Vol. 5 & 6 12 / 2001

Do hoang Nghia phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Muøa Xuaân Ñaát Khaùch

Toâi sinh ra ôû mieàn nam Vieät-Nam ñaày naéng aám. Nhöõng ngaøy cuoái naêm, khi gioù Baác veà,trôøi chuyeån muøa laønh laïnh, caùi laïnh nheø nheï thieát tha vöøa ñuû ñeå quí coâ khoaùc theâm manh aùo len saéc maàu töôi taén; gioù cuõng laønh laïnh vöøa taàm chòu ñöïng cuûa nhöõng anh sinh vieân ngheøo, maëc sô mi traàn maø ñi tìm yù thô tröôùc cöûa nhaø coâ baïn chöa quen...

Nhöõng ngaøy cuoái naêm theo meï veà queâ aên Teát, ñi qua doøng Cöûu-Long: soâng Tieàn aøo aøo nöôùc ñoå, phuø sa ñoû ngaàu cuoàn cuoän veà xuoâi; qua soâng Haäu meânh mang giöõa hai bôø ñaát laï, toâi thaáy Taây-Ñoâ bình yeân nhö môû roäng caùnh cöûa chaøo!

Queâ ngoaïi toâi naèm beân moät doøng soâng, ven bôø röøng U-Minh. Khi ngoïn nöôùc traøo daâng, gioù chuyeån qua röøng, gioù daäy aàm-aàm nghe nhö tieáng ngaøn quaân chuyeån hoaøi, chuyeån hoaøi treân con ñöôøng ñi xaây Vieät söû. Khi naéng chaäp choaïng buoâng nhöõng tia saùng huyeàn hoaëc qua ñaàu caây, boùng toái ñoå daøi treân maët nöôùc: soâng Treøm-Treïm kyø bí vôùi hai doøng nöôùc, moät beân xanh, moät beân ñoû -- moät doøng soâng maø nhö hình aûnh hai con raén thaàn uoán khuùc, laëng lôø, san saùt beân nhau!

Toâi yeâu mieàn nam, yeâu röøng U-Minh nhöõng ngaøy xuaân tuoåi nhoû. Xuaân queâ ngoaïi coù toâ coám deïp thôm raäy höông döøa, coù caùi baùnh phoàng aám gioøn buoåi chieàu se saét laïnh, coù aùnh löûa ngoaøi ñoàng vôùi tieáng ngöôøi gom raï cuõ, ñoát thôm ñaát laønh, nöôùng con caù loùc,... Muøa xuaân queâ ngoaïi laø caû moät vuøng trôøi ñaát thaàn kyø, dieäu ngoït, aám no!

Cha toâi laø ngöôøi baéc di cö. Ñoái vôùi oâng xuaân ôû ñaâu cho baèng xuaân treân ñaát baéc! Toâ coám deïp vöøa deõo vöøa thôm toâi aên laøm sao baèng ñöôïc goùi laïc rang noùng gioøn beân Hoà Hoaøn-Kieám cuûa oâng; noài buùn nöôùc leøo, ñóa caù roâ meà chieân vaøng ngaäy laøm aám, laøm vui khoâng khí gia ñình baø ngoaïi laøm sao baèng baùt phôû taùi vöøa noùng vöøa cay, vöøa aên vöøa xuyùt xoa thôû trong caùi laïnh teâ ngöôøi cuûa vuøng ñòa linh soâng Ñaø, nuùi Taûn...

Trong taâm hoàn oâng: doøng Cöûu-Long-Giang taàm thöôøng, chaät heïp quaù so vôùi caùi huøng vó meânh moâng cuûa Hoàng-Haø; tieáng hoø khoan dieäu daøng cuûa ngöôøi thoân nöõ treân caùnh ñoàng bao la maàu môõ mieàn Taây laøm sao baèng ñöôïc tieáng troáng hoä ñeâ bi huøng khi nöôùc veà, khi möa ñeán treân bôø soâng Hoàng; möa naéng mieàn nam aøo aït ñeán, aøo aït ñi, nhö taâm hoàn ngöôøi mieàn nam hôøi hôït, côûi môû, laøm sao baèng caùi naéng haét hiu nhieàu thöông nhôù, naéng nhö tô traûi treân Haø-Noäi 36 phoá phöôøng, naéng laøm nuùi Taûn-Vieân, nôi oâng sinh ra, bao phuû moät maàu saéc kyø bí. Möa Saøi-Goøn, ñoái vôùi oâng, ñaâu laøm sao ñeïp, ñaâu laøm sao buoàn, ñaâu öôm ñöôïm yù thô cho cuoäc ñôøi nhö möa phuøn ñaát baéc!

Noùi chuyeän vaên chöông, oâng hay noùi:

- “OÁi dzaøo... Anh khoâng thaáy caùc vaên só, thi só hay ñeàu laø ngöôøi baéc caû hay sao?”

- “Baåm Caäu, theá coøn Sôn-Nam, Kieân-Giang...?” Ñoâi khi toâi thaäp thoø hoûi laïi.

- “OÁi! Laâu laâu thoø leân moät hai oâng, maø vaên thô cuûa hoï coù gì ñaâu naøo?”

Toâi aäm öø cho qua chuyeän roài chaïy ñi chôi choã khaùc. Ñuïng tôùi caùi xöù baéc kyø öu vieät cuûa oâng, oâng baét ngoài laïi nghe giaûng, nghe keå thì phaûi bieát, maát toi caû ngaøy thoâi!

Noâng traïi cuûa gia ñình beân ngoaïi toâi naèm beân doøng soâng Treøm-Treïm, thuoäc quaän Thôùi-Bình, Caø-Mau. Ñaát Caø-Mau, ñoái vôùi ngöôøi Vieät-Nam laø ñaát môùi. Ngöôøi Vieät ôû Caø-Mau laø haäu dueä cuûa nhöõng ngöôøi di daân töø thôøi Trònh-Nguyeãn phaân tranh, töø thôøi chuùa Nguyeãn-Phuùc-AÙnh boân ba veà ñoù traùnh Taây-Sôn, cho ñeán nhöõng ngöôøi di daân veà sau. Ngöôøi Caø-Mau maáy ñôøi qua phaûi tranh ñaáu khoâng ngöøng vôùi röøng thieâng nöôùc ñoäc, vôùi thieân nhieân ñeå sinh toàn neân taâm tình vaø yù chí coù khaùc nhieàu so vôùi daân Vieät ôû caùc mieàn khaùc: hoï laøm luïng caàn cuø hôn, ñoaøn keát vôùi nhau hôn, vaø ñoâi khi döõ daèn hôn.

Cha toâi laïc loõng vaøo gia ñình meï toâi moät caùch raát tình côø, toäi nghieäp. Ngaøy cuoái naêm veà queâ vôï aên Teát, ban ñaàu laø nieàm vui, sau töø töø laø moät ñieàu khoå sôû. Daân Caø-Mau raát thaúng tính, hoï yeâu ruoäng ñoàng, yeâu soâng raïch nhö cha toâi yeâu bôø ñeâ soâng Hoàng, yeâu phoá phöôøng Haø-Noäi. Ai cheâ ñaát “baéc kyø” cuûa oâng caøy leân soûi ñaù thì oâng ñau, oâng beânh vöïc; dó nhieân khi oâng cheâ caùi doøng Cöûu-Long-Giang, maïch soáng mieàn Taây, thì ngöôøi mieàn ñoàng baèng soâng Cöûu-Long cuõng phaûi caõi laïi vôùi oâng! Ban ñaàu caõi trong baøn nhaäu ngaøy cuoái naêm, sau caõi trong taùch traø tröa ngoaøi hieân vaéng, sau cuøng, maáy caäu, maáy anh baø con beân ngoaïi toâi khoâng coøn môøi cha toâi nhaäu hoaëc uoáng traø vôùi nhau nöõa. Nhöõng ngaøy Teát trong gia ñình beân vôï cuûa cha toâi chôït trôû neân cöïc kyø quaïnh hiu.

Khi gioù laïnh veà qua doøng soâng, nöôùc soâng daâng cao, maët ñaát trong röøng chìm saâu vaøo loøng nöôùc, ñôøi nhö thu heïp laïi; naéng laøm khoaûng vöôøn nhoû cuûa ngoaïi toâi thaáy quaïnh hiu hôn; cha toâi ngoài, coù veû buoàn hôn trong muøa xuaân ñaát khaùch!

OÂng chæ coøn coù hai meï con toâi. Meï toâi thì baän tíu tít vôùi vieäc beáp nuùc, goùi baùnh, naïo döøa,... Vaäy laø chæ coøn coù toâi. OÂng loâi toâi ra bôø ao, ra hieân nhaø, vöøa laäp baäp ñieáu thuoác laøo, vöøa keå toâi nghe chuyeän muøa xuaân treân xöù baéc.

Ban ñaàu vì sôï oâng toâi phaûi ngoài nghe, aäm aø cho qua chuyeän. Töø töø, nhöõng muøa xuaân ñaát baéc cuûa oâng ñaõ laøm keït toi caùi thôøi giôø ñi ñoát ñoàng, ñi côõi traâu, ñi cheøo thuyeàn, ñi nöôùng caù,... cuûa toâi. Toâi haäm höïc, böïc boäi, roài töø trong thaâm taâm cuûa thaèng beù ham vui, toâi gheùt luoân caùi möa phuøn, goùi laïc rang noùng, toâ phôû taùi ñaàu naêm... gheùt luoân caùi xöù baéc kyø ñaày hoa moäng cuûa oâng giaø!

Ba möôi naêm ñaõ qua nhö moät côn gioù thoaûng! Töø caùi laàn sau cuøng veà queâ ngoaïi aên Teát cho ñeán nay ñaõ ba möôi naêm!

Ba möôi naêm, bao nhieâu vaät ñoåi sao dôøi, cha toâi coøn trong tuoåi giaø ôû Vieät-Nam, bieát coù coøn ñöùng yeân giöõa naéng mieàn nam maø thöông möa phuøn ñaát baéc?! Chôù coøn toâi, toâi beân naøy bôø Thaùi-Bình-Döông chôït thöông chôït nhôù nhöõng doøng soâng! Soâng Hoàng cuõng laø queâ höông, soâng Haäu cuõng laø queâ höông! Trong taâm hoàn ñaøn con Vieät-Nam löu laïc, ñaâu coøn phaân ñònh baéc-nam! Trong noãi bô vô laïc loõng giöõa xöù ngöôøi: baéc nam gì cuõng laø anh em, cuõng chæ laø moät nhaø, moät doøng söû Vieät!

Ba möôi naêm qua, toâi lôùn leân ra ñôøi, ñôøi vaát vaû vôùi moà hoâi, nöôùc maét. Treân ñaát Myõ ñi sôùm veà khuya nhieàu khi thaáy loøng thaät buoàn, thaät thöông cho lôøi keå cuûa cha mình naêm xöa. Treân ñöôøng ñôøi quaïnh hiu, töï luùc naøo trong loøng toâi ñaõ daäy leân nieàm thöông xöù baéc; vuøng queâ cha chöa töøng ñaët chaân ñeán maø nhö thaân thuoäc ñaõ laâu. Nhöõng lôøi keå ngaäm nguøi tình yeâu queâ höông cuûa cha ñaõ truyeàn qua toâi töø thuôû ñoù!

Ñeâm cuoái naêm treân ñöôøng phoá laïnh luøng, nhieàu khi cuõng muoán tìm moät goùi laïc rang, cuõng muoán nghe moät tieáng rao haøng, muoán huùp baùt phôû noàng cay nhö cha mình ñaõ coù khi coøn nhoû. Trong loøng toâi toâ phôû baéc ñaõ hoøa laãn vôùi cheùn buùn rieâu cuoái chôï An-Ñoâng, goùi laïc rang cuõng mang höông vò cuûa con khoâ möïc ngoït ngoït dai dai treân beán Baïch-Ñaèng nhöõng ngaøy môùi lôùn... Möa Haø-Noäi, naéng Saøi-Goøn ñaõ qua, ñaõ xa, baây giôø taát caû hoøa chung trong moät nieàm thöông nhôù maø thoâi!

Chieàu xuaân ñaát khaùch, loâi thaèng con ra “family room” maø keå chuyeän Teát Vieät-Nam. Maëc cho toâi taû caùi huøng vó cuûa chín doøng soâng, maëc cho toâi rôùt nöôùc maét nhôù hoa Traøm hoa Ñöôùc, maëc cho caùi haáp daãn cuûa con caù loùc nöôùng trui chaám nöôùc maém toûi ôùt cay noàng tuyeät vôøi trong chuyeän keå, thaèng con voâ traùch nhieäm cöù ngaùp daøi -- nhö toâi vaãn ngaùp daøi trong nhöõng laàn nghe cha mình keå chuyeän khi xöa!

Noù ngaùp maëc noù, toâi keå maëc toâi. Lôøi toâi noùi veà moät queâ höông möa naéng hai muøa beân kia khoâng haáp daãn baèng caùc “shows” ti-vi maø noù meâ, toâi bieát! Noù cöù chôø toâi moûi mieäng, cho noù ñi vaøo phoøng xem ti-vi; nhöng toâi cöù coá noùi! Toâi noùi cho mình vôi bôùt nieàm nhôù thöông ñaát cuõ, maø cuõng laø cho noù coù ñöôïc moät chuùt gì hieåu bieát veà queâ höông coäi nguoàn; noùi vôùi nieàm hy voïng nhoû nhoi laø khi lôùn leân ra ñôøi, bò ñôøi ñaù leân ñaù xuoáng meät nhoaøi, noù seõ coù nhöõng khi nhö toâi: thaãn-thôø, ngoài nghó laïi thôøi aáu thô an vui, chôït nhôù laïi lôøi cha meï keå, chôït loøng phaùt sinh nieàm thöông ñaát nöôùc!

Caùi tình caûm ñoái vôùi queâ höông coäi nguoàn naøo coù deã gì töï nhieân maø phaùt sinh! Mình phaûi nghe, phaûi soáng ôû trong ñoù, phaûi coù ít nhieàu kyû nieäm vôùi noù! Naêm qua naêm, ñôøi qua ñôøi, ngöôøi qua ngöôøi, tình ñaát nöôùc nghóa ñoàng baøo chæ ñöôïc truyeàn chuyeån, naåy nôû maïnh meõ trong loøng mình khi mình sinh ra vaø lôùn leân ôû treân chính queâ höông cuûa mình, hoaëc ñöôïc ñoïc nhieàu, nghe nhieàu veà ñoù.

Toâi sinh ra ôû mieàn nam, lôùn leân trong naéng mieàn nam, cha toâi nhoài nheùt cho toâi loøng yeâu möa phuøn xöù baéc. Toâi coù bieát gì veà möa phuøn maø yeâu vôùi chaû yeâu?! Tình yeâu ñaát baéc chæ baét ñaàu coù trong toâi khi lôùn leân, coù yù thöùc roõ raøng veà loøng thieát tha yeâu ñaát toå cuûa cha mình; khi lôùn leân, loøng chaïnh loøng nghó laïi: öø! ñoù cuõng laø queâ höông!

Toâi laûi nhaûi keå cho thaèng con nghe chuyeän Vieät-Nam cuõng laø vì yù nghó ñoù!

Thaèng con toâi lôùn leân ôû Myõ, aên “hamburger”, “hotdog”, uoáng “coca”, nhoài vaøo ñaàu noù yù thích con caù khoâ saët boåi, nöôùc traùi döøa Xieâm,... coi boä hôi khoù! Toâi cöù laûi nhaûi noùi, bieát ñaâu noù ñaõ haäm höïc chaùn gheùt caùi xöù Vieät-Nam ngheøo khoå beân kia roài! Nhöng ñoái vôùi gia ñình toâi, muoán cho noù bieát veà Vieät-Nam, coù caùi nhìn trung thöïc veà Vieät-Nam, bieát laøm sao khaùc hôn!

Chieàu xuaân ñaát khaùch, moûi mieäng la thaèng con voâ yù thöùc, chôït chaïnh loøng nhôù daùng cha mình ngoài quaïnh hiu giöõa vöôøn cau queâ ngoaïi; chôït xoùt xa thöông ngöôøi, thöông mình lao ñao troâi noåi giöõa ñôøi löu vong, chôït rôùt nöôùc maét khoùc cho caùi ñaëc thuø cuûa neàn vaên hoùa Vieät-Nam -- ñang tan nhanh vaøo doøng soâng vaên hoùa Myõ!

Chieàu tha höông naéng nhaït, maây ñuøn; keå chuyeän Teát Vieät-Nam maø loøng cöù vaån vô suy suy nghó nghó! Öôùc mong lôøi toâi noùi veà moät queâ höông xa xoâi seõ naèm yeân trong tieàm thöùc ñöùa con naøy! Öôùc mong mai ñaây khi lôùn leân ra ñôøi, lôøi toâi keå seõ soáng laïi trong loøng, nhaéc noù laøm thaèng Vieät-Nam, bieát yeâu ngaøy Teát Vieät-Nam -- nhö lôøi cha toâi keå naêm xöa ñaõ giuùp toâi khi lôùn leân, bieát yeâu naéng yeâu möa, caû hai mieàn nam-baéc.

Taân-Xuyeân

Thaùng 11 naêm 2001

Home