|
|
||
|
If you cannot read this page
please click HERE and follow instructions to
download free VNI fonts..
Chæ daån caùch download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ
Ñaïo: click Chæ daån
|
|
Khaùi Höng tên thật Trần Khánh Giư |
sinh hoạt văn học : cùng Nhất Linh ra tuần báo Phong
Hóa, năm 1932 cùng Nhất Linh thành lập Tự
Lực Văn Ðoàn, năm 1933 cùng Hoàng Ðạo ra báo Ngày Nay Kỷ
Nguyên Mới sinh hoạt chính trị : thành viên đảng đại
Việt Dân Chính bị Pháp bắt từ 1940
đến tháng 3-1945 tác phẩm đã xuất bản : Hồn Bướm Mơ Tiên
(tiểu thuyết, 1933) Ðời Mưa Gió (tiểu
thuyết, cùng Nhất Linh, 1933) Anh Phải Sống (truyện
ngắn, cùng Nhất Linh, 1934) Tiếng Suối Reo (truyện
ngắn, 1935) Trống Mái (tiểu thuyết, 1936)
Gia Ðình (tiểu thuyết, 1936) Tiêu Sơn Tráng Sĩ (tiểu
thuyết lịch sử, 2 tập, 1937) Thoát Ly (tiểu thuyết, 1938) Hạnh (tiểu thuyết, 1938) Ðẹp (tiểu thuyết, 1940) Ðợi Chờ (truyện ngắn,
1940) Thanh Ðức (tiểu thuyết, 1942)
Cái Ve (truyện ngắn, 1944) |
|
ANH PHAÛI SOÁNG
Tuyeån
taäp truyeän ngaén noåi tieáng cuûa Khaùi Höng - Nhaát Linh
Troïng
Ñaït
Tuyeån taäp goàm
möôøi ba truyeän: saùu truyeän cuûa Khaùi Höng: Anh Phaûi Soáng, Tình Tuyeät
Voïng, Veùo Von Tieáng Ñòch, Soùng Gioù Ñoà Sôn, Beân Doøng Soâng Höông, Tình
Ñieân; saùu truyeän cuûa Nhaát Linh: Thaùng Ngaøy Qua, Boùng Ngöôøi Treân Söông
Muø, Naéng Môùi Trong Röøng Khuya, Gieát Choàng Baùo Thuø Choàng, Ñaàu Ñöôøng
Xoù Chôï, Nöôùc Chaûy Ñoâi Doøng, vaø
moät truyeän Khaùi Höng Nhaát Linh vieát chung: Döôùi Boùng Hoa Ñaøo. Vieát
chung trong saùng taùc vaên ngheä chæ thaáy ôû Töï Löïc vaên ñoaøn, trong nöôùc
cuõng nhö ngoaøi nöôùc chuùng ta chöa heà thaáy.
Anh Phaûi Soáng ñöôïc
vieát 1937, caùc truyeän cuûa Nhaát Linh ôû ñaây ñöôïc saùng taùc trong nhöõng
naêm 1931, 1933 . . . Ñaây laø tuyeån taäp ñöôïc nhieàu ngöôøi öa chuoäng,
ñöôïc coi nhö tuyeån taäp truyeän ngaén hay nhaát cuûa Khaùi Höng Nhaát Linh,
vì phaïm vi giôùi haïn, chuùng toâi chæ ñeà caäp tôùi taùm truyeän, trong ñoù
ba truyeän thuoäc ñeà taøi bi kòch, thaûm kòch: Anh Phaûi Soáng, Ñaàu Ñöôøng
Xoù Chôï, Boùng Ngöôøi Treân Söông Muø, vaø naêm truyeän tình laõng maïn :
Thaùng Ngaøy Qua, Döôùi Boùng Hoa Ñaøo, Tình Tuyeät Voïng, Nöôùc Chaûy Ñoâi
Ñoøng, Tình Ñieân.
Trong caùc saùng
taùc ñoaûn thieân cuûa Khaùi Höng, Nhaát Linh, ñeà taøi chuùng ta thöôøng thaáy
laø yeâu ñöông laõng maïn, chæ coù moät ít bi kòch. Traùi laïi trong caùc ñoaûn
thieân cuûa Thaïch Lam, bi kòch raát nhieàu vaø ít thaáy tính chaát laõng maïn,
tình töù, oâng chuù troïng nhieàu veà giai caáp ngheøo naøn cuøng khoå, taùc
phaåm cuûa oâng hieän thöïc, bi thaûm
vaø saâu saéc.
ANH
PHAÛI SOÁNG
Khaùi Höng
Moät truyeän ngaén voûn veïn coù möôøi
trang giaáy nhöng ñöôïc nhieàu ngöôøi haâm moä, ñöôïc coi nhö ñoaûn thieân noåi
tieáng nhaát vaø hay nhaát cuûa Khaùi Höng, moät thaûm kòch voâ cuøng bi ñaùt, moät
ñeà taøi raát ít thaáy trong vaên nghieäp cuûa Khaùi Höng duø laø truyeän
ngaén.
Moät
gia ñình ngheøo khoå, hai vôï choàng, ba con nhoû, ôû laøng Yeân phuï treân bôø
soâng Nhò Haø, soáng baèng ngheà vôùt cuûi treân soâng khi muøa nöôùc lôùn,
naêm naêm roøng laøm thôï hoà, soáng trong gian nhaø luïp xuïp, naêm ngoaùi anh
choàng, Thöùc nghó ra ngheà vôùt cuûi, cuoäc soáng khaû quan nhöng naêm nay
tuùng ñoùi.
Hoâm nay nöôùc soâng daâng cao, cuoàn cuoän chaûy, cuûi khoâ
treân röøng troâi veà leành beành. Hai vôï choàng ñöa thuyeàn ra giöõa soâng,
traøn treà hy voïng . . nhöng hôõi oâi! möa baõo aàm aàm noåi daäy, thuyeàn
ñaày nöôùc chìm saâu. Caû hai voäi bôi vaøo bôø, moät luùc sau vôï ñuoái söùc,
choàng ñeán cöùu, moät tay soác vôï, moät tay bôi, choàng muoán caû hai cuøng
cheát nhöng chò vôï noùi :
-Thaèng Boø! caùi Nhôùn! caùi Beù!. . .Khoâng. . . anh phaûi soáng! . . chò buoâng tay chìm xuoáng soâng ñeå choàng
ñuû söùc bôi vaøo bôø.
Baèng neùt buùt ñôn sô, hieän thöïc,
Khaùi Höng dieãn taû saâu saéc kieáp soáng toái taêm cuûa giai caáp baàn cuøng
trong xaõ hoäi cuõng nhö noãi khoå ñau khoâng bao giôø döùt cuûa con ngöôøi:
“-Mình
ñaõ thoåi côm chöa?
Vôï
buoàn raàu ñaùp :
-Ñaõ nhöng chæ ñuû côm cho hai con aên böõa chieàu hoâm nay”
Hoaëc nhö:
“Tôùi
nhaø, gian nhaø luïp xuïp, aåm thaáp, toái taêm, chò phoù Thöùc ñöùng döøng
laïi ôû ngöôõng cöûa, ngaém caùi caûnh ngheøo khoù maø ñau loøng.
Luùc nhuùc treân phaûn goã khoâng chieáu, ba ñöùa con ñöông
cuøng khoùc loùc goïi bu. Thaèng Boø keâu gaøo ñoøi buù .Töø tröa ñeán giôø
noù, noù chöa ñöôïc tí gì vaøo buïng . . . .
.
. . . . .
. . . . . .
. .
. . . . .
. . .
. . .
Roài chò ngoài xuoáng phaûn cho con buù. Song thaèng Boø, yù
chöøng buù maõi khoâng thaáy söõa, neân moàm noù laïi nhaû vuù meï ra maø gaøo
khoù to hôn tröôùc.
Chò Thöùc thôû daøi, hai gioït leä long lanh trong caëp
maét ñen quaàng, chò ñöùng daäy vuøa ñi vöøa
haùt ru con. Roài laïi noùi nöïng:
-Nao oâi! toâi chaû coù gì aên , heát caû söõa cho con toâi buù!’’
Baèng loái haønh vaên caûm ñoäng ñaày nöôùc
maét, Khaùi Höng ca ngôïi taám loøng hy sinh cao caû cuûa moät ngöôøi meï cho
ñaøn con thô:
“Ñeøn ñieän saùng röïc xuoáng bôø soâng. Gioù ñaõ im, soùng
ñaõ laëng. Moät ngöôøi ñaøn oâng beá moät ñöùa con trai ngoài khoùc, hai ñöùa
con gaùi nhoû ñöùng beân caïnh. Ñoù laø gia ñình baùc phoù Thöùc ra bôø soâng
töø bieät laàn cuoái cuøng linh hoàn keû ñaõ hy sinh vì loøng thöông con.
Trong caûnh bao la, nöôùc soâng vaãn laõnh ñaïm chaûy xuoâi doøng’’
ÑAÀU ÑÖÔØNG XOÙ CHÔÏ
Nhaát Linh
Ñaây laø moät bi kòch
ngaén, taùc giaû hoài töôûng laïi hai möôi naêm tröôùc, luùc oâng môùi möôøi ba
tuoåi, cha maát, anh chò em trong nhaø giaõ töø caùi ñôøi con quan aên sung,
maëc söôùng ñi tha phöông caàu thöïc , ñeán ôû moät tuùp leàu tranh ñaàu chôï ,
soáng beân caïnh nhöõng ngöôøi ngheøo heøn, ñoùi khoå hoï luùc nhuùc trong
nhöõng gian nhaø xieâu veïo baån thæu beân raõnh nöôùc daày raùc reán.
Anh chò cuûa caäu beù ñöôc laõnh caùi ty
baùn thuoác phieân. Chò Hieân vôï moät anh phu xe nghieän hay laïi mua thuoác,
caäu beù ñem loøng thöông haïi chò ngheøo khoå. Moät hoâm chò aáy than vôùi
caäu: choàng leân côn soát reùt khoâng ñi keùo xe ñöôïc, chò nhòn côm töø hoâm
qua . . . Toái aáy chò laïi mua thuoác, caäu beù theâm vaøøi gioït vaøo caùi voû heán cho chò, song
khoán thay chò lôõ tay ñaùnh rôi xuoáng ñaát, veà nhaø bò choàng chöûi maéng,
ñaùnh ñaäp.
Bieát chò Hieân aên caép gaø nhaø caäu
ñem baùn laáy tieàn mua thuoác, nhöng caäu cuõng tìm caùch che chôû cho chò,
caäu noùi vôùi anh chò nhaø mình raèng boïn buoân noài döôùi thuyeán ñaõ aên
caép con gaø aéy, caäu töï ñaéc cho laø mình ñaõ giuùp ñöôïc ngöôøi khoán cuøng.
Baèng loái keå chuyeän
maïch laïc, taùc giaû theå hieän taâm lyù hoàn nhieân, töø thieän cuûa moät
caäu beù vaø coù yù ca ngôïi tính baûn thieän cuûa con ngöôøi, duø laø ñi beânh
vöïc cho moät keû aên caép gaø. Baèng neùt chaám phaù ñôn sô, Nhaát Linh ñaõ
dieãn taû ñaày ñuû nhöõng noãi khoå ñau khoâng cuøng cuûa ñôøi ngöôøi:
“Thaät laø moät xaõ hoäi xaáu xa, maø
xaáu xa vì ngheøo khoå quaù. Töï nhieân toâi ñem loøng meán nhöõng ñuùa treû
cuøng traïc tuoåi toâi cuûa nhöõng gia ñình heøn haï aáy . . . Toâi ñaõ thaáy
chuùng noù aên caû böõa côm coù duùm muoái, vaøi quaû caø thaâm . . . , toâi
ñaõ thaáy chuùng nhaët nhöõng goác mía ngöôøi ta vöùt ñi maø chia nhau hít cho
ñôõ theøm”.
Ñoäc giaû ñoâi luùc
vöøa thaáy thöông haïi muûi loøng vaø cuõng phaûi baät cöôøi nhö caûnh chò
Hieân aên caép gaø baùn laáy tieàn mua thuoác phieän cho choàng, song lôõ tay
ñaùnh rôi heát xuoáng ñaát, aên maøy ñaùnh ñoå caàu ao!
“Toâi coøn beù khoâng hieåu raèng giuùp
ñôõ moät ngöôøi aên caép theá laø toát hay xaáu, toâi chæ bieát raèng trong
loøng toâi luùc baáy giôø vui veû laém, vui veû vì cöùu thoaùt ñöôïc moät
ngöôøi khoà sôû ñaùng thöông.
.
. . . . . . . . . .
. . . . . . .
Caùi ñôøi ñaàu ñöôøng xoù chôï aáy ngay
töø thuôû coøn nhoû ñaõ daïy cho toâi hieåu raèng: muoán cho ngöôøi ta deã coù
loøng thieän thì phaûi laøm cho theá naøo cho ngöôøi ta khoûi ngheøo khoå, maø
moät xaõ hoäi ngheøo khoå thì bao giôø cuõng deã thaønh moät xaõ hoäi xaáu xa.
Nhaát Linh ñaõ
kheùo leùo loàng vaøo keát luaän töôûng caùch maïng xaõ hoäi cuûa oâng: Moät
xaõ hoäi, moät ñaát nöôùc muoán trôû neân toát ñeïp tröôùc heát phaûi xoùa boû
ñöôïc ngheøo ñoùi vì noù laø maàm moáng cuûa moïi söï xaáu xa. Chính vì theá
oâng ñaõ daán thaân ñi laøm caùch maïng ñeå giuùp cho xaõ hoäi, ñaát nöôùc oâng
sôùm thoaùt khoûi caûnh ngheøo naøn laïc haäu .
BOÙNG
NGÖÔØI TREÂN SÖÔNG MUØ
Nhaát Linh
Ñaây laø moät truyeän ngaén ñaëc
saéc, bi thaûm noåi tieáng cuûa Nhaát Linh, truyeän coù thaät do moät ngöôøi
baïn keå laïi ñöôïc nhieàu ngöôøi öa chuoäng vì noù caûm ñoäng saâu saéc, nhuoám
maøu ma quaùi kyø aûo, loái thuaät truyeän thaät laø loâi cuoán soáng ñoäng.
Tình côø taùc giaû gaëp laïi ngöôøi
baïn cuõ thuôû haøn vi, Traïch caùch ñaây möôøi naêm caàm laùi xe löûa, anh
caàm moät caùi hoäp, trong coù ñöïng xaùc con böôùm to. Caû hai cuøng ñi xe
löûa, khi xe chaïy qua caàu NG, Traïch noùi anh ñaõ baét con böôùm ôû caùi caàu
naøy möôøi naêm tröôùc vaø keå söï tích con böôùm.
. . . Hoài
aáy anh caàm laùi xe löûa, chaïy con ñöôøng naøy, anh laáy moät ngöôøi vôï nhöng
daáu gia ñình, baïn beø, soáng trong caûnh ngheøo khoå nhöng haïnh phuùc, vì
ngheøo chò vôï ngaøy moät yeáu roài bò beänh naëng, Traïch vaãn phaûi ñi laøm.
Moät ñeâm chò ta yeáu quaù, oâng Chaùnh cöû Traïch caàm laùi chuyeán xe chôû
oâng quan Toaøn quyeàn, anh muoán xin nghæ vì vôï oám nhöng oâng Chaùnh doïa
ñuoåi.
Chaøng veà noùi vôùi vô, chò khuyeân chaøng cöù ñi: Traïch laùi taàu ñi,
loøng boài hoài, lo sôï, linh tính cho bieát seõ khoâng gaëp laïi vôï nöõa, anh
nghó tôùi caûnh chò ta ñang naèm chôø cheát. Anh thoø ñaàu ra ngoaøi, söông muø
traéng xoùa, boãng thaáy hình moät ngöôøi ñaøn baø maëc aùo roäng ñöùng giang
tay, anh goïi ngöôøi ‘’eùt’’ ( phuï vieäc ) ra coi thì chaû thaáy gì ..
. . . . Moät laùt hình ngöôøi ñaøn baø laïi hieän ra, hieän roõ
raøng hôn, dang tay ngaên khoâng cho xe chaïy, chaøng goïi baùc phuï vieäc,
baùc cuõng nhìn thaáy hình ngöôøi aáy, noù ñang vaãy tay baûo döøng laïi, roài
Traïch nhö nghe thaáy tieáng ñaøn baø baûo:
-Ñoã laïi! Ñoã laïi!
Chaøng khoâng bieát gì nöõa, nhaém maét haõm thaéng, moät luùc
sau caùc toa töø töø ñoã laïi. Traïch
caàm ñeøn xuoáng xe ñi leân phía tröôùc, moïi ngöôøi cuõng ñi theo, tôùi ñaàu
caàu NG, nöôùc chaûy aàm aàm, möa luõ ñaõ xoaùy caàu gaãy laøm ñoâi, neáu chaøng
khoâng thaéng laïi, thì chuyeán
xe seõ ñaâm xuoáng soâng cheát saïch. Moïi ngöôøi möøng rôõ. OÂng Toaøn
Quyeàn caùm ôn vaø baét tay chaøng.
Traïch chôït thaáy con böôùm to vöôùng vaøo ñeøn ñaàu toa, chính caùi
boùng noù in leân söông muø ñaõ hieän ra hình ngöôøi ñaøn baø dang tay, anh
baét con böôùm laøm kyû nieäm, luùc aáy laø hai giôø khuya. Hoâm sau veà nhaø
ñöôïc bieát vôï maát luùc moät giôø ñeâm qua, Traïch tin laø linh hoàn vôï ñaõ
nhaäp vaøo con böôùm ñeå phuø hoä chaøng thoaùt naïn ñeâm aáy.
Noäi dung caâu chuyeän thaät laø phong
phuù, caûm ñoäng, noù cho ta thaáy söï thuyû chung baát vong baát dieät cuûa
tình nghóa vôï choàng. Nay giaàu sang phuù quyù, Traïch vaãn luoân luoân töôûng
nhôù tôùi ngöôøi vôï baát haïnh möôøi naêm veà tröôùc:
“
Nhöng traùnh ñöôïc tai naïn maø laøm gì, toâi thoaùt ñöôïc thaân toâi maø laøm
gì, giaàu sang phuù quyù baây giôø ñoái vôùi toâi cuõng nhö khoâng, toâi cuõng
chæ nhö con böôùm naøy, xaùc ñaáy maø hoàn taän ñaâu ñaâu . . .
Baïn
toâi keå xong caâu chuyeän, ñaäy caùi hoäp khaûm laïi roài thaãn thôø noùi:
-Baây giôø chæ coøn laïi caùi xaùc
böôùm khoâng hoàn”
Vaø sau ñaây laø naêm
truyeän tình caâm laõng maïn, lyù töôûng, vaø bay böôùm tuyeät vôøi.
THAÙNG
NGAØY QUA
Nhaát
Linh
Ñaây laø ñoaûn thieân laõng maïn hay
nhaát cuûa taùc giaû, noù theå hieän cho thaáy oâng laø ngöôøi töøng traûi
nhieàu trong laõnh vöïc yeâu ñöông.
Truyeän moät caäu
hoïc sinh möôøi baûy say meâ moät thieáu phuï xinh ñeïp hôn tuoåi chaøng, vôï cuûa
ngöôøi baïn hoïc.
Giao, caäu hoïc sinh ngaây thô ñeán troï
nhaø ngöôøi quen trong laøng N, hay sang nhaø Minh baïn hoïc, coù vöôøn maùt
meû, Minh hôn chaøng baûy tuoåi, hoïc keùm hay nhôø chaøng chæ baûo, vôï Minh,
nhan saéc tuyeät traàn coù nhieàu caûm tình vôùi Giao, hay nhìn troäm chaøng,
bieát Giao thích hoa nhaøi, naøng mua caây nhaøi veà troàng, töôùi xôùi, roài
caét hoa caém vaøo loï, nguï yù chieàu chuoäng caäu hoïc troø.
Giao caûm caùi saéc ñeïp cuûa vôï Minh, naøng
cuõng caûm caùi tình ngaây thô cuûa caäu hoïc troø nhoû tuoåi hôn mình, hai
ngöôøi cuøng sôï phaïm toäi loãi, nhöng vaãn muoán gaëp nhau. Moät hoâm Giao
sang hoïc baøi, Minh ñi vaéng, vôï baïn tieáp Giao noàng haäu, naøng haùi quaû
roi (maän) cho chaøng aên, naøng ñöa cho Giao, chaøng caàm tay naøng, moät con
saâu ôû trong traùi boø ra, naøng giaät mình keùo tay laïi, chaïy vaøo trong
nhaø. Töø ñaáy Giao khoâng sang nöõa.
Roài vì vieäc nhaø chaøng phaûi rôøi
laøng N (gaàn Ha øNoäi) baûy naêm, nhaân dòp veà Haø Noäi chaøng xuoáng laøng
N, gaëp laïi vôï Minh, naøng beá con, nhan saéc phai taøn, tình noàng cuûa chaøng nay cuõng taøn theo nhan saéc,
nhöng tình cuûa naøng khoâng phai.
Moät truyeän tình
tuyeät vôøi bay böôùm mang ñaày yù nghóa ñaïo ñöùc luaân lyù. Giaù trò ngheä
thuaät raát cao, taâm lyù nhaân vaät saâu saéc theå hieän söï tranh ñaáu giaèng
co giöõa toäi loãi vaø luaân lyù gia phong y nhö tranh ñaáu giöõa thieän vaø
aùc trong caùc taùc phaåm cuûa vaên haøo Dostoievsky, tröôùc heát saéc ñeïp
cuûa naøng ñöa Giao vaøo theá giôùi meâ hoàn:
“Luùc baáy giôø naøng ñöùng töïa ñaàu vaøo caùi gheá daøi, nhö coù veû
meät moûi, caëp moâi hôi heù, hai goø maù phôn phôùt ñoû, vaø ñoâi maét trong
treûo, saùng suûa nhö aùnh naéng röïc rôõ muøa heø, naøng coù veû ñeïp loäng
laãy quaù khieán Giao khoâng daùm nhìn laâu, hai con maét huyeàn bí nhö coù
caùi maõnh löïc voâ hình laøm cho Giao raïo röïc, nao nöùc trong loøng”.
Maëc duø bò saéc
ñeïp röïc rôõ cuûa naøng laøm cho say meâ, ñaém ñuoái, Giao vaãn coá söùc
choáng laïi caùm doã:
“Ñaõ hôn moät thaùng nay, Giao coá söùc choáng laïi vôùi caùi söùc
maïnh cuûa aùi tình, noù nhö ngoïn gioù muoán loâi cuoán chaøng ñi. Chaøng môùi
coù möôøi baûy tuoåi, caùi tuoåi coøn non nôùt laïi gaëp ngay moái tình maõnh
lieät maø eùo le”.
Maëc duø choáng choïi nhöng chaøng vaãn bò
caùm doã môn trôùn vuoát ve:
“Nhöng hai ngöôøi cuøng sôï, cuøng ruït reø, khoâng daùm tìm caùch ñeå
gaëp nhau, nhöng cuõng khoâng nôõ xa nhau, cöù ñeå maëc cho caùi muøi höông
nguy hieåm cuûa aùi tình noù meâ ñaém caû hai ngöôøi.
Giao bieát, bieát laø coù moät ngaøy kia chaøng seõ phaïm vaøo toäi
loãi ñoái vôùi baïn, chaøng bieát laø seõ laøm moät vieäc xaáu, cho neân chaøng heát söùc choáng laïi.
Coù khi chaøng giöõ hai, ba ngaøy khoâng sang nhaø baïn nhöng caùi veû ñeïp
kia, ñoâi maù hoàng, hai con maét saùng kia nhö coù söùc maïnh baét chaøng
khoâng theå naøo queân ñöôïc. Giao laïi sang, töï an uûi mình raèng ngaém moät
ngöôøi ñeïp ñaõ toäi loãi gì ñaâu ‘’.
Vaø chaøng vaãn coá gaéng vuøng vaãy ñeå
thoaùt khoûi löôùi tình.
“Giao khoâng nghó gì caû, nhöng Giao sôï, sôï khoâng thoaùt khoûi!
chaøng bieát chaøng nhö con caù dieác ñaõ maéc vaøo löôùi, khoâng taøi naøo
thoaù, nhöng cuõng giaãy giuïa tröôùc khi chòu khuaát phuïc”.
Nhöng cuoái cuøng
chaøng ñaõ tænh côn mô, ñaïo ñöùc luaân lyù ñaõ nhaéc nhôû Giao, khieán cho caû
hai ñeàu thoaùt naïn khoâng xa xuoáng hoá saâu toäi loãi.
“Moät laùt vôï Minh ñi vaøo, tay caàm moät chuøm roi, toùc xoõa caû
xuoáng maù, nhìn Giao hôùn hôû:
Giao ñöùng ngay daäy, thì naøng cuõng
vöøa böôùc laïi gaàn saùt beân caïnh: boán maét gaëp nhau. Giao nhìn naøng
thaáy naøng ñoåi khaùc haún moïi khi: caëp moâi naøng maáp maùy, döôùi taám aùo
moûng ngöïc naøng phaäp phoàng, hai con maét nhìn ñaêm ñaêm vaøo chaøng coù veû
laúng lô, noàng naøn nhö ñaém tình . . . Luùc baáy giôø Giao nhö ngöôøi maát
hoàn, maët noùng böøng, khoâng nghó gì nöõa nhö bò hai con maét ñeïp huyeàn bí cuûa naøng laøm ñeâ meâ . . . Giao
kheõ ñeå tay leân tay naøng –tay naøng coøn caàm chuøm roi – naøng ñeå yeân
khoâng keùo ra , cuùi ñaàu e theïn. Boãng töï nhieân, naøng giaät mình keùo
maïnh tay ra, luøi laïi moät böôùc keâu:
-Con saâu! Trong
quaû roi coù con saâu!
. . . . Giao voäi vaøng neùm quaû roi ra
vöôøn. Nhöng töø luùc ñoù chaøng nhö ngöôøi nguû meâ môùi tænh: con saâu trong
quaû roi ñaõ laøm cho chaøng bieát raèng chaøng saép phaïm moät toäi xaáu xa,
maø trong luùc meâ man vì saéc ñeïp chaøng khoâng nghó tôùi . . . vaø töø ñaáy
chaøng khoâng tôùi nhaø baïn nöõa”.
Baåy naêm xa caùch laøng N, chaøng khoâng
queân ñöôïc ngöôøi xöa, khi gaëp laïi naøng . . . thì thaùng ngaøy qua . . .
saéc ñeïp taøn, naøng beá con ra ñoùn chaøng . . Giao ñi qua choã ngoài hoïc
ngaøy tröôùc, vaãn thaáy caém hoa nhaøi.
“maáy boâng hoa laøi traéng nhö maáy caùi nuï cöôøi aâu yeám nhaéc laïi
trong trí Giao caâu chuyeän taëng hoa yù nhò naêm xöa”
Chaøng töôûng raèng
suoát baûy naêm qua naøng vaün nhôù tôùi caäu hoïc troø ñaõ troùt meâ naøng vì
caùi saéc ñeïp loäng laãy xa xöa, nhöng nay coøn ñaâu caùi ñeïp noàng naøn röïc
rôõ nhö naéng muøa heø. Caûnh vaät vaãn y nhö cuõ, vaãn giaøn thieân lyù, vaãn
caùi gheá ngoài hoïc ôû ñaàu hieân. . . nhöng caùi saéc ñeïp ñaõ laøm rung
ñoäng taám linh hoàn ngaây thô cuûa chaøng
thì khoâng coøn nöõa, tình yeâu noàng thaém cuûa chaøng nay cuõng taøn
theo nhan saéc, ôû ngöôøi ñaøn oâng ñeán moät luùc naøo tình yeâu chæ coøn laø
aûo töôûng vieån voâng.
“Giao buøi nguøi nhôù laïi caùi mô moäng
ngaøy tröôùc, caùi mô moäng yeâu moät caùch tha thieát vaø khoâng chính ñaùng,
moät caùi saéc ñeïp maø baây giôø chaøng môùi bieát laø aûo moäng”.
Nhöng höông thôm
cuûa tình thöông yeâu tuyeät voïng, u uaån cuûa naøng vôùi Giao vaãn coøn phaûng
phaát khoâng bao giôø phai, neân khi töø bieät, Giao nhìn thaúng vaøo maét
naøng ñeå toû lôøi caùm ôn chuùt tình thöông yeâu naøng ñaõ daønh cho chaøng
baáy laâu nay, chuùt tình kín ñaùo laâu beàn cuøa ngöôøi thieáu phuï.
Thaùng Ngaøy Qua, moät
ñoaûn thieân laõng maïn tuyeät dieäu nhaát cuûa Töï Löïc vaên ñoaøn vaø coù leõ
cuûa neàn vaên hoïc môùi nöôùc nhaø.
DÖÔÙI
BOÙNG HOA ÑAØO
Khaùi Höng - Nhaát
Linh
Nam
Chaân, Toáng Bình laø ñoâi baïn thaân, Nam Chaân meâ meät Mai, coâ haøng hoa, chaøng ruû Toáng Bình laïi
vöôøn naøng mua hoa cuùc, bieát hai chaøng si tình, caäu em xuùi chò Mai neâu
giaù cao ñeå laáy tieàn cho nhieàu, Nam Chaân ñaõ laïi mua naêm laàn , ñaây laø
laàn ñaàu Toáng Bình theo chaøng. Trôù treâu thay coâ haøng hoa laïi ñeå maét
xanh vaøo Toáng bình, hoâm sau Nam Chaân laïi mua cuùc, luùc ra veà, Mai nhôø
chaøng ñem hoa göûi Toáng Bình. Nam
Chaân töùc giaän, ghen tò vôùi baïn, bieát laø baïn töùc laém, Toáng Bình beøn
giaûng giaûi vôùi chaøng:
‘’. .
. Anh em ta khoâng vì moät coâ haøng hoa maø ñeán giaän nhau, coù khi ñeán lìa
nhau . . . ta chæ neân coi coâ beù aáy nhö moät khoùm hoa cuùc ôû trong vöôøn
coâ ta.
Ta cöù ñeå khoùm cuùc moïc ôû vöôøn thì sang naêm ta laïi
cuøng nhau xuoáng Yeân phuï ngaém nghía, vì coøn ôû vöôøn, noù coøn naêm aáy
sang naêm khaùc naûy choài phaùt hoa, chöù veà nhaø ta thì baát quaù chôi ñöôïc
ba hoâm teát, roài nhò taøn caùnh uùa, ta chaúng khoûi neùm noù vaøo trong
chieác xe raùc qua ñöôøng .
Vaû, coù leõ chæ ôû vöôøn, noù môùi ñeïp, chöù khi troàng noù
vaøo chaäu söù ñeå trong nhaø thì vò taát noù seõ coøn ñeïp . . . vaäy thoâi
ñaáy nheù. Phaûi ñeå daønh noù ñaáy ñeán sang naêm ‘’
Thaät laø söï
eùo le trôù treâu cuûa duyeân kieáp, Nam Chaân meâ maån coâ haøng hoa, laïi mua
naêm saùu laàn maø khoâng ñöôïc naøng ñeå yù coøn bò moi tieàn, Toáng Bình ñeán
coù moät laàn laïi ñöôïc naøng yeâu thích, Bình laïi khoâng ñeám xæa gì ñeán
tình yeâu cuûa naøng ñeå cho naøng moøn moûi troâng chôø trong tuyeät voïng eâ
cheà:
“ Coøn coâ Mai chieàu chieàu nhôù ñeán ngöôøi mua hoa, vaãn
ñöùng töïa goác ñaøo troâng ngoùng. Nhöng ngöôøi ñi khoâng trôû laïi, roài Teát
heát, xuaân qua, tình coâ cuõng moät ngaøy moät phai nhö hoa ñaøo daàn daàn
taøn ruïng tröôùc gioù . . .”
Moät truyeän tình laõng maïn, moät thuù
chôi hoa tao nhaõ, ngheà chôi cuõng laémcoâng phu, pha chuùt phong vò thanh cao
cuûa thi ca ñôøi Ñöôøng vaø chuùt haøi höôùc dí doûm theo kieåu Khaùi Höng.
TÌNH
TUYEÄT VOÏNG
Khaùi
Höng
Thi só Vaên Chaâu, ñi phuø reå baïn laø
Tuøng Thieän cöôùi vôï, thoaït môùi troâng thaáy coâ daâu dieãm leä laø chaøng
yeâu ngay, naêm naêm troâi qua trong loøng vaãn choân saâu moái tình tuyeät
voïng .
Nay nhaân dòp Noel, Vaên Bình toå chöùc yeán
tieäc ñaõi baïn beø cho vui, hoï thuoäc thaønh phaàn phong löu, yeán tieäc cho
thoaû thích. Chaâu cho bieát chaøng coù toäi vaø thôø phuïng toäi loãi ñoù.
Tuøng Thieän bieát laø baïn yeâu vôï mình beøn giaûng cho Chaâu bieát caùi thuù
yeâu ñöông tuyeät voïng trong lyù töôûng vaø khuyeân chaøng cöù yeâu ñi nhöng
ñöøng vöôït qua giôùi haïn ñeå sa vaøo hoá saâu toäi loãi nhô nhuoác. Chaâu
hieåu baïn vaø caûm phuïc loøng quaân töû cuûa baïn.
Ñaây laø moät tình
yeâu lyù töôûng thanh cao theo kieåu Khaùi Höng, kieåu Töï Löïc vaên ñoaøn nhö
trong Hoàn Böôùm Mô Tieân vaäy. Taùc giaû ca ngôïi tình yeâu cao thöôïng, yeâu
trong tuyeät voïng, trong taâm hoàn: Vaên Chaâu yeâu vôï baïn ngay trong ngaøy
cöôùi.
“Chaøng khoâng hieåu vì côù gì, nhöng thoaït troâng thaáy coâ daâu laø
chaøng ñaõ ñem loøng yeâu ngay, caùi yeâu voâ nghóa lyù, nhöng noù maïnh voâ
chöøng, töôûng nhö hai ngöôøi voán saün duyeân kieáp töø ñôøi naøo, ñaõ heïn
hoø cuøng nhau ôû kieáp naøy maø ñeán baây giôø môùi gaëp gôõ”
Suoát naêm naêm,
chaøng ñeán nhaø Tuøng chôi trong loøng choân moät khoái tình voâ lyù. Toái
nay, nhaân buoåi yeán tieäc Tuøng hieåu yù baïn, cho baïn bieát yeâu trong taâm
hoàn khoâng coù gì laø toäi loãi duø laø yeâu vôï baïn, nhöng neáu vöôït giôùi
haïn cuûa tình yeâu lyù töôûng ñeán choã taø daâm töùc laø keát thuùc haïnh
phuùc cuûa mình vaø phaïm toäi nhuoác nhô.
“ÔÛ ñôøi khoâng coù haïnh phuùc naøo cao thöôïng baèng haïnh phuùc cuûa
aùi tình tuyeät voïng. . . yeâu neân chieàu, chieàu nhöng khoâng daùm, khoâng
daùm neân kính troïng, kính troïng neân caøng yeâu. Söôùng laém, söôùng trong
tinh thaàn, trong linh hoàn, trong yù töôûng. Anh ñöøng töôûng yeâu theá laø
coù toäi. Khoâng coù toäi, thì anh cöù yeâu, nhöng cöù yeâu nhö theá thoâi”.
Yeâu trong tuyeät
voïng, caâm laëng, moät moái tình voâ lyù, nhöng ñoù laïi laø haïnh phuùc nhaát
. . . Ñoù laø tình yeâu theo kieåu Töï Löïc vaên ñoaøn, chuùng ta khoâng hieåu
ngaøy nay noù coù coøn thích hôïp hay khoâng?
NÖÔÙC
CHAÛY ÑOÂI DOØNG
Nhaát Linh
Moât ñoaûn thieân bay böôùm, tình töù
mang nhieàu mang nhieàu yù nghóa veà ñònh meänh vaø haïnh phuùc con ngöôøi.
Sinh,
chaøng thanh nieân con quan ôû Phaû Laiï veà nhaø, chaøng ñi thuyeàn cho ñöôïc
thong thaû. Treân thuyeàn chaøng gaëp con gaùi oâng laùi, xinh ñeïp maën maø,
tuoåi vöøa möôøi taùm. Chaøng laáy laøm laï: moät coâ gaùi xinh ñeïp nhö theá
laïi laøm caùi ngheà chôû ñoø vaát vaû vaø laïi laø con cuûa ñoâi vôï choàng
cuïc mòch queâ muøa. Sinh laân la laïi gaàn taùn chuyeän, coâ ta chaân thaät
chæ cöôøi, chaøng naém tay coâ thì coâ voäi laûng ñi. Tôùi laøng, chaøng xuoáng
thuyeàn, töôûng khoâng bao giôø coøn gaëp laïi coâ beù.
Möôøi naêm sau, chaøng coù vôï con, moät hoâm baän vieäc
phaûi ñi ñoø, chaøng thueâ moät chieác thuyeàn ñaùnh caù, Sinh gaëp laïi coâ
beù aáy (Duyeân), nay ñaõ coù choàng con, vaãn tuyeät ñeïp nhö xöa, choàng naøng
queâ muøa cuïc mòch xaáu xí . . . Sinh nghó cuoäc ñôøi nhö doøng nöôùc chaûy
xuoâi, giöõa chaøng vaø Duyeân y nhö nöôùc chaûy ñoâi doøng vôùi nhöõng quan
nieäm soáng khaùc bieät nhau nhö hai doøng nöôùc vaäy .
Coù theå ñaây laø truyeän thaät trong
cuoäc ñôøi taùc giaû, noù vöøa thô moäng laïi saâu saéc, moät theá giôùi coù
veû huyeàn aûo:
“Baáy
giôø ngoaøi maët soâng boùng traêng doïi xuoáng nhö raéc hoa baïc treân laøn
soùng . . . coøn ngoaøi xa thì söông ñeâm môø môø, chieác thuyeàn nhö ñi trong
moät theá giôùi mô moäng. . . Sinh töôûng chöøng ñöông ngoài ñoái dieän vôùi
moät ngöôøi tieân nöõ traù hình laøm ngöôøi con gaùi chôû ñoø”.
Sinh laáy laøm laï, moät taâm hoàn
chaát phaùc laïi aån döôùi hình saéc ñeïp ñeõ ôû coâ Duyeân nhö caùi aùo naâu
baïc phuû taám thaân ngaø ngoïc, môùi ñaàu chaøng taùn tænh coâ, sau khoâng
nôõ, chæ muoán giöõ moät kyû nieäm ñeâm ñoâng treân thuyeàn vôùi coâ gaùi ñeïp.
Taùc giaû quan nieäm cuoäc ñôøi nhö doøng nöôùc chaûy:
“Chaøng
laø con quan, nhaø giaàu coù . . . . . . . . cöù ñeå naêm thaùng ñi qua nhö
doøng nöôùc chaûy xuoâi”.
Hoaëc
“Trong möôøi naêm aáy, Sinh ñaõ laáy vôï, ñaõ
coù con, cuoäc ñôøi vaãn ñi nhö doøng nöôùc chaûy”.
Chaøng vaø coâ gaùi ñeïp laø hai theá giôùi
hoaøn toaøn caùch bieät y nhö nöôùc chaûy ñoâi doøng.
“.
. ñeå goïi laø giöõ caùi kyû nieäm moät
ñeâm ñoâng treân thuyeàn cuøng ngöôøi con gaùi ñeïp. Roài sau ñaây . . . .
cuoäc ñôøi moãi ngöôøi ñi veà moät ngaû”.
Quan nieäm haïnh phuùc cuûa Nhaát Linh
ôû ñaây hieän thöïc vaø saâu saéc,
haïnh phuùc naèm trong caùi nhìn chuû quan cuûa töøng ngöôøi, ngöôøi con gaùi
ñeïp laáy moät anh choàng queâ muøa xaáu xí, soáng trong caûnh ngheøo khoå . .
. . vaãn töï maõn vôùi cuoäc soáng cuûa mình.
‘’Cuoäc
ñôøi! cuoäc ñôøi ngöôøi ta nhö theá ñaáy! maø chæ coù theá! Ta töôûng ngöôøi
con gaùi ñeïp thì khoâng theå naøo soáng trong caûnh ngheøo heøn ñöôïc, ta aùi
ngaïi ta thöông . . . nhöng ngöôøi con gaùi ñeïp maø ta thöông ñaây khoâng
bieát mình laø khoå, khoâng bao giôø nghó ñeán xem mình coù khoå khoâng, voâ
tình thaûn nhieân soáng theo caûnh
ñôøi hoï . . . . nhö doøng nöôùc soâng
kia chaûy trong loøng soâng”
Moät caäu coâng töû con quan xieâu loøng
vì nhan saéc cuûa coâ laùi ñoø xinh ñeïp moät ñeâm ñoâng laïnh leõo treân
thuyeàn, ñeå roài moãi ngöôøi moäât ngaû nhö ñaõ ñöôïc ñònh meänh an baøi:
“Sinh
buøi nguøi, cuùi maët ngaém doøng nöôùc, ngaém maáy caùi raùc, tan taùc moãi
caùi troâi veà moät phía . . . khaùc naøo hình aûnh cuoäc ñôøi cuûa Sinh vôùi
moät cuoäc ñôøi cuûa ngöôøi con gaùi chôû ñoø, moãi beân ñi veà moät ngaû,
khoâng bao giôø gaëp nhau.
Ngöôõi ñaøn baø khoâng ñeå yù ñeán Sinh, veû maët thaûn
nhieân nhö khoâng bieát mình vui hay khoå, khoâng bieát mình laø xinh ñeïp, nhö
khoâng bao giôø nghó ñeán raèng ngöôøi ñeïp nhö mình coù xöùng ñaùng vôùi caùi
caûnh ñôøi aáy khoâng . . . voâ tình kheõ caát tieáng ru con:
. . .
Nöôùc chaûy ñoâi doøng . . .
. .
.Con soâng Thöông . . . nöôùc chaûy ñoâi doøng . .”
TÌNH
ÑIEÂN
Khaùi
Höng
Ñaây laø moät truyeän
tình ngaén nguûi maø taùc giaû khoaùc cho noù moät yù nghóa roäng raõi bao la,
oâng goïi laø tình yeâu nhaân loaïi.
Cuùc coâ gaùi xinh ñeïp, moà coâi cha, sinh vieân sö phaïm, meï môùi maát
boán naêm thaùng nay coâ khoùc loùc thöông xoùt voâ cuøng. Caäu Linh, sinh
vieân thöôøng lui tôùi thaêm Cuùc, caäu thaàm yeâu coâ, coâ cuõng nguoâi daàn ,
caùch ñaây hai thaùng Linh ra tröôøng laáy vôï . Cuùc phaùt ñieân, nay veà
laøng Hoàng Thuûy ôû vôùi baùc ñeå chöõa beänh thaàn kinh, chieàu naøo cuõng ñi
thô thaån ra bôø möông khoùc loùc, ñöa ma , coù luùc nhaéc teân Linh .
Giao, sinh vieân tröôøng thuoác veà nghæ
heø ôû gaàn Hoàng Thuûy, tình côø sang chôi, chaøng thaáy caûnh ñaùng thöông beøn
laïi nhaø cuï Tuù, baùc coâ gaùi ñieân hoûi thaêm vaø coá gaéng cöùu chöõa cho
coâ heát beänh. Chaøng chích thuoác boå cho coâ, giaû laøm Linh (ngöôøi yeâu
cuõ ) ñeå vuoát ve an uûi tinh thaàn coâ, beänh daàn daàn thuyeân giaûm , gaàn
ñeán ngaøy Giao ra ñi thì Cuùc tænh taùo laïi heát beänh, Giao môùi ñaàu thöông
haïi sau hoùa ra yeâu.
Moät truyeän tình caûm
ñoäng, deã thöông, mang nhieàu yù nghóa veà tình thong cuõng nhö ñaïo ñöùc.
Hình aûnh moät coâ gaùi ñieân, môùi ñaàu taïo cho Giao, oâng thaày thuoác loøng
thöông haïi, ñau ñôùn .Vì tình yeâu nhaân loaïi chaøng ñeå thôøi gian nghæ heø
moät thaùng ôû ñaây ñeå cöùu giuùp cho coâ heát beänh .
“Vì tình nhaân loaïi, Giao moät ngaøy moät theâm ñaèm thaém
thaân maät”
Vaø roài tình thöông bieán thaønh tình
yeâu chaân thöïc, noàng naøn :
“Chaøng coù ngôø ñaâu töø thöông tôùi yeâu, con ñöôøng laïi ngaén ñeán
theá. Caùi loøng thöông nhaân loaïi, thöông nhöõng söï yeáu heøn ñau ñôùn cuûa
loaøi ngöôøi, chaøng coù ngôø ñaâu laïi trôû neân tình aùi !. . . . . chaøng
thöïc söï yeâu roài, yeâu moät caùch voâ lyù, nhöng yeâu moät caùch noàng naøn,
vô vaån . Maø chæ coøn moät tuaàn leã nöõa laø chaøng ñaõ phaûi töø bieät
ngöôøi chaøng yeâu”
Caùi thaân theå cuûa coâ gaùi ñieân laø
bieåu töôïng cuûa tình nhaân loaïi.
“Chaøng nghó theá, thì chaøng caøng thaáy buoàn, caøng thaáy khoå,
caøng thaáy thöông, caøng thaáy yeâu. Caùi nhaân loaïi nhoû beù, heøn yeáu maø
xöa kia chaøng vaãn muoán ñem heát taâm trí, ñem heát tinh thaàn ra thöông
yeâu, nay ñoái vôùi chaøng hình nhö chung ñuùc caû vaøo caùi thaân theå maûnh
deû cuûa coâ gaùi ñieân”.
Tình yeâu cuûa Giao vaø Cuùc ôû ñaây
cuõng nhö tình yeâu cuûa Lan vaø Ngoïc trong Hoàn Böôùm Mô Tieân theå hieän
tình yeâu nhaân loaïi roäng raõi bao la.
“Chieàu hoâm nay laø moät buoåi töø bieät cuûa
hai ngöôøi. Ngaøy mai, Giao phaûi rôøi Cuùc ñeå vaøo tröôøng thuoác. Cuùc vöøa
gaëp Giao, caûm ñoäng quaù, buoät mieäng noùi:
-
Anh Giao!
Hai caëp maét nhìn nhau. Hai linh hoàn, hai traùi tim: moät yù töôøng!
Söï yeân laëng keå leå bieáât bao noãi thöông yeâu!
Dòu daøng, aâu yeám, Cuùc ñaët ñaàu vaøo vai Giao, ngöôùc maét nhìn leân
mæm cöôøi.
Giôø laâu . . . Giao gheù taän tai Cuùc thì thaàm:
- Chuùng ta ñieân.
Cuùc cöôøi kheõ gaät”.