Vol. 16 8/2003 3rd year edition

Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers.

Best view with Internet Explorer.

TOÂ THÒ VOÏNG PHU

TROÏNG ÑAÏT

Nhaø oâng Chöôûng Baï ôû gaàn nhaø toâi, töø coång ngoõ nhaø toâi ñi qua moät con ñöôøng tieåu loä laùt gaïch ñoû ngaén nguûi laø tôùi coång ngoõ nhaø oâng, töø ñaáy qua maáy nhaø nöõa laø ñeán moät con tieåu loä khaùc, reõ tay phaûi laø ñöôøng leân ñeâ, reõ tay traùi ñöôøng ñi ra ngoaøi ñoàng ruoäng.

Maëc duø ôû gaàn nhau, cuøng laø nhaø haøo phuù trong laøng nhöng gia ñình toâi vaø nhaø oâng aáy khoâng thaân nhau, coù phaàn khoâng öa nhau nöõa laø khaùc. Nhaø oâng Chöôûng Baï ôû saùt veä ñeâ laø moät daãy nhaø gaïch roäng raõi hình chöõ U giöõa laø moät caùi saân gaïch roäng raõi, beân kia laø thöûa vöôøn nhoû. Nhaø thaày toâi troâng thì beà theá hôn: moät caên nhaø gaùc kieåu Taây to cao lòch söï, saùt beân laø nhaø thôø hoï, ñoái dieän laø nhaø ngang ba gian roäng raõi thöôøng laøm kho thoùc hay chöùa ñoà. Saân gaïch roäng raõi, vöôøn tröôùc vöôøn sau , ao lôùn ao con . . troâng uy nghi laém. Nhöng thaày toâi chæ hôn oâng Chöôûng Baï caùi voû beà ngoaøi.

Cuï, kî toâi xöa laø ñòa chuû, ñeán ñôøi oâng noäi toâi vaãn coøn cuûa, nhöng sang ñeán thaày toâi tieàn cuûa daàn daàn noù ñoäi noùn ñi ra. Hoài aáy toâi möôøi maáy tuoåi nhöng toâi cuõng hieåu bieát veà gia caûnh nhaø mình, ruoäng nöông cuï kî ñeå laïi cöù daàn daàn tieâu tan ñi ñaâu maát. Thaày toâi coù ruoäng cho caày caáy thueâ ôû beân kia soâng, nhaø toâi laøm thì ít aên tieâu laïi nhieàu, hoâm naøo cuõng loøng lôïn, thòt naïc, caù cheùp, doø luïa. . neân thænh thoaûng thaày toâi laïi phaûi sang soâng baùn ruoäng laáy tieàn tieâu vaø traû nôï xoùm laøng. Traùi laïi nhaø oâng Chöôûng Baï chòu khoù laøm aên, tieâu xaøi caàn kieäm neân tieàn baïc thì khaù giaû hôn nhaø toâi. Loái soáng khaùc nhau cuõng laø haøng raøo ngaên caûn hai nhaø.

Qua maáy böõa tieäc ôû nhaø khaùc hay ñoâi khi gaëp gôõ, oâng Chöôûng Baï thöôøng xoû xieân hay möôïn röôïu chöûi soû thaày toâi, thaày toâi vaø nhaø oâng aáy töø laâu chæ chaøo hoûi nhau xaõ giao thoâi. Ngöôøi lôùn khoâng öa nhau nhöng chuùng toâi treû con vaãn chôi vôùi nhau thaân thieát. OÂng coù hai vôï, baø leõ maát ñaõ laâu, baø caû coù baåy ngöôøi con boán trai ba gaùi, baø leõ hai trai hai gaùi. Toâi chôi thaân vôùi thaèng Hoaït, thaèng Hoà cuøng löùa tuoåi vôùi toâi, caùc anh toâi chôi vôùi maáy oâng anh noù vaø cuõng laø baïn hoïc cuûa nhau treân tænh Haø Ñoâng Haø Noäi. Toâi vaø thaèng Hoaït thöôøng ñi chôi vôùi nhau ngoaøi ñoàng, baén chim caâu caù, taém soâng. . chuùng toâi laø baïn haøng xoùm neân hay gaëp nhau luoân.

Theá roài hieäp ñònh Geneøve chia ñoâi ñaát nöôùc, bieát bao caûnh nöông daâu baõi bieån dieãn ra treân queâ höông toâi ñang höôûng thanh bình töø baáy laâu nay. Taïi Haø Ñoâng, Haø Noäi, nhaø nhaø taáp naäp baùn toáng baùn thaùo ñoà ñaïc ñeå leân ñöôøng di cö theo chính phuû Quoác Gia vaø quaân ñoäi Phaùp, ñoà ñaïc reû nhö beøo. Ñóa haùt, saùch vôû, maùy haùt, tieåu thuyeát. . baùn ñaày ngoaøi phoá. Thaáy reû caùc anh toâi hoài aáy hay leân Haø Noäi mua tieåu thuyeát, ñóa haùt. . maáy ngöôøi con oâng Chöôûng Baï cuõng hay mua ñoà reû nhö anh toâi, coù laàn thaèng Hoaït khoe vôùi toâi nhaø noù môùi mua ñöôïc caùi maùy haùt môùi tinh coù saùu traêm ñoàng. Nhaø noù khaù hôn nhaø toâi neân mua ñöôïc nhieàu thöù hôn nhaø toâi, hoài aáy anh em nhaø toâi vaø anh em thaèng Hoaït hay ruû nhau ñi taém soâng döôùi baõi.

ÔÛ nhaø queâ cuoäc soáng vaãn thanh bình nhö xöa, thaám thoaét maáy thaùng laïi troâi qua, Vieät Minh veà tieáp thu Haø Ñoâng Haø Noäi, ít ngaøy sau ñaùm daân thaønh thò quen töï do thoaûi maùi naøy laïi baát maõn vôùi chính quyeàn tieáp thu, hoï ñaët veø ñaët thô ñeå cheá rieãu.

Vieät Nam Daân Chuû Coäng Hoaø

Lieàn oâng naèm döôùi lieàn baø naèm treân. .

Daàn daàn taïi Haø Noäi nhieàu nhaø laïi leân ñöôøng di cö, thôøi haïn vaøo Nam ra Baéc laø ba traêm ngaøy keå töø ngaøy kyù hieäp ñònh, ai muoán ñi Nam môùi ñaàu ñi ngay taïi Haø Noäi, sau khi tieáp thu phaûi xuoáng Haûi Phoøng, ai muoán ra Baéc leân taàu Ba Lan taïi caûng Saøi Goøn. ÔÛ thoân queâ, chöøng maáy thaùng sau tieáp thu ñaõ coù nhaø leùn luùt leân ñöôøng ñi Nam, daàn daàn soá gia ñình ñi Nam ngaøy caøng nhieàu hôn tröôùc, hoï laúng laëng ra ñi boû cuûa chaïy laáy ngöôøi. Phaàn vì thueá noâng nghieäp cuûa chính phuû naëng eø coå gaáp möôøi laàn thôøi Phaùp, phaàn vì côn aùc moäng ñaáu toá cöù lôûn vôûn aùm aûnh trong trí caùc nhaø haøo phuù ñòa chuû trong laøng. Baø Noäi toâi cuõng leân Haø Noäi theo chuù toâi di cö vaøo Nam, nhöõng ngöôøi quyeát taâm ra ñi ñeàu thoaùt caû

Boãng moät hoâm toâi nghe thaày meï toâi noùi chuyeän oâng nhaø Chöôûng Baï ñi Nam, caû nhaø ñi heát nhöng coøn laïi moät ñöùa con gaùi uùt con baø vôï leõ hieän vaãn ôû nhaø vôùi moät baø dì, baø thím gì ñaáy. Thaày meï toâi coù veû hoang mang vì thaáy hoï haøng beân noäi ñi Nam ñaõ nhieàu nay caùc nhaø ñòa chuû, haøo phuù cuõng laïi leân ñöôøng boû cuûa chaïy laáy ngöôøi. Thænh thoaûng toâi vaø maáy ñöùa em ra ngoaøi ñình laøng, tröôøng hoïc, khi ñi qua coång nhaø oâng Chöôûng Baï toâi thaáy caùi Boàng, ñöùa con uùt leân taùm cuûa oâng aáy ngoài beät ngay tröôùc theàm coång nhìn ra ñöôøng, troâng noù buoàn thæu, buoàn thiu, ñau khoå. Noù maëc caùi aùo caùnh naâu cuõ, caùi quaàn ñen, hai tay boù goái nhìn veà phía tröôùc baèng caëp maét u saàu, troâng noù uû ruõ y nhö moät con gaø maéc beänh cuùm, noù coâ ñôn quaù, nay chæ coøn moät mình noù vôùi moät baø dì trong toøa nhaø roäng theânh thang, noù nhôù boá, nhôù anh, nhôù chò. Noù laø con baø vôï leõ, laïi laø con uùt neân phaûi chòu nhieàu thua thieät, ngöôøi ta luoân luoân daønh cho con vôï leõ nhöõng caùi xöông xaåu, haåm hiu.

Hoâm aáy khi veà nhaø chuùng toâi baûo meï.

-Meï ôi! caùi Boàng nhaø oâng Chöôûng Baï noù ngoài beät ngoaøi coång, troâng noù buoàn quaù, troâng thöông quaù meï ôi! sao oâng aáy khoâng cho noù ñi, ôû nhaø moät mình vôùi baø dì thì khoå thaät.

Meï toâi quay qua noùi chuyeän vôùi chò toâi.

-OÂng naøy ñi voäi quaù boû caû con, vieäc gì maø phaûi voäi theá chöù.

Thaày meï, anh chò toâi cöù nghó laø nhaø oâng Chöôûng Baï voäi ñi khoâng kòp ñem theo caùi Boàng.

Ñi ngang qua nhaø oâng Chöôûng Baï toâi vaãn thaáy noù ngoài ngoaøi coång, thöôøng laø veà buoåi chieàu. Noù ngoài chôø anh chò trôû veà ñeå ñoùn noù ñi, hình nhö caùi Boàng cuõng ñoaùn bieát ngöôøi ta ñaõ ñaùnh löøa noù vì toâi troâng thaáy trong aùnh maét noù moät noãi thaát voïng u hoaøi khoâng buùt möïc naøo taû cho sieát ñöôïc. Laï thay, heát ngaøy naøy sang ngaøy noï, thaùng tröôùc ñeán thaùng sau caùi Boàng vaãn gan lì ngoài ñôïi, noù ñôïi chôø moät caùch voâ ích, noù ñôïi chôø nhöõng ngöôøi ra ñi khoâng bao giôø trôû laïi, nhöõng ngöôøi ñang beành boàng treân con taàu Myõ ñi Nam.

Thaám thoaét Vieät Minh veà ñaây tieáp thu ñaõ ñöôïc gaàn taùm thaùng roài, nhaø oâng Chöôûng Baï ra ñi ñöôïc hai thaùng thì nhaø toâi cuõng leân ñöôøng di cö. Gia ñình toâi ñi Nam vaøo “giôø thöù hai möôi laêm”, coù leõ nhaø toâi laø gia ñình di cö cuoái cuøng trong laøng, quaân ñoäi Phaùp vaø quaân ñoäi Quoác Gia vaãn coøn ñoùng ôû Haûi Phoøng, chæ coøn chöøng hai thaùng nöõa laø heát thôøi haïn ba traêm ngaøy di cö. Muoán xuoáng Haûi Phoøng ngöôøi lôùn phaûi coù giaáy thoâng haønh töø Haø Noäi.

Caùc gia ñình ñi Nam ai cuõng chæ coát chaïy laáy ngöôøi, tröôùc ñaây thaày meï toâi khoâng bao giôø nghó ñeán chuyeän ra ñi, nhöng tình theá ngaøy caøng nguy kòch, tröôùc maét khoâng bieát laáy gì ñeå maø sinh soáng, ruoäng nöông coi nhö vöùt ñi khoâng coøn thuoäc veà mình nöõa, thueá noâng nghieäp naëng eø coå khoâng taøi naøo ñoùng cho noåi, nhöõng ngöôøi baàn noâng baét ñaàu nhìn chuùng toâi baèng caëp maét haän thuø, hoï chæ muoán aên töôi nuoát soáng gia ñình toâi, coù leõ hoï ñaõ ñöôïc ngöôøi ta khuyeán khích caêm thuø ñòa chuû.

Chöøng vaøi ngaøy caùn boä laïi vaøo nhaø thuùc duïc ñoùng thueá noâng, chính quyeàn chöa thöïc söï thieát laäp chæ coù hai ñöùa maø tröôùc ñaây ngöôøi ta thöôøng goïi laø thaèng Loäc, thaèng Hinh. Loäc ñöùng tuoåi khoaûng ngoaøi ba möôi, tröôùc ñaây chæ laø moät thaèng “ngheøo loõ khu ñít” nhaø ôû döôùi veä ñeâ, nay töï nhieân khoaùc tuùi deát, maëc quaàn aùo naâu laøm caùn boä ñi thu thueá vaø haêm doïa caùc nhaø giaàu coù, Hinh tröôùc ñaây chæ laø moät thaèng thanh nieân khoá raùch aùo oâm ôû xoùm döôùi, hoïc khoâng hay caày khoâng bieát, nay cuõng laøm caùn boä haùch dòch laém. Hai thaèng aáy tröôùc kia gaëp thaày toâi caàm ba toong ñi ngoaøi ñöôøng thì xanh maët laïi ñi neùp vaøo leà chaép tay cuùi ñaàu chaøo, theá maø nay thaèng Loäc vaøo nhaø toâi thuùc duïc thaày toâi ñoùng thueá baèng gioïng saác laùo oâng toâi ngang haøng.

-OÂng coá ñoùng sôùm ñi chöù, toâi thu thoùc cho chính phuû chöù toâi coù ñöôïc gì ñaâu?

Thaày toâi phaûi dòu gioïng vôùi noù.

-ÖØ thì caùc anh cöù ñeå toâi lo baùn ñoà ñaïc, ruoäng nöông thì môùi ñoùng ñöôïc.

Moät phaàn vì thaày toâi thaáy nhuïc quaù, caùi thaèng “ngheøo loõ khu ñít” khoâng ñaùng ñöùa ôû cho oâng maø nay daùm haïnh hoïe ñoøi nôï oâng heát ngaøy naøy sang ngaøy khaùc, moät phaàn vì tình hình ngaøy caøng nguy khoán, caùi vieãn töôïng ñen toái gheâ gôùm saép dieãn ra khi phaûi soáng trong moät xaõ hoäi maø con ngöôøi khoâng ñöôïc luaät phaùp baûo veä vaø nhaát laø côn aùc moäng ñaáu toá haõi huøng luùc naøo cuõng aùm aûnh trong taâm tö moïi ngöôøi, neân thaày toâi ñaõ baøn tính chuyeän ñi Nam vôùi caû nhaø, ai cuõng muoán ñi cho nhanh neân nhaø toâi gaáp ruùt cho baùn toáng baùn thaùo ñoà ñaïc ñeå ra ñi.

Gia ñình toâi ñi Nam gaàn nhö coâng khai, thaày meï toâi cho rôõ caû nhaø beáp ra baùn, ñoà ñaïc trong nhaø töø tuû cheø gheá ñaåu, baùt ñóa quí ñem baùn cho baø con haøng xoùm laùng gieàng heát, thaäm chí cho ñaøo caû gaïch ôû gaàn vöôøn tröôùc ra baùn, haøng xoùm ra vaøo nhaø toâi mua ñoà ñaïc taáp naäp. Thaèng Loäc ñeán gaëp thaày toâi hoûi.

-Ngöôøi ta ñoàn nhaø oâng saép ñi Nam, toâi nghe ai ngöôøi ta cuõng noùi theá.

Thaày toâi ñaùp raát höõu lyù.

-Khoâng coù tieàn ñoùng thueá thì phaûi baùn moïi thöù ñi ñeå ñoùng thueá chöù! Chuùng toâi laøm gì coù tieàn maø ñi Nam?

Noù cöùng hoïng khoâng noùi vaøo ñaâu ñöôïc, khoâng rieâng gì thaèng Loäc, ai hoûi thaày toâi cuõng noùi baùn ñoà ñaïc ñeå ñoùng thueá.

Phaàn vì chính quyeàn ñòa phöông chöa coù ñuû vaø nhaát laø vì chuùng noù töôûng nhaø toâi khoâng ñi ñöôïc, duø coù leân Haø noäi cuõng seõ bò giöõ laïi hay ñuoåi veà vì khoâng coù giaáy thoâng haønh ñi Haûi Phoøng, nhöng anh chò toâi ñaõ coù keá hoaïch toát laém! Chuùng noù laøm sao maø ngôø tôùi ñöôïc. Chò toâi leân Haø Noäi xin giaáy thoâng haønh cuûa hoï haøng hay coù khi xuoáng Haûi Phoøng xin giaáy thoâng haønh cuûa nhöõng ngöôøi baø con ñaõ ñi Nam ñem veà cho anh toâi laøm giaáy giaû. Toâi thaáy anh toâi thöùc caû ñeâm laáy con dao nhoïn hoaét khaéc vaøo cuû khoai laøm con trieän con daáu giaû, laáy thuoác taåy söûa teân cuõ, boùc aûnh cuõ thay aûnh môùi vaøo, ñoùng daáu leân, anh toâi kheùo tay laém, laøm giaáy “doåm” maø troâng y nhö “thöù thieät” vaäy.

Thaày meï toâi vaø caùc anh chò treân möôøi taùm ñeàu coù giaáy thoâng haønh ngon laønh caû, gia ñình toâi ñi laøm ba ñôït, moãi ñôït vaøi ngöôøi, ra Haø Ñoâng, leân taàu ñieän ñi Haø Noäi maát moät giôø roài ñi xe hoûa xuoáng Haûi Phoøng.

Vaøo Nam gia ñình toâi daàn daàn lieân laïc ñöôïc vôùi hoï haøng vaø ngöôøi laøng ngöôøi nöôùc, chaúng bao laâu ngöôøi con trai caû cuûa oâng Chöôûng Baï ñeán thaêm gia ñình toâi, meï toâi coù hoûi anh aáy.

-Hoài gia ñình anh ñi ñöôïc ít ngaøy chuùng toâi thaáy caùi Boàng noù cöù ngoài ngoaøi cöûa troâng ngoùng, thaáy noù buoàn thiu, nghó cuõng thöông cho noù quaùù. Theá nhaø anh sao khoâng ñem ñöôïc noù ñi? Chaéc voäi quaù nhæ?

Anh aáy beøn noùi thaät heát nhö theá naøy.

-Thöa baø nhaø chaùu coá tình ñeå noù laïi chöù ñem noù ñi thì cuõng deã chöù coù gì ñaâu. Gia ñình chaùu boû noù laïi ñeå troâng nhaø, coøn baø dì ôû vôùi noù khoâng leõ laïi khoâng nuoâi ñöôïc noù, nhaø chaùu coá yù ñeå noù laïi troâng nhaø.

Ñöùa con gaùi leân taùm aáy laø naïn nhaân cuûa söï phaân lyù chi caùch, nhöng trong cuoäc di cö vó ñaïi naøy khoâng phaûi chæ coù moät mình noù chòu phaûi soá phaän haåm hiu ñau khoå maø coøn haøng nghìn haøng vaïn ngöôøi ñau khoå khaùc, haøng nghìn haøng vaïn gia ñình soáng trong söï chia ly ngaên caùch, cha boû con, vôï boû choàng, bieát bao nhieâu gia ñình tan naùt . . ñoù laø nhöõng naïn nhaân cuûa cuoäc chieán tranh taùm naêm khoùi löûa.

Cuoäc chieán taùm naêm khoùi löûa khoâng döøng laïi ôû ñoù, theo thôøi gian noù bieán thaønh cuoäc chieán möôøi naêm, hai möôi naêm khoùi löûa. Gia ñình toâi vaøo Nam thaám thoaét ñaõ ñöôïc maáy naêm qua, taïi thoân queâ chieán tranh du kích ngaøy moät lan roäng nhö taèm aên daâu. Roài maáy naêm laïi troâi qua, Myõ ñoå quaân vaøo Vieät Nam raàm roä thì Coäng Saûn cuõng xua quaân oà aït tieán vaøo, haøng trieäu thanh nieân ñaõ boû xaùc treân ñöôøng Tröôøng Sôn.

Chieán söï ngaøy caøng leo thang khoác lieät, ai gaây leân caûnh töông taøn? heát Maäu Thaân ñeán Muøa Heø Ñoû Löûa Bình Long Quaûng Trò. . ngoaøi Baéc, trong Nam ñaâu ñaâu cuõng toaøn laø nhöõng caûnh hoang taøn ñoå naùt. . haøng vaïn haøng trieäu gia ñình tan taùc trong bom ñaïn. Baây giôø khoâng phaûi laø haøng nghìn, haøng vaïn gia ñình phaân ly ñau khoå nöõa maø coù ñeán haøng trieäu gia ñình ñieâu linh khoán khoå tan taùc trong côn khoùi löûa. Töø taùm naêm khoùi löûa cuoäc chieán ñaõ bieán thaønh möôøi naêm, hai möôi naêm vaø sau cuøng hai möôi taùm naêm khoùi löûa.

Cuoäc chieán tranh daøi nhaát cuûa theá kyû chaám döùt trong caûnh hoang taøn ñoå naùt, phaân ly chia caùch. Chieán tranh ñaõ heát nhöng bao nhieâu veát thöông coøn ñeå laïi. Khoâng phaûi chæ coù moät ñöùa con gaùi naïn nhaân ôû laøng toâi maø coøn coù haøng vaïn, haøng trieäu coâ gaùi khaùc cuõng troâng chôø nhöõng ngöôøi anh, ngöôøi cha ñaõ bieàn bieät ra ñi. Coøn coù haèng vaïn, haèng trieäu baø meï ñau khoå ngaøy ñeâm moøn moûi ñôïi chôø nhöõng ñöùa con ra ñi treân ñöôøng Tröôøng Sôn maø khoâng bao giôø trôû laïi. Nhöng chaúng rieâng gì ngoaøi Baéc maø trong Nam cuõng ñaõ dieãn ra bao caûnh phaân ly, chia caùch keû ôû ngöôøi ñi, cuõng bieát bao gia ñình tan taùc trong trong cuoäc di taûn cuõng nhö trong côn khoùi löûa. Cuõng ñaõ coù khoâng bieát bao nhieâu laø ngöôøi ñaõ chôø ñôïi moät caùch voâ ích, chôø ñôïi nhöõng keû ra ñi khoâng bao giôø trôû laïi.

TROÏNG ÑAÏT

Home