät söï coûn con, nhoû nhen.
- AÙi tình maø . . chuù cho laø moät söï
nhoû nhen?
-Nhoû nhen neáu ñem saùnh vôùi loøng baùc aùi. Vì loøng baùc aùi maø
Phaät Toå xa vôï, xa con, xa cha, xa meï lang thang khaép boán phöông giôøi ñeå
tìm phöông giaûi thoaùt cho nhaân loaïi. Vaäy xin oâng cuõng vì baùc aùi maø
xoùa boû trong loøng nhöõng teân chuù Lan, coâ Thi, nhö theá thì oâng seõ cöùu
soáng ñöôïc moät linh hoàn. Treân ñôøi chæ coù loøng baùc aùi laø ñaùng keå ’’
Nhö ta ñaõ thaáy, tröôùc söï caùm doã
gheâ gôùm aáy coâ vaãn ñaày nghò löïc, can ñaûm xua ñuoåi noù ñi ñeå khoâng bò
rôi vaøo caùi troøng toäi loãi, coâ noùi raèng ñaõ troùt theà tröôùc Phaät Toå
vaø giöõ lôøi theà aáy ñeán cheát thì ñuû thaáy caùi yù chí cuûa ngöôøi nöõ nhi
noù maïnh meõ laø nhöôøng naøo.
Khi trôû veà chuøa Long Giaùng coâ vaãn
khaán nguyeän ñeå Ñaáng Töø Bi cöùu vôùt mình thoaùt caûnh traàm luaân .
. “.Lan ñaêm ñaêm nhìn trôøi, laâm raâm
khaán cuøng Phaät Toå xin Ngaøi xuoáng cöùu vôùt taám linh hoàn saép ñaém
ñuoái. Boãng coù tieáng ñoäng beân mình . .
. Con vaønh khuyeân ñöông laùch taùch nhaûy treân caønh laù raäm. Lan
mæm cöôøi ngaém nghía con chim xinh xaén möôùt loâng
roài giô baøn tay ra vaãy. con chim kinh sôï vuït bay ”
Taát caû nhöõng caùm doã, nhöõng lôøi ñöôøng
maät cuûa chaøng sinh vieân treû, cuûa moái tình chôùm nôû laøhieän thaân cuûa
thöû thaùch ñoái voái ngöôøi xuaát gia thoaùt tuïc nhö Lan. Coâ ñaõ vöôït qua
ñöôïc chaëng ñöôøng thöû thaùch nhöng vaãn run sôï vì noù coù theå phaù hoaïi
hoaøn toaøn con ñöôøng hoïc ñaïo cuûa mình :
“ Lan lieác maét ngaém phong caûnh quanh
mình, loøng hoaøi nghi man maùc ñeán caû coû caây maây nöôùc. Cuùi nhìn gioøng
nöôùc baïc laáp laùnh döôùi chaân ñoài quanh co uoán khuùc, rì rì löôùt giöõa
doïc caùt vaøng. Trong caûnh eâm ñeàm aáy bieát ñaâu khoâng aån nuùp nhöõng
loaøi raén ñoäc haïi ngöôøi. Cho chí ñaùm maây dòu daøng theo chieàu gioù
thoåi, laøn khoùi lôø ñôø bay, laãn laù xanh, bieát ñaâu khoâng trôû neân caùi
söùc maïnh phaù phaùch cuûa con taïo voâ tình . . ”
Laø ngöôøi con gaùi ñaõ xuaát gia nhöng
coâ cuõng vaãn daït daøo tình caûm, khi bieát tin Ngoïc veà Haø Noäi, Lan hoát
hoaûng :
“_Veà luùc naøo?. . sao laïi veà HaøNoäi?. .Veà Haø Noäi roài aø?”
Ngoïc ñeå laïi böùc thö vaén taét:
“Giöõ lôøi höùa toái hoâm qua, toâi xin kính chaøo chuù ôû laïi tu haønh
cho thaønh chaùnh quaû. . . chuù coøn töôûng nhôù tôùi toâi laø ngöôøi baïn
khoán khoå naøy, thì xin chuù caàu nguyeän cho linh hoàn toâi choùng ñöôïc leân
coõi Naùt Baøn ”
Ñoïc
thö xong maáy laàn, Lan ngoài phòch xuoáng giöôøng laáy tay böng maët khoùc
nöùc nôû khoâng ra tieáng, noãi saàu khoå trong loøng theo hai haøng leä tuoân
rôi. . .
ñoù laø daáu hieäu cuûa moái tình ñaàu chôùm nôû, nhöng ngay khi aáy
loøng tin moä ñaïo laïi nhaéc nhôû cho coâ bieát raèng mình ñaõ laø keû xuaát
gia thoaùt tuïc, Lan nhö tænh côn mô :
“
Thoâi ta ñieân maát roài chaúng leõ.
. .Lan ñöùng phaét daäy, taét
ñeøn roài lau nöôùc maét quaû quyeát ñi
leân chuøa treân, vöøa ñi vöøa laåm baåm: Queân! phaûi queân ! Lôøi theà tröôùc linh hoàn meï
ta haõy coøn nhôù ñinh ninh trong trí. Ñoù laø caùi buøa ñeå tröø boû nhöõng
söï caùm doã cuûa caùi tình nhoû nhen ôû nôi döông theá ”
Coâ gaùi maëc caûm toäi loãi ñang ra
söùc sua ñuoåi caùm doã, ngöôøi ta thaáy coâ vöøa ñaùng thöông, vöøa ñaùng kính
:
“ Lan
laåm baåm “ta raát coù toäi vôùi ñöùc Phaät toå ”
Luùc
aáy Lan thoaùng ngöûi thaáy muøi traàm . Thì ra leân tôùi chuøa treân töø bao
giôø maø Lan khoâng bieát vaãn töôûng coøn ngoài trong buoàng Ngoïc. Ngöôùc
maét troâng leân thaáy caùc töôïng thaáp thoaùng trong boùng ñeøn tuø muø daàu
laïc. Tuy khoâng nhìn roõ, nhöng Lan cuõng töôûng töôïng ra caùi veû töôi
cöôøi, khoan dung maø laõnh ñaïm cuûa nhöõng pho buït. Töø töø Lan cuùi maët
nhö ngöôøi bò quôû maéng, roài roùn reùn tôùi buïc goã quì xuoáng thì thaàm
khaán khöùa ’’
Ngoïc ñi ñöôïc ba boán ngaøy, Lan buoàn teû
chaúng thieát gì, moät buoåi chieàu, Lan thô thaån beân vöôøn saén, coâ thaû
hoàn veà phía xa, thôû daøi buoät mieäng : Coõi
Nieát Baøn, choán Boàng Lai ! Coâ
mæm cöôøi laåm baåm “ theá naøo cuõng
phaûi xa laùnh nôi traàn tuïc’’. Khi aáy coâ ñaõ thu heát can ñaûm ñeå cheá
ngöï toäi loãi vaø luùc naøy loøng tin moä ñaïo ñang öu theá töôûng nhö tình
yeâu, toäi loãi khoâng bao giôø coøn quay trôû laïi ñöôïc.
“
Tieáng chuoâng ñoå hoài nhö vui möøng cöôøi khanh khaùch vì ñaõ giaûi
thoaùt ñöôïc linh hoàn Lan ”
Daàn daàn ngaøy ñeâm vui ñaïo Phaät, loøng ñaõ
nguoâi ñi, khi chieàu taø gioù thoåi, traêng moïc ñaàu non, hình aûnh ngöôøi
baïn vaãn coøn phaûng phaát, nhöng ñaïo töø bi vaãn thaéng ñöôïc moái tình
chôùm nôû, Lan vui möøng vì ñaõ qua ñöôïc moät böôùc khoù khaên treân ñöôøng
thoaùt tuïc.
Nhöng coù ngôø ñaâu, caùm doã laïi trôû
veà, Ngoïc laïi hieän ra, chaøng cho bieát leân thaêm Lan nhö vaäy coù toäi
vôùi söï tu haønh cuûa coâ, nhöng vì chaøng khoâng theå naøo queân ñöôïc coâ.
Lan hoát hoaûng :
“
OÂng ñieân maát roài . . . OÂng neân cöôõi xe ñaïp trôû veà ngay ”
Ngoïc
coù veû thaát voïng, chaøng noùi chæ thaêm Lan laàn cuoái cuøng, mai kia keû
Baéc ngöôøi Nam, seõ khoâng bao giôø
coøn gaëp laïi nöõa. Lan nghe vaäy beøn böng maët khoùc, nöôùc maét raøn ruïa
öôùt caû vaït aùo, tình yeâu toäi loãi laïi xaâm chieám laáy taâm hoàn coâ . .
. caùm doã laïi noåi leân thaät gheâ gôùm :
“ Ngoïc voäi cuùi xuoáng ñôõ tay Lan
keâu van:
- Ngoïc xin loãi Lan.Ñaáy Lan nghó xem Lan coù theå khoâng yeâu Ngoïc
ñöôïc ñaâu? caëp linh hoàn ta nhö moät ñieäu nhaïc, khoâng caûm ñoäng nhau sao
ñöôïc! ”
Ngoïc töôûng ñaõ naém chaéc phaàn thaéng
trong tay, nhöng söùc maïnh cuûa loøng moä ñaïo ôû nhö Lan vaãn coøn maõnh
lieät laém, noù laïi ñaåy lui caùm doã ngay:
“
Lan ñöùng phaét daäy seõ aåy baïn ra .
- Khoâng bao giôø theá ñöôïc . . .
. . . . . Thoâi oâng ñöøng noùi nöõa, moãi lôøi
noùi cuûa oâng nhö ñoát nhö seù ruoät keû tu haønh naøy , oâng neân veà ngay ñi
.” . .
Coâ cho bieát seõ boû chuøa troán leân tu
ôû mieàn thöôïng du, theá laø Ngoïc ñaønh phaûi nhöôïng boä, chaøng chæ xin
laâu laâu gheù thaêm baïn vaø theà raèng suoát ñôøi chaøng seõ thôø phuïng
trong taâm trí caùi linh hoàn dòu daøng cuûa Lan, seõ soáng maõi trong theá
giôùi moäng aûo cuûa tình yeâu baát vong baát dieät.
Vaø sau cuøng, traûi qua bao nhieâu phaán
ñaáu cam go, Lan ñaõ ñuû nghò löïc ñeå xa laùnh choán traàm luaân vaø laïi daán
böôùc treân con ñöôøng xuaát gia thoaùt tuïc. Ñöùc Phaät noùi “Ai töï thaéng
mình laø ngöôøi chieán só duõng caûm nhaát ”. Lan ñöôïc coi nhö moät chieán só
duõng caûm vì ñaõ can ñaûm choáng laïi caùm doã cuûa tình yeâu toäi loãi. Maëc
duø traùi tim ñaõ rung ñoäng soán sao vì moái tình chôùm nôû cuûa ngöôøi thieáu
nöõ ñang ñoä xuaân thì, nhöng cuoái cuøng coâ vaãn laø ngöôøi chaân tu thoaùt
tuïc, ñaõ giöõ veïn ñöôïc lôøi theà tröôùc Ñaáng Töø Bi. Cuoäc phaán ñaáu chaám
döùt, “the war is over”.
Qua ngoïn buùt moâ taû cuûa Khaùi Höng,
Ngoïc vaø Lan theå hieän hai theá giôùi hoaøn toaøn khaùc bieät: Ngoïc tieâu
bieåu cho ngöôøi traàn tuïc nghó raèng tình
yeâu môùi laø quan troïng voâ bieân, ôû nhö chaøng cuõng ñaõ dieãn ra söï tranh
ñaáu giaèng co giöõa löông taâm vaø toäi loãi, chaøng cuõng yù thöùc ñöôïc
raèng laáy tình yeâu ñeå caùm doã moät ngöôøi moä ñaïo nhö Lan laø ñieàu toäi
loãi, chaøng coù loøng quaân töû nhöng bò Thaàn aùi tình cheá ngöï, chaøng ñaõ
khoâng giöõ ñöôïc lôøi theà :
. . “
Chæ vì toâi khoâng queân ñöôïc neân toâi môùi khoå taâm theá naøy . . . neáu
toâi queân ñöôïc heát thì ñaâu ñeán noãi . . ”
Lan tieâu bieåu cho con ngöôøi xuaát theá,
coâ cho raèng tình yeâu chæ laø aûo töôûng cuûa haïnh phuùc, moät söï theå
hieän cuûa choán traàm luaân, noù chæ laø moät söï nhoû nhen so vôùi loøng baùc
aùi cuûa Ñaáng Töø Bi .
“
Treân ñôøi chæ coù loøng baùc aùi môùi laø ñaùng keå ”
Phaàn keát thuùc Ngoïc coù noùi raèng :
“. . Toâi khoâng coù gia ñình nöõa. Ñaïi
gia ñình cuûa toâi nay laø nhaân loaïi, laø vuõ truï, maø tieåu gia ñình toâi
laø . . . hai linh hoàn ñoâi ta, aån nuùp döôùi boùng töø bi Phaät toå ”
Vaø nhö vaäy tình yeâu cuûa Lan vaø Ngoïc
chæ laø moät phaàn töû nhoû nhen cuûa loøng baùc aùi bao la, vì loøng baùc aùi
maø Phaät Toå ñaõ lang thang khaép boán phöông trôøi ñeå tìm phöông giaûi
thoaùt cho nhaân loaïi.
Hoàn Böôùm Mô Tieân, taùc phaåm cuûa tình
yeâu. .
. noù theå hieän moät tình yeâu roäng raõi bao la: ñoù laø Tình Yeâu
Nhaân Loïai .