|
|
||
|
Please click
to download VNIfonts if you cannot read this page. Then,
click HERE and follow
instructions to configure Web
Browsers.
Best view
with Internet Explorer.
Nhöõng ñoaûn thieân cuoái cuøng cuûa Thaïch Lam
Troïng Ñaït
|
|
Tên Nguyễn
Tường Lân Nguyễn Tường
Vinh (em trai Nhất Linh và Hoàng đạo) |
|
Ñaây laø taäp truyeän ngaén giaù trò vaø noåi tieáng cuûa
Thaïch Lam do nhaø xuaát baûn Ñôøi Nay, Haø Noäi aán haønh naêm 1942, moät
naêmtröôùc khi taùc giaû laâm beänh qua ñôøi. Nhaø pheâ bình vaên hoïc Vuõ
Ngoïc Phan ñaùnh giaù Sôïi Toùc laø taäp truyeän ngaén hay nhaát cuûa vaên
chöông Vieät Nam, toaøn boä goàm naêm truyeän voûn veïn chöøng naêm saùu
chuïc trang giaáy nhöng noäi dung thaät laø suùc tích vaø voâ cuøng hieän
thöïc, nhöõng ñeà taøi khaùc bieät nhau nhö ñoùa hoa nguõ saéc röïc rôõ cuøng
theå hieän moät ngheä thuaät tuyeät vôøi. Chuùng toâi xin phaân ra laøm ba
ñeà taøi chính : Taâm lyù: Sôïi Toùc; Bi kòch: Coâ Haøng Xeùn, Toái Ba Möôi;
Tình caûm : Döôùi Boùng Hoaøng Lan, Tình Xöa vaø ñeà caäp giôùi haïn boán
truyeän choïn loïc : Sôïi Toùc, Coâ Haøng Xeùn, Toái Ba Möôi, Döôùi Boùng
Hoaøng Lan. |
SÔÏI TOÙC
Moät truyeän ngaén chöøng möôøi trang
giaáy theå hieän caùi thieân taøi hieám coù cuûa Thaïch Lam trong kyõ thuaät moâ
taû taâm lyù con ngöôøi, coù dö luaän pheâ bình cho raèng Sôïi Toùc coù theå
coi nhö ngang haøng vôùi caùc ñoaûn thieân giaù trò treân vaên ñaøn theá giôùi.
Ñoù laø truyeän moät anh chaøng bò caùm doã vì soá tieàn lôùn cuûa ngöôøi anh
hoï, ñònh laáy caép nhöng roài löôõng löï ñoåi yù.
Thaønh
coù ngöôøi anh hoï raát giaàu nhöng ngoác ngheách, Baân raát phuïc Thaønh laø
ngöôøi saønh ñôøi, thaïo aên chôi, moãi khi ñi mua ñoà ñeàu hoûi Thaønh. Moät
hoâm Baân ruû Thaønh ñi mua ñoàng hoà, luùc haén traû tieàn Thaønh nhìn caùi ví
phoàng vaø bieát laø nhieàu tieàn laém, chaøng thaáy roõ caû nhöõng giaáy traêm
coøn môùi tinh , mua xong Baân ruû
Thaønh ñi aên tieäm.
Baân cuøng moät coâ nhaân tình vaøo buoàng naèm, haén ñem
theo caû caùi aùo taây coù ví tieàn. Khi aáy Thaønh chaùn naûn muoán boû veà,
chaøng vôùi laáy caùi aùo taây treân maéc thì ra laø aùo cuûa Baân coù ví tieàn
daày coäm, Baân ñaõ laáy nhaàm aùo cuûa chaøng vaøo buoàng. Baân vaø caùc em
ñeàu muoán giöõ Thaønh ôû laïi cho vui.
Khi aáy trong trí
Thaønh roái bôøi caû leân vì nghó ñeán caùi ví tieàn , chaøng ñònh môû ví laáy
vaøi traêm roài ñoåi laáy aùo cuûa Baân vaét ôû ñaàu giöôøng haén . .
Thaønh huùt moät ñieáu thuoác phieän roài thôø thaãn nghó ngôïi, chaøng cho
raèng Baân seõ khoâng bieát chaøng laáy maø nghi cho nhaân tình cuûa haén.
Nhöng
khi cho tay vaøo ví, Thaønh laïi ñaén ño suy nghó ñôø ñaãn caû ngöôøi, töï
nhieân chaøng traû aùo cho Baân vaø baûo haén ñeám tieàn chi kyõ. Cuoái cuøng
sau moät cuoäc giaèng co, söï caùm doã toäi loãi ñaõ bò löông taâm ñeø neùn ,
ranh giôùi hai beân chæ laø moät sôïi toùc.
Ñaây laø moät ñoaûn thieân taâm lyù saâu
saéc nhaát cuûa Thaïch Lam, cuûa neàn vaên chöông Vieät
“Thoaùng
nhìn qua, toâi cuõng bieát ví nhieàu tieàn laém: ngoaùi soá tieàn baïc leû haén
mang ra traû, toâi coøn thaáy gaáp ôû ngaên treân ñeán naêm saùu caùi giaáy
baïc moät traêm nöõa. Nhöõng giaáy baïc môùi maøu coøn töôi nguyeân”
Vaø khi Thaønh laáy aùo ñònh ra veà,
caùm doã laïi tieán theâm moät böôùc nöõa:
“Vöøa
noùi toâi vöøa vôùi caùi aùo taây cuûa toâi treo treân maéc. Boãng nhieân coù
caùi gì chuyeån maïnh qua tim toâi: tay toâi yeân haún laïi; toâi vöøa môùi
nhaän ra raèng caùi aùo toâi ñöông caàm khoâng phaûi laø caùi aùo cuûa toâi.
Thì ra luùc mang aùo vaøo giöôøng naèm, Baân ñaõ mang nhaàm aùo. Hai chuùng
toâi cuøng maëc moät thöù haøng len gioáng maøu, nhö vaäy deã laãn laém. Toâi
gheù nhìn vaøo trong aùo thaáy caùi ví tieàn ôû tuùi thoø ra ngoaøi moät tí.
Caùi ví tieàn . . . maáy tôø giaáy baïc ‘’
Baèng loái dieãn taû voâ cuøng kheùo
leùo, Thaïch Lam cho chuùng ta thaáy roõ nhöõng böôùc chaân xaâm laán gheâ gôùm
cuûa caùm doã:
“Nhöõng
lôøi ñoái ñaùp aáy cöù töï nhieân buoät
mieäng ra, toâi khoâng ñeå yù ñeán. Tröôùc maét toâi, maáy tôø giaáy baïc moät
traêm gaáp trong ngaên ví hieän ra raát roõ reät. Laáy maáy tôø, ñoä hai tôø -
taïi sao laïi hai? Toâi khoâng bieát - toâi cöù vieäc ñieàm nhieân vôùi laáy
aùo, môû ví ruùt ra hai tôø. Roài choïn
luùc moïi ngöôøi voâ yù . . toâi ñoåi laáy aùo cuûa toâi . .
theá laø xong vaø goïn . . .
. .
. . .
. deã daøng quaù, maø khoâng
coøn sôï caùi gì caû”
Baèng moät ngheä thuaät voâ cuøng hieän
thöïc oâng cuõng cho ta thaáy söï roái bôøi trong taâm traïng con ngöôøi vì söï
giaèng co tranh chaáp giöõa löông taâm vaø toäi loãi.
“Lan ñeå tay nheï nhaøng leân ngöôøi toâi, laúng lô ñöa maét
hoûi. Toâi giaû vôø cöôøi khoâng ñaùp, roài soay ngöôøi naèm ngöûa, nhìn leân
traàn nhaø. Trong ngöôøi böùt röùt khoâng yeân”
Hoaëc nhö.
“Taâm hoàn toâi luùc baáy giôø theá naøo toâi khoâng bieát roõ. Toâi ñöùng
leân, ngoài xuoáng nhö moät caùi maùy . Toâi chæ thaáy baên khoaên böùt röùt
. . vaø thôøi gian qua . . toâi caûm thaáy ñi qua taâm hoàn toâi töø
beân naøy sang beân kia . . nhö theá khoâng bieát bao nhieâu laâu
. .”
Vaø sau khi ñaõ traán aùp ñöôïc caùm doã toäi loãi, Thaønh
laïi ngaån ngô moät chuùt tieác thöông, thieän aùc vaãn coøn vaån vô trong trí
.
“-
AÙo anh naøy , ñaây laø aùo cuûa toâi
. .
. . .
.
. . Anh ñeám laïi tieàn ñi vaø ñeå caån thaän vaøo trong aáy . . .
Toâi böôùc moät böôùc luøi ra cöûa. Theá laø heát baây giôø
khoâng sao ñuïng ñeán caùi ví ñöôïc nöõa. Toâi baàn thaàn ngaån ngô”
Thaäm chí ñeán luùc Thaønh leân xe veà
nhaø, taâm trí roái muø, chaøng ngaån ngô nhö ngöôøi maát hoàn, vaãn coøn chuùt
tieác reû ngaám ngaàm , duø chaøng ñaõ tænh taùo roài, caùm doã vaãn coøn vöông
vaán trong loøng.
“Taát
caû nhöõng caùi ñoù baây giôø xa quaù. Taâm trí toâi giaõn ra, nhö moät caây
tre uoán cong trôû laïi caùi thaúng thaén luùc thöôøng. Toâi caûm thaáy moät
caùi thuù khoaùi laïc kyø dò khe kheõ vaø thaàm laëng rung ñoäng trong ngöôøi,
coù leõ laø caùi khoaùi laïc bò caùm doã, maø cuõng coù leõ caùi khoaùi laïc
ñaõ ñeø neùn ñöôïc söï caùm doã. Vaø moät moái tieác ngaám ngaàm, toâi khoâng
töï thuù cho toâi bieát vaø cuõng coá yù khoâng nghó ñeán, khieán cho caùi caûm
giaùc aáy cuûa taâm hoàn toâi theâm moät veû rôøn rôïn vaø saâu saéc”
Ngöôøi ñoïc töôûng nhö mình ñang chôi vôi
giöõa thöïc vaø moäng, giöõa caùi thuù cuûa caùm doã vaø khoaùi laïc cuûa löông
taâm, lyù trí ñaõ traán aùp ñöôïc caùm
doã. Song vaãn chöa heát, ñeán khi Thaønh ñaõ tænh taùo, ñaõ leân xe veà nhaø
maø caùm doã vaãn coøn vöông vaán nhö moät söï tieác nhôù vu vô. Thaïch Lam ñaõ
daãn chuùng ta ñisaâu vaøo taän ñaùy taâm hoàn con ngöôøi ñeå ta chöùng kieán
ñöôïc caùi bieân giôùi mong manh giöõa thieän, aùc, giöõa aên caép hay khoâng
aên caép, caùi ñòa giôùi chæ moûng manh nhö moät sôïi toùc.
COÂ HAØNG XEÙN
Ñaây laø moät
truyeän ngaén noåi tieáng cuûa Thaïch Lam ñaõ ñöôïc nhieàu ngöôøi haâm moä, ca
ngôïi taám loøng hy sinh cuûa ngöôøi phuï nöõ Vieät Nam vaø cuõng laø moät bi
kòch cuoäc ñôøi khoâng loái thoaùt.
Taâm gaùnh haøng töø chôï baêng qua caùnh ñoàng veà laøng, baêng qua
saân ñình roài veà ñeán nhaø, chia baùnh keïo cho caùc em. Coâ ñöôïc meï giaø
vaø caùc em aâu yeám saên soùc. Töø ngaøy gia ñình sa suùt, oâng tuù maét keùm
thoâi daïy hoïc, coâ buoân baùn taàn taûo ñeå nuoâi meï vaø caùc em.
Taâm laø ngöôøi con gaùi xinh ñeïp noåi
tieáng caû moät vuøng, thôøi gia ñình coøn sung tuùc coâ ñaõ ñöôïc caép saùch
ñi hoïc, nhöng nay rôøi boû quyeån
saùch ñeå böôùc chaân vaøo cuoäc ñôøi
taàn taûo hy sinh, khoâng bao giôø nghó ñeán cuoäc ñôøi rieâng cuûa mình.
Nhöõng ngaøy phieân chôï, caäu giaùo Baøi
tröôøng laøng thöôøng hay laïi mua haøng vaø ñeå yù ñeán Taâm, khi leân giöôøng
nguû coâ cuõng coù luùc nhôù tôùi caäu giaùo. Vuï gaët xong, caäu giaùo nhôø
ngöôøi moái laùi ñeán hoûi Taâm. Baø Tuù goïi Taâm vaøo buoàng noùi chuyeän
aáy, coâ muoán ôû nhaø buoân baùn troâng nom gia ñình, thöông con baø meï baûo
coâ phaûi ñi laáy choàng.
Ñaùm cöôùi cöû haønh tröôùc teát, ngaøy
veà nhaø choàng Taâm töø bieät caùc em. Veà nhaø choàng maáy hoâm naøng laïi
soác vaùc gaùnh haøng ra chôï. Nhaø choàng naøng cuõng ngheøo, caäu giaùo löông
daêm baåy ñoàng, naøng vöøa phaûi gaùnh vaùc giang sôn nhaø choàng laïi lo cho
caùc em aên hoïc. Em Laân leân hoïc tröôøng tænh, toán keùm hôn. Baø Tuù nhaén
ngöôøi baûo naøng göûi tieàn theâm, naøng lo quaù: meï choàng, caäu giaùo
thöôøng ñay nghieán vì naøng khoâng coøn tieàn ñöa.
Hai naêm sau Taâm ñeû con trai, naøng
ñaõ giaø ñi nhieàu, khoâng coøn ñeïp nhö xöa. Taâm veà nhaø thaêm cuï tuù, caùc
em. Laân xin moät chuïc baïc, Taâm hoát hoaûng vì choàng ñaõ thoâi daäy, naøng
phaûi lo gaùnh vaùc beân nhaø choàng. Laân giaän doãi, naøng ñaønh phaûi laáy
tieàn ñöa cho em roài lo aâu khoâng bieát laáy gì buø vaøo choã aáy. Cuoäc ñôøi
naøng ñen toái, khoù nhoïc nhö khoâng bao giôø döùt.
Khaùc vôùi Khaùi Höng,
Nhaát Linh thöôøng phôi baày nhöõng sai laàm cuûa neàn luaân lyù coå, ôû ñaây
Thaïch Lam coù khuynh höôùng ca ngôïi gia ñình neàn neáp nho phong, nhöõng caùi
hay caùi ñeïp coøn rôi rôùt laïi cuûa moät neàn vaên minh tinh thaàn ñaõ vang
boùng moät thôøi.
Hình aûnh coâ Taâm
gaùnh haøng xeùn ra chôï nuoâi meï, nuoâi caùc em aên hoïc ñeå sau naøy ñoã
ñaït ñi laøm treân tænh giuùp thaày meï giaø, khoâng nghó ñeán cuoäc ñôøi
rieâng cuûa mình . . taát caû ñaõ tieâu
bieåu cho nhöõng caùi ñeïp tuyeät vôøi cuûa neàn neáp xaõ hoäi thôøi aáy.
“Taâm thaáy vöõng vaøng ôû giaù trò vaø loøng cao quí cuûa mình. Naøng
ñaõ ñaûm ñang nuoâi caû moät nhaø”
Naøng cuõng laø theå
hieän cuûa söï chòu khoù nhoïc nhaèn cuûa nhöõng ngöôøi phuï nöõ Vieät
“Saùng sôùm hoâm sau, trong gioù baác laïnh, Taâm ñaõ môû coång gaùnh
haøng leân chôï. Söông traéng coøn ñaày ôû caùc ngoõ trong laøng . .
.
. . .
taát caû cuoäc ñôøi naøng luùc naøo cuõng chòu khoù vaø heát söùc, nhö taám
vaûi thoâ deät ñeàu nhau. Coù phaûi ñaâu chæ moät mình coâ. Trong luõy tre xanh
kia, bao nhieâu ngöôøi cuõng nhö coâ, cuõng phaûi chòu khoù vaø nhoïc nhaèn,
ñeå kieám tieàn nuoâi choàng, nuoâi con, nuoâi caùc em”
Taâm chæ nghó ñeán söï
hy sinh cho cha meï, cho caùc em khoâng nôõ boû nhaø ñi laáy choàng, baø Tuù
thöông con buoäc naøng phaûi xuaát giaù. Coâ haøng xeùn xinh ñeïp noåi tieáng
caû moät vuøng ngaøy caøng daán thaân vaøo cuoäc ñôøi khoù nhoïc, moät taán bi
kòch khoâng loái thoaùt. Veà nhaø choàng ñöôïc maáy ngaøy naøng phaûi quaåy
gaùnh haøng ñi baùn ngay, caäu giaùo Baøi löông chaúng bao nhieâu, Taâm laïi
phaûi eø coå gaùnh vaùc giang sôn nhaø choàng:
“Baây giôø gaùnh haøng ñaõ trôû neân quaù naëng treân ñoâi vai nhoû
beù. Chieác ñoøn caøng cong xuoáng vaø reàn ró. Ngoaøi giang sôn nhaø choàng
naøng phaûi gaùnh vaùc, Taâm laïi lo sao kieám ñöôïc ñuû tieàn ñeå göûi theâm
cho caùc em aên hoïc. Trong söông muoái sôùm, xoùt vaø giaù laïnh, naøng ñaõ
phaûi böôùc ra ngoõ vaø ñi chôï roài .
. . . . Ñôøi naøng laïi ñi nhö tröôùc, chaúng
khaùc gì. Nhöõng ngaøy khoù nhoïc vaø coá söùc laïi keá tieáp nhau”
Thaät laø baát ngôø,
moät coâ gaùi neát na xinh ñeïp, noåi tieáng caû moät vuøng ngaøy caøng daán
thaân vaøo cuoäc ñôøi gian khoå. Ñoù laø thaân phaän moät ngöôøi phuï nöõ moät
coå hai choøng, cuoäc ñôøi naøng chæ toaøn laø hy sinh gaùnh vaùc: Moïi chi
tieâu trong gia ñình chæ troâng vaøo naøng: Baø Tuù nhaén ngöôøi baûo Taâm göûi
theâm cho em, naøng phaûi ñöa daáu vì meï choàng vaøcaäu giaùo Baøi ñaõ baét
ñaàu nghi ngôø vaø ñay nghieán naøng.
Naøng ñaõ giaø ñi,
nhan saéc phai taøn, ñaâu coøn laø coâ haøng xeùn xinh ñeïp noåi tieáng caû
moät vuøng, tre giaø maêng moïc, naøng nay ñaõ heát thôøi, ñaõ coù nhöõng coâ
gaùi khaùc môùi lôùn töôi taén vaø röc rôõ .
. Taùc giaû cuõng nguï yù veà soá meänh con ngöôøi.
“Taâm laïi nghó ñeán ngaøy tröôùc kia, hình nhö ñaõ laâu laém, naøng
coøn laø coâ haøng xeùn maù hoàng, moâi ñoû e leä cuùi maët döôùi caùi nhìn aâu
yeám cuûa caäu giaùo Baøi nho nhaõ vaø ñöùng ñaén trong taám aùo löông. Thôøi
aáy baây giôø ñaâu? Chò Lieân may maén ñaõ laáy ñöôïc choàng giaàu, leân buoân
baùn treân tænh . Chò aáy vaãn treû ñeïp nhö xöa. Taâm kheõ thôû daøi: baây
giôø caùc chò em baïn cuõ khoâng coøn ai
ôû laïi ñeå cuøng chia seû nhöõng noãi khoù nhoïc vôùi naøng”
Taùc phaåm nhö ñeå
ca ngôïi taám loøng hy sinh cao caû cuûa ngöôøi phuï nöõ Vieät
“Caùi voøng ñen cuûa raëng tre laøng Baèng boãng vuït hieän ra tröôùc
maét, toái taêm vaø daày ñaëc. Taâm buoàn raàu nhìn thaáu caû cuoäc ñôøi naøng,
cuoäc ñôøi coâ haøng xeùn töø tuoåi treû ñeán tuoåi giaø, toaøn khoù nhoïc vaø
lo sôï, ngaøy noï deät ngaøy kia nhö taám vaûi thoâ sô. Naøng cuùi ñaàu ñi mau
vaøo trong ngoõ toái”
Coâ Haøng Xeùn, moät
trong nhöõng ñoaûn thieân hay nhaát cuûa vaên chöông Vieät Nam ñaõ cho chuùng
ta thaáy giaù trò hieän thöïc tuyeät vôøi trong ngheä thuaät taû chaân cuûa
Thaïch Lam. Moät taùc phaåm vaên chöông nhoû beù ñaõ laøm soáng laïi caû moät
xaõ hoäi coøn ñöôïm nhöõng giaù trò hy sinh cao ñeïp, di saûn cuûa moät neàn
vaên minh tinh thaàn nay coøn ñaâu? chuùng ta khoâng khoûi buøi nguøi cho thaân phaän bi ñaùt cuûa con ngöôøi vaø caûm
thaáy nuoái tieác cho nhöõng giaù trò cao caû tuyeät vôøi ñaõ bò choân vuøi
döôùi lôùp caùt buïi cuûa thôøi gian.
TOÁI BA MÖÔI
Moät truyeän ngaén ñaëc saéc, caûm ñoäng
ñaày nöôùc maét veà thaân phaän cuûa nhöõng ngöôøi cuøng maït taän ñaùy xaõ hoäi.
Lieân
vaø Hueä, hai chò em hoï, boû nhaø ñaõ baåy taùm naêm nay soáng ñôøi giang hoà
truïy laïc. Lieân mua ñoà cuùng giao
thöøa veà khi Haäu coøn ñang nguû. Hoï dôû caùc goùi thöùc aên ra, naøo laïp
xöôûng, baùnh chöng, doø luïa.
Hueä rôùm nöôùc maét nhôù tôùi thôøi thô aáu, naøng maëc aùo
môùi ngaøy moàng moät teát . . nghó ñeán
ñaáy taâm hoàn naøng boãng u aùm naëng tróu.
Hoï baày ñoà cuùng leân baøn: ñóa cam quít, baùnh chöng,
laïp xöôûng roài caém höông leân töôøng cuùng. Ngöôøi boài nhaø chöùa chaøo
caùc coâ veà aên teát, chæ coøn laïi hai chò em trong caên nhaø hoang vaéng.
Muøi höông toûa ra khieán hoï nhôù ñeán nhöõng ngaøy cuùng gioã ôû nhaø xa xöa.
Lieân ñöùng tröôùc baøn thôø moät luùc roài khoùc naác leân.
Hai chò em tuûi thaân oâm nhau khoùc trong tieáng phaùo giao thöøa noå vang.
Ñaây laø taán bi kòch cuoäc ñôøi toäi
loãi ñaùng thöông cuûa hai coâ gaùi nhö ñaõ bò xaõ hoäi boû queân trong khi
moïi ngöôøi ñang töng böøng ñoùn giao thöøa, ñoùn nhöõng ngaøy thieâng lieâng,
vui tuôi nhaát cuûa moät naêm.
“Naøng
nhìn quanh caên phoøng baån thæu. Döôùi aùnh ngoïn ñeøn môø, loûng choûng caùc
ñoà ñaïc quen thuoäc; caùi giöôøng Hoàng Koâng cuõ ñoàng han vaø ræ saïm, caùi
baøn ghoã aåm öôùt ôû goùc töôøng, hai caùi gheá long chaân. Lieân nghó ñeán
söï trô troïi cuûa ñôøi mình. Teát ñeán nôi roài. Teát ñeán thaêm naøng ôû
ñaây, trong caên buoàng nhaø saêm naøy cuõng nhö ñeán nhöõng nôi thôm tho ñaàm
aám’’
Hai chò em hoï xa nhaø töø bao laâu nay;
moät ngöôøi meï cheát , cha laáy vôï khaùc khoâng bieát ôû ñaâu, ngöôøi kia
coøn cha meï nhöng khoâng daùm veà, hoï coâ ñôn trô troïi ñoùn xuaân trong caên
phoøng laïnh leõo naøy vaø traïnh loøng nghó ñeán thaân phaän haåm hiu cuûa
mình.
“Caùi
vaéng laïnh nhö meânh moâng ra taän ñaâu ñaâu, ôû khaép caû caùc phoá Haø Noäi
ñeâm nay, Hueä töôûng ñeán nhöõng caên nhaø aám cuùng vaø saùng ñeøn, then cöûa
caøi chaët, moïi ngöôøi trong nhaø ñang taáp naäp söûa soaïn ñoùn naêm môùi
trong söï thaân maät cuûa gia ñình. Chæ coù hai chò em naøng xa cöûa xa nhaø”
ÔÛ Thaïch Lam ta thaáy moät söï hieän
thöïc chua chaùt vaø taøn nhaãn, thaät khoâng coøn gì cay ñaéng hôn.
“-Coù gaïo
ñaây. Nhöng ñoå vaøo caùi gì baây giôø?
Hai
chò em nhìn quanh gian buoàng nghó ngôïi, Lieân boãng reo leân.
- Ñoå
vaøo caùi coác naøy. Phaûi ñaáy, raát laø .
. .
Naøng im baët döøng laïi. Hình aûnh oâ ueá vöøa ñeán trí
naøng. Caùi coác baån ôû goùc töôøng, maø caû ñeán khaùch laøng chôi cuõng
khoâng theøm duøng ñeán, naøng ñònh duøng laøm baùt höông cuùng toå tieân”
Soáng trong moät vuõng buøn nhô baån,
hoï tieác thöông quaõng ñôøi trong saïch ñaõ maát ñi maø khoâng sao laáy laïi
ñöôïc, taâm lyù chung nhöõng keû ñaõ maát
quaù khöù töôi ñeïp cuûa mình .
“Hueä
nhaém maét laïi. Vì troâng möa buïi bay hay vì naøng khoùc thaät? Hình nhö coù
chuùt nöôùc maét vöøa rôùm ôû mi naøng. Hueä chôùp kheõ roài nhôù ñeán cuoäc
ñôøi mình, luùc treû thô, luùc coøn con gaùi ôû nhaø queâ, moät buoåi saùng
moàng moät teát - Naøng khoâng nhôù roõ naêm naøo, nhöng ñaõ laâu laém roài thì
phaûi - naøng maëc aùo môùi ñöùng treân theàm nhìn maáy boâng hoa ñaøo nôû ôû
tröôùc vöôøn”
Hoaëc nhö .
“Khoùi
höông leân thaúng roài toûa ra muøi thôm ngaùt ñem laïi cho hai naøng kyû nieäm
nhöõng ngaøy cuùng gioã ôû nhaø, khi hai
chò em coøn laø nhöõng coâ gaùi trong saïch vaø ngaây thô”
Hai con chim laïc loaøi trô troïi, laïc
loõng giöõa ñeâm giao thöøa töng böøng roän raõ khieán ta töôûng nhö hoï laø
naïn nhaân cuûa cuoäc ñôøi, cuûa xaõ hoäi vaø thaáy xoùt xa cho caùi thaân
phaän coâ ñôn laïnh leõo aáy ñaõ bò ñôøi khinh thò reû ruùng.
“Naøng
boãng naác leân rung ñoäng caû hai vai, roài guïc xuoáng gheá, tay aáp maët.
Nhöõng gioït nöôùc maét noùng chaûy traøn mí maét naøng khoâng giöõ ñöôïc;
Lieân caûm thaáy moät noãi tuûi cöïc meânh moâng traøn ngaäp caû ngöôøi, moät
noãi thöông tieác voâ haïn; taát caû thaân theá naøng löôùt qua tröôùc maét
vôùi nhöõng öôùc mong tuoåi treû, nhöõng thaát voïng chaùn chöôøng.
Hueä
nhìn Lieân roài nheï nhaøng ñeán gaàn, buoàn raàu voã vai baïn:
-
Lieân khoùc laøm gì nöõa buoàn laém.
Tieáng naøng cuõng caûm ñoäng ngheïn ngaøo. Döôùi baøn tay
thaân maät cuûa baïn, Lieân caøng nöùc nôû. Hai chò em giôø naøy caûm thaáy trô
troïi quaù. Lieân ngöûng maët leân nhìn Hueä, coá göôïng moät nuï cöôøi heùo
haét:
-
Chò cuõng khoùc ñaáy ö?
Hueä
guïc xuoáng vai baïn khoâng traû lôøi. Nöôùc maét cuõng öù leân roài laëng leõ
traøo ra maù. Naøng quaøng tay oâm heát söùc chaët laáy Lieân”
Taán bi kòch ñaày nöôùc maét cuoäc ñôøi
hai ngöôøi con gaùi ñaùng thöông lôõ sa chaân xuoáng hoá saâu toäi loãi, nguïp
laën trong beå khoå meânh moâng, noù cuõng chan chöùa tình ngöôøi.
DÖÔÙI BOÙNG HOAØNG LAN
Thanh nghæ laøm veà queâ thaêm baø, baø cuï giaø toùc baïc phô choáng
gaäy möøng rôõ laïi ñoùn chaùu, chaøng röûa maët. Thanh vaéng nhaø ñaõ gaàn hai
naêm, caûnh vaãn y nhö cuõ, baø chaøng vaãn toùc baïc phô, hieàn töø. Caên
nhaø, thöûa vöôøn laø nôi maùt meû hieàn laøn, baø vaãn ñôïi chaùu trong tình
thöông trìu meán.
Chaøng naèm nghæ treân giöôøng nhìn ra
ngoaøi khung cöûa soå thaáy caây hoaøng lan cao vuùt, muøi höông thôm thoang
thoaûng ñöa vaøo. Chaøng caûm ñoäng vì baø yeâu chaùu quaù.
Nga, coâ gaùi haøng xoùm thaáy chaøng
veà sang chôi, baø chaøng môøi coâ aên côm. Côm nöôùc xong Thanh daét naøng ñi
thaêm vöôøn, chaøng thaáy toùc naøng thôm nhö hoa hoaøng lan . Thanh vaø Nga
vít caønh haùi hoa.
Hoâm sau Thanh leân tænh, chaøng göûi
lôøi chaøo Nga vaø bieát raèng naøng vaãn nhôù mong chaøng nhö tröôùc.
Ñaây laø moät aùng vaên
tao nhaõ tuyeät vôøi chöa töøng thaáy trong neàn vaên chöông Vieät
Moät truyeän tình caûm
thaät ñôn sô nhöng ñaäm ñaø, moät
tình caûm khaùc laï, tình baø
chaùu dòu daøng trìu meán .
“Thanh böôùc xuoáng döôùi giaøn thieân lyù. Coù tieáng ngöôøi ñi, roài
baø chaøng, maùi toùc baïc phô, choáng gaäy truùc ôû ngoaøi vöôøn vaøo. Thanh
caûm ñoäng vaø möøng rôõ chaïy laïi gaàn.
-
Chaùu ñaõ veà ñaáy ö?
Baø cuï thoâi nhai traàu, ñoâi maét hieàn töø döôùi laøn toùc traéng ñöa
leân nhìn chaùu, aâu yeám vaø meán thöông.
- Ñi vaøo trong nhaø khoâng naéng chaùu.
Thanh ñi beân baø, ngöôøi thaúng,
maïnh, caïnh baø cuï choáng gaäy coøng. Tuy vaäy chaøng caûm thaáy chính baø
che chôû cho chaøng, cuõng nhö nhöõng ngaøy chaøng coøn nhoû”
Thanh vaéng nhaø gaàn
hai naêm nay, chaøng laøm vieäc treân tænh vaø mong ñeán ngaøy nghæ ñeå tìm
laïi tình thöông trìu meán cuûa baø giaø maùi toùc baïc phô:
“Caên nhaø vôùi thöûa vöôøn naøy ñoái vôùi chaøng nhö moät nôi maùt meû
vaø hieàn laønh, ôû ñaáy baø chaøng luùc naøo cuõng saün saøng chôø ñôïi ñeå
yeâu meán chaøng”
Hoaëc nhö.
“Nghe
tieáng baø ñi vaøo, Thanh vöøa naèm yeân giaû vôø nguû. Baø laïi gaàn saên soùc
buoâng maøn . . .
. . .
. . Chaøng caûm ñoäng gaàn
öùa nöôùc maét. Baø yeâu thöông chaùu quaù, giôø chæ coù mình chaùu vôùi mình
baø”
Chaøng veà queâ cuõng nhö ñeå tìm laïi
tình caûm ngaây thô, trong traéng vôùi coâ em haøng xoùm maø chaøng ñoâi luùc
töôûng nhö em ruoät mình.
“Thænh
thoaûng chaøng nhìn ñoâi moâi thaém cuûa Nga, hai maù hoàng vaø nuï cöôøi töôi
nôû, naøng laïi nhìn Thanh, moät chuùt thoâi, nhöng bieát bao aâu yeám .
Ngoaøi vöôøi, trôøi vaãn naéng. Giaøn
thieân lyù pha xanh moät beân taù aùo traéng cuûa Nga. Nhöõng buùp hoa lyù non
vaø thôm ruû lieàn trong giaøn, laãn vaøo ñaùm laù. Gaïch maùt vaø phuû reâu
khieán Thanh nhôù laïi hai baøn chaân xinh xaén cuûa Nga ngaøy naøo ñi treân
ñoù. Hai baøn chaân nhoû, laám taám caùt, ñeå daáu töï ngoaøi ao trôû veà”
Khaùc vôùi khoâng khí
laõng maïn trong caùc taùc phaåm cuûa Nhaát Linh, Khaùi Höng. Tình yeâu cuûa
Thaïch Lam ôû ñaây thanh cao, chaân thöïc vaø thôm tho nhö muøi hoa hoaøng
lan thoang thoaûng ñaâu ñaây, noù vöøa
laø tình yeâu, tình haøng xoùm, tình anh em vaø tình ngöôøi.
“Böõa aên xong, Thanh vôùi Nga trôû laïi thaân maät nhö khi coøn nhoû.
Thanh daét naøng ñi xem vöôøn; caây hoaøng lan cao vuùt, caønh laù ruû xuoáng
nhö chaøo ñoùn hai ngöôøi. Coù luùc gaàn nhau, Thanh thaáy maùi toùc Nga thoang
thoaûng höông thôm nhö coù giaét hoaøng lan. Nhöng hoa lan chöa ruïng, vaãn
coøn töôi xanh ôû treân caønh. Nga baûo Thanh.
- Nhöõng ngaøy em ñeán
ñaây haùi hoa, em nhôù anh quaù.
Thanh chaúng bieát noùi gì, chaøng vít
moät caønh lan xuoáng giöõ ôû trong tay Nga ñeå tìm hoa, roài nheï nhaøng
buoâng ra cho caønh laïi cong leân. Naéng soi vaøo hai ngöôøi, nhöng döôùi chaân,
ñaát vaãn maùt nhö xöa”
Döôùi Boùng Hoaøng Lan
khoâng phaûi moät moái tình laõng maïn tha thieát, nhöng moät tình yeâu ngaây
thô, trong traéng, chaát phaùc, hoàn nhieân trong caûnh thanh cao, thôm ngaùt
cuûa thoân queâ khieán ta mô mô maøng maøng nhö laïc vaøo coõi thaàn tieân.
“Ñeâm aáy, moät baø, moät chaùu vôùi moät coâ laùng gieàng chuyeän troø
döôùi boùng ñeøn maõi tôùi khuya. Khi traêng leân, qua vöôøn Thanh tieãn Nga ra
ñeán coång, ñi qua hai beân bôø laù ñaõ öôùt söông. Muøi hoaøng lan thoang
thoaûng bay trong gioù maùt. Khoâng löôõng löï, Thanh caàm laáy tay Nga ñeå
yeân trong tay mình. Nga cuõng ñöùng yeân laëng. Luùc laâu Nga ruùt tay kheõ
noùi .
-
Thoâi em veà!”
Caên nhaø mieàn queâ,
thôm tho xinh ñeïp traøn treà tình caûm laø nôi Thanh trôû veà nghæ ngôi sau
thôøi gian laøm vieäc ñeå höôûng nhöõng ngaøy töôi ñeïp.
Döôùi Boùng Hoaøng
Lan, ñoaûn thieân thanh tao vaø trang nhaõ nhaát cuûa Töï löïc Vaên Ñoaøn, cuûa
neàn vaên chöông Vieät
Taùc giaû
Nhaø Vaên Hieän Ñaïi ñaõ daønh cho taäp truyeän ngaén Sôïi Toùc moät ñòa vò
raát cao trong vaên chöông Vieät