|
|
||
|
If you cannot read this page
please click HERE and follow instructions to
download free VNI fonts..
Chæ daån caùch download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ
Ñaïo: click Chæ daån
|
Nhất
Linh
|
Sinh hoạt chính trị:
Tác phẩm:
(dựa theo tài liệu
của tạp chí Thế Kỷ 21 số 159 tháng 7 năm
2002) |
ÑOÂI
BAÏN
Tieåu thuyeát laõng maïn noåi tieáng cuûa Nhaát Linh.
Troïng
Ñaït
Nhöõng taùc phaåm tieâu bieåu cho vaên
nghieäp cuûa Nhaát Linh vaø ñöôïc nhieàu ngöôøi öa chuoäng nhaát goàm: Ñoaïn
Tuyeät (1935), Laïnh Luøng (1936), Ñoâi Baïn (1937) . . Ñoâi baïn ñaõ ñöôïc dö luaän chung coi nhö
cuoán tieåu thuyeát hay nhaát cuûa oâng, ñaây laø moät truyeän daøi nheï
nhaøng, teá nhò dieãn laïi nhöõng taán bi kòch xaõ hoäi Vieät Nam döôùi thôøi
Phaùp Thuoäc vôùi nhöõng thanh nieân thoaùt ly gia ñình, daán thaân vaøo cuoäc
ñôøi gioù buïi, laøm caùch maïng, nhöõng caûnh ñôøi bi thaûm loàng trong nhöõng
moái tình laõng maïn eùo le, ngang traùi.
. vaán
ñeà giai caáp, baát coâng xaõ hoäi .
. . Cuõng Loan, Duõng nhö trong
Ñoaïn Tuyeät nhöng khaùc vôùi khoâng khí phong ba baõo toá aáy, Ñoâi Baïn vôùi
loái haønh vaên chau chuoát nheï nhaøng, bi thaûm ñaõ taû chaân hieän thöïc
moät giai ñoaïn cuûa lòch söû caän ñaïi nöôùc nhaø vôùi nhöõng thaønh kieán xaõ
hoäi huû laäu, ñoäc ñoaùn troùi buoäc moät lôùp theá heä thanh nieân.
Ñoâi Baïn, cuoán tieåu thuyeát laõng maïn
noåi tieáng cuûa vaên hoïc nöôùc nhaø vaø cuõng laø moät trong nhöõng aùng vaên
hay nhaát cuûa taùc giaû.
Xin sô löôïc
Taïi
nhaø cuï Chaùnh moät ñaùm baïn treû: Loan, Duõng, Thaùi, Truùc, Xuaân . . ñeán chôi , cuï coù ba ngöôøi con : Caän, con
trai, vaø Phöông, Haø con gaùi, Phöông bò baét vì tình nghi tham gia chính trò,
ñöôïc tha veà coâ maéc beänh lao cheát .
. . Hoâm nay Thaùi ñeán chaøo
caùc baïn, chaøng daán thaân vaøo cuoäc phieâu löu vöôït bieân giôùi sang Taàu.
Trong ñaùm baïn treû chæ coù mình Duõng laø thuoäc gia ñình giaàu coù,
con quan, chaøng khoâng chaáp nhaän cuoäc soáng aáy vì cho ñoù laø haøng raøo
ngaên caûn vôùi baïn beø, cha chaøng, oâng Tuaàn muoán hoûi Khaùnh con cuï
Thöôïng Ñaëng cho chaøng nhöng Duõng khoâng öng. Chaøng yeâu Loan, moät coâ
gaùi ngheøo haøng xoùm, caû hai bieát laø khoâng laáy nhau ñöôïc nhöng vaãn
yeâu nhau.
Duõng
vaø maáy ngöôøi baïn troán hoïc treân tænh veà queâ, chaøng bò oâng Tuaàn raày
la, oâng khoâng muoán cho con giao du vôùi nhöõng ngöôøi baïn aáy. Nhaân dòp
Loan vaø meï naøng ñi döï ñaùm ma baø baùc taïi Haø Noäi, Duõng xin ñi theo ñeå ñöôïc cuøng Loan daïo phoá, chaøng bieát khoâng
laáy ñöôïc Loan nhöng cöù gaàn nhau, löu luyeán nhau . . .
OÂng
Hai, cha Loan cuøng anh naøng ñi Haø Giang daïy hoïc maáy naêm môùi veà, naøng
vaø meï vaãn ôû queâ. OÂng Tuaàn vaø anh cuûa Duõng mua ñaát cuûa cha meï Loan,
eùp giaù reû, nhaøLoan ngaøy caøng khaùnh kieät, Duõng bieát chaéc khoâng theå
naøo laáy Loan ñöôïc, chaøng ñoäng loøng thu xeáp cho Loan daäy maáy ñöùa chaùu
beân nhaø chaøng.
Truùc,
baïn thaân nhaát cuûa Duõng, ngöôøi troâng coi moät ñoàn ñieàn cho chaøng cuøng
chaøng ñi thaêm Taïo, môùi cheát beänh ôû moät ñoàn ñieàn, moät ngöôøi thoaùt ly
laøm caùch maïng, tröôùc ñaây ít laâu Thaùi bò baét vaø töï töû .
Gia
ñình oâng Tuaàn chuaån bòï laøm ñaùm cöôùi cho Duõng vôùi Khaùnh, con cuï
Thöôïng, moät gia ñình giaàu coù quyeàn theá. Duõng ñeà nghò gia ñình hoaõn
laïi naêm sau, nhöng khoâng ñöôïc. Duõng khoâng gheùt Khaùnh, song chaøng yeâu
Loan maëc duø hai ngöôøi chöa heà noùi yeâu vôùi nhau. Duõng khoâng chaáp nhaän
cuoäc hoân nhaân goø eùp, cho theá laø phaûn boäi Loan, cuoái cuøng chaøng
phaûn ñoái moät caùch tieâu cöïc: Thoaùt ly, Duõng vaø Truùc, ngöôøi baïn thaân
troán sang Taàu moät ngaøy ñeïp trôøi,
hoï daán thaân vaøo cuoäc ñôøi gioù buïi laøm caùch maïng.
ÔÛ ñaây, Ñoâi Baïn cuõng coù Loan vaø Duõng, vôï
choàng baø giaùo Thaûo, Thaân con baø phaùn Lôïi . . nhö trong Ñoaïn Tuyeät .
. .coù khaùc
chaêng Duõng ôû ñaây laø nhaân vaät chính. Ñoâi Baïn laø laø taùc phaåm
hieän thöïc ñuùng nhö chuû tröông cuûa Nhaát Linh: “ Ngheä
thuaät thuaàn tuùy bao quaùt taát caû thöïc teá ñang toàn taïi treân ñôøi ”,
ngaøy nay ñoïc Ñoâi Baïn, chuùng ta thaáy noù laøm soáng laïi caû moät xaõ hoäi
huû laäu, taøn aùc, baát coâng döôùi thôøi Phaùp thuoäc . . . moät caùi hoá saâu ngaên caùch giöõa taàng lôùp cai trò aên
treân ngoài choác vaø nhöõng ngöôøi ngheøo ñoùi, ñaây laø caûnh ngaøy leã thöôïng
thoï baø noäi Duõng :
“ Chaøng thaáy raèng
tieäc thoï naøy môû ra khoâng phaûi coát möøng baø noäi chaøng, maø chæ coát
khoe söï giaàu sang, haõnh dieän vôùi moïi ngöôøi cho neân töï nhieân chaøng
thaáy ngöôïng vôùi caùc baïn” . .
Duõng con quan, nhöng khaùc vôùi caùc
anh chò, chaøng laø con ngöôøi phaûn khaùng laïi giai caáp cuûa mình :
“Khoùi traàm trong lö höông toûa ra khieán Duõng coù caùi caûm töôûng
raèng cuï nhö khoâng phaûi laø moät ngöôøi coøn soáng nöõa. Duõng khoâng sao boû ñöôïc caùi yù töôûng
so saùnh cuï vôùi moät caây goã coãi ñem baày ra ñaáy chæ ñeå khoe khoang”
Sinh tröôûng trong gia ñình quan laïi,
nhöng Duõng laïi mang nhieàu tö töôûng caùch maïng xaõ hoäi vaø thuø gheùt cheá
ñoä phong kieán taøn aùc tay sai cuûa thöïc daân :
“Duõng
thaáy hieän ra tröôùc maét caûnh moät coâng ñöôøng khi oâng tuaàn coøn laøm tri
phuû, moät hoâm vaøo coâng ñöôøng, chaøng sôï haõi ngöøng laïi: Cha chaøng ñang
ñaäp ñaàu moät ngöôøi nhaø queâ vaøo töôøng vaø taùt luoân maáy caùi nöõa maëc
duø traùn vaø maù ngöôøi kia ñaõ öôùt ñaãm
maùu”
Duõng khoâng sao xoùa
môø trong taâm khaûm chaøng caùi hình aûnh taøn aùc cuûa ngöôøi ñaõ sinh thaønh
ra mình. Cheá ñoä thöïc daân phong kieán ñaõ taïo leân nhöõng con ngöôøi
nhö oâng Tuaàn .
. . noù
ñaõ trôû thaønh caùi haøng raøo ngaên caûn cho tình phuï töû ôû trong loøng
chaøng :
“Nhöng cöù heã luùc naøo chaøng dòu loøng ñeå coá tìm caùch yeâu cha
thì chaøng laïi ñau xoùt thaáy nhöõng haønh vi taøn aùc cuûa oâng Tuaàn maø
chaøng töôûng ñaõ queân haún roài hieän ra nhö böùc raøo ngaên caûn. Chaøng töùc böïc thaàm nhaéc laïi caâu ñaõ
bao laàn thoát ra trong nhöõng khi muoán boû nhaø ra ñi ngay
.
-Coøn
lieân laïc gì nöõa giöõ mình ôû ñaâu?
Nhöõng lôùp nhaø gaïch vaây phuû kín xung quanh
saân, Duõng thaáy töùc toái tröôùc maét nhö nhöõng böùc töôøng cuûa moät caùi
nhaø tuø giam haõm chaøng”
Cuõng nhö Ñoaïn Tuyeät, Ñoâi Baïn laø
moät bi kòch vôùi moät thoaùng nheï nhaøng thanh thoaùt nhöng cuõng caûm ñoäng
daït daøo, baèng buùt phaùp hieän thöïc kheùo leùo, Nhaát Linh moâ taû hai
caûnh ñôøi traùi ngöôïc nhau, moät beân laø giaàu sang aên treân ngoài choác
cuûa giai caáp quan laïi theo Taây, vaø beân kia caûnh laàm than khoán khoå.
Duõng chöùng kieán nhöõng caûnh ñôøi bi thaûm taïi caùc gia ñình baïn chaøng
ñeå roài töï thaáy xaáu hoå vì söï giaàu sang cuûa gia ñình mình, chaøng coi
ñoù laø moät caùi nhuïc. Loan, coâ haøng xoùm, ngöôøi yeâu
cuûa Duõng ngaøy caøng khaùnh kieät hôn. Cha meï
naøng, oâng baø Hai ñaõ phaûi baùn daàn ñaát ñai cho gia ñình chaøng.
OÂng Hai phaûi ñi daäy hoïc ôû phöông xa, döôùi ñaây laø nhöõng neùt taû chaân
chua chaùt, caûm ñoäng cuûa Nhaát Linh:
“Loan caàm aám roùt nöôùc môøi Duõng vaø Truùc
uoáng . Luùc naøng roùt nöôùc, Duõng thaáy khuyûu tay aùo cuûa Loan raùch hôû caû laàn aùo trong, chaøng
ngöôïng voäi quay maët ñi nhìn choã khaùc”
Hoaëc nhö
“Baø Hai cheùp mieäng noùi .
-Toâi lo quaù!
Nhöng thöïc tình baø khoâng lo cho ngöôøi
ñi baèng lo cho ngöôøi ôû nhaø, baø khoâng daùm chaéc ôû soá tieàn oâng Hai
göûi veà ñeå nuoâi soáng hai meï con”
Bi kòch cuûa Loan ñöôïm veû nheï nhaøng
thi vò, nhöng boïn anh chò em nhaø cuï Chaùnh laø moät thaûm kòch: Phöông, chò
lôùn bò baét vì tình nghi tham gia chính trò, Caän, ngöôøi em trai bò nghi ngôø
sau cuõng daán thaân cuøng caùc baïn beø vaøo hoaït ñoäng caùch maïng bí maät,
Haø, em gaùi uùt ho lao, aên noùi baït maïng “aên côm naém vôùi muoái chaéc laø
ngon ” naøng yù noùi côm tuø. Phöông ñöôïc tha veà
maáy thaùng thì cheát vì lao vaø döôùi ñaây laø thaân
phaän cuûa Haø.
“Truùc mæm cöôøi vaø chuù yù laéng tai nghe. Töï nhieân chaøng thaáy vui: coù leõ vì
taïi Haø ñaõ coi söï soáng vaø caùc coâng vieäc raát quan troïng nhö laø nhöõng
söï boâng ñuøa khoâng ñaùng quan taâm . .
. . .
Thoát nhieân chaøng ñöùng döøng laïi, nhìn xuoáng ñaát. Moät yù töôûng
thoaùng qua trong oùc:
-Hay
coù leõ Haø bieát mình saép cheát, maø cuõng cheát vì ho lao
nhö chò”
Hoâm Duõng laïi nhaø
Caän ñeå baùo tin Taïo ñaõ maát, chaøng thaáy maâm côm gia ñình chæ coù moät
ñóa döa, ñeán daàu thaép ñeøn cuõng heát.
“-Sao khoâng thaép ñeøn daèu leân coâ Haø?
-Heát daàu töø ñôøi naøo roài coøn gì. Em phaûi aên
moø. Ñöôïc caùi chæ coù moät moùn aên neân deã gaép
khoâng sôï laãn.
Caâu noùi thaúng thaén cuûa Haø khieán Duõng khoâng laáy laøm khoù chòu
ngöôïng ngaäp veà söï ngheøo naøn cuûa nhaø Caän. Duõng thaáy Caän muoán che ñaäy caûnh
ngheøo cuûa Caän cuõng nhö chaøng ñaõ bao laâu muoán giaáu dieám caûnh giaàu
sang soã saøng cuûa mình”
Veà caùi cheát cuûa Taïo, moät ngöôøi
baïn daán thaân, thoaùt ly gia ñình, tham gia caùch meänh phieâu baït khaép
nôi, cuoái cuøng boû xaùc vì soát reùt röøng ôû phöông trôøi xa laï, ñaây laø
ñoaïn bi thaûm nhaát cuûa taùc phaåm ñöôïc dieãn taû nhö sau:
“. . Nhìn caùi caûnh chaùn naûn tröôùc maët,
Duõng caûm thaáy heát caû noãi buoàn cuûa ñôøi Taïo , moät ñôøi phieâu baït
boán phöông, roài troâi daït ñeán keát lieãu ôû xoù chôï heûo laùnh naøy ‘’
Hoaëc .
“Duõng vaãn ñöùng yeân . .
. ñöông
coá nghó xem vì côù sao caûnh ñôøi Taïo ñoái vôùi chaøng laïi buoàn hôn caùi cheát cuûa Taïo, caùi
cheát ñöôøng cheát chôï khoán naïn nhö caùi cheát cuûa moät keû aên maøy”
Moät oâng chuû ñoàn
ñieàn baïn cuûa Taïo ñaõ khuyeân chaøng töø boû cuoäc ñôøi gioù buïi, töø boû
nhöõng hy sinh voâ ích nhöng chaøng vaãn beàn chí ñeán cuøng.
“Taïo
tin ôû coâng vieäc mình laøm vaø ñaõ ñöôïc ñem ñôøi mình duøng vaøo coâng vieäc aáy”
Maëc duø Duõng ñaõ giuùp ñôõ caùc baïn
beø daán thaân vaøo ñôøi gioù buïi hy sinh nhöng chaøng chöa daùm thoaùt ly vì
khaùc vôùi hoï, chaøng laø ngöôøi coù taøi saûn, ôû noäi taâm chaøng ñaõ dieãn
ra moät söï tranh ñaáu giaèng co:
“-
Khoå nhaát laø baét buoäc soáng trong caûnh giaàu sang ích kyû maø laïi coù oùc
caùch meänh hay töï baét buoäc phaûi soáng moät ñôøi caùch meänh maø thaät tình
trong taâm laïi thích söï giaàu sang”
Chaøng laø con ngöôøi phaûn khaùng, phuû
nhaän caùi neáp soáng giaàu sang cuûa gia ñình, neáp soáng maø chaøng cho laø
baát chính, yù töôûng thoaùt ly ñaõ saün coù töø laâu song caùi ñaõ giöõ chaøng
ôû laïi aáy laø vò thaàn Tình AÙi:
“Duõng thaáy caùi yù muoán thoaùt ly gia ñình
cuûa mình chöa bieát ñeán bao giôø môùi thaønh söï thaät, chaøng coù nhieàu söï
raøng buoäc .
. . nhöng coù moät thöù
raøng buoäc chaët cheõ nhaát laø taám aùi tình cuûa chaøng vôùi Loan”
Hoaëc nhö
“Phu gaït ñaát
xuoáng huyeät; caùi aùo quan goã taïp bò ñaát phuû kín daàn chæ coøn loä ra
moät goùc . Duõng ngöûng nhìn trôøi vì chaøng böïc
töùc töôûng ñeán Taïo naèm trong aùo quan toái om, chaät heïp
. . . chaøng khoâng daùm nghó ñeán moät ñôøi ôû
xa Loan nay ñaây mai ñoù nhö Taïo, roài
moät ngaøy kia cuõng nhö Taïo cheát ôû moät nôi xa laï naøo, naèm trong aùo
quan toái, trong khi Loan ñöùng beân moà, döôùi aùnh naéng, taø aùo traéng cuûa
naøng phaáp phôùi tröôùc gioù”
Tình yeâu giöõ ñòa vò troïng taâm cuûa
taùc phaåm, moät moái tình cao ñeïp tuyeät vôøi, cuõng laø truyeän tình bi ai,
lyù töôûng theo kieåu Töï Löïc Vaên Ñoaøn. Maëc duø
chòu aûnh höôûng cuûa tinh thaàn laõng maïn Taây Phöông nhöng Vaên Ñoaøn
ñaõ taïo cho mình moät saéc thaùi rieâng hoaøn toaøn khaùc bieät, aáy
laø tình caâm, lyù töôûng, khoâng laáy ñöôïc nhau nhöng vaãn cöù yeâu, duø
khoâng ngoû lôøi yeâu vôùi nhau laàn naøo nhöng vaãn thuûy chung vôùi nhau ñeán
cuøng.
“Duõng bieát chaéc chaén
raèng khoâng bao giôø oâng Tuaàn baèng loøng cho chaøng cöôùi Loan.
Bieát vaäy nhöng chaøng cuõng khoâng tìm caùch xa Loan ra, chaøng laïi coù caùi
yù muoán eùo le coá yeâu Loan moãi ngaøy moät hôn leân”
Gia ñình thu xeáp
cho chaøng laáy Khaùnh con gaùi cuï Thöôïng, moät vieân quan laïi quyeàn theá. OÂng Tuaàn lo cho töông lai cuûa chaøng. So vôùi Khaùnh,
moät tieåu thö xinh ñeïp sang troïng, Loan thaät chaúng nghóa lyù gì. Nhöng
Duõng vaãn yeâu Loan, chaøng khoâng chaáp nhaän gia ñình saép xeáp ñeå soáng theo töï do vaø sôû thích cuûa mình. Baø Hai muoán gaû Loan
cho con baø phaùn Lôïi, Loan cuõng khoâng chaáp nhaän söï saép xeáp cuûa gia
ñình nhö Duõng ñeå soáng theo caùi theá giôùi töï do
moäng töôûng cuûa naøng. Duõng bieát chaéc oâng Tuaàn vaø gia ñình chaøng, vôùi
tö töôûng phong kieán huû laäu khoâng theå naøo chaáp nhaän cuoäc hoân nhaân
cuûa chaøng vôùi Loan nhöng vaãn cöù yeâu, ñaây cuõng laø tình yeâu tuyeät
voïng , moät saéc thaùi laï luøng maø ta chæ thaáy trong theá giôùi vaên chöông
huyeàn aûo cuûa Töï Löïc Vaên Ñoaøn. Tình yeâu Loan vaø Duõng ñöôïc theå hieän
nhö moät söï mô töôûng:
“Maáy ngoùn tay thong thaû côøi nhöõng quaû ñaäu leân laïi boû xuoáng. Duõng nghó neáu luùc naøy ñaët tay mình
leân tay Loan vaø naém laáy, Loan seõ yeân laëng; Loan cuõng nhö chaøng, chaéc seõ phaûi cho theá laø
moät söï töï nhieân”
Vaø döôùi ñaây laø caûnh anh chò daïo
phoá moät ñeâm traêng taïi Haø Noäi:
“AÙnh traêng ñöông môø môø boãng saùng haún leân. Gioù ñöa taø aùo Loan seõ chaïm vaøo tay khieán Duõng söïc nhôù mình ñi saùt Loan quaù. Chaøng
nhôù ñeán hoâm leã thoï vaø caùi mô öôùc ñöôïc
ñi chôi vôùi Loan trong vöôøn coû thôm, gioù ñöa taø aùo naøng phô phaát
chaïm vaøo tay eâm aùi nhö moät caùnh böôùm .
. . Duõng khoâng daùm quay maët
nhìn Loan, chaøng chæ thaáy beân chaøng coù moät boùng traéng hoaït ñoäng nheï
vaø thôm luùc saùng haún leân döôùi aùnh traêng, luùc môø ñi trong boùng caây
löa thöa”
Coù nhöõng kyû nieäm nheï
nhaøng maø chaøng nhôù maõi y nhö trong truyeän thaàn thoaïi.
“Duõng ñi veà phía caây kheá ôû bôø ao. Chaøng nhôù ñeán luùc ñöùng noùi chuyeän vôùi Loan
hoâm Thaùi ñi. Chaøng töôûng nhö mình ñaõ phaûi xa Loan gaàn moät naêm
roài vaø muoán ñöôïc thaáy muøi hoa kheá ñeå nhôù laïi Loan hoâm ñoù, soáng
laïi caùi giaây phuùt thaàn tieân, ñöùng vôùi naøng döôùi goác kheá muøa thu
naêm ngoaùi”
Chaøng vaø naøng ôû
caùch nhau coù moät böùc giaäu, chæ xa caùch nhau vaøi ngaøy ñaõ gôïi nieàm
nhôù mong maëc duø chöa bao giôø thoå loä vôùi nhau ñeán moät lôøi yeâu ñöông.
“Duõng
nghieäm ra raèng laàn naøo cuõng vaäy, heã ñi ñaâu moät vaøi ngaøy laø chaøng
ñaõ thaáy naûy ra caùi yù muoán veà nhaø, veà nhaø ñeå ñöôïc gaàn caïnh Loan.
Gia ñình, queâ höông chaøng yeâu meán chính vì nôi ñoù laø nôi chaøng vôùi Loan
trong bao laâu ñaõ cuøng thôû moät baàu khoâng khí, ñaõ cuøng ngaém nhöõng
caûnh saéc thay ñoåi heát muøa naøy sang muøa khaùc ,
naêm naøy sang naêm khaùc”
Khaùc vôùi khoâng khí phong ba trong
Ñoaïn Tuyeät, ôû ñaây, vôùi loái haønh vaên nheï nhaøng thanh thoaùt, Nhaát
Linh ñöa ta vaøo moät theá giôùi thô moäng cuûa moái tình dieãm aûo ñeå ta caûm
thoâng cho ñoâi trai gaùi tröôùc hoaøn caûnh eùo le ngang traùi do caùi xaõ
hoäi huû laäu ñaõ boùp cheát maàm soáng cuûa hoï, cuûa caû moät lôùp theá heä,
taùc giaû ñaõ laáy truyeän tình traéc trôû ñeå phôi baøy boä maët thaät xaáu
xa, taøn aùc cuûa thôøi thöïc daân phong kieán.
Döôùi ñaây laø buùt phaùp huyeàn dieäu
cuûa Nhaát Linh khi oâng moâ taû caùi giaây phuùt laâng laâng cuûa moái tình
baát dieät:
“Loan coù noùi vôùi chaøng .
- Theá naøo anh cuõng phaûi veà kòp ñeâm
trung thu sang ñaây aên baùnh cuûa chò Giao . . . vôùi em. Em coù nhieàu chuyeän hay. . . hay laém!
Noùi xong Loan mæm cöôøi roài caát baùnh vaøo tuû . .
Duõng thaáy Loan giô baøn tay leân sau gaùy; maáy
ngoùn tay cuûa naøng ñöông höõng hôø vuoát maáy sôïi toùc, boãng ñöùng
yeân caû laïi, nhö chôø ñôïi Loan suy nghó. Töï nhieân Loan quay nhìn Duõng,
nhaéc laïi lôøi môøi baèng hai tieáng raát nhoû:
-
Anh nheù?”
-
Loái dieãn taû cuûa Nhaát Linh gôïi hình
ñeán ñoä nhö khieán ta nghe thaáy gioïng noùi dòu daøng nhö gioù thoaûng cuûa
ngöôøi con gaùi ngaây thô trong traéng.
Gia ñình lo toan xeáp doïn nhaø cöûa ñeå
chuaån bò cho ngaøy cöôùi, xe oâ toâ ôû Haø Noäi veà chaát ñaày nhöõng thöù duøng
vaøo ñaùm cöôùi, maëc duø Duõng chöa höùa heïn moät lôøi vôùi Loan nhöng chaøng
cuõng töï cho mình coù boån phaän phaûi giöõ veïn taám loøng thuûy chung son
saét vaø chæ coøn ñöôøng thoaùt ly, töø boû taát caû gia taøi saûn nghieäp . . .daán thaân vaøo cuoäc
phieâu löu ñeå khoûi mang maëc caûm keû phuï tình.
“Coù moät ñieàu giuùp chaøng
vöõng taâm laø taám aùi tình cuûa chaøng vôùi Loan. Neáu
ngöôøi saép laøm vôï chaøng laø Loan thì coù leõ chaøng seõ bò caùm doã.
Chaøng khoâng theå ñaùnh löøa Loan, phuï baïc Loan ñöôïc maëc daàu chaøng chöa
coù ngoû moät lôøi höùa heïn gì vôùi Loan caû.
Ngaøy cöôùi saép tôùi nôi ñoái vôùi chaøng laïi laø moät côù thuùc
giuïc chaøng boû ñi ñeå khoûi phuï Loan. Vieäc söûa soaïn ngaøy cöôùi
caøng tieán haønh bao nhieâu thì vieäc chaøng boû nhaø ñi laïi caøng chaéc
chaén baáy nhieâu”
Moät moái tình ñeïp nhö thô, laõng maïn
vaø thanh tao tuyeät vôøi khieán cho ta caûm thaáy söï ngaäm nguøi thöông tieác
vaø naûy sinh ra nieàm oaùn traùch caùi xaõ hoäi taøn nhaãn ñaõ chia loan reõ
thuùy hai ngöôøi, caùi mô öôùc nhoû nhen cuûa Duõng laø laáy ñöôïc Loan ñeå
cuøng soáng vôùi nhau troïn ñôøi taïi aáp Quyønh Neâ ñaõ khoâng thaønh chæ taïi
quan nieäm giai caáp cuõ kyõ noù boùp cheát töï do cuûa moät lôùp theá heä
treû, cuoái cuøng haïnh phuùc, tình yeâu cuûa chaøng vaø naøng chæ laø nhöõng
mô töôûng vieån voâng khoâng bao giôø coù thöïc vaø cuõng khoâng bao giôø ñaït
tôùi ñöôïc :
“Chaøng
ñöa maét nhìn Loan vaø thaáy naûy ra raïo röïc caùi yù tieác moät cuoäc ñôøi
sung söôùng vôùi Loan ñaùng leõ chaøng ñöôïc höôûng. Moät côn gioù heo may thôm
muøi luùa ñöa maïnh thaúng vaøo maët chaøng laøm hieän ra tröôùc maët caûnh
töôïng töng böøng cuûa bao nhieâu muøa thu saùng ñeïp chöa ñeán trong ñôøi
chaøng vaø ñôøi Loan”
Truùc ngaäm nguøi nghó thaàm:
- Keå
cuõng ñaùng tieác, hai ngöôøi sinh ra ñeå soáng vôùi nhau, ñeå yeâu nhau.
. .”
Ñoäc giaû cuõng caûm
thaáy moät söï ñaùng tieác cho cuoäc ñôøi, cuoäc tình cuûa Loan vaø Duõng.
Hoï sinh ra ñeå yeâu nhau, nhöng khoâng soáng vôùi nhau troïn ñôøi nhö mô öôùc,
nhöõng muøa thu saùng ñeïp chöa ñeán vaø khoâng bao
giôø ñeán trong ñôøi chaøng vaø naøng. Ta ngaäm nguøi cho ñoâi trai gaùi, hoï
ñaõ bò thaønh kieán xaõ hoäi töôùc ñoaït quyeàn töï do löïa choïn ñôøi mình ñeå
roài, cuoäc tình cuûa hoï duø thaém thieát tôùi ñaâu cuõng chæ laø tình tuyeät
voïng.
Trong luùc gia ñình chuaån bò cho moät
ñaùm cöôùi linh ñình vôùi coâ tieåu thö xinh ñeïp nhaø cuï Thöôïng Ñaëng, ñaùm
cöôùi maø oâng Tuaàn cho laø moät thaéng lôïi lôùn lao, Duõng vaãn vui veû töï
nhieân khieán gia ñình chaøng töôûng nhö moïi chuyeän thuaän buoàm xuoâi gioù.
Theá nhöng coù ngôø ñaâu, moät buoåi ñeïp trôøi chaøng ñaõ cuøng Truùc laëng
leõ ra ñi, Duõng ñaõ cho gia ñình chaøng vaø cuï Thöôïng ñaëng leo caây vì hoï
ñaõ töôùc ñoaït töï do cuûa chaøng. Chaøng thoaùt ly taát caû ñeå soáng theo töï do, sôû nguyeän cuûa mình, Duõng tieâu bieåu cho
maãu ngöôøi phaûn khaùng laïi xaõ hoäi ñoäc ñoaùn loãi thôøi.
Nhaát Linh ñaõ xaây döïng moät truyeän
tình ñeïp nhö thô ñeå laøm noåi baät söï taøn nhaãn cuûa thaønh kieán ñoäc
ñoaùn, Ñoâi Baïn cuõng coù theå coi nhö moät tieåu thuyeát luaän ñeà, moät taùc
phaåm caùch maïng daán thaân vôùi hình aûnh hieân ngang haøo huøng cuûa nhöõng
thanh nieân aùi quoác nhö Thaùi, Taïo . . thoaùt ly
gia ñình ñeå böôùc vaøo cuoäc ñôøi gioù buïi vaø hình aûnh cuûa moät chaøng
yeâu nöôùc, laõng maïn nhö Duõng. Ñoâi Baïn laø moät trong nhöõng taùc phaåm
laõng maïn hay nhaát cuûa Töï Löïc Vaên Ñoaøn, cuûa neàn vaên chöông Vieät Nam,
nhöõng keû yeâu nhau chæ duøng toaøn nhöõng lôøi boùng gioù vieån voâng maø
vaãn hieåu ñöôïc nhau. Ñeå chaám döùt baøi naøy xin môøi quí vò thöôûng thöùc
buùt phaùp tuyeät vôøi cuûa Nhaát Linh, noù bay böôùm nheï nhaøng y nhö moät
aùng maây traéng ñang bay ngang qua baàu trôøi.
“Duõng nghieâng maët quay veà phía hai ngöôøi. Chaøng thaáp thoaùng thaáy hai con maét ñen
laùnh cuûa Loan. Thaáy Duõng baét gaëp mình ñöông nhìn troäm, Loan voäi nhaém
maét laïi laøm nhö ñang nguû; song bieát laø Duõng ñaõ troâng thaáy roài, naøng
laïi voäi môû ra roài qua nhöõng ngoïn laù coû rung ñoäng tröôùc gioù, hai
ngöôøi yeân laëng nhìn nhau.
Loan chaéc Duõng coù yù gì ñoåi khaùc haún tröôùc neân môùi nhìn
naøng nhö nhìn moät ngöôøi tình nhaân maø khoâng toû yù ngöôïng; Loan cuõng
sinh lieàu, aâu yeám nhìn laïi Duõng. Giaây phuùt thaàn tieân cuûa ñoâi
baïn vaãn yeâu nhau töø laâu nhöng laàn ñaàu daùm laëng leõ toû ra cho nhau bieát .. . . .
. . . Tình yeâu hai ngöôøi vaãn ñaõ coù töø
tröôùc nhöng sao caùi phuùt ñaàu tieân toû ra cho nhau bieát aáy laïi quan
troïng ñeán theá, khoâng coù gì caû maø sao Duõng laïi nhö vöøa thaáy moät söï
thay ñoåi to taùt trong ñôøi, hình nhö taám aùi tình cuûa chaøng vôùi Loan môùi
chæ coù thöïc baét ñaàu töø phuùt vöøa qua.
Quaû
tim chaøng ñaäp maïnh nhöng loøng chaøng thoát nhieân
eâm tónh laï thöôøng. Quaõng trôøi ôû giöõa chaøng vaø Loan hình nhö khoâng coù
maàu nöõa, cao leân vaø roäng moâng meânh; chaéc khoâng bao giôø Duõng queân
ñöôïc hình daùng moät ñaùm maây traéng ngay luùc ñoù, ñöông thong thaû bay
ngang qua, moät söï bieåu hieän saùng ñeïp,
linh ñoäng troâi eâm nheï nhaøng trong söï yeân tónh cuûa baàu trôøi vaø
cuûa loøng chaøng . . . Loan
noùi:
-Anh
yeân laëng maø nghe tieáng thoâng reo . . . Anh coù nghe thaáy khoâng?
Duõng
ñaùp :
. . .
Töø naõy toâi vaãn nghe vaø nghe roõ laém . .
. . Tieáng aáy laøm toâi nghó
ñeán nhöõng caûnh phaân ly, nhöõng söï xa caùch ôû ñôøi . . ”