|
|
||
|
Chæ daån caùch download font VNI mieån
phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
PHU NHAÂN HOÏ BOÀ
Moái tình u uaån
cuûa Nguyeãn Tuaân
Troïng Ñaït
Tuøy Buùt 2 cuûa Nguyeãn Tuaân do Löôïm Luùa Vaøng
xuaát baûn naêm 1943 goàm naêm baøi tuøy buùt ngaén:
- Phu Nhaân Hoï Boà.
- Chieác Va Li Môùi.
-
Moät Laàn Ñi Thaêm Nhau.
- Moät Caùi Teát Voâ Duyeân.
- Töïa Am Soâng Toâ.
Phu Nhaân Hoï Boà coù leõ
laø ñeà taøi ñoäc ñaùo, kyø laï nhaát cuûa Nguyeãn Tuaân coù theå coi nhö moät
trong nhöõng tuøy buùt tuyeät dieäu nhaát cuûa oâng. ÔÛ ñaây ta laïi
thaáy roõ hôn caùi maâu thuaãn trong loái soáng cuõng nhö suy tö, saùng taùc
cuûa oâng: Traùi haún vôùi cuoäc ñôøi aên chôi sa ñoïa truïy laïc beân xoùm coâ
ñaàu, tieäm huùt, choán laàu hoàng trong
Chieác Lö Ñoàng Maét Cua, Taøn Ñeøn Daàu Laïc, Ngoïn Ñeøn Daàu Laïc. . ÔÛ Phu
Nhaân Hoï Boà, moät theá giôùi thanh cao, tao nhaõ, moät moái tình trang troïng
vaø cuõng ñoàng thôøi laø nieàm aân haän cuûa keû ñaõ aên löôøng tình caûm cuûa
moät ngöôøi baïn chaân thaät.
Tuøy buùt cuõng cho ta thaáy
vaên chöông cuûa Nguyeãn Tuaân ñaõ ñi tröôùc thôøi ñaïi raát xa nhö moät soá
ngöôøi ñaõ nhaän xeùt, cho tôùi nay saùng taùc cuûa oâng cuõng vaãn coøn laø
môùi laï.
Nguyeãn Tuaân ñaõ yeâu moät ngöôøi thieáu phuï hoï Boà baèng moät
moái tình kyø aûo vì ngöôøi thieáu phuï coù nhöõng neùt ñeïp laïnh luøng.
“Boà Phu Nhaân coù moät loái ñeïp giaø daën,
kín ñaùo. Taát caû veû ñeïp cuûa phu nhaân khoâng döïng leân caùi saéc con
ngöôøi maø laïi haøm ôû caùi duyeân trong taát caû nhöõng caùi gì treân khuoân
maët, ôû daùng ñieäu, ôû khoùe maét, ôû ñaàu löôõi, caøng nhìn laéng caøng
muoán xem nghe laïi theâm nhieàu laàn nöõa. Veû ñeïp Boà Phu Nhaân khoâng coù
moät chuùt gì laø röïc rôõ, quanh naêm chæ laïnh leõo vaø nín thít nhö neùt
traéng töôïng ñaù chaïm chìm. Tia maét phu nhaân theâ löông nhö aùnh loaùng
laïnh chaát kim maøi boùng. Phu nhaân nhìn maø nhö
khoâng troâng thaáy moät vaät gì ôû tröôùc maét, ôû chung
quanh mình, ôû giöõa cuoäc ñôøi naøy.”
Tieáng
noùi Phu nhaân aám aùp vaø nhuùn nhöôøng, hoàn haäu, theo
Nguyeãn Tuaân coù leõ baø ñaõ neám nhieàu muøi cay ñaéng, taùc giaû meâ phu
nhaân nhö ngöôøi ta say söa vôùi moät nhaân vaät trong tieåu thuyeát.
“Tình yeâu cuûa toâi laø moät thöù tình chæ
coù moät chieàu, coù buoâng ra raát nhieàu maø chöa nghó tôùi söï traû laïi
laáy maûy may. Ñaáy laø moät thöù tình chìm haún xuoáng, laån vaøo caû trong”
Nguyeãn
Tuaân coù caûm töôûng gheâ sôï ñoâi maét theâ löông, khinh baïc, nghieäp chöôùng
aáy, nhöng khi phu nhaân môû mieäng thì khoâng coøn aùnh maét kieâu baïc laïnh
luøng, khoâng coøn laø ngöôøi kieâu haõnh nöõa. Con ngöôøi coù tia maét theâ löông nhìn maø nhö khoâng thaáy vaät gì, caùi
veû ñeïp quaùi gôû ñaõ chieám ñoaït tình caûm cuûa Nguyeãn Tuaân.
“Toâi yeân laëng maø yeâu
Boà Phu Nhaân. Maëc söùc nöôùc phuø sa moät con
soâng khoâng bieát moûi kia tha hoà chaûy troâi döôùi caàu Boà Ñeà. Caùi tình cuûa toâi cuõng khoâng vöôït qua khoûi ñoä vaån vô ñeå ñi
tôùi moät caùi gì thaønh thöïc. Boà Phu Nhaân vaãn gheû laïnh maø nhaån
nha ôû giöõa cuoäc ñôøi, ôû tröôùc maët toâi, hình nhö khoâng bieát coù toâi
ñeo naëng moät thaûm kòch, cuøng soáng chung moät
thôøi vaø moät xöù vôùi phu nhaân nöõa.”
Coù keû cho raèng Phu nhaân ñaõkhoâng voäi vaøng
tha thieát ñeå buø laïi cho taùc giaû caùi tình u uaån, vì ngöôøi aáy khoâng
thaáu hieåu choã ñau thöông cuûa moái tình doàn neùn maø cho raèng caùi loái
theøm yeâu laø thuaät cuûa keû phong tình nham hieåm trong luùc baát ngôø ñeå chieám
loøng yeâu cuûa ngöôøi ta, nhöng khoâng, Nguyeãn Tuaân chöa bao giôø coù yù
nghó chinh phuïc Phu nhaân, oâng noùi.
“Toâi
yeâu Phu nhaân nhö ngöôøi nhaïc só tình côø ñöôïc nghe troäm moät tieáng giai
aâm thì phaûi nín hôi coá laáy ñeå veà luùc mai sau khoûi phaûi oaùn traùch
mình ñaõ boû phí maát cô hoäi chung ñuïng vôùi baùu
vaät treân ñôøi”
Khoâng coù ai caám taùc giaû
ñöôïc yeâu Phu nhaân nhö theá, caû ñeán Phu nhaân cuõng khoâng caám ñöôïc.
Loãi taïi Phu nhaân, taïi caùi veû ñeïp laïnh luøng ñaõ
quyeán ruõ oâng vì noù ñaùp öùng ñuùng khieáu thaåm myõ cuûa oâng.
“Phu Nhaân ôi, caùi huy hoaøng cuûa boùng
naéng chieàu chæ ñaäu ñöôïc coù trong giaây laùt”
Theá roài nhaân ñoïc caùo phoù treân baùo taùc
giaû bieát Boà Phu Nhaân qua ñôøi, Phu nhaân voán yeåu töôùng, ít cöôøi,
Nguyeãn Tuaân chæ thaáy Phu nhaân cöôøi coù hai laàn, oâng khoâng laáy laøm
ngaïc nhieân ñöôïc tin Phu nhaân maát sôùm oâng coøn möøng thaàm cho ngöôøi
baïc meänh.
“Ngöôøi ñaøn baø ñeïp chæ neân cheát treû. Nhöõng trang giai nhaân tuyeät theá maø
phaûi soáng laâu cho ñeán baïc ñaàu thì thöïc cuõng laø moät ñieàu ñaïi baát
haïnh cho ngöôûi ñoàng thôøi”
Taùc giaû vaø Phu nhaân chöa laâm vaøo ñieàu toäi
loãi, Phu nhaân vaãn veïn toaøn danh giaù, Boà Phu nhaân cheát trong saïch,
ñôøi luaân lyù cuûa baø vaãn veïn toaøn.
Ñoaïn
thöù hai cuûa baøi tuøy buùt chuyeån sang moät taâm tình khaùc cho thaáy
Nguyeãn Tuaân laø con ngöôøi soøng phaúng, soøng phaúng caû veà vaán ñeà tình
caûm, oâng cho raèng vì Phu nhaân maø oâng ñaõ ñaéc toäi vôùi moät ngöôøi baïn,
ñaõ löôøng gaït tình caûm cuûa oâng baïn M.
“Ñaây laø nhöõng lôøi thuù toäi cuûa moät bò caùo nhaân khoâng bò truy
toá trong moät vuï aùn boäi tín.
Neáu nhöõng doøng naøy loït qua döôùi maét oâng vaø baø M - laø hai ngöôøi ñaõ
bò thieät thoøi trong vuï boäi tín naøy - töôûng oâng baø cuõng neân löôïng
tình cho toâi veà choã toâi ñaõ buoäc loøng phaûi laïm duïng ñeán buïng hieáu
khaùch cuûa oâng baø, maëc daàu ñeán baây giôø toâi vaãn khoâng coù yù aên naên
veà nhöõng söï trí traù ñaõ phaïm phaûi”
Nguyeãn Tuaân ñaõ giao thieäp thaân tình vôùi
oâng M chæ coát ñeå ñöôïc gaëp Phu nhaân, nay Phu nhaân ñaõ maát, gaëp laïi
oâng baø M chæ laø voâ vò. Luùc sinh thôøi, Phu nhaân vui ñaõ
khieán Nguyeãn Tuaân laây caùi vui cuûa baø, khi Phu nhaân buoàn oâng thöôøng
tìm lôøi giaûi khuaây. Thöûa vöôøn nhaø Phu nhaân ôû
ngoaïi oâ ñaày hoa quaû, rau xanh töôi toát. Nguyeãn
Tuaân moãi naêm chæ xuoáng thaêm baø coù vaøi laàn. Phu nhaân troâng
yeáu nhöng hay ñi xa thaêm hoï haøng, coù laàn baø vaøo taän Phuù Quoác thaêm
oâng caäu, hoài aáy taùc giaû ñaõ xa caùch Phu nhaân caû hôn moät naêm. Phu nhaân coù vieát thö hoûi thaêm oâng moät laàn, noùi qua loa
phong caûnh vaø khoâng muoán oâng traû lôøi mình.
Taùc
giaû ñaõ vieát cho Phu nhaân nhieàu laù thö nhöng khoâng göûi, oâng hay ñem thö
ra ñoïc laïi ñeå thaáy loøng ngaäm nguøi, ñaàu muøa thu
naêm sau Phu nhaân trôû veà Baéc. Nguyeãn Tuaân chôø Phu
nhaân môøi xuoáng chôi taïi hoa vieân ñeå cuøng ngaém moät maûnh traêng giöõa
trôøi, chôø maõi khoâng thaáy Phu nhaân môøi xuoáng vöôøn thaêm, oâng beøn ra
ngaån vaøo ngô. Khoâng phaûi vì Phu nhaân ñau yeáu maø baø vaãn maïnh
khoeû vui töôi, nhieàu ngöôøi baûo baø coøn treû ñeïp hôn tröôùc nöõa, nhöng
chaúng hieåu vì sao Phu nhaân laïi khoâng nghó ñeán ngöôøi baïn ñang mong moûi
ñöôïc baø môøi laïi.
Theá roài oâng M ngöôøi baïn khoâng thaân
khoâng thieát cuûa taùc giaû phaûi leân ñöôøng voâ Kinh cung chöùc, Nguyeãn
Tuaân bieát theá naøo Phu nhaân cuõng phaûi tieãn oâng taïi ga haøng Coû,
Nguyeãn Tuaân ñaõ ra ga moät buoåi chieàu giaù laïnh ñeå ñöôïc gaëp phu nhaân
nhöng chua chaùt thay , oâng M. töôûng oâng ra tieãn
beøn chaïy laïi caàm tay run run caûm ñoäng vaø caùm ôn luoân mieäng. Thaáy oâng quaù thaân maät Nguyeãn Tuaân ñaâm ra xaáu hoå vì chöa
bao giôø laø baïn thaân cuûa oâng caû.
Moät luùc sau Boà phu nhaân vaø baø M. tieán
laïi, hôn moät naêm sau môùi gaëp laïi nhau, caû hai ngöôøi khoâng sao daáu
noåi ngöôïng nguøng, Boà Phu nhaân hôi ngaïc nhieân khi thaáy Nguyeãn Tuaân vaø
oâng M khoâng thaân nhau maø oâng laïi coù maët trong buoåi tieãn ñöa, Phu
nhaân laáy daùng cuùi ñaàu chaøo.
“Trôøi chieàu nay söông xuoáng mau quaù oâng Nguyeãn nhæ?”
Phu nhaân coù veû treû hôn, ñeïp hôn, vui veû hôn
leân, baø nhìn Nguyeãn Tuaân baèng caëp maét khoâng coøn laïnh luøng nhö tröôùc
nöõa.
ÔÛ saân ga veà sau buoåi tieãn ñöa vôø vónh aáy, Nguyeãn Tuaân laïi
buoàn thaám thía, coøn buoàn hôn moät naêm chôø ñôïi phu nhaân ñi vaéng.
oâng laïi ra ngaån vaøo ngô, taïi nhaø in oâng laøm
vieäc bieáng nhaùc, lô laø.
Nguyeãn Tuaân nhaän ñöôïc thö oâng M göûi ra
cho bieát oâng vaø Boà phu nhaân laø baïn thaân thieát nhaát cuûa mình vì caû
hai ñaõ chí tình chí nghóa trong buoåi tieãn ñöa taïi ga haøng Coû hoâm naøo, oâng
M than thôû baïn beø chaúng coù ai ra tieãn tröø taùc giaû vaø Boà phu nhaân
neân oâng ñaõ khoùc.
Theá laø töø moät buoåi tieãn ñöa leáu laùo
vôø vónh ôû ga haøng Coû maø Nguyeãn Tuaân ñaõ trôû thaønh ngöôøi baïn baát
ñaéc dó, oâng M. coøn ñoøi Nguyeãn Tuaân göûi cho moät taám hình nöõa, taùc
giaû ñaõ muoán thuù toäi vieäc möôïn caûnh huoáng phaân ly ñeå gaàn ngöôøi baïn
gaùi.
Nöûa
naêm troâi qua, oâng M baùo tin ñöôïc veà Haø Noäi, Nguyeãn Tuaân cuõng laïi ra
saân ga ñoùn baïn ñeå ñöôïc gaëp Boà phu nhaân cuõng seõ ra ga nhö oâng döï
ñoaùn. Hoâm aáy taàu chöa döøng haún, oâng M nhaåy toùt
xuoáng oâm Tuaân baù coå hoân nhö AÂu Myõ. Taùc giaû beõ
baøng, töï xaáu hoå vôùi löông taâm veà caùi tình tri kyû göôïng naøy.
Roài oâng M môøi Nguyeãn Tuaân ñeán aên côm luoân, oâng khoâng töø
choái vì nhöõng hoâm vui naøy ñeàu coù maët Boà phu nhaân, trong nhöõng luùc
traø dö töûu haäu oâng ñaõ ñem nhöõng caâu chuyeän dí doûm ra keå duïng yù noùi
boùng gioù cho Phu nhaân nghe.
“Loøng vôï choàng vò chuû
nhaø aáy ngay thaúng laém. Vaø toâi vaãn laø moät ngöôøi heøn khoán ñaõ laïm duïng ñeán buïng
hieáu khaùch cuûa ngöôøi ta. Trôøi haõy roäng ban haïnh phuùc cho vôï
choàng oâng M. . , cho nhöõng ngöôøi bình dò vaø ngay
thaúng nhö theá”
Sau naøy naêng ñi naêng laïi
Nguyeãn Tuaân ñöôïc bieát oâng M raát thöông yeâu vôï, baø M heát söùc chaêm
soùc choàng.
Phaàn thöù hai cuûa
tuøy buùt laø nhöõng lôøi thuù toäi cuûa moät ngöôøi bò caùo ñaõ khoâng bò truy
toá trong moät vuï boäi tín ñeå roài löông taâm, loøng hoái haän ñaõ thuùc ñaåy
oâng vieát leân nhöõng doøng xaùm hoái trong ñoaïn keát thuùc caâu chuyeän nhö
theá naøy.
“Tieác Boà
phu nhaân chaúng coøn laø ngöôøi nöõa ñeå
cho toâi coù côù tìm ñeán taåm mình vaøo hoaøn caûnh ñôn giaûn aáy. Ñaáy
laø moät beán nöôùc thieân nhieân ñeå cho taâm oùc toâi ñöôc choác laùt thaû
neo.
Phu nhaân hoï Boà maát. Toâi ñaõ phaûi phuï oâng baø M
nhieàu hôn laø luùc phu nhaân coøn soáng, vì coù ñeán laïi nöõa, chæ caøng
phieàn khoå theâm cho toâi laø moät keû ñaõ choùt phaûi loàng moät ít dó vaõng
vaøo khung caûnh aáy . Baây giôø, toâi töôûng coù trôû laïi nhaø oâng baø M thì
moãi laàn chæ caøng laø moät laàn ñi taûo moä”
Thöôïng Du, ngaøy thaùng
cuûa khoâng bao giôø vaø cuûa maõi maõi. .
Toaøn
boä tuøy buùt cho thaáy taâm traïng cuûa moät keû bò doàn neùn veà moät moái
tình caâm, bi thaûm vaø thoaùng qua nhö caùi huy hoaøng cuûa cuûa boùng naéng
chieàu chæ ñaäu ñöôïc coù trong giaây laùt vaø nhaát laø phaàn hai theå hieän
nieàm aân haän saâu xa cuûa thöù tình baïn hôø, giaû doái vôø vónh ñeå ñaùnh
löøa loøng hieáu khaùch cuûa moät ngöôøi thaät tình ngay thaúng.
Phu Nhaân hoï Boà, moät ñeà taøi tình yeâu duy
nhaât cuûa Nguyeãn Tuaân trong soá nhöõng taùc phaåm cuûa oâng vieát tröôùc
ngaøy theo khaùng chieán Vieät Minh cho thaáy vaên
chöông cuûa oâng quaû thaät ñaõ ñi tröôùc thôøi ñaïi nhö moät soá baïn beø cuûa
oâng ñaõ nhaän xeùt. Moät moái tình thanh cao trong saïch,
kyø aûo nhö trong truyeän thaàn tieân coå tích loàng trong nhöõng caûm nghó,
nhöõng nieàm aân haän meânh mang tröôùc toøa aùn löông taâm nghieâm khaéc.
Maëc duø Nguyeãn Tuaân noùi raèng oâng chæ
yeâu Phu nhaân moät caùch yeân laëng maëc cho nöôùc tha hoà maø chaûy döôùi
chaân caàu Boà Ñeà, tình caûm cuûa oâng chæ laø thöù tình moät chieàu, chæ coù
buoâng ra raát nhieàu maø khoâng maûy may nghó tôùi söï traû laïi, raèng oâng
khoâng bao giôø nghó ñeán chuyeän chinh phuïc Boà Phu nhaân , chæ yeâu Phu
nhaân trong taâm hoàn. . . nhöng khi Phu nhaân ñaõ qua ñôøi, Nguyeãn Tuaân
khoâng daáu ñöôïc moät moái saàu u uaát khi noùi raèng oâng khoâng daùm trôû
laïi nhaø oâng M vì noù chæ caøng phieàn khoå theâm vaø vì phaûi nghó tôùi ít
dó vaõng trong khung caûnh aáy.
Moái tình caâm bi thieát aáy
aáy chaéc haún ñaõ thaønh moät veát thöông loøng ñau ñôùn trong cuoäc ñôøi tình
caûm cuûa oâng maø ta coù theå thaáy ñöôïc qua baøi tuøy buùt oâng ñaõ vieát
leân cho vôïi côn saàu vaø noãi u hoaøi trong taâm khaûm. Baøi tuøy buùt
daøi hôn möôøi trang naøy goàm hai chuyeän xen keõ nhau, moät beân laø moái
tình saàu u uaát cuûa moät taâm hoàn bò doàn neùn vaø moät ñaèng laø söï thuù
toäi ñaõ aên gian, ñaùnh löøa tình baïn vôùi moät ngöôøi ngay thaúng, hieáu
khaùch, caùi tình hôø giaû doái maø taùc giaû ñaõ döïng leân ñeå tìm caùch gaëp
laïi ngöôøi baïn gaùi cho thoaû côn saàu nhôù nhung töø bao laâu nay khieán ta
khoâng bieát ñaâu laø chuyeän chính, ñaâu laø chuyeän phuï.
Phaûi chaêng Boà phu nhaân chæ laø chuyeän
phuï ñeå Nguyeãn Tuaân thoå loä heát caùi loøng hoái haän cuûa mình veà caùi
tình tri kyû göôïng gaïo kia? Hoaëc
nhöõng lôøi thuù toäi chæ laø ñeå laøm noåi baät caùi tình noàng thaém maø oâng
ñaõ daønh cho Phu nhaân hoï Boà ñeán ñoä phaûi ñi löôøng gaït loøng thaønh cuûa
moät ngöôøi ngay thaúng thaät thaø? Nhöng coù leõ Boà
Phu nhaân laø ñeà taøi chính cuûa taäp tuøy buùt vì caùi nhaân vaät aáy xuaát
hieän nhö moät thaàn töôïng cuûa oâng chaéc phaûi laø nhaân vaät chính cuûa
taùc phaåm vaø nhö vaäy Boà phu nhaân laø troïng taâm cuûa taùc phaåm.
Coù theå noùi ôû ñaây
Nguyeãn Tuaân ñaõ ñaït tôùi ñænh cao cuûa ngheä thuaät tuøy buùt, oâng ñaõ taïo
neân moät nhaân vaät kyø aûo maø haàu nhö trong neàn vaên chöông vieät
“Ñaáng
Sinh Ra Muoân Loaøi chuùa laø hay nghòch tinh, ñeán laø ñuøa nhaû neân môùi
gheùp moät khuoân mieäng aám aùp noùi leân toaøn nhöõng thanh aâm hoàn haäu,
phaûi troïn ñôøi ôû vôùi moät caëp maét chieáu ra raët nhöõng kieâu baïc laïnh
luøng.”
Söï maâu thuaãn giöõa veû ñeïp laïnh luøng vaø
nhöõng lôøi aám aùp ñaõ taïo leân moät nhaân vaät coù nhöõng neùt ñaëc thuø nhö
trong moät truyeän thaàn tieân maø coù ngöôøi cho raèng tuyø buùt Phu nhaân hoï
Boà nhö moäït aùng vaên hay töø moät nöôùc non xa laï du nhaäp vaøo. Chuùng ta cuõng khoâng khoûi caûm phuïc baûn
tính ngay thaúng thaät thaø cuûa Nguyeãn Tuaân khi oâng ñaõ can ñaûm nhìn nhaän
loøng boäi tín cuûa mình.
Phu
Nhaân Hoï Boà, truyeän tình yeâu duy
nhaát cuûa Nguyeãn Tuaân, cuõng ñoàng thôøi laø moät kieät taùc hy höõu cuûa
oâng coù theå coi nhö moät nieàm haõnh dieän cuûa neàn vaên chöông Vieät Nam
caän ñaïi.
Troïng Ñaït