|
|
||
|
If you cannot
read this page please click
HERE and follow instructions to download free VNI
fonts..
Chæ daån caùch
download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
Thaïch
Lam, côn say chöa tænh
Troïng Ñaït
|
Ñeå vieát phaàn tieåu naøy söû
toâi caên cöù vaøo caùc taøi lieäu hieän coù, taøi lieäu möôïn cuûa thö vieän
vaø taøi lieäu trong nöôùc, caùc taøi lieäu chæ laø töông ñoái vì coù khi
khoâng gioáng nhau. Thaïch Lam teân
thaät laø Nguyeãn Töôøng Vinh, sau ñoåi laø Nguyeãn Töôøng Laân sinh ngaøy moàng 7 thaùng 7 naêm 1910 taïi
aáp Thaùi Haø, Haø Noäi, laø ngöôøi con thöù saùu trong baåy anh chò em gia
ñình Nguyeãn Töôøng: 1-Nguyeãn Töôøng Thuïy, 2- Nguyeãn Töôøng Caåm, 3-
Nguyeãn Töôøng Tam (Nhaát Linh), 4- Nguyeãn Töôøng Long (Hoaøng Ñaïo), 5-
Nguyeãn Thò Theá, 6- Nguyeãn Töôøng Laân (Thaïch lam), 7- Nguyeãn Töôøng
Baùch, baùc só hieän coøn soáng. Nguyeân quaùn
taïi laøng Caåm Phoå, Hoäi An Quaûng Nam. OÂng Noäi laøm Tri Huyeän Caåm
Giaøng Haûi Döông, cuï veà höu taïi ñaây, cha laø Nguyeän Töôøng Nhu maát
naêm 1918 thoï 37 tuoåi, baø meï taàn taûo buoân baùn ñeå nuoâi caùc con aên
hoïc, hai anh oâng Nhaát Linh, Hoaøng Ñaïo laø nhöõng ngöôøi saùng laäp öï
Löïc Vaên Ñoaøn, coù leõ ñaây laø moät gia ñình thaønh ñaït nhaát veà vaên
chöông cuûa nöôùc nhaø vaø cuõng laø gia ñình ñaõ ñoùng goùp raát nhieàu cho
neàn vaên hoùa daân toäc. Hoài nhoû teân
laø Nguyeãn Töôøng Vinh, hoïc löôøi ñeán naêm 14 tuoåi môùi ñaäu Tieåu hoïc ,
oâng phaûi khai taêng moät tuoåi ñeå ñuû tuoåi thi baèng Thaønh chung
(diploâme) naêm sau neân ñaõ ñoåi teân laø Nguyeãn Töôøng Laân. OÂng vaøo
hoïc tröôøng Albert Saraut ñaäu Tuù taøi phaàn thöù nhaát roài thoâi hoïc ra
laøm baùo Phong Hoaù, Ngaøy Nay vôùi caùc anh trong Töï Löïc Vaên Ñoaøn naêm
1932. Thaïch Lam bò
beänh Lao maát ngaøy 28 thaùng saùu naêm 1942 taïi moät ngoâi nhaø tranh raát
neân thô cuûa laøng Yeân Phuï caïnh Hoà Taây trong caûnh ngheøo naøn. Theo
hoài kyù cuûa baø NguyeãnThò Theá: Ngöôøi Em Thöù Saùu ñaêng treân baùo Vaên
Saøi Goøn 1965, naêm 14 tuoåi Nguyeãn Töôøng Vinh vaãn chöa ñoã Tieåu hoïc vì
löôøi quaù, meï hoûi taïi sao, Vinh traû lôøi meï cöù yeân chí, vaø ngay naêm
ñoù chaøng ñaäu ngay, roài chaøng quyeát ñoåi teân thaønh Nguyeãn Töôøng Laân
ñeå döï thi Thaønh chung (diploâme) naêm sau roài chaøng ñoã thaät, Tuù Môõ
coù laøm moät baøo thô khen nhö sau. Coù lôøi möøng baùc Nguyeãn Töôøng Vinh Ñaùng böïc thaàn ñoàng boïn hoïc
sinh Naêm tröôùc vöøa an kyø toát nghieäp Naêm sau ñaõ chieám baûng trung
thaønh Vaãn hay phuùc aám nhôø tieân toå Cuõng bôûi coâng phu gaéng hoïc haønh Naêm 1930 baø chò Theá laäp gia ñình, Thaïch Lam
doïn veà caên nhaø ven ñeâ Yeân Phuï ôû chung, naêm sau Thaïch Lam laáy vôï
ôû rieâng taïi moät caên nhaø tranh ñaàu laøng Yeân phuï, tính tình thay
ñoåi, luùc tröôùc hoaït baùt vui veû veà sau ñaâm khoù tính, ít noùi öa tónh
mòch . Ñeán naêm 1940
oâng bò lao haïch, phaûi moå coù leõ taïi laøm vieäc vaø suy nghó nhieàu, töø
ñaáy söùc yeáu hôn tröôùc. Hai naêm sau söùc khoûe laïi suy nhöôïc roõ reät
roài oám lieät giöôøng, oâng vaãn thích ngaém caây lieãu beân cöûa soå, luùc
ñau oám oâng khoâng cho ai vaøo thaêm, moät hoâm chò Theá laïi chôi, khi aáy
Thaïch Lam ñaõ suy yeáu laém, oâng beøn baûo chò nhaác leân ñeå nhìn caây
lieãu . . .cho ñeán khi saép lìa ñôøi Thaïch Lam
vaãn coøn giöõ ñöôïc taâm hoàn ngheä só cuûa mình. Vôï oâng sinh con trai
ñöôïc ba ngaøy, baø meï bieát Thaïch Lam saép ñi beøn cho ngöôøi vaøo nhaø
hoä sinh ñoùn ñöùa haøi nhi veà cho oâng xem maët noù, Thaïch Lam khen. “Troâng noù khoûe
maïnh ñaáy” Ñöùa treû aáy
laø Nguyeãn Töôøng Giang. Saùng 15 thaùng
5 aâm lòch töùc ngaøy 28 thaùng 6 naêm 1942. . baø cuï, oâng Nguyeãn Töôøng
Baùch ñeàu coù maët, tröa hoâm aáy baø meï cho goïi baø Nguyeãn Thò Theá sang
vì bieát Thaïch Lam saép ñi. Ñeán luùc ñoù toâi thaáy chuù vaãn coù veû
tænh. Sau khi chuù Baùch chích thuoác xong chuù ñoøi ñôõ daäy vaø maéng vôï
ñöông khoùc “meï coøn ngoài kia, toâi coøn ngoài ñaây, ñaõ cheát ñaâu maø
khoùc”, meï toâi ngoài moät beân, vôï chuù ngoài moät beân naém hai tay chuù.
Boãng döng chuù thaáy tay rung leân neân chuù baûo meï giöõ thaät chaët hoä.
Roài chuù vaø chuù Baùch noùi tieáng Phaùp vôùi nhau vaøi caâu. Chuù Baùch
boû ra ngoaøi haønh lang. Töï döng chuù goïi em trai “Baùch! Baùch!” nhöng chuù Baùch khoâng quay ñaàu laïi.
Meï toâi vaø toâi goïi theo: “Anh goïi, chuù quay laïi ñaõ naøo”. Chuù Baùch
gaéng göôïng quay maët laïi vaø toâi thaáy chuù ñang khoùc. Cuùi xuoáng toâi
thaáy ngöôøi em thöù saùu trong gia ñình ñang töø töø ruoãi chaân ra. Meï
toâi lieàn ñôõ chuù naèm xuoáng. Töø ñoù toâi vónh vieãn khoâng ñöôïc
thaáy ngöôøi em thaân yeâu. . . Theo oâng Nguyeãn Töôøng Giang, con trai Thaïch Lam,
ngöôøi ñaõ ñöôïc sinh ra ba ngaøy tröôùc khi cha maát, trong baøi Thaïch Lam, Cha Toâi Trong Trí
Töôûng coù noùi naêm 1942 khi baø meï
mang thai oâng, coù ngöôøi ñoaùn soá töû vi noùi neáu baø sinh con trai thì
oâng nhaø (Thaïch Lam) seõ cheát. Khi meï oâng ñi nhaø hoä sinh thì Thaïch
Lam ñau naëng, bò lao maáy naêm vì laøm vieäc nhieàu vaø suy nghó. Luùc ngöôøi nhaø veà baùo vôùi oâng ñöùa
treû môùi sinh laø con trai, oâng khoâng noùi gì laëng leõ coi tieáp tôø baùo
ñang xem dôû. Ba ngaøy sau, ngaøy 28 thaùng 6 naêm 1942 Thaïch lam maát. Sinh
ra ñôøi buoàn thay, nhieàu khi ñaõ mang moät baûn aùn saùt nhaân trong hoàn. Thaïch Lam coù moät cuoäc soáng ñôn sô moäc maïc,
moät taâm hoàn ngheä só, khaùc vôùi caùc anh oâng laø nhöõng nhaø caùch maïng
ñaõ töøng soâng pha gioù buïi. Thaïch Lam chæ thích ôû nhaø tranh, nguû
giöôøng goã, ngoài gheá maây vôùi taâm hoàn phong phuù yù nhò. Trong baøi Nhöõng
Kyû Nieäm Khoù Queân Vôùi Caùc Baïn Trong Töï Löïc Vaên Ñoaøn, Sô Ngoä Cuøng
Thaïch Lam (Kyû Vaät Cuoái Cuøng cuoán hai, nhaø xuaát baûn Phöôïng Hoaøng,
California 1997) Ñinh Huøng cho bieát Thaïch lam ôû cuøng moät khu ngoaïi oâ
vôùi oâng, Thaïch Lam ôû trong laøng
ngay bôø hoà Taây nhö moät taám göông lôùn tröôùc maët, soâng Hoàng
Haø nhö moät giaûi luïa uoán mình phía sau löng, nhaø oâng ôû treân laàu coù
theå khoùi beáp nhaø Thaïch Lam vaø caû khoùm tre ñaàu coång. Taây Hoà coù danh só Nhaø thì ôû nhaø tranh Cöûa truùc caøi pheân gioù Tröôùc theàm boùng lieãu xanh (Huyeàn Kieâu) Laøng Yeân Phuï
ôû caïnh hoà Taây troâng xinh nhö moät baùn ñaûo, gaàn nöûa laøng chaïy theo
bôø nöôùc. Haàu heát daân laøng laøm ngheà troàng hoa. Gaàn Teát neáu coù dòp
ñi daïo quanh laøng töôûng nhö laïc tôùi moät choán thaàn tieân trong truyeän
coå tích, nhaø naøo cuõng thaáp thoaùng boùng ñaøo hoàng, mai traéng tröôùc
theàm, lieãu xanh tröôùc gioù, döôùi nhöõng giaøn hoa lyù, treân saân gaïch.
Ñoù laø moät laøng ñeïp nhaát cuûa ngoaïi thaønh Haø Noäi, coù leõ phong
caûnh neân thô thi vò cuûa laøng hoa naøy ñaõ aûnh höôûng khaù nhieàu treân
taâm hoàn ngheä só cuûa Thaïch Lam. Nhaø Thaïch Lam
ôû khuùc ñaàu laøng Yeân Phuï, soi boùng Hoà Taây, moät caên nhaø maùi tranh,
coång goã thanh baïch, ñôn sô nhöng raát thi vò, oâng noùi oâng cuõng coù
theå lôïp ngoùi xaây gaïch ñöôïc nhöng baûn tính thanh ñaïm giaûn dò cuûa
oâng muoán theá. Thaïch Lam coù veû an baàn laïc
ñaïo vôùi caùi ngheøo cuûa mình, tuy ngheøo nhöng oâng laïi khoâng thaáy
khoå, oâng thöôøng noùi. ÔÛ ñöôïc nhaø laù, naèm ñöôïc giöôøng tre,
aên ñöôïc rau ñaäu maø vaãn tìm thaáy caùi ñeïp cuûa maùi laù, caùi eâm cuûa
giöôøng tre, caùi ngon cuûa rau ñaäu môùi laø keû bieát soáng coù ngheä
thuaät Ngoâi nhaø tranh
cuûa oâng ngaên naép saùng suûa, coù cöûa kính, chôùp, coù theàm cao raùo,
moät khoaûng saân saùt bôø hoà vôùi caây lieãu ruû caønh laù xuoáng nöôùc vaø
khoùm tre saøo saïc ôû ñaàu coång, chính caây lieãu vaø khoùm tre naøy ñaõ
ñöôïc oâng moâ taû ôû baøi Caâu Chuyeän Beân Goác Lieãu trong cuoán Theo
Gioøng. Thaïch Lam ñaõ
soáng caùi phaàn choùt cuûa cuoäc ñôøi tröôùc khi ñi vaøo lòch söû, caên nhaø
maùi laù ñôn sô naøy ñaõ töøng laø nôi gaëp gôõ, haøn huyeân cheùn thuø cheùn
taïc cuûa caùc vaên ngheä só Haø Thaønh: Nhaát Linh, Khaùi Höng, Traàn Tieâu,
Theá Löõ, Huyeàn Kieâu, Nguyeãn Töôøng Baùch, Ñoã Ñöùc Thu, Ñoaøn Phuù Töù,
Vuõ Hoaøng Chöông, Nguyeãn Tuaân. . .
Maëc duø
soáng trong caûnh ngheøo nhöng gia ñình Thaïch Lam luùc naøo cuõng hieáu
khaùch, löông nhaø baùo chæ coù 30 ñoàng moät thaùng, laø nhaø vaên coù taøi nhöng saùch cuûa
oâng laïi khoù baùn trong khi truyeän cuûa Khaùi Höng, Nhaát Linh nhö Hoàn
Böôùm Mô Tieân, Gaùnh Haøng Hoa, Ñoaïn Tuyeät. . thì
baùn chaïy nhö toâm töôi. Ñinh Huøng gheù thaêmThaïch Lam ñang laâm beänh
moät buoåi toái noï vaø keát luaän. Toâi
vaïch maøn, vaën ñeøn saùng theâm vaø coå toâi boãng nhö ngheïn laïi: Thaïch
Lam naèm ñaáy, nhöng treân saéc maët traéng beäch cuûa anh, toâi töôûng nhö
ñaõ nhìn thaáy boùng daùng töû thaàn. Vaäy maø anh coøn coá göôïng ngoài
daäy baét tay toâi, naém thaät chaët, caëp maét lim di nhö vaãn coøn naëng
tróu nhöõng côn say ngaøy naøo, mieäng anh mæm nuï cöôøi khoan hoaø nhö moïi
khi. Nhöng roài anh laïi naèm xuoáng, khoâng noùi ñöôïc lôøi naøo, vì anh
ñang meät. Maáy hoâm sau anh töø traàn. Toâi ñaõ
thöùc suoát moät ñeâm beân quan taøi anh, ñeå nghó raèng: Thaïch Lam vaãn
coøn say chöa tænh, anh ñaõ mang theo caû nhöõng
hình aûnh tuyeät vôøi cuûa côn say baát taän veà hö voâ. Trong khi chuùng
toâi ôû laïi, chaúng coøn chaát men kyø dieäu naøo ñeå maø say, neân cöù
phaûi döông maét ra nhìn ñôøi giöõa luùc raát tænh - söï tænh taùo voâ vò
cuûa nhöõng con ngöôøi ñaïi baát haïnh. Thaïch Lam lìa traàn
luùc môùi coù 32 tuoåi khieán toâi nhôù ñeán truyeän Taây Haùn Chí chöông Sôû
Baù Vöông OÂ Giang Töï Vaãn, Haïng Voõ bò thaûm baïi, cuøng ñöôøng töï vaãn
taïi bôø soâng OÂ Giang luùc aáy môùi coù 31 tuoåi, nhö theá ta môùi thaáy
raèng nhöõng baäc taøi trí laøm leân bieát bao nhieâu chuyeän lôùn lao trong
thieân haï khi hoï coøn raát treû. Caùi cheát cuûa
Thaïch Lam laø moät söï thieät thoøi lôùn lao cho neàn vaên chöông Vieät Nam,
laø moät caây buùt coù nhöõng neùt saâu saéc, ñoäc ñaùo, moät ngheä só coù
taâm hoàn daân toäc, oâng luoân luoân toû ra ngöôøi giaàu tình thöông, coù
moät taám loøng baùc aùi aân caàn chia seû caûm thoâng vôùi nhöõng ngöôøi
ngheøo naøn, cuøng khoå. Caây buùt giaàu tình nhaân baûn cuûa oâng ñaõ ñoùng
goùp ñaùng keå cho neàn vaên chöông Vieät Toaøn boä söï
nghieäp vaên chöông cuûa Thaïch Lam chæ voûn veïn coù moät ít nhö theá, song
oâng vaãn ñöôïc dö luaän chung ñaùnh giaù nhö moät nhaø vaên lôùn, taùc phaåm
cuûa oâng vaãn soáng vaø seõ coøn soáng maõi. Thaïch Lam maát ñi khoâng nhöõng laøng
vaên Vieät Ñoã Ñöùc Thu, Thanh Nghò soá 17, ñaêng
laïi treân baùo Vaên, Saøi Goøn 1965 |
HAØ NOÄI BAÊM SAÙU PHOÁ
PHÖÔØNG
CAÙC KHUYNH HÖÔÙNG TRONG VAÊN
NGHIEÄP THAÏCH LAM