|
|
||
|
If you cannot
read this page please click
HERE and follow instructions to download free VNI
fonts..
Chæ daån caùch
download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
TROÁNG
MAÙI
Truyeän tình noåi tieáng cuûa Khaùi Höng.
Troïng
Ñaït
Khuynh höôùng laõng maïn giöõ ñòa vò troïng yeáu trong vaên nghieäp cuûa
Khaùi Höng, oùc töôûng töôïng cuûa taùc giaû raát phong phuù, oâng ñaõ döïng ñöôïc
nhöõng ñeà taøi tình yeâu ñoäc ñaùo khaùc thöôøng, cho tôùi nay cuõng vaãn coøn
môùi laï: Hoàn Böôùm Mô Tieân, vöøa thanh cao vöøa traàn tuïc. Haïnh: moät theá
giôùi bay böôùm, thô moäng, huyeàn aûo vaø Troáng Maùi, moät truyeän tình kyø
aûo, moät moái tình khoâng bieân giôùi roäng raõi bao la coù khuynh höôùng ca
ngôïi veû ñeïp vaø söï cöôøng traùng cuaû thaân theå con ngöôøi.
Troáng Maùi, vieát naêm 1936, hoài môùi
xuaát baûn bò chæ trích laø khoâng hôïp lyù vaø xa thöïc teá, truyeän tình giöõa
moät chaøng ñaùnh caù ñeïp giai coù thaân hình löïc só nhöng queâ muøa, muø
chöõ vaø moät tieåu thö giaàu sang, trí thöùc, taân thôøi. Theo
thôøi gian taùc phaåm laïi ñöôïc nhieàu ngöôøi öa thích, say meâ vaø ñaõ trôû
thaønh moät trong nhöõng truyeän noåi tieáng nhaát cuûa Khaùi Höng cuõng nhö
cuûa Töï Löïc Vaên Ñoaøn.
Xin sô löôïc.
Baø
tham Haäu, nhaø giaàu goùa choàng, coù hai ngöôøi con gaùi: Coâ lôùn coù
choàng, coâ uùt teân Hieàn löùa tuoåi ñoâi möôi, trí thöùc, chuoäng theå thao,
bôi gioûi, xinh ñeïp, tính tình phoùng khoaùng. Nhaân kyø heø, hai meï con baø
ra nghæ maùt taém bieån taïi Saàm Sôn.
Moät hoâm taïi baõi caùt, Hieàn tình côø
gaëp anh ñaùnh caù teân Voïi coù thaân hình cöôøng traùng vaø ñeïp nhö moät phi
töôïng coå Hy Laïp. Naøng laøm quen vaø laáy maùy aûnh chuïp
cho Voïi maáy kieåu vì coâ haâm moä thaân hình cuûa anh ta. Voïi moà
coâi cha, coù moät em gaùi teân Voøi. Cha anh teân Baät, moät daân chaøi laønh
ngheà bò caù maäp aên thòt möôøi naêm tröôùc. Voïi ñaûm ñang nuoâi meï vaø em,
tính tình thaät thaø, töû teá vôùi baïn beø, coù loøng thöông ngöôøi.
Hieàn ruû Hoàng, baïn naøng theo Voïi leân hoøn Troáng Maùi ngaém caûnh. Hieàn hay noùi
ñuøa cheá nhaïo Voïi. Khoâng gaëp Voïi maáy ngaøy Hieàn coù veû nhôù mong,
naøng chæ thích thaân hình traùng kieän cuûa anh chöù khoâng heà rung ñoäng vì caùi taâm hoàn moäc
maïc aáy, töï nhieân Hieàn chôït nghó mình coù theå laáy Voïi ñeå phaù boû quan
nieäm ñaúng caáp, söï thöïc naøng chæ nghó cho vui thoâi. Löu,
baïn trai Hieàn bieát naøng quen Voïi beøn toû yù ghen tò.
Töø ngaøy quen Voïi,
Hieàn laïi thích Saàm Sôn, nhöõng ñeâm saùng traêng, naøng thöôøng xem Voïi
ñaùnh löôùi caù. Coù laàn naøng thueâ Voïi chôû ra
ngoaøi bieån taém. Hieàn gheù thaêm gia ñình Voïi, meï vaø em chaøng quí
hoùa Hieàn vì naøng bình daân khoâng khinh ngöôøi ngheøo.
Nay Voïi töï nhieân
laïi thích ñöôïc gaëp Hieàn, chaøng caûm taám loøng töû teá cuûa coâ tieåu thö
xinh ñeïp naøy. Coù laàn Löu gaëp Hieàn ôû hoøn Troáng Maùi veà, chaøng
ta ghen tò, laøm maát theå dieän Voïi tröôùc maët Hieàn, song naøng vaãn quí
troïng Voïi. Hieàn môû tieäc traø taïi nhaø môøi baïn beø tôùi döï, môøi caû
Voïi, anh maëc aùo daøi, ñi chaân ñaát ñeán
khieán baïn beø Hieàn khinh reû
cheá nhaïo, Voïi böïc mình boû veà.
Ñöôïc tin Voïi bò beänh, Hieàn ruû Löu
vaø Phuïng, baïn gaùi laïi thaêm anh . Thaáy Hieàn
thaân maät vôùi gia ñình anh Voïi, Löu vaø Phöông toû veû khoù chòu cho laø naøng khoâng giöõ theå dieän. Löu xuùi Phuïng maùch baø Haäu, meï cuûa
Hieàn ñaàu ñuoâi töï söï , baø nhaát ñònh ñöa naøng veà Haø Noäi ngay, naøng
bieát Löu baày troø heøn nhaùt aáy, trong loøng voâ cuøng töùc giaän.
Löu thueâ Voïi laáy maûng ñöa chaøng ra
bieån taém, Voïi vaø Löu cuøng ra khôi, anh ta ghen töùc vôùi Löu, muoán haïi
chaøng, khi Löu nhaûy xuoáng nöôùc bôi xa ñöôïc möôøi saûi, Voïi ñònh döông
buoàm chaïy vaøo bôø boû maëc cho Löu cheát ñuoái, song tính baûn thieän cuûa anh caûn laïi.
Löu, Hieàn, Phuïng ñaõ veà Haø Noäi, baõi bieån vaéng
tanh . Voïi töï nhieân thaáy buoàn baõ ñi lang thang
ngoaøi baõi Saàm Sôn. Ñeán nuùi Troáng Maùi, chaøng nhôù laïi nhöõng laàn cuøng
leo leân nuùi vôùi coâ Hieàn, cuøng uoáng nöôùc döøa
vôùi coâ, chaøng ta böng maët khoùc.
Phuïng baïn Hieàn ra Saàm Sôn söûa chöõa nhaø, luùc naøy muøa laïnh,
gaëp Voïi treân baõi bieån, naøng treâu choïc Voïi, cho bieát maáy thaùng nöõa
Hieàn seõ laáy choàng, Voïi ñieáng ngöôøi taùi maët. Phuïng maõn nguyeän vôùi
caùi troø nghòch ngôïm quaùi aùc naøy, coá tình laøm cho Voïi eâ cheà ñau khoå.
Muøa heø naêm sau, Hieàn cuøng meï vaøo
Saàm Sôn nghæ maùt, Löu vaø Phuïng cuõng ra ñaây taém bieån. Hieàn
ñaõ queân Voïi. Moät hoâm caû ba ngöôøi ruû nhau ñeán hoøn Troáng Maùi,
thaáy haøng chuïc caëp chöõ
V.H ñuïc trong ñaù, hoï nghó laø Voïi ñuïc hai chöõ gheùp aáy aùm
chæ Voïi Hieàn. Caû ba ñeán nhaø Voïi ñöôïc bieát chaøng ñaõ cheát trong moät
buoåi ñaùnh caù ngoaøi khôi, bò caù maäp aên thòt. Voøi, em
gaùi Voïi cho bieát anh ñaõ nhôø ngöôøi daïy hai chöõ V. H ñeå khaéc vaøo nuùi.
Hieàn laáy moät soá tieàn lôùn ñöa cho baø meï giaø giuùp ñôõ
cuï luùc hoaïn naïn. Caû ba Hieàn, Löu, Phöông ñeàu thöông anh Voïi vaø
hoái haän nhöõng vieäc ñaõ laøm anh ñau loøng.
Môùi ñaàu Troáng maùi bò dö luaän cheâ laø
voâ lyù, khoâng phuø hôïp thöïc teá, coù leõ ôû ñoaïn coâ Hieàn treû ñeïp, trí
thöùc, giaàu sang, danh giaù laïi coù yù ñònh laáy anh Voïi, moät chaøng ñaùnh
caù ngheøo maït reäp, ñöôïc caùi ñeïp giai coù thaân hình löïc só:
“öø, hoï cöù noùi, cöù baøn xuoâng raèng khoâng neân phaân
ñaúng caáp. Vaäy taïi sao ta laïi khoâng theå laø vôï anh
Voïi ñöôïc? Anh Voïi vaø ta ñeàu khoâng thuoäc ñaúng caáp naøo caû, vì
ñaõ khoâng chia ñaúng caáp, thì coøn laøm gì coù ñaúng caáp. Hay laáy trí thöùc
maø chia ñaúng caáp?.
. . . .
. . . Khoâng theå ñöôïc! Ta yeâu ai thì quyeát
laáy ngöôøi aáy, ta quyeát xin meï ta cho pheùp laáy baèng ñöôïc ngöôøi aáy,
duø ngöôøi aáy laø moät anh chaøng ñaùnh caù chaát phaùc thô ngaây”.
Coù leõ taùc giaû ñaõ ñi quaù xa trong
trong chuû tröông phaù boû giai caáp vì vaán ñeà khoâng ñôn giaûn nhö vaäy, vaû
laïi ôû ñaây coâ Hieàn môùi quen anh Voïi coù vaøi ngaøy, naøng thích thaân
hình cöôøng traùng vaø tính tình thaät thaø hoàn nhieân cuûa anh, chöa heà rung
ñoäng vì anh .
Maëc duø truyeän chæ laø saûn phaåm
hoaøn toaøn cuûa trí töôûng töôïng, song Khaùi Höng vieát ñoái thoaïi löu loaùt
troâi chaåy, tình tieát töï nhieân . . . khieán cho taùc phaåm coù veû soáng
thöïc, khoâng thaáy daáu hieäu goø eùp, cho tôùi nay noù vaãn ñöôïc nhieàu
ngöôøi öa chuoäng.
Troáng Maùi môû ñaàu
baèng haøi kòch vaø keát thuùc baèng bi kòch gioáng nhö kyõ thuaät cuûa Hoàn
Böôùm Mô Tieân, nhöng ña phaàn laø haøi kòch. Coù theå
noùi ñaây laø moät truyeän tình thaät môùi laï, cho tôùi nay vaãn coøn laø môùi
vaø nhaát laø giöõa thaäp nieân 30, moät ñeà taøi nhö theá cuõng ñaõ tieán boä
laém roài.
Hieàn, moät coâ gaùi thoâng minh, tinh
nghòch, haâm moä theå thao, tình côø quen bieát Voïi, moät theá giôùi hoaøn
toaøn môùi laï ñoái vôùi naøng , caùi maø naøng chuù yù tröôùc nhaát laø taám
thaân cöôøng traùng cuûa Voïi:
“Hieàn kinh ngaïc: Naøng thaáy hieän ra moät nhaø löïc só cöôøng traùng
myõ leä nhö moät pho töôïng coå Hy Laïp”.
Naøng thích Voïi vì quí caùi baûn chaát
thaät thaø hoàn nhieân cuûa anh, so saùnh vôùi Löu ngöôøi baïn trai trí thöùc
cuûa mình, Hieàn thaáy Voïi giaù trò haún leân:
“Chuyeän anh naøy khaùc xa chuyeän anh Voïi. Moät ñaèng thì tinh quaùi boùng baåy, moät
ñaèng thì thaät thaø ngaây thô”
Moãi laàn Löu deøm pha,
noùi xaáu Voïi laø Hieàn beânh vöïc ngay:
“Anh töôûng ai cuõng giaû doái ñöôïc caû sao? moät anh ñaùnh caù
coù phaûi laø moät trang coâng töû kheùo loøe gaùi ñaâu.”
Nhieàu caûm tình vôùi
Voïi, naøng chæ coi anh ta nhö moät ngöôøi baïn qua ñöôøng, moät ngöôøi baïn
theå thao giaûi khuaây maáy thaùng heø. Nhöng Hieàn laïi ñem tình yeâu
ra ñuøa rôõn ñeå
treâu choïc anh nhaø queâ hieàn laønh:
“Naøng noùi .
- ÔÛ Haø Noäi toâi chöa töøng thaáy coù
gioáng böôùm ñeïp nhö theá,
maøu caùnh xanh lam nhö theá .
Voïi yeân laëng ngaãm nghó, Hieàn noùi :
- Roõ chuùng ngoác quaù nhæ, ñuoåi nhau
hai ba giôø roài ñaáy.
Voïi thaät thaø ñaùp:
- Thöa coâ ñoù laø moät con ñöïc vaø
moät con caùi.
Hieàn cöôøi:
- Ñaõ coá nhieân.
Roài taùo baïo naøng nhìn Voïi, mæm cöôøi
khieán chaøng xaáu hoå cheát ñi ñöôïc, ñöùng daäy noùi laûng:
- Thöa coâ, ñi thoâi
chöù!”
Hoaëc coù luùc naøng
ñuøa côït taùo baïo hôn.
“Hieàn ngaém nghía Voïi.
-ÔÛ Saàm Sôn, gioáng ñöïc gì cuõng ñeïp hôn gioáng caùi, keå caû gioáng
ngöôøi nöõa, con trai ñeïp quaù, maø con gaùi thì coi ít ai ra hoàn, phaûi
khoâng anh Voïi?”
Naøng chæ ñuøa bôõn
vôùi chaøng chöù khoâng yeâu thöông chuùt naøo.
“Ñaõ
boán hoâm nay, naøng khoâng gaëp Voïi. Maø hình nhö naøng
queân baüng raèng ôû Saàm Sôn coù moät anh ñaùnh caù teân Voïi. Chieàu
chieàu naøng ra taém, saùng saùng naøng ra daïo maùt treân caùt, nhöõng ngöôøi
keùo löôùi khoâng heà nhaéc naøng nhôù ñeán hình aûnh anh chaøng traùng kieän
ñeïp trai.
Vì beân naøng luùc naøo cuõng coù ñaùm
baïn khueâ caùc phong löu, nhaát laø coù Löu, ngöôøi ñaõ laøm cho naøng baét
ñaàu caûm ñoäng, traùi tim naøng baét ñaàu ñaäp maïnh ngay töø hoâm cuøng naøng
noùi chuyeän trong moät caûnh nhuoäm toaøn maàu yeâu ñöông cuûa moät buoåi toái
traêng môø, bieån reùo”.
Taám thaân hình nôû nang cuûa Voïi chæ
rung ñöôïc khieáu thaåm myõ cuûa Hieàn nhöng khoâng rung ñoäng ñöôïc traùi tim
naøng vì naøng chæ haâm moä theå thao vaø caùi ñeïp cuûa theå thao.
“Hieàn
mô maøng nhö thaáy Voïi hieän ra ôû tröôùc maét vôùi taám thaân caân ñoái nôû
nang, nhöng taám thaân aáy khoâng laøm rung ñoäng ñöôïc loøng naøng nhö tröôùc
nöõa. Vaø naøng nghó thaàm: Caùi ñeïp veà hình thöùc aáy khoâng chöùa moät taâm
hoàn töông ñöông”.
Voïi töï nhaän mình ôû giai caáp thaáp
heøn so vôùi coâ Hieàn cao sang neân töø ñaàu chí cuoái chaøng moät möïc kính
troïng coâ, moãi lôøi thoát ra ñeàu môû ñaàu baèng ‘ Thöa
coâ ’raát trang troïng leã pheùp. Chaøng caûm vì taám loøng töû teá vaø coù leõ
caû vì caùi veû ñeïp sang troïng cuûa coâ neân sau ít ngaøy quen bieát, chaøng
baét ñaàu nhôù mong:
“
Voïi tuy khuyeân naøng neân ñi ñöôøng
bieån cho choùng, chaúng veà treã ‘ baø caäu ’ mong moûi chôø côm, nhöng chaøng
vaån laáy laøm sung söôùng ñöôïc ôû beân naøng laâu hôn moät laùt nöõa: Caùi
sung söôùng aáy chaúng moät laàn naøo Voïi nghó ñeán vaø tìm hieåu xem coãi reã
töø ñaâu. Chaøng chæ bieát raèng hoâm naøo khoâng gaëp coâ thieáu nöõ ‘coù loøng toát’
thì chaøng buoàn raàu chaúng bieát laøm gì. Ngaøy ngaøy chaøng ñaùnh ruùt beân kia laøn nöôùc, maét lô ñeãnh, tay chaân rôøi raïc, taâm
hoàn baâng khuaâng. Nhöng coâ Hieàn chæ ñi qua moät löôït, vaø nhìn chaøng,
gaät seõ moät caùi, laø ñuû khieán chaøng trôû neân vui veû, laøm vieäc nhanh
nheïn.
Coù buoåi tröa Voïi ñöùng uû ruõ haøng
giôø döôùi boùng phi lao, ñeå chôø ñôïi. Heã gaëp
Hieàn ra taém laø chaøng maõn nguyeän trôû veà nhaø, chaúng ao öôùc gì hôn
nöõa, chaúng caàn bieát raèng Hieàn coù troâng thaáy mình khoâng”.
Taùc giaû noùi ñoù khoâng phaûi laø aùi
tình, chæ laø caûm tình, Voïi caûm caùi loøng töû teá cuûa moät coâ gaùi cao
sang. Voïi bò caûm soát, Hieàn vaø baïn beø ñeán thaêm, naøng nghó raèng anh ta
oám töông tö, söï thöïc cuõng ñuùng nhö vaäy:
“Hieàn
töôûng Voïi meät laém, laïi beân ñaët baøn tay leân traùn.
- Ñaàu anh noùng laém, phaûi naèm
xuoáng maø nghæ chöù.
Roài Voïi vaãn ngoài, naøng noùi tieáp.
- Naèm xuoáng baûo ngoan chaúng toâi
giaän!
Baøn tay coâ
thieáu nöõ vöøa thôm tho, vöøa maùt röôïi laïi theâm gioïng coâ noùi dòu daøng,
eâm aùi khieán anh nhaø queâ, choaùng vaùng meâ man nhö maát linh hoàn, thong
thaû nghieâng mình xuoáng phaûn”.
Taùc giaû ñi töøng böôùc moät moâ taû tình
caûm cuûa chaøng ñaùnh caù ñeïp giai ñaõ rung ñoäng
raït raøo nhö sau.
“Vaäy naèm nghæ nheù . . .Heã
chöa khoûi thì toâi laïi ñem thuoác ñeán, nhöng chaéc theá naøo cuõng khoûi
phaûi khoâng?
Voïi trôû mình quay
vaøo phía trong. Hieàn vöøa thoaùng troâng thaáy hai
doøng leä laëng leõ chaûy hai beân maù chaøng. Ñoù coù leõ laø nhöõng gioït nöôùc maét sung söôùng trong ñôøi Voïi.
Hieàn
cuõng sung söôùng mæm cöôøi”.
Vaø khi ñöôïc tin Hieàn veà Haø Noäi thì
chaøng thaát saéc, moät moái tình ñaõ baét ñaàu chôùm nôû:
‘’.
. Coâ Hieàn göûi
lôøi chaøo anh ñaáy. Coâ Hieàn veà Haø Noäi hoâm qua.
Voïi hôi taùi maët
laån thaån hoûi laïi.
- Veà Haø Noäi?
-Phaûi,
veà Haø Noäi! Nhöng anh sao theá? maët
anh xanh quaù nhæ?”.
Hieàn veà Haø Noäi moät thôøi gian,
chaøng baét ñaàu nhôù ñeán nhöõng kyû nieäm xöa, nhöõng kyû nieäm eâm ñeàm aâu
yeám gôïi laïi cho chaøng nhöõng ngaøy thaân aùi nhaát laø hoâm leân hoøn Troáng Maùi, hai ngöôøi cuøng uoáng
nöôùc döøa.
“Khoâng
coù coác, coù baùt, Hieàn phaûi caàm quaû döøa doác ngöôïc vaøo mieäng . Uoáng xong naøng cöôøi ngaát ñöa
choã coøn laïi cho Voïi. Trong ñôøi Voïi, thaät khoâng moät laàn naøo
Voïi ñöôïc uoáng moät thöù nöôùc döøa ngoït vaø dòu nhö theá, phaûng phaát laãn
muøi thôm hôi thôû vaø muøi phaán hoàng boâi moâi”.
Nay tìm thaáy maûnh voû döøa khoâ, Voïi
böng maët khoùc vì nhôù thöông ñau khoå, tình côø gaëp coâ Phuïng ra Saàm Sôn
chöõa nhaø, naøng tinh quaùi treâu choïc anh chaøng ñaùnh caù si tình, Phuïng cho bieát Hieàn saép laáy
choàng ñeå laøm cho chaøng ray röùt rôi luïy.
“Chaøng
chaép hai tay sau löng, ngöûa maët nhìn trôøi. Quaàn aùo chaøng öôùt ñaãm. Chaúng bieát ñoù laø nöôùc möa
hay nöôùc maét”.
Duø khaéc teân mình vaø Hieàn treân hoøn
Troáng Maùi, nhöng Voïi chæ yeâu thöông naøng trong söï toân kính moät ngöôøi
ôû giai caáp cao sang trong xaõ hoäi, giai caáp quaù cao so vôùi chaøng. Ñoù cuõng laø tình yeâu lyù töôûng thanh lòch nhö trong Haïnh, Hoàn
Böôùm Mô Tieân vaø coù phaàn cao thöông hôn vì noù bao haøm caû söï kính
troïng.
Moät nhaø vaên giaàu töôûng töôïng nhö
Khaùi Höng ñaõ döïng leân nhieàu ñeà taøi yeâu ñöông môùi laï, ñoäc ñaùo maø
coù leõ chæ moät mình oâng nghó ra ñöôïc, ôû ñaây cuõng coù theå oâng chòu aûnh
höôûng truyeän Notre Dame de Paris cuûa
Victor Hugo trong söï xaây döïng ñeà
taøi tình yeâu môùi laï. Truyeän tình thanh cao dieãm leä thu huùt ngöôøi ñoïc
chæ laø phöông tieän ñeå taùc giaû dieãn ñaït nhöõng quan nieäm cuûa oâng veà
xaõ hoäi, ñaïo ñöùc, taâm lyù . . hay noùi ñuùng hôn
nhöõng hoaøi baõo, mô öôùc cuûa oâng veà moät xaõ hoäi môùi thaät laø myõ
mieàu, bình ñaúng, khoâng phaân giai
caáp.
Xaõ hoäi ñöông thôøi
cuûa taùc giaû ñaõ taïo söï caùch bieät quaù ñaùng giöõa nhöõng ngöôøi baàn
cuøng vaø boïn tröôûng giaû phong löu, ñieån hình laø boä quaàn aùo taém cuûa
coâ Hieàn baèng caû cô nghieäp laøm aên cuûa gia ñình anh Voïi.
“OÀ, caùi aùo boâng cuûa coâ ñeïp quaù. Coâ mua bao nhieâu tieàn theá?
Hieàn ñaùp.
-Toâi cuõng khoâng bieát, nhöng ñoä hôn
moät chuïc thoâi.
Caëp maét ngöôøi ñaøn baø môû to, vaø
caùi mieäng haù hoác:
-Trôøi ôi! Hôn chuïc baïc! theá coøn boä aùo
taém bao nhieâu nöõa?
-
Baûy ñoàng .
-Theá
thì taát caû deã ñeán hôn hai chuïc! Hôn hai chuïc, caùi voán ñi ngheà ñaáy!”
Hieàn tieâu bieåu cho haïng ngöôøi caáp
tieán, naøng chuû tröông bình ñaúng giöõa caùc giai taàng xaõ hoäi, giao thieäp
thaân maät vôùi Voïi vaø gia ñình anh nhöng laïi bò baïn beø chæ trích laø nhoá
nhaêng, Hieàn môû tieäc traø môøi baïn beø tôùi döï, naøng môøi anh Voïi ñeå
toû cho moïi ngöôøi bieát mình khoâng phaân giai caáp. Baïn
beø laïi laø nhöõng ngöôøi taøn aùc, hoï cheã dieãu Voïi nhö moät troø cöôøi,
ruùt cuïc Hieàn chæ laø ngöôøi coâ ñôn vôùi hoaøi baõo cuûa mình.
Cuõng nhö trong Hoàn Böôùm Mô Tieân,
Haïnh, ôû ñaây Khaùi Höng chuù troïng nhieàu veà söï moâ taû taâm lyù nhaân vaät:
Hieàn, Voïi, Löu, Phuïng . . ñeàu coù caù tính rieâng. Hieàn, con ngöôøi lyù töôûng cuûa
taùc phaåm, giuùp ngöôøi ngheøo, yeâu chuoäng coâng baèng, nhöng naøng cuõng
raát chua ngoa:
“Nhaân
Löu goïi naøng baèng coâ, naøng lieàn mai mæa hoûi: ‘ Vì
leõ gì toâi goïi anh laø anh , anh goïi toâi laø coâ? Anh coi
toâi nhö em anh phaûi khoâng? ’ Thì ra Löu ñaõ sôï
haõi, vaâng lôøi naøng maø keâu naøng laø chò roài. Hieàn sung söôùng
nghó thaàm:
‘ Ñoái vôùi boïn hoï, mình phaûi quaû quyeát
ñoøi ñöùng ngang haøng, thì töï nhiieân ñöôïc ñöùng ngang haøng ngay ’ . ”.
Hieàn coù caûm tình vôùi Voïi vaø caùi
xaõ hoäi thaät thaø ngaây thô cuûa anh, naøng laïi aùc caûm vôùi xaõ hoä trí thöùc che ñaäy
taâm hoàn xaáu xa. Khi bieát Löu maùch meï naøng, baø baét Hieàn phaûi veà Haø
Noäi, naøng bieát taâm ñòa heøn nhaùt cuûa Löu nhöng vaãn thaûn nhieân tieáp
chuyeän luùc chaøng tieãn ñöa:
“Maõi
luùc xe hôi môû maùy saép chaïy, Hieàn môùi daën Löu
moät caâu chua chaùt:
-Naøy anh Löu, toâi giao anh Voïi cho anh
ñaáy nheù, anh laøm ôn ñeán anh aáy luoân, vaø beänh tình anh aáy theá naøo,
anh bieân thö veà Haø Noäi cho toâi bieát.
Baø Haäu giuïc taøi xeá cho xe ñi. Hieàn coøn thoø ñaàu ra cöûa kính, noùi vôùi moät
caâu:
-Nhôù baûo anh Voïi raèng toâi göûi lôøi
hoûi thaêm vaø ít ngaøy nöõa toâi laïi vaøo!
Löu teâ taùi caû ngöôøi .
.”
Hieàn bieát thöông
ngöôøi, coù nhieàu quan nieäm tieán boä song cuõng raát ñanh ñaù chuù khoâng
hieàn nhö caùi teân cuûa naøng.
Löu, moät thanh nieân
trí thöùc leùm lænh, taâm ñòa nhoû nhen, khi Hieàn veà haø Noäi, chaøng baùo
tin cho Voïi bieát vaø khoâng queân duøng nhöõng lôøi treâu choïc taøn nhaãn
ñeå laøm cho anh ñaùnh caù si tình naøy ñau khoå, ñeå vui ñuøa treân söï ñau
khoå cuûa ngöôøi khaùc.
Cuõng gioáng Löu, Phuïng chæ trích caùi
troø bình daân nhoá nhaêng cuûa Hieàn vaø cuõng thích chaâm choïc anh ñaùnh caù
ñeå laøm cho anh teâ taùi coõi loøng:
“ÖØ phaûi, anh khoâng yeâu gì chò Hieàn, toâi cuõng bieát, khoâng yeâu
laø phaûi, vì chæ moät vaøi thaùng nöõa, chò aáy ñaõ laøm vôï ngöôøi ta roài.
Maët Voïi taùi ñi, thaân theå Voïi run
laåy baåy”.
Voïi tieâu bieåu cho giai caáp cuøng
ñinh cuûa xaõ hoäi, chaát phaùc, thöông ngöôøi song ôû moät choã taùc giaû ñaõ
voâ tình laøm maát ñi nhöõng ñöùc tính toát cuûa chaøng: Khi ñöa Löu ra bieån
taém, Voïi ñaõ coù yù boû cho Löu cheát ñuoái vì ghen, song thieän vaø aùc ñaõ
tranh ñaáu giaèng co trong taâm hoàn chaøng theo kieåu Dostoievsky vaø thieän
ñaõ thaéng.
Khaùi Höng nuùp boùng moät truyeän tình
laõng maïn ñeå ca ngôïi tinh thaàn theå thao, ca ngôïi nhöõng thaân hình cöôøng
traùng ñeå höôùng daãn theá heä treû vaøo con ñöôøng soáng huøng soáng maïnh,
giuùp ích xaõ hoäi:
“Maëc
xong, naøng ñöa tay naén caëp ñuøi chaéc nòch, vaø xoa
boä ngöïc nôû nang, khoan khoaùi, sung söôùng thôû ra moät hôi daøi. Cöû chæ aáy nhaéc naøng nhôù ñeán taäp theå thao. Naøng
lieàn ñöùng thaúng ngöôøi, phöôõn ngöïc, meàm maïi ñöa ñoâi caùnh tay leân, xuoáng vaø hít vaøo, thôû ra thöïc maïnh”.
Hai nhaân vaät chính cuûa taùc phaåm:
Hieàn trong boä aùo taém ñeå hôû caëp ñuøi hoàng haøo, caùi ngöïc traéng boùng,
caùi löng laèn nhöõng baép thòt vaø anh Voïi moät löïc só troâng myõ leä nhö
moät pho töôïng coå Hy Laïp, ñoù laø
nhöõng hình aûnh lyù töôûng cuûa caùi ñeïp khoûe maïnh, oai huøng .
Khoaûng ñaàu naêm 1947, trong traïi tuø
Vieät Minh , coù ngöôøi hoûi Khaùi Höng veà yù nghóa cuûa Troáng Maùi, oâng
noùi muïc ñích vieát truyeän naøy laø
ñeå taû caûnh Saàm Sôn, phong caûnh neân thô cuûa baõi bieån thöôøng ñöôïc
phaùc hoïa baèng nhöõng neùt ñôn sô:
“Ñaèng
xa, sau raëng phi lao, traêng möôøi tö laáp loù trong
ñaùm laù thöa vaø chieáu aùnh xuoáng maët bieån laên taên gôïn soùng”.
Hoaëc nhö.
“Moät
ñaùm maây ñen vieàn vaøng choùi giaûi ngang treân laøn nöôùc, vaø chieáu leân
maët bieån moät veát daøi aùnh saùng laên taên chaïy thaúng töø chaân trôøi . . .
.
.
. . . Traêng nöûa vaønh ñaõ loù
treân ñaùm maây cao hôn maët bieån ñeán moät saûi. AÙnh saùng hình nhö
chaïy lan roäng maõi ra, vaø veõ moät vaïch vaøng boùng töø
ñaàu noï ñeán ñaàu kia laøn nöôùc, ôû nôi trôøi bieån gaëp nhau”.
Taùc phaåm ñaõ khieán ñoäc giaû möôøng
töôïng ra nhöõng baõi caùt traéng, hoøn Troáng Maùi, bieån caû meânh moâng
soùng voã vaø nhöõng ñeâm traêng thô moäng chaøng vaø naøng thöôøng saùnh
böôùc.
Troáng Maùi môû ñaàu baèng haøi kòch vaø
keát thuùc baèng bi kòch, ña phaàn laø haøi kòch, Khaùi Höng coù loái dieãn
ñaït duyeân daùng, pha troø ngoä nghónh, maàu saéc haøi höôùc thöôøng baøng
baïc trong taát caû caùc taùc phaåm cuûa oâng, ôû ñaây luùc môùi quen, Hieàn
ñaõ hoûi ñuøa Voïi nhö sau:
“Giaù toâi laáy anh, roài chuùng ta laøm nhaø ôû baõi laõn naøy cuøng nhau
chuyeân ngheà chaøi löôùi, thì anh coù baèng loøng khoâng?
Cho laø moät caâu boâng ñuøa ñeå treâu
gheïo anh nhaø queâ hieàn laønh, Hoàng naèm boø ra cöôøi. Coøn Voïi thì xaáu
hoå beõn leõn, cuùi gaàm maët xuoáng”.
Ñoanï keát laø moät bi
kòch ngaén nguûi song thaät caûm ñoäng ñaày nöôùc maét, chan chöùa tình ngöôøi.
“Baùc
laïi keâu khoùc keå leå:
-Thöa coâ . .
. chaùu
noùi ñeán coâ luoân . . . quyù hoùa quaù
. .
coâ töû teá .
. .coâ thöông ngöôøi theá! OÁi
Voïi ôi, coâ Hieàn ñeán thaêm maøy ñoù maø maøy boû . . . maøy ñi ñaâu
. .
Hieàn ñöa khaên leân
lau nöôùc maét. Löu khoù chòu, quay nhìn ñi, ñeå giaáu söï caûm ñoäng
loä leân neùt maët .
. .
.
. . Phuïng haàu maát heát nghò
löïc, taâm thaàn baøng hoaøng . .
. Hình nhö moät söï hoái haän
gheâ gôùm ñöông rung ñoäng trong loøng naøng”.
Khi Voïi coøn soáng hoï treâu choïc
chaøng, nay caû ba ñeàu hoái haän, nhaát laø Phuïng, ngöôøi ñaõ bòa chuyeän ñeå
laøm Voïi ñau khoå, Hieàn thì töï nhaän mình gaây neân toäi aùc:
“Hieàn caàm ba tôø giaáy naêm ñoàng ñöa
cho baùc Baät:
-Chuùng toâi ñaõi . . .
Ngöôøi ñaøn baø ñau khoå sôû giô tay ñôõ laáy
tieàn, meáu maùo noùi:
- Ôn naøy .
. .toâi bieát
laøm theá naøo traû ñöôïc.
Hieàn buoàn raàu ñaùp laïi moät caâu
raát bí maät:
- Toâi laø ngöôøi coù toäi, daãu laøm phuùc bao nhieâu cuõng khoâng
chuoäc ñöôïc toäi aùc ñaâu baø aï.
.
. . Ñeán hoøn Troáng Maùi, Hieàn caûm ñoäng quaù
ngoài xuoáng, hai tay oâm ñaàu nghó ngôïi.
Phuïng cuõng ngoài
xuoáng thôû daøi öùa nöôùc maét laåm baåm.
- Chæ taïi mình”.
Duø ñaõ ñaõi meï anh Voïi moät soá tieàn
lôùn, Hieàn vaãn cho laø khoâng chuoäc laïi ñöôïc toäi loãi cuûa mình, khi ra
veà naøng coù daën coâ em Voïi:
“Khi naøo em caàn chò giuùp ñieàu gì thì cöù
laïi ñaèng nhaø”
Lôøi noùi thaät ñôn sô
nhöng chöùa ñöïng bieát bao tình thöông yeâu trìu meán.
Duø voâ lyù hay hôïp lyù, xa hay gaàn
thöïc teá . .
Troáng Maùi vaãn laø taùc phaåm giaù trò ñöôïc nhieàu ngöôøi haâm moä, moät ñeà
taøi hoaøn toaøn môùi laï, moät truyeän tình laõng maïn cao ñeïp, moät moái
tình khoâng bieân giôùi theå hieän moät tinh thaàn bình ñaúng roäng raõi bao
la, mang nhieàu yù nghóa veà nhaân phaåm con ngöôøi, veà loøng baùc aùi vò tha
traøn ñaày tình yeâu thöông nhaân loaïi.
Cuõng nhö ôû Tolstoi, ngheä thuaät cuûa
Khaùi Höng luoân luoân ñi ñoâi vôùi ñaïo ñöùc, giaùo duïc, moät ngheä thuaät
ñoùng goùp raát nhieàu vaøo söï xaây döïng xaõ hoäi cho nhieàu theá heä.