|
|
||
|
Chæ daån caùch download font VNI mieån
phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
Vaán Ñeà Vaên Hoùa Vieät
GS Ñaøo
Vaên Döông
Söû Thi Daân Gian Ñôøi
Hoàng Baøng
Coå söû Vieät khôûi ñieåm töø bao
giôø, trong khoaûng thôøi gian naøo, hieän nay caùc nhaø khaûo coå hoïc, nhaân
chuûng hoïc, v.v... ñeàu chöa xaùc quyeát ñöôïc.
Nhöõng di tích lòch söû khai quaät trong nhöõng thaäp nieân gaàn ñaây raát ít
oi, nhöng cuõng taïm ñuû ñeå caùc nhaø khoa hoïc quoác teá cho raèng mieàn Baéc
phaàn Vieät Nam hieän nay ñaõ coù con ngöôøi ñònh cö khoaûng taùm chuïc ngaøn
(80.000) naêm nay. Nhöõng thoå daân ñoù coù phaûi laø Toå Tieân cuûa daân Vieät
hieän taïi khoâng, ñieàu naøy chöa ai coù theå ñöa ra moät keát luaän chaéc
chaén, nhöng caùc nhaø khoa hoïc quoác teá coâng nhaän raèng khoaûng 20.000
naêm tröôùc Döông Lòch (20.000 TDL), thoå daân Baéc Vieät ñaõ coù moät neàn
vaên hoùa röïc rôõ qua vaên hoùa Hoøa Bình roài sau ñoù maáy ngaøn naêm laø
vaên hoùa Baéc Sôn.
Tôùi thaäp nieân 80 gaàn ñaây, caùc nhaø
khaûo coå hoïc ñeàu coâng nhaän raèng nöôùc Vaên Lang ñaõ coù moät neàn vaên
hoùa röïc rôõ vôùi: vaên hoùa Phuøng Nguyeân (khoaûng 3500-3000 TDL), vaên hoùa
Goø Boàng (3000-2000 TDL) vaø vaên hoùa Ñoâng Sôn (500 TDL).
Nhaân loaïi bieát ñeán
neàn vaên hoùa Vieät döôùi trieàu ñaïi Hoàng Baøng vaø Thuïc qua nhöõng di tích
lòch söû khai quaät ñöôïc taïi nhieàu nôi ôû Baéc Vieät vaø Trung Vieät.
Coøn ñoái vôùi ña soá daân chuùng Vieät thì sao? Chaéc
chaén raèng quaàn chuùng Vieät khoâng phaûi laø nhöõng nhaø baùc hoïc (khaûo
coå hoïc, nhaân chuûng hoïc, v.v...) neân ngöôøi Vieät coå ñaõ tìm caùch khaùc
maø ñeå laïi cho haäu theá bieát neáp soáng cuûa nhöõng ngöôøi ñôøi tröôùc,
khoâng caàn qua di tích lòch söû naèm saâu trong loøng ñaát. Toå Tieân noøi
Vieät ñaõ truyeàn baù tö töôûng baèng caùch ñeå laïi nhöõng caâu "ca dao,
tuïc ngöõ" qua loái "truyeàn mieäng" hay thuaät caùc
"truyeän keå nhaân gian" khi chöa coù chöõ vieát, töø ñôøi naøy ñeán
ñôøi khaùc, traûi qua nhieàu theá kyû.
Nhöõng "truyeän keå daân
gian" ñoù ñöôïc truyeàn baù saâu roäng töø hoài xa xöa vaø coøn duy trì
ñeán ngaøy nay thaønh nhöõng truyeän coå tích, truyeän thaàn thoaïi: ñoù laø
nhöõng thieân "söû thi daân gian" töông ñöông vôùi töø ngöõ eùpopeùe
cuûa Phaùp hay epos cuûa Anh.
Söû thi daân gian coù
theå noùi laø nhöõng hình thöùc vaên ngheä raát coå xöa, bao goàm nhieàu tích
cuõ, lôøi thô, ñieäu haùt, ñieäu muùa, aâm nhaïc vaø trình dieãn saân khaáu
(cheøo coå, tuoàng caûi löông, haùt boäi). Loaïi hình thöùc vaên ngheä
daân gian naøy cho bieát phong tuïc, taäp quaùn, neáp soáng, tín ngöôõng,v.v... ñaõ phaûn aûnh ñôøi soáng
thöïc tieãn cuûa daân Vieät thôøi coå xöa. Söû thi daân gian cuõng cho haäu
theá bieát raèng Toå Tieân chuùng ta ñaõ minh xaùc ñöôïc caên cöôùc cuûa noøi
Vieät vaø naém vöõng chaéc baûn saéc daân toäc mình, nhôø theá maø daân Laïc
Vieät, Hoàng Vieät vaø AÂu Vieät môùi khoâng bò ñoàng hoùa vôùi daân toäc Hoa
Haùn traûi daøi hôn moät ngaøn naêm leä thuoäc Baéc Phöông (trong khi ñoù, caùc
boä laïc Queá Vieät, Ñoâng Vieät, Di Vieät, v.v... mieàn Quaûng Ñoâng, Quaûng
Taây hieän nay, soáng rôøi raïc xa kinh ñoâ Phong Chaâu, khoâng naém vöõng
ñöôïc caên cöôùc vaø baûn saéc daân toäc neân bò ñoàng hoùa vaøo daân toäc
Haùn).
Trong phaàn môû ñaàu baøi "Tinh Hoa Tö Töôûng Vieät" cuûa Vónh Nhö vaø Hoaøi Vaên Töû, taùc
giaû ñaõ neâu ra hai caâu sau cuûa hai nhaø vaên ngoaïi quoác:
1.- Boä huyeàn
thoaïi cuûa moät daân toäc laø ñaïo soáng cuûa daân toäc ñoù; neáu maát ñi thì
baát cöù daân toäc naøo cuõng xuïp ñoå khuûng khieáp, keå caû nhöõng daân toäc
vaên minh nhaát. (Karl Jung: Collected Work, tr. 154).
2.- Maát boä
huyeàn thoaïi laø maát moät maïch noái vaøo nguoàn quaù khöù toå tieân, vaø
khoâng coøn caên baûn gì cho vieäc hình thaønh tieàn ñoà daân toäc. Daân toäc ñoù quaû thöïc coi nhö ñaõ maát. (Wallace Chiff:
Jung and Christianity, Crossroad, tr. 60)
Vieäc hình thaønh caùc thieân söû thi daân
gian coå xöa caàn coù söï ñoùng goùp taøi naêng vaø saùng taïo cuûa daân toäc
Vieät qua nhieàu theá kyû, vôùi nhöõng hình aûnh "soáng ñoäng" cuûa
nhöõng ngöôøi trình dieãn söû thi trong caùc di tích cuûa thôøi kyø vaên hoùa
Ñoâng Sôn, ñoù laø nhöõng hình ngöôøi hoùa trang trong nhöõng boä y phuïc khaùc
nhau, ñaàu ñoäi noùn coù caém loâng chim cao leâu ngheâu, ca haùt vaø nhaûy
muùa vôùi ñieäu boä chaân tay theo nhaïc cuï (keøn, chuoâng, troáng, seânh,
phaùch), hoaëc tay caàm vuõ khí nhö giaùo, rìu. Nhöõng hình
khaéc treân boä troáng ñoàng coøn cho thaáy nhöõng thuù vaät (gaø, choù, chim,
boø, coùc...) ôû nhöõng vò trí ñaëc bieät nhö hình thaùi bình thaûn cuûa chim,
daùng ñieäu nhuùm mình ñeå nhaûy cuûa choù hay tö theá rình moài cuûa hoå.
Ñieàu ñoù ñaõ cho bieát oùc quan saùt cuûa daân Vieät coå xöa
thôøi Huøng Vöông.
***
Nhöõng thieân söû thi
daân gian coå xöa khoâng bieát coù töø bao giôø, veà sau chæ coøn laø nhöõng
chuyeän thaàn thoaïi rôøi raïc, môø nhaït vôùi thôøi gian. Haäu theá chæ
hieåu ñöôïc lôø môø söï khai phaù cuûa con ngöôøi ñoái vôùi thieân nhieân qua
nhöõng neùt ñôn sô veà oâng Truï Trôøi, oâng Taùt Beå, oâng Keå Sao, oâng Ñaøo
Soâng, Troàng Caây, Xaây nuùi, Phaù Röøng,v.v... Roài caùc truyeän veà Thaàn
Maët Trôøi (coøn hình veõ khaéc treân troáng ñoàng thôøi kyø vaên hoùa Ñoâng
Sôn), Thaàn Maët Traêng, Thaàn Gioù, Thaàn Maây, Thaàn Möa, Thaàn Chôùp, Thaàn
Saám, Thaàn Nuùi, Thaàn Soâng, Thaàn Bieån, hieän taïi ôû tình traïng rôøi raïc
vaø chæ coøn duy trì trong nhöõng ngaøy hoäi, ngaøy leã töøng ñòa phöông
(nhöõng chuyeän coå tích ôû nhöõng tænh Phuù Thoï, Baéc Ninh taïi Baéc Vieät
hay Thanh Hoùa thuoäc Trung Vieät).
Rieâng bieät, nhöõng
söû thi daân gian thôøi Huøng Vöông vaø An Döông Vöông ñaõ in nhöõng neùt saâu
ñaäm vaøo kyù öùc ngöôøi daân Vieät töø ñôøi naøy qua ñôøi khaùc, traûi qua bao
nhieâu theá kyû vaø coøn toàn taïi ñeán ngaøy nay. Nhöõng truyeän ñoù
coù khaù nhieàu nhö truyeän thaàn thoaïi veà Tieân Roàng, lieân quan ñeán AÂu
Cô vaø Laïc Long Quaân, söï tích Baùnh Daày Baùnh Chöng, truyeän Phuø Ñoång
Thieân Vöông, truyeän Traàu Cau, truyeän Quaû Döa Ñoû vôùi hoaøng töû An Tieâm
khaån hoang laäp aáp, truyeän Taûn Vieân, truyeän Chöõ Ñoàng Töû, v.v...
Ñaëc bieät
hai truyeän thaàn thoaïi Tieân Roàng vôùi AÂu Cô vaø Laïc Long Quaân ñôøi Hoàng
Baøng vaø truyeän Thaàn Kim Quy giuùp An Döông Vöông xaây thaønh Coå Loa laø
hai truyeän noåi baät leân haøng ñaàu vôùi nhöõng neùt ñaëc saéc ghi laïi trong
kyù öùc daân Vieät. Ñoù laø hai truyeän lieân quan ñeán vieäc xaây döïng nöôùc
Vaên Lang vaø nöôùc AÂu Laïc, gaén lieàn ñeán vaän meänh daân toäc Vieät neân
daân Vieät luoân luoân ghi nhôù, coá gaéng duy trì, truyeàn laïi cho caùc ñôøi
keá tieáp ñeå daân Vieät naém vöõng ñöôïc caên cöôùc cuûa mình cuøng baûn saéc
daân toäc Vieät. Ñieàu ñoù ñaõ theå hieän tính ñaëc thuø cuûa
vaên hoùa daân gian Vieät. Ta cuõng coù theå noùi: ñoù laø phaûn aûnh
töï nhieân cuûa ngöôøi daân Vieät coå xöa ñeå con chaùu bieát maø baûo veä vaên
hoùa daân toäc trong hôn moät ngaøn naêm soáng döôùi aùch noâ leä cuûa Baéc
phöông.
Ngöôøi daân Vieät seõ töï haøo veà quaù
khöù anh huøng cuûa Toå Tieân, veà lòch söû veû vang noøi gioáng khi döïng
nöôùc vaø môû nöôùc maø taïo thaønh tính baát khuaát, söùc ñaáu tranh vôùi noøi
Hoa. Ngöôøi daân Vieät seõ tin töôûng vöõng chaéc vaøo vaän
meänh cuûa ñaát nöôùc, vaøo töông lai töôi saùng cuûa gioáng noøi trong nhöõng
thôøi kyø ñen toái cuûa lòch söû.
Huyeàn thoaïi veà cuoäc hoân nhaân giöõa
Laïc Long Quaân vaø AÂu Cô cuøng vôùi huyeàn thoaïi Thaàn Kim Quy laø hai
thieân söû thi daân gian quan troïng nhaát cuûa thôøi kyø môû mang nöôùc Vieät.
Coù theå noùi ña soá ngöôøi Vieät ñeàu bieát noäi dung hai truyeän ñoù neân
ngöôøi vieát chæ xin toùm löôïc trong phaàn sau.
Vua Ñeá Minh, chaùu ba ñôøi vua Thaàn
Noâng, nhaân ñi tuaàn thuù phöông Nam, ñeán nuùi Nguõ Lónh, keát hoân vôùi moät
naøng Tieân, sinh ra Loäc Tuïc. Vua phong cho con tröôûng laøm vua phöông Baéc
töùc laø Ñeá Nghi, phong cho con thöù laø Loäc Tuïclaøm vua phöông
Loäc Tuïc leân ngoâi,
laáy hieäu laø Kinh Döông Vöông (töùc Huøng Vöông thöù nhaát) ñaët teân nöôùc
laø Vieät Thöôøng, Kinh Döông Vöông laáy con gaùi Long Vöông (vua hoà Ñoäng
Ñình) laø Long Nöõ, sinh ra Suøng Laõm.
Suøng Laõm keát hoân vôùi coâng chuùa AÂu
Cô laø con gaùi vua Ñeá Lai, chaùu gaùi Ñeá Nghi. Khi vua Kinh Döông Vöông
baêng haø, Suøng Laõm leân ngoâi, xöng laø Laïc Long Quaân, ñoåi teân nöôùc laø
Vaên Lang, ñoùng ñoâ ôû Phong Chaâu (thuoäc tænh Vónh Yeân).
Laïc Long Quaân vaø AÂu
Cô laáy nhau ñöôïc moät naêm thì AÂu Cô ñeû ra moät boïc coù moät traêm tröùng,
nôû ra thaønh moät traêm con trai, ai naáy ñeàu coù töôùng maïo ñeïp ñeõ, kyø
vó. Veà sau Laïc Long Quaân noùi vôùi AÂu Cô raèng: "Ta laø loaøi
Roàng ñöùng ñaàu thuûy toäc, naøng laø loaøi Tieân soáng ôû treân maët ñaát.
AÂm döông hôïp laïi maø sinh ra con, nhöng noøi gioáng baát ñoàng, thuûy hoûa
xung khaéc, ôû vôùi nhau laâu khoâng ñöôïc, nay ñaønh phaûi chia ly. Ta ñem
naêm möôi con veà ôû mieàn bieån, naøng ñem naêm möôi con veà ôû mieàn nuùi,
neáu coù chuyeän gì xaûy ra thì baùo cho bieát ñeå giuùp ñôõ nhau, ñöøng coù
queân nhau."
AÂu Cô ñem naêm möôi con ñeán ñaát Phong
Chaâu. Caùc con toân con caû laø Huøng Laân laøm vua, hieäu laø Huøng Vöông, ñaët teân nöôùc laø Vaên Lang.
Huøng Vöông cöû 15 em ñi cai trò 15 boä
cuûa nöôùc Vaên Lang. Soá coøn laïi laøm töôùng trong trieàu: töôùng vaên goïi
laø Laïc Haàu, töôùng voõ goïi laø Laïc Töôùng. Con trai vua goïi laø Lang, con
gaùi vua goïi laø Mî Nöông.
Khi ñoù, daân soáng
trong röøng ôû chaân nuùi, ven soâng. Khi ñaùnh caù,
daân thöôøng bò gioáng giao long laøm haïi. Vua baûo moïi ngöôøi laáy
möïc xaâm vaøo mình theo hình Long Quaân ñeå thuûy
toäc töôûng laø ñoàng loaïi, seõ khoâng laøm haïi nöõa. Töø
ñoù, daân khoâng bò giao long laøm haïi. Tuïc xaâm
mình cuûa daân Vieät khôûi ñaàu töø ñoù.
***
Treân ñaây laø noäi dung truyeän veà hoï
Hoàng Baøng, trong cuoán Lónh Nam Trích Quaùi cuûa Traàn Theá Phaùp bieân soaïn
vaøo theá kyû 14 (cuoái ñôøi Traàn), sau ñoù ñöôïc Vuõ Quyønh vaø Traàn Phuù
san ñònh vaøo theá kyû 15 (ñaàu nhaø Haäu Leâ). Chuùng ta thaáy ngay aûnh
höôûng cuûa Nho Giaùo khi nhöõng nhaø trí thöùc Nho Hoïc thuoäc theá kyû 14 vaø
15 bieân soaïn laïi nhöõng huyeàn thoaïi nguyeân thuûy. Hoï
ñaõ ñem "lôùp sôn Khoång Giaùo" phuû leân neàn vaên hoùa daân gian
lieân quan ñeán vieäc xaây döïng nöôùc Vaên Lang.
1.- Döôùi trieàu
ñaïi Hoàng Baøng (vaø Thuïc sau ñoù), daân Vieät chöa bò aûnh höôûng cuûa Nho
Giaùo neân nhöõng töø ngöõ Haùn nhö Vöông, Quaân, Cô, Hoaøng Töû, Coâng Chuùa
khoâng theå coù ñöôïc. Coù theå daân Vieät duøng töø Vua Huøng (thay vì Huøng Vöông), Vua Roàng boä
toäc Laïc (thay vì Laïc Long Quaân), vaø con gaùi Ñeá Lai khoâng bieát teân laø
gì neân nhaø vieát söû goïi laø AÂu Cô (phaûi chaêng thuoäc boä laïc AÂu
Vieät?). Tuy nhieân, nhöõng töø ngöõ Haùn ñoù ñaõ trôû neân quaù quen thuoäc
vôùi daân Vieät, ñaõ bò Vieät hoùa, thaønh ra khi noùi Huøng Vöông, Laïc Long
Quaân, AÂu Cô... khoâng coù ai thaéc maéc gì hoaëc ñoøi giaûi thích yù nghóa
nhöõng töø ngöõ aáy nöõa.
2.- Laïc Long
Quaân thuoäc noøi Roàng (ôû döôùi bieån, döôùi nöôùc, thuoäc AÂm hay Thuûy),
coøn AÂu Cô thuoäc noøi Tieân (ôû treân ñaát, treân nuùi, thuoäc Döông hay
Hoûa). Keát duyeân vôï choàng roài laïi chia ly, moãi ngöôøi
moãi ngaõ. Hai yeáu toá ñoái nghòch (aâm vaø döông,
thuûy vaø hoûa) keát hôïp roài laïi phaân ly (aâm-döông ñoái laäp, thuûy hoûa
xung khaéc), nhöng chia roài laïi hôïp qua lôøi giao öôùc giuùp ñôõ nhau khi
caàn thieát vaø ñöøng coù queân nhau. Hôïp roài tan,
tan roài hôïp, ñoù laø leõ thöôøng veà söï vaän ñoäng vaø phaùt trieån cuûa vuõ
truï (ngaøy roài ñeâm, ñeâm laïi ngaøy; naéng roài möa, möa roài laïi naéng).
Daân Vieät coå xöa hieåu roõ söï vaän haønh cuûa vuõ truï
neân ñaõ ñem aùp duïng vaøo cuoäc hoân nhaân giöõa AÂu Cô vaø Laïc Long Quaân.
Tuy nhieân, nhöõng qui luaät trong vuõ
truï khi ñem aùp duïng vaøo con ngöôøi, phaûi coù söï ñieàu chænh: cha Laïc
Long Quaân thuoäc döông laïi laø vua Roàng soáng döôùi nöôùc (thuoäc aâm) coøn
meï AÂu Cô thuoäc aâm laïi leân nuùi (thuoäc döông). Ñoù laø yù nghóa trong aâm
coù döông, trong döông coù aâm, hôïp vôùi dòch lyù cuûa noøi Vieät theo thöù töï trôøi-ngöôøi-ñaát - khaùc vôùi dòch lyù noøi
Hoa theo thöù töï thieân-ñòa-nhaân (trôøi-ñaát-ngöôøi). Ñoái
vôùi noøi Vieät, con ngöôøi ñaàu ñoäi trôøi, chaân ñaïp ñaát, ñöùng ôû giöõa
trôøi vaø ñaát neân töôïng tröng cho söï giao hoøa cuûa trôøi vaø ñaát, söï
keát hôïp cuûa döông vaø aâm. Do ñoù, con ngöôøi chuû ñoäng trong moïi
sinh hoaït lieân quan ñeán baûn thaân, gia ñình, xaõ hoäi vaø thieân nhieân,
chöù khoâng bò chi phoái bôûi moät yeáu toá naøo khaùc ôû ngoaøi con ngöôøi. Ñieàu naøy khaùc haún vôùi dòch lyù noøi Hoa. Con ngöôøi ôû
döôùi trôøi vaø ñaát, chòu söï chi phoái cuûa trôøi, cho neân con ngöôøi môùi
coù thieân meänh.
2.- Cuoäc hoân
nhaân giöõa AÂu Cô vaø Laïc Long Quaân laø söï keát hôïp giöõa Tieân vaø Roàng,
roài daân Vieät ñöa leân thaønh Toâ-Tem (vaät toå hay heøm).
Toâ-tem Tieân Roàng laø moät heøm keùp ñaëc bieät cuûa noøi Vieät.
Chuùng ta bieát moãi daân toäc ñeàu choïn moät vaät toå laøm
bieåu töôïng cho yù chí cuûa daân toäc ñoù.
Phaùp choïn con Gaø Troáng laøm bieåu
töôïng ñeå toû ra raèng daân toäc Phaùp ñaõ sôùm coù moät neàn vaên minh raïng
rôõ ñaùng ñeå caùc nöôùc khaùc thöùc tænh maø noi theo.
Nga choïn con Gaáu Traéng laøm bieåu
töôïng cho söùc maïnh cuûa moät daân toäc mieàn giaù laïnh.
Ñöùc vaø Myõ choïn Chim
Öng, Anh choïn Sö Töû, laø bieåu töôïng söùc maïnh cuûa daân toäc mình.
Nhaät choïn Thaùi Döông
Thaàn Nöõ ñeå bieåu töôïng söï cao quùi cuûa gioáng noøi, trí oùc minh maãn
cuûa daân toäc Nhaät.
Noøi Hoa choïn Con Ngöïa laøm bieåu töôïng
cho daân du muïc, roài noøi Haùn ñoåi thaønh Long Maõ (ñaàu roàng, mình ngöïa)
nguï yù ñem voù ngöïa chinh phuïc khaép nôi vôùi söùc maïnh cuûa roàng. Cuoái
cuøng daân Haùn choïn con Hoå ñeå toû söùc maïnh cuûa "chuùa teå sôn
laâm" vôùi möu ñoà laøm baù chuû thieân haï.
Taát caû nhöõng bieåu
töôïng ñoù ñeàu laø nhöõng heøm ñôn. Rieâng chæ coù
noøi Vieät choïn heøm keùp Tieân Roàng laøm vaät toå. Vaäy
Toå Tieân daân Vieät ñaõ nghó gì trong söï choïn löïa ñoù?
Ta ñaõ bieát: Tieân laø bieåu töôïng cuûa
söï trong saùng, thanh nhaõ, nhaân aùi, töôi vui, tröôøng toàn. Roàng laø bieåu töôïng cuûa söùc huøng maïnh (luùc ñoäng, khi bay
boång laøm möa laøm gioù treân khoâng trung), söùc nhaãn naïi aån taøng ñaày
phong ñoä cuûa ngöôøi aån daät (luùc tónh, khi an nghæ taïi Long Cung) Roàng
coù taøi bieán hoùa voâ cuøng.
Duøng heøm keùp Tieân Roàng, ngöôøi Vieät
coå xöa muoán nhaén nhuû haäu theá phaûi löu taâm dung hoøa yù kieán ñoái
nghòch trong cuoäc soáng giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi ôû trong moät nöôùc
hay vôùi nöôùc laân caän.
Daân trong moät nöôùc,
luùc ñaàu coøn ít oi neân taäp trung taïi moät nôi (ñoù laø söï keát hôïp
Tieân-Roàng) cuøng nhau khai khaån ñaát hoang ñeå sinh soáng. Vôùi thôøi
gian, daân cö taêng tröôûng, ñoâng ñuùc theâm, ñoù laø luùc phaûi phaân taùn,
keû leân nuùi, ngöôøi xuoáng bieån (Tieân-Roàng chia ly) nhöng luoân luoân
töông trôï nhau, giuùp ñôõ nhau khi caàn thieát. Tình thöông yeâu giöõa con
ngöôøi vaø con ngöôøi laø ñieàu toái caàn thieát ñeå cuûng coá gia ñình, oån
ñònh xaõ hoäi thì daân chuùng môùi yeân oån laøm aên sinh soáng. Moïi ngöôøi
seõ soáng trong an vui haïnh phuùc.
(Ñoù laø tình traïng xaõ hoäi Laïc Cheá
ñôøi Hoàng Baøng: vua, quan, daân thöông yeâu nhau, gaàn guõi nhau, khoâng xa
caùch nhau neân toaøn daân môùi coù cuoäc soáng töï do, ñaày ñuû veà vaät
chaát, thoaûi maùi veà tinh thaàn, trong moät xaõ hoäi thanh bình, an laïc,
traûi daøi treân hôn hai ngaøn saùu traêm naêm).
3.- Toâ-tem
Tieân Roàng cuõng chæ cho ta bieát caùch ñoái xöû vôùi caùc nöôùc chung quanh.
Neáu chaúng may coù cuoäc xaâm laêng cuûa ngoaïi bang, toaøn daân phaûi ñoaøn
keát ñeå coù söùc maïnh nhö Roàng khi vaãy vuøng treân khoâng trung, môùi hy
voïng chieán thaéng quaân giaëc. Trong tröôøng hôïp quaân thuø quaù maïnh, daân
chuùng phaûi nhaãn naïi, phuû phuïc aån taøng nhö Roàng luùc an nghæ taïi Long
Cung, chôø thôøi cô thuaän tieän, phuïc quoác, ñaùnh ñuoåi quaân xaâm laêng. Khi ñaõ ñaùnh baïi quaân thuø, ngöôøi laõnh ñaïo ñaát nöôùc phaûi
khoân kheùo ngoaïi giao meàm moûng (töôi vui, nhaân aùi nhö Tieân) traùnh haï
nhuïc quaân thuø ñeå khoâng gaây baát maõn, caêm hôøn, vôùi muïc ñích ñem laïi
tình hoøa hieáu giöõa nhaân daân hai nöôùc. Nhö theá, moïi ngöôøi môùi
coù theå soáng thanh bình, traùnh ñöôïc can qua veà sau.
Toùm laïi, haäu theá caàn phaûi tuøy cô
öùng bieán: luùc cöông (huøng maïnh nhö Roàng), luùc nhu (nhaân aùi nhö Tieân)
trong haønh ñoäng vaø coá gaéng ñem laïi tình thöông giöõa con ngöôøi vôùi con
ngöôøi môùi coù theå gaây haïnh phuùc cho con ngöôøi.
4.- AÂu Cô sinh ra moät boïc traêm tröùng, nôû thaønh traêm
con trai. YÙ nghóa cuûa huyeàn thoaïi "boïc traêm
tröùng" nhö theá naøo?
Tröôùc heát, ta thaáy
tình ñoaøn keát cuûa caùc boä laïc Vieät toäc, tính caùch bình ñaúng trong xaõ
hoäi Laïc Vieät khi traêm tröùng nôû ra traêm trai khoâng khaùc gì nhau.
Caùi boïc beân ngoaøi (thuoäc aâm theo dòch lyù Vieät)
chöùa ñöïng traêm tröùng trôû thaønh traêm trai (thuoäc döông) cho thaáy aâm
ñaõ hoøa hôïp cuøng döông ñeå traêm tröùng nôû thaønh traêm con. AÂm boïc phiaù beân ngoaøi (chuû tónh), coøn döông ôû beân trong
(chuû ñoäng) chöùng toû raèng daân Vieät hieáu hoøa, öa tónh chöù khoâng hieáu
chieán, öa ñoäng. Daân Vieät chuû tröông soáng yeân oån, trong moät xaõ
hoäi thanh bình, thöông yeâu nhau trong tình thöông cuûa con ngöôøi vôùi con
ngöôøi, chöù khoâng muoán gaây ra chieán tranh ñeå con ngöôøi taøn saùt laãn
nhau.
Ñoù laø lôøi nhaén nhuû voâ cuøng quan
troïng cuûa ngöôøi Vieät coå xöa cho haäu theá hieåu, qua truyeän thaàn thoaïi
"boïc traêm tröùng"
5.- Tuy nhieân, ñeå traùnh hoïa xaâm laêng
cuûa noøi Hoa ñoái vôùi Toå Tieân daân Vieät khi soáng ôû chaâu thoå soâng
Hoaøng Haø ngaøy tröôùc, Laïc Long Quaân vaø AÂu Cô môùi baøn chuyeän phaân ly,
ñeå coøn tröôûng Huøng Laân cuøng moät soá boä toäc ôû laïi kinh ñoâ Phong
Chaâu. Cha Laïc Long Quaân ñem 50 boä toäc xuoáng mieàn bieån, soá coøn laïi theo meï AÂu Cô leân nuùi. Ñaây laø chính
saùch môû mang ñaát nöôùc, khaån hoang laäp aáp, khai nuùi phaù röøng cuûa daân
Laïc Vieät.
Huøng Laân laøm vua, hieäu laø Huøng
Vöông, cuøng moät soá boä toäc ñoùng ñoâ ôû Phong Chaâu (Baïch Haïc, Vónh Yeân)
theo chính saùch Duyeân Giang cho cuoäc soáng noâng nghieäp (noâng saûn, thuûy
saûn). Meï AÂu Cô ñem moät soá boä toäc leân röøng nuùi theo
chính saùch Duyeân Sôn ñeå khai thaùc röøng ruù (laâm saûn). Khaån
hoang laäp aáp, khai phaù ruoäng ñaát (thoå saûn). Cha Laïc Long Quaân
quen vôùi soâng nöôùc, ñem moät soá boä toäc khaùc ra mieàn bieån ñeå tìm ñaát
soáng theo chính saùch Duyeân Haûi ñeå laäp cuoäc soáng
môùi treân nhöõng mieàn ven bieån hay nhöõng haûi ñaûo ñeå khai thaùc haûi
saûn.
Toùm laïi, söï phaân chia caùc con theo meï leân nuùi hay theo cha ra bieån chæ laø huyeàn
thoaïi cho thaáy söï ñoàng taâm hieäp löïc cuûa toaøn daân ñeå phaùt trieån
ñaát nöôùc, môû mang bôø coõi. Daân chuùng khoâng neân taäp trung taïi moät khu
vöïc ven soâng, vì seõ khoù giöõ ñöôïc nöôùc khi coù hoïa xaâm laêng cuûa noøi
Hoa, nhö thôøi Toå Tieân daân Vieät luùc sinh soáng taïi chaâu thoå soâng
Hoaøng Haø. Hai daân toäc Laïc Vieät vaø Hoàng Vieät sau naøy duø coù gaëp hoïa
xaâm laêng cuûa noøi Hoa, cuõng coù theå aån naáp nôi röøng raäm hoaëc mieàn xa
ñoàng baèng ñeå tìm caùch phuïc quoác, traùnh naïn ñoàng hoùa vaøo noøi Hoa nhö
nhöõng toäc Vieät khaùc ñònh cö taïi chaâu thoå soâng Hoaøng Haø thôøi tröôùc.
6.- Rieâng con
soá 100 (traêm con) coù theå hieåu theo hai caùch: coù theå laø soá nhieàu (nhö
traêm hoï, traêm naêm), hoaëc laø ñuùng con soá 100 (moät traêm ñuùng) chia
ñoâi thaønh 50 vaø 50.
a/- Neáu ta coi con soá 100 töôïng tröng
cho soá nhieàu, truyeän "traêm tröùng" phaûi chaêng coù nguoàn goác
töø truyeän "Quaû Baàu" laø huyeàn thoaïi thôøi coå xöa cuûa nhieàu
toäc vuøng Ñoâng Nam AÙ nhö Vieät (daân toäc thieåu soá ôû Baéc Vieät), Laøo,
Thaùi Lan, Mieán Ñieän hay mieàn Hoa Nam Trung Quoác hieän nay. Truyeän ñaõ coù
töø thôøi kyø "noâng nghieäp baàu bí" tröôùc khi chuyeån sang
"noâng nghieäp troàng cuû" (khoai, saén) roài môùi tôùi "noâng
nghieäp luùa nöôùc".
Theo truyeàn thuyeát,
khoâng hieåu taïi nguyeân nhaân naøo maø thôøi coå xöa ñaõ coù moät naïn luït
lôùn (hoàng thuûy) khieán loaøi ngöôøi cheát gaàn heát. Chæ coù coøn ñoâi trai gaùi soáng soùt. Hoï laáy nhau roài
sinh ra moät "quaû baàu", töø ñoù chui ra nhöõng con ngöôøi khaùc
nhau, toå tieân cuûa caùc toäc ngöôøi khaùc nhau treân traùi ñaát.
Theo moät truyeän thaàn
thoaïi khaùc, ngöôøi vôï sinh ra moät boïc coù nhieâu cuïc thòt. Nhöõng cuïc thòt ñoù nôû ra thaønh toå tieân cuûa caùc toäc ngöôøi.
Loaøi ngöôøi taùi sinh töø ñoù.
Moät truyeän khaùc coù chi tieát hôi thay
ñoåi: quaû baàu chöùa nhieàu haït; nhöõng haït naøy nôû thaønh con ngöôøi.
Thôøi gian troâi qua,
nhöõng caâu truyeän thaàn thoaïi "truyeàn mieäng" töø ñôøi tröôùc
ñeán ñôøi sau, chaéc coù moät soá chi tieát ñaõ thay ñoåi sau nhieàu theá kyû.
Chuùng ta coù theå noùi truyeän "quaû baàu meï"
sinh ra toå tieân caùc toäc ngöôøi ñaõ bieán ñoåi; ñeán ñôøi Hoàng Baøng, ta
môùi coù huyeàn thoaïi "moät boïc traêm tröùng sinh ra traêm con" laø
Toå Tieân cuûa daân Vieät.
b/- Neáu ta coi "boïc traêm
tröùng" öùng vôùi con soá "ñuùng 100", roài chia thaønh ñoâi 50
vaø 50, ta phaûi ñaët caâu hoûi: "Soá 100 roài 50 vaø 50 naøy töø ñaâu maø
ra?"
Ñi ngöôïc doøng thôøi
gian, ta coù theå thaáy nguyeân nhaân ôû Haø Ñoà vaø Laïc Thö cuûa noøi Vieät
töø hoài xa xöa maø noøi Hoa ñaõ maïo nhaän laø cuûa hoï.
Saùch "Tieàn Haùn Thö" cuûa Ban
Coá (32-92 sau Döông Lòch) ñôøi Haùn coù ghi: "Thôøi vua Nghieâu, coù hoï
Vieät Thöôøng ôû phöông Nam, cöû söù boä qua bieáu moät con ruøa thaàn, coù leõ
ñaõ soáng ñeán nghìn naêm, treân löng coù khaéc chöõ nhö con noøng noïc, ghi
vieäc trôøi ñaát môû mang, v.v... Vua Nghieâu sai ghi cheùp
laáy, goïi laø Qui Lòch".
Phaûi chaêng hình veõ ñoù laø Laïc Thö cuûa
noøi Hoa noùi ñaõ xuaát hieän treân soâng Laïc Thuûy ñôøi vua Haï Vuõ
(2205-2163 TDL), caû traêm naêm sau vua Nghieâu.
Theo truyeàn thuyeát, Haø Ñoà xuaát hieän
thôøi vua Phuïc Hy (4477-4363 TDL), coøn Laïc Thö xuaát hieän ñôøi vua Haï Vuõ,
nghóa laø sau Haø Ñoà khoaûng 2000 naêm. Tuy nhieân, hai hình
laïi coù lieân quan chaët cheõ vôùi nhau neân nhieàu trieát gia Trung Hoa ñaõ
ñaët nghi vaán veà xuaát söù cuûa Haø Ñoà vaø Laïc Thö.
Sau ñaây laø hình veõ cuûa Haø Ñoà vaø
Laïc Thö:
Se bo tuc hinh
Ta thaáy nhöõng voøng troøn traéng öùng
vôùi nhöõng soá leû (soá döông) 1,3,5,7,9 vaø nhöõng
chaám ñen öùng vôùi nhöõng soá chaün (soá aâm) 2,4,6,8 nhöng caùch xeáp ñaët
caùc soá treân hai hình laïi khaùc nhau.
Treân Haø Ñoà, ôû beân
traùi (öùng vôùi phöông Ñoâng) ta thaáy soá 8 (soá aâm) ôû beân ngoaøi, coøn
soá 3 (soá döông) ôû beân trong. Ta noùi aâm boïc döông neân ngöôøi
phöông Ñoâng thieân veà tónh (töông töï "boïc traêm tröùng traêm
trai" coù boïc ôû beân ngoaøi thuoäc aâm, coøn traêm trai ôû beân trong
thuoäc döông, neân daân Vieät hieáu hoøa öa tónh). Trong Haø
Ñoà, ta thaáy söï phoái hôïp cuûa aâm vaø döông. 1 vaø
6, 2 vaø 7, 3 vaø 8, 4 vaø 9 coøn soá 5 ôû giöõa ñi vôùi soá 10. Soá 5
raát quan heä vì phoái hôïp vôùi soá 1 thaønh soá 6, vôùi 2 thaønh 7, vôùi 3
thaønh 8, vôùi 4 thaønh 9 vaø vôùi chính noù seõ thaønh 10.
ÔÛ Laïc Thö, soá chaün (aâm) ñaõ taùch
rôøi soá leû (döông) ñeå ñöùng ra boán goùc, coøn soá 7 vaø soá 9 ñaõ ñoåi choã
cho nhau.
Xeáp ñaët theo
soá maõ AÛ Raäp chuùng ta thöôøng duøng, ta thaáy hình sau ñaây khi ñaët nhöõng
con soá ñoù trong nhöõng oâ vuoâng.
Chuùng ta thaáy moät hình quen thuoäc
trong toaùn hoïc goïi laø Ma phöông:
Se bo tuc hinh
Caùc soá coäng theo
haøng ngang, haøng doïc hay haøng cheùo, ñeàu ra soá 15 (töùc 5+10 ôû cung
chính giöõa Haø Ñoà
Se bo tuc hinh
Ta noái caùc con soá theo
hình chong choùng theo chieàu quay cuûa kim ñoàng hoà hay theo chieàu ngöôïc
laïi. Ta thaáy hình phiaù treân:
2+7+5+3+8 = 25
Vaø
4+9+5+1+6 = 25
Do ñoù:
25 + 25 = 50
ÔÛ hình beân döôùi ta ñöôïc:
2+9+5+1+8 = 25
Vaø 4+3+5+7+6 = 25
Ta vaãn coù: 25+25 = 50 vaø 50+50 = 100.
Ta ñeå yù hình beân treân hôïp vôùi yù
nghóa trong Haø Ñoà: 1 vôùi 6 (nhaát-luïc Thuûy trong dòch lyù), 2 vôùi 7 (nhò
thaát Hoûa), 3 vôùi 8 (tam baùt Moäc), 4 vôùi 9 (töù cöûu Kim), con soá 5 ôû
chính giöõa ñaõ vieát hai laàn 5+5=10 laø nguõ thaäp Thoå.
Laïc thö cho ta thaáy con soá 100 chia
ñoâi thaønh 50 vaø 50 baét nguoàn töø söï keát hôïp cuûa aâm (soá chaün
2,4,6,8) vaø döông (soá leû (1,3,5,7,9) hoïp laïi thaønh chuoãi soá nguyeân
lieân tieáp 1,2,3,4,5,6,7,8,9 coù caû soá aâm vaø soá döông.
Ñoù laø yù nghóa con soá ñuùng 100 cuûa
"boïc traêm tröùng sinh traêm trai", roài phaân chia thaønh 50 con
theo Cha xuoáng bieån (döông ñi theo aâm) vaø 50 con theo Meï leân nuùi (aâm ñi
theo döông) vôùi duïng yù trong döông coù aâm, trong aâm coù döông.
Nhöõng con soá ôû Haø Ñoà quaán quyeän
nhau cuõng gioáng nhö daân chuùng Vaên Lang taäp trung taïi vuøng chaâu thoå
soâng Hoàng Haø. Sau ñoù, söï phaân ly nhöõng con soá sang vò trí khaùc nhau ôû
Laïc Thö töông töï söï phaân chia caùc con cuûa Laïc Long Quaân vaø AÂu Cô, keû
xuoáng bieån, ngöôøi leân nuùi. Con tröôûng Huøng Laân ôû laïi Kinh Ñoâ Phong
Chaâu cuõng khoâng khaùc gì con soá 5 giöõ nguyeân vò trí ôû trung öông. Tuy
nhieân, khi keát hôïp caùc con soá theo chieàu xuoâi
hay ngöôïc, ta ñeàu thaáy keát quaû gioáng nhau (laø 25 vaø 25, roài coäng laïi
laø 50). Noùi caùch khaùc, caùc con duø xuoáng bieån hay leân nuùi, vaãn giuùp
ñôõ nhau khi caàn thieát, vaø keát hôïp thaønh moät khoái nhö thuôû ban ñaàu:
keát hôïp roài chia ly; chia ly roài keát hôïp.
c/- So saùnh
truyeän "quaû baàu, traùi bí" vôùi tröôøng hôïp con ngöôøi, chuùng ta
hy voïng tìm ra phaàn naøo söï thöïc.
Quaû "baàu meï"
chöùa nhieàu haït. Nhöõng haït baàu naûy maàm, ñaâm
choài, thaønh nhöõng giaây baùm vaøo moät giaøn. Sau
ñoù, seõ coù nhöõng quaû "baàu con" ôû nhieàu choã. Taát caû nhöõng quaû "baàu con" naøy ñeàu baùm vaøo moät
giaøn baàu.
Ñoái vôùi loaøi ngöôøi, khi "baø meï
mang baàu" thai nhi ñöôïc hình thaønh töø caùi
tröùng, taêng tröôûng daàn roài "nôû ra ngöôøi" trong moät boïc (caùi
daï con cuûa baø meï). Ñeán kyø haïn, caùi "baàu
meï" ñoù sinh ra moät ngöôøi neáu khôûi ñieåm laø moät tröùng.
Cuõng coù khi "baàu meï" sinh ra 2 hoaëc 3 vaø coù theå 5 hay 6
ngöôøi (tuøy theo soá tröùng luùc ban ñaàu). Ñoù laø moät söï thöïc.
Trôû veà huyeàn thoaïi
"boïc traêm tröùng sinh traêm con", chuùng ta coù suy nghó gì?
Laïc Long Quaân laø vua nöôùc Vaên Lang
neân Laïc Long Quaân vaø AÂu Cô coù theå coi laø cha meï chung
cuûa daân Vieät goàm coù nhieàu boä toäc (hoaëc coù ñeán 100 boä toäc). Meï AÂu
vaø cha Laïc soáng gaàn guõi daân, "thöông daân nhö thöông con" neân
100 boä toäc Vieät ñeàu laø con cuûa Meï AÂu Cô vaø Cha Laïc Long Quaân. Veà
sau, bieán theå cuûa caâu truyeän thaønh Meï AÂu Cô sinh ra "moät boïc
traêm tröùng, nôû traêm con" phaûi chaêng ñoù laø söï thöïc veà truyeän
"boïc traêm tröùng" sau khi ñaõ thaùo gôõ "lôùp sôn huyeàn
thoaïi".
***
Phaàn treân cho ta thaáy huyeàn thoaïi
veà truyeän Tieân Roàng giöõa AÂu Cô vaø Laïc Long Quaân ñaõ döïa vaøo truyeàn
thuyeát daân gian ñeå haäu theá bieát coäi nguoàn cuûa daân Vieät khaùc haún
vôùi noøi Hoa. Ngöôøi Vieät coå muoán truyeàn laïi nhöõng tö töôûng kyø dieäu
cho caùc ñôøi keá tieáp ñeå con chaùu noi theo maø ñem laïi thanh bình cho ñaát
nöôùc, haïnh phuùc cho nhaân daân./.
(coøn
tieáp)