|
|
||
|
If you cannot
read this page please click
HERE and follow instructions to download free VNI
fonts..
Chæ daån caùch
download font VNI mieån phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click Chæ daån
Vaán Ñeà
Vaên Hoùa Vieät (1)
GS Ñaøo Vaên Döông
|
|
Trieát gia noåi tieáng cuûa Trung Hoa
laø Laõo Töû (khoaûng 500 naêm tröôùc Döông Lòch) nhaän xeùt: "Laøm thaøy
thuoác maø sai laàm thì chæ gieát moät ngöôøi; laøm chính trò maø sai laàm
thì taøn haïi caû ñaát nöôùc; laøm vaên hoùa maø sai laàm thì gaây tai hoïa
cho muoân ñôøi". Xem theá, vaên hoùa raát quan heä ñeán
vaän meänh quoác gia. Nhöõng sai laàm veà vaên hoùa seõ laøm baêng hoaïi xaõ
hoäi trong nhieàu ñôøi veà sau. Chuùng ta vaãn thöôøng töï haøo Vieät Nam coù
hôn boán ngaøn naêm vaên hieán, coù luùc ñaõ ñaït ñeán moät neàn vaên minh
röïc rôõ döôùi thôøi Huøng Vöông, vôùi vaên hoùa Ñoâng Sôn maø caùc nhaø
khaûo coå hoïc quoác teá laáy laøm tieâu chuaån ñeå so saùnh vôùi neàn vaên
hoùa caùc nöôùc vuøng Ñoâng Nam AÙ vaøo thôøi kyø vaên hoùa ñoà ñoàng caùch
ñaây khoaûng ba ngaøn naêm. Nhö vaäy, ba töø ngöõ vaên hoùa, vaên
minh vaø vaên hieán coù ñieåm gì khaùc nhau? Trong Haùn-Vieät Töï Ñieån cuûa Ñaøo Duy
Anh, taùc giaû ñaõ ñònh nghóa nhö sau: Vaên hoùa (vaên vaät vaø giaùo hoùa)
laø duøng vaên töï maø giaùo hoùa cho ngöôøi; Vaên minh laø caùi tia cuûa
ñaïo ñöùc, phaùt hieän ôû nôi chính trò, phaùp luaät, hoïc thuaät, ñieån
chöông, v.v.... (phaûn nghóa vôùi daõ man); Vaên
hieán laø saùch vôû vaø nhaân vaät toát trong moät ñôøi. Trong baøi "Tinh Hoa Vaên
Hoïc" (baùo Ngaøy Nay, soá 346 ngaøy 1-7-1996), oâng Duyeân Haïc, cöïu
giaùo sö ñaïi hoïc Vaïn Haïnh vaø hoïc vieän Quoác Gia Haønh Chaùnh ôû Saøi
Goøn vieát: "Vaên hoùa laø caùi ñeïp rieâng cuûa con ngöôøi theå hieän
ôû leà loái soáng haøng ngaøy. Con vaät khoâng coù vaên hoùa. Sinh hoaït vaên
hoùa coù tính höôùng thöôïng, taïo thaønh caùi ñeïp cao quùy cuûa con ngöôøi.
Khi vaên hoùa phaùt trieån tieán boä, ñaït ñeán moät trình ñoä ñaùng keå
trong ñôøi soáng thöïc teá, goïi laø vaên minh. Khi neáp soáng vaên minh
ñöôïc saép xeáp haøi hoøa thaønh nhöõng ñònh cheá qui ñònh cuoäc soáng taäp
theå xaõ hoäi, ñem laïi söï thònh trò, phoàn vinh vaø haïnh phuùc cho moïi
ngöôøi, khi ñoù goïi laø vaên hieán. Ñoù chính laø tinh hoa cuûa vaên
hoùa..." |
Chuùng ta thaáy raèng: phaûi coù vaên
hoùa môùi coù vaên minh vaø vaên hieán, cho neân ta phaûi hieåu roõ theá naøo
laø vaên hoùa (culture).
Trong cuoán Vaán Ñeà Vaên Hoùa Vieät cuûa
Hoaøi Nguyeân vaø Ñinh Khang Hoaït (xuaát baûn naêm 1994 taïi Portland, OR -
Hoa Kyø) taùc giaû ñaõ vieát (trang 10-11):
1.- Theo Random
House College Dictionary (Resised Edition 1988), vaên hoùa laø:
- Phaåm giaù cuûa con ngöôøi hay xaõ hoäi
thaêng hoa trong caùc laõnh vöïc nhö ngheä thuaät, vaên töï, cung caùch, v,v....
- Hình thaùi ñaëc bieät cuûa giai ñoaïn vaên
minh.
- Neáp soáng cuûa con ngöôøi ñaõ ñöôïc
truyeàn tieáp töø theá heä naøy qua theá heä khaùc.
2.- Theo
Encyclopedia Britannica (vol 3, 15th Edition - 1991): Vaên hoùa laø nhöõng hình
thöùc toång hôïp caùc kieán thöùc, nieàm tin vaø haønh vi cuûa con ngöôøi, coù
nghóa laø vaên hoùa bao goàm ngoân ngöõ, tö töôûng, tín ngöôõng, phong tuïc,
caám kî, luaät leä, giaùo duïc, kyõ thuaät, ngheä thuaät, nghi thöùc, leã baùi
vaø nhöõng yeáu toá lieân heä khaùc.
3.- Theo Vieät
Nam Töï Ñieån cuûa Ban Vaên Hoïc Hoäi Khai Trí Tieán Ñöùc, trang 262:
"Vaên laø veû ñeïp, hoùa laø thay ñoåi; vaên hoùa laø söï giaùo duïc do
vaên hoïc ñaõ thaåm thaáu vaøo ngöôøi ta".
4.- Theo quan
ñieåm cuûa caùc nhaø xaõ hoäi hoïc nhö A. Kroeber vaø C. Kluc Kholm:
"Troïng ñieåm cuûa vaên hoùa bao goàm nhöõng taäp truyeàn tö töôûng vaø
nhaát laø nhöõng giaù trò dính lieàn vôùi caùc tö töôûng ñoù. Heä thoáng vaên hoùa laø moät maët ñöôïc coi nhö laø saûn phaåm
cuûa haønh ñoäng, maët khaùc laø ñieàu kieän ñeå thöïc thi caùc haønh ñoäng
khaùc." (A. Kroeber & C. Kluckholm:
"Culture, a critical Review of Concepts and Definition, P. 357).
5.- Theo truyeàn
thoáng caùc nhaø nhaân chuûng hoïc Hoa Kyø, "Vaên hoùa goàm nhöõng gì maø
caùc nhaø xaõ hoäi hoïc goïi laø heä thoáng xaõ hoäi". (T. Parsons: "
The Point of View of the Author" - P. 333)
Ruùt töø nhöõng ñònh nghóa treân, hai oâng
Hoaøi Nguyeân vaø Ñinh Khang Hoaït ñaõ ñònh nghóa: "Vaên hoùa laø moät
neàn tö töôûng giaûng veà lieân heä giöõa cuoäc soáng con ngöôøi vôùi taïo hoùa
ñeå roài thaáy nhöõng lieân heä giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi". Töø
nghóa roäng naøy, vaên hoùa Vieät laø neáp soáng (nhaän thöùc, tö töôûng, phong
tuïc, luaät leä, tín ngöôõng, kinh teá, giaùo duïc, v,v...)
cuûa ngöôøi Vieät truyeàn töø ñôøi naøy qua ñôøi khaùc.
***
Töø phaàn treân, chuùng
ta thaáy raèng phaûi ñoïc söû Vieät môùi hy voïng bieát ñöôïc vaên hoùa Vieät.
Coù leõ ñaõ ñoïc kyõ söû Vieät vaø hieåu ñöôïc
vaên hoùa Vieät, nhaø vaên A. Pazzi môùi vieát trong cuoán "Ngöôøi Vieät
Cao Quùy": "Daân Vieät laø moät daân toäc töï cöôøng, baát khuaát
ñeán möùc ñoä khaù cao. Tình thaàn aáy ñaõ giuùp hoï trôû
thaønh moät keû beù nhoû nhaát maø laïi maïnh nhaát, bò cheøn eùp nhieàu nhaát
nhöng laïi quaät khôûi oai huøng baäc nhaát." (baûn
dòch cuûa Hoàng Cuùc)
Theo söû gia Traàn
Troïng Kim, "ñoïc söû phaûi suy xeùt goác goïn, tìm toøi caên nguyeân
nhöõng vieäc ñaõ qua ñeå hieåu roõ nhöõng vaän hoäi trò loaïn cuûa moät nöôùc,
nhöõng trình ñoä tieán hoùa cuûa moät daân toäc. Chuû ñích laø ñeå laøm
caùi göông chung kim coå cho ngöôøi caû nöôùc ñöôïc
ñôøi ñôøi soi vaøo ñaáy maø bieát söï sinh hoaït cuûa ngöôøi tröôùc ñaõ phaûi
lao taâm lao löïc nhö theá naøo môùi giöõ ñöôïc caùi ñòa vò ôû boùng maët trôøi
naøy". (Trích nguyeät san Daân yù soá 8 (thaùng 4-1995)
ôû Portland, OR, baøi "Hoàn Söû Vieät" cuûa Duy Khang.)
Lòch söû phaûi ñöôïc coi
laø gioøng soáng lieân tuïc, gaén lieàn quaù khöù vôùi hieän taïi ñeå höôùng
veà töông lai, laø neáp soáng keùo daøi maõi maõi khoâng bao giôø chaám döùt.
Ta coù theå tìm hieåu söû Vieät hoaëc theo chieàu daøi (töø xöa ñeán nay), hoaëc theo chieàu ngang
(qua moãi trieàu ñaïi hay qua moãi theá kyû). Theo chieàu
daøi cuûa söû Vieät, ta coù theå tìm hieåu coå söû, tieàn söû, huyeàn söû roài
lòch söû.
Coå söû Vieät öùng vôùi thôøi kyø coå xöa
khi thoå daân (coù theå laø toå tieân daân Vieät) ñaõ soáng caùch ñaây khoaûng
maáy chuïc ngaøn naêm treân vuøng ñaát hieän nay laø Baéc Phaàn Vieät Nam, maø
nhöõng nhaø khaûo coå hoïc coøn ñang coá gaéng tìm kieám caùc di tích.
Tieàn söû Vieät öùng
vôùi thôøi kyø daân Vieät thôøi xöa soáng thaønh boä laïc, traûi daøi töø chaâu
thoå soâng Hoaøng Haø nöôùc Trung Hoa xuoáng ñeán caùc vuøng Baéc Trung Vieät
ngaøy nay. Ñaây vaãn laø moät nghi vaán maø chöa coù
söû saùch naøo ghi roõ reät vaøo khoaûng thôøi gian naøo (coù theå vaøo khoaûng
10.000 naêm tröôùc Döông lòch).
Huyeàn söû öùng vôùi
thôøi kyø daân Vieät soáng caùch ñaây khoaûng gaàn 5.000 naêm döôùi trieàu ñaïi
Hoàng Baøng. Hieän nay caùc nhaø khaûo coå hoïc, nhaân chuûng hoïc,v.v... ñaõ chöùng minh raèng thôøi
kyø Huøng Vöông (trieàu ñaïi Hoàng Baøng) ñaõ coù thöïc trong söû Vieät chöù
khoâng coøn laø huyeàn söû nöõa. Tuy nhieân, naêm 2879 tröôùc
DL (khôûi ñaàu trieàu ñaïi Hoàng Baøng) coù chính xaùc hay khoâng, coøn laø
vaán ñeà phaûi xeùt laïi.
Lòch söû laø thôøi kyø
ñaõ coù nieân lòch roõ raøng, keå töø ñôøi nhaø Thuïc (An Döông Vöông) ñeán
ngaøy nay.
Nhö vaäy, vôùi hieän taïi, chuùng ta coù theå coi lòch söû Vieät
khôûi ñieåm töø trieàu ñaïi Hoàng Baøng (2879-TDL) ñeán nay (2001) laø 4880
naêm, traûi qua nhieàu trieàu ñaïi. Neáu ta xeùt lòch söû Vieät theo chieàu ngang, ta phaûi löu taâm ñeán töøng trieàu ñaïi
cai trò ñaát nöôùc vaø caùc thôøi kyø daân Vieät soáng döôùi aùch thoáng trò
cuûa ngoaïi bang.
Theo thöù töï, ta coù nhöõng thôøi kyø
sau: Hoàng Baøng, Thuïc, thôøi kyø Baéc Thuoäc, roài Ñinh, Tieàn Leâ, Lyù,
Traàn, Haäu Leâ, Nguyeãn (Gia Long, khoâng keå Nguyeãn Taây Sôn quaù ngaén
nguûi), roài thôøi kyø Phaùp Thuoäc ñeán Coäng Saûn (theâm khoái ngöôøi Vieät
ôû haûi ngoaïi chòu aûnh höôûng vaên hoùa cuûa nöôùc taïm dung).
Caét ngaén söû Vieät, ta
coù theå boû qua thôøi kyø coå söû vaø tieàn söû vì coù quaù ít di tích.
Chuùng ta chæ löu taâm tìm hieåu lòch söû Vieät töø thôøi
Hoàng Baøng ñeán ngaøy nay.
Taát caû nhöõng ñieàu
lieân quan ñeán neáp soáng cuûa daân Vieät trong caùc thôøi kyø treân, cho ta
hieåu ñöôïc vaên hoùa Vieät. Ta coù theå chia ra vaên hoùa vaät chaát
vaø vaên hoùa tinh thaàn.
Ñoái vôùi noøi Vieät,
vaên hoùa vaät chaát vaø vaên hoùa tinh thaàn cuûa daân Vieät taïo thaønh vaên
hoùa daân gian khôûi ñieåm cuûa vaên hoùa daân toäc. Ta coù theå noùi
ñeán caùc ngaønh saûn xuaát ra cuûa caûi vaät chaát cho daân chuùng nhö noâng
nghieäp, thuû coâng nghieäp,v.v... Ta cuõng coù theå
keå ñeán caùc sinh hoaït vaät chaát cuûa daân chuùng lieân quan ñeán aên maëc,
nhaø cöûa, di chuyeån, nhöõng phong tuïc taäp quaùn töø ñôøi naøy qua ñôøi
khaùc (gia ñình, gia toäc, boä toäc, daân toäc) hoaëc caùc toå chöùc xaõ hoäi
nhö thoân aáp, laøng xaõ, quaän huyeän, töø thoân queâ ñeán thaønh thò. Vaên
hoùa daân gian cuõng goàm coù nhöõng sinh hoaït lieân quan ñeán vaên hoùa tinh
thaàn nhö hoïc taäp, hoäi heø, vui chôi, giaûi trí, vaên ngyeä, ca muùa, tín
ngöôõng, toân giaùo, cuõng nhö nhöõng tình caûm, tö töôûng, nhöõng nhaän thöùc
veà töï nhieân, veà xaõ hoäi, veà nhaân sinh, vaø moái töông quan giöõa con
ngöôøi vôùi con ngöôøi, giöõa con ngöôøi vôùi töï nhieân.
Tìm hieåu vaên hoùa vaät chaát thôøi xa
xöa laø moät coâng vieäc khoù khaên, phöùc taïp, ñoøi hoûi raát nhieàu thì giôø
tìm toøi, nghieân cöùu cuûa caùc nhaø khaûo coå hoïc, nhaân chuûng hoïc, thaûo moäc
hoïc,v.v... Ñoái vôùi noøi Vieät, nhöõng di tích tuy coøn hieám hoi, nhöng ñaõ
cho pheùp caùc nhaø khoa hoïc quoác teá (khaûo coå hoïc, nhaân loaïi hoïc, daân
toäc hoïc, ngoân ngöõ hoïc, v.v..) coâng nhaän coù neàn vaên minh Hoøa Bình
töùc "neàn vaên hoùa ñoà ñaù giöõa" (mesolithic culture; culture
meùsolitique) khoaûng 20.000 naêm TDL. Neàn vaên hoùa Baéc
Sôn töùc neàn "vaên hoùa ñoà ñaù môùi" (neolithic culture; culture
neùolitique) vaø neàn vaên hoùa Ñoâng Sôn töùc "neàn vaên hoùa ñoà
ñoàng" (bronze culture; culture du bronze) khoaûng 500 naêm TDL).
Sang theá kyû 20 (sau naêm 1920 ñeán
thaäp nieân 80) caùc nhaø khoa hoïc quoác teá (Anh, Phaùp, Myõ, Ñöùc, Hoøa
Lan,v.v...) ñaõ laáy vaên hoùa Hoøa Bình (moät tænh ôû Baéc Vieät) laøm tieâu
chuaån ñeå saép xeáp caùc neàn "vaên hoùa ñoà ñaù giöõa" trong vuøng
Ñoâng Nam AÙ. Hoï cuõng laáy vaên hoùa Baéc Sôn (moät huyeän
thuoäc tænh Laïng Sôn, Baéc Vieät) laøm tieâu chuaån ñeå saép xeáp caùc neàn
"vaên hoùa ñoà ñoàng" trong vuøng Ñoâng Nam AÙ.
Tuy nhieân, trong thôøi kyø coå söû vaø
tieàn söû (vaên hoùa Hoøa Bình vaø Vaên Hoùa Baéc Sôn), thoå daân ôû caùc vuøng
Hoøa Bình vaø Laïng Sôn thuoäc Baéc Vieät hieän nay, coù phaûi laø toå tieân xa
xöa cuûa noøi Vieät hay khoâng thì chöa coù ai coù theå xaùc quyeát ñöôïc.
Traùi laïi, giôùi khoa hoïc quoác teá ñaõ mình xaùc raèng toå tieân cuûa daân
Vieät hieän nay chính laø chuû nhaân cuûa vaên hoùa Ñoâng Sôn (ta thaáy: 500
naêm TDL laø thôøi kyø maø daân Vieät soáng döôùi trieàu ñaïi Hoàng Baøng vaøo
nhöõng chi cuoái cuøng cuûa thôøi Huøng Vöông).
***
Treân ñaây laø sô löôïc
neàn vaên hoùa thôøi coå söû vaø tieàn söû cuûa söû Vieät maø ta coù theå caét
ngaén, ñeå chuù troïng tôùi thôøi kyø lòch söû Vieät keå töø ñôøi Hoàng Baøng
ñeán nay.
Moät ñieåm maø chuùng
ta caàn löu taâm laø nöôùc Vieät ôû treân bôø bieån Thaùi Bình Döông, coù theå
coi laø trung taâm cuûa vuøng Ñoâng Nam AÙ thôøi tieàn söû cuõng nhö trong
hieän taïi. Khoaûng 3000 naêm tröôùc Döông Lòch, nöôùc Vieät ñaõ laø nôi
raát thuaän tieän cho vieäc lieân laïc thöông maïi giöõa caùc nöôùc trong vuøng
bieån Ñoâng; do ñoù ñaõ coù söï giao löu kinh teá vaø vaên hoùa giöõa nöôùc
Vieät vôùi caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ, vôùi AÁn Ñoä vaø Trung Hoa. keát quaû laø neàn vaên hoùa Vieät töø ngaøn xöa ñaõ coù
theâm nhöõng neùt ñaäm nhaït khaùc nhau cuûa caùc neàn vaên hoùa caùc nöôùc
thuoäc khoái Ñoâng Nam AÙ, hoaëc nhöõng "lôùp sôn vaên hoùa" nhôït
nhaït cuûa neàn vaên hoùa AÁn Ñoä. Rieâng bieät, nöôùc Vieät ñaõ bò Trung Hoa
thoáng trò treân 1000 naêm, vôùi möu ñoà cuûa noøi Hoa, roài Haùn, coá gaéng
ñoàng hoùa noøi Vieät vaøo noøi Haùn (töùc Haùn hoùa daân Vieät), neân vaên
hoùa Vieät ñaõ in "nhöõng neùt raát ñaäm ñaëc" cuûa "lôùp sôn
vaên hoùa Haùn". Ngaøy nay, coù raát nhieàu ngöôøi Vieät cho raèng daân
Vieät khoâng coù tö töôûng vì khoâng coù nhöõng khuoân maët lôùn nhö Laõo Töû,
Khoång Töû hay Thích Ca, do ñoù hoï thöôøng tìm "tö töôûng Vieät"
trong "vaên hoùa Haùn". Nhö theá, neáu ta muoán tìm
coát loõi cuûa vaên hoùa Vieät, tö töôûng Vieät, ta phaûi tìm caùch thaùo gôõ
caùc "lôùp sôn vaên hoùa ngoaïi lai" ñaõ bao phuû leân vaên hoùa
Vieät.
Ñi ngöôïc doøng lòch
söû, ta thaáy "lôùp sôn vaên hoùa Myõ" ñoái vôùi ngöôøi Vieät haûi
ngoaïi sinh soáng taïi Hoa Kyø, vaø "lôùp sôn Maùc-Leâ" ñoái vôùi
ñoàng baøo trong nöôùc. Thaùo gôõ ñöôïc lôùp sôn ñoù,
chuùng ta thaáy "lôùp sôn vaên hoùa Phaùp" ñaõ aûnh höôûng tôùi neáp
soáng cuûa daân Vieät (nhaát laø daân thaønh thò) trong khoaûnhg 80 naêm Phaùp
thuoäc. Gôõ boû lôùp sôn vaên hoùa Phaùp, chuùng ta
ñoái dieän ngay vôùi nhöõng "lôùp sôn Khoång Giaùo, Laõo Giaùo, Phaät
Giaùo" ñaõ ñieåm maàu saéc ñaäm nhaït khaùc nhau trong suoát chieàu daøi
cuûa söû Vieät. Thaùo gôõ ñöôïc taát caû nhöõng
"lôùp sôn ngoaïi lai" ñoù, chuùng ta môùi tìm ñöôïc coát loõi cuûa
vaên hoùa Vieät, tinh hoa tö töôûng Vieät, vaãn phuû phuïc, aån taøng trong
daân chuùng ôû nhöõng thôøi kyø ñen toái cuûa lòch söû. Nhöng chuùng ta tìm "coát loõi" ñoù ôû ñaâu?
Chuùng ta ñeàu bieát
raèng trong daân gian, coù raát nhieàu caâu ca dao, tuïc ngöõ vaø truyeän coå
tích. Ñoù laø moät sinh hoaït vaên hoùa ñöôïc phoå
bieán khaép nôi, töø gia ñình, thoân xoùm ñeán quaän huyeän, thaønh thò; ñaâu
ñaâu cuõng coù ngöôøi neâu ra caùc caâu ca dao, tuïc ngöõ khi caàn thieát,
hoaëc keå truyeän coå tích luùc vui chôi. Truyeän keå
daân gian ñöôïc truyeàn baù saâu roäng töø hoài xa xöa trong nhöõng ngaøy hoäi,
ngaøy leã, vaø coøn duy trì cho ñeán ngaøy nay thaønh nhöõng truyeän coå tích,
thaàn thoaïi vaø truyeàn thuyeát lòch söû. Ñuùng ra, ta phaûi goïi ñoù
laø nhöõng "thieân söû thi daân gian" töông ñöông vôùi töø ngöõ
"eùpopeùc" cuûa Phaùp hay "epos" cuûa Anh.
Söû thi daân gian mang tính caùch toång
hôïp cuûa nhieàu hình thöùc vaên hoùa daân gian, coù khi huøng traùng (nhö
truyeän Phuø Ñoång Thieân Vöông ñaùnh giaëc AÂn ñôøi Huøng Vöông thöù 6), coù
luùc ñaày tình caûm thô moäng (truyeän Löu Thaàn, Nguyeãn Trieäu hay Töø Thöùc
Laïc Thieân Thai; truyeän Bích Caâu Kyø Ngoä) hoaëc raát kyø dieäu (truyeän
Chöõ Ñoàng Töû vôùi Tieân Dung coâng chuùa, truyeän Sôn Tinh-Thuûy Tinh), cuõng
coù khi truyeän tình keát thuùc bi thaûm (truyeän Troïng Thuûy vaø Mî Chaâu).
Chuùng ta coù theå
noùi haàu heát moïi ngöôøi ñeàu khoâng roõ xuaát söù cuøng taùc giaû cuûa
nhöõng caâu ca dao, tuïc ngöõ hoaëc nhöõng thieân söû thi daân gian. Nhöõng "taùc giaû voâ danh" ñoù ñaõ saùng taùc nhöõng
caâu vaên, baøi veø, baøi thô töø hoài xa xöa, ñöôïc phoå bieán trong daân
chuùng töø theá heä naøy qua theá heä khaùc, töø ñôøi tröôùc ñeán ñôøi sau, coù
theå qua nhieàu theá kyû, ñeå phaûn aûnh neáp soáng cuûa daân toäc qua caùc
thôøi ñaïi. Coù nhö theá, caùc con chaùu ôû nhöõng
theá heä sau môùi bieát ñöôïc phong tuïc, taäp quaùn cuûa toå tieân, neàn vaên
hoùa vaät chaát vaø vaên hoùa tinh thaàn cuûa daân toäc trong nhöõng thôøi kyø
thònh vöôïng hoaëc ñen toái cuûa ñaát nöôùc. Coù nhö theá, keû thoáng
trò ngoaïi bang môùi khoâng coù caùch naøo "tòch thu" hay "huûy
dieät" ñöôïc loái truyeàn baù tö töôûng theo caùc "keå truyeän daân
gian" hay "truyeàn mieäng" cho nhau nhöõng caâu ca dao, tuïc
ngöõ.
Chuùng ta ñeàu bieát raèng Phaät Thích
Ca, Ñöùc Khoång Töû ñeàu sinh ra ñôøi khoaûng 500 tröôùc DL, nghóa laø caùch
ngaøy nay khoaûng 2500 naêm. Noùi caùch khaùc, daân Vieät ñaõ
soáng döôùi trieàu ñaïi Hoàng Baøng treân hôn hai ngaøn naêm thì Thích Ca,
Khoâng Töû, Laõo Töû môùi ra ñôøi. Dó nhieân, trong thôøi gian daøi
treân hai ngaøn naêm ñoù (töø Kinh Döông Vöông ñeán ñôøi Huøng Vöông thöù 16
hay 17, khoaûng 500 naêm tröôùc DL), daân Vieät ñaõ coù moät neàn vaên hoùa
raïng rôõ qua neàn vaên hoùa Ñoâng Sôn. Nhöõng "lôùp son
Phaät Giaùo, Khoång Giaùo, Laõo Giaùo" khoâng theå naøo coù ñöôïc ôû neàn
vaên hoùa Vieät trong thôøi gian ñoù.
(Tuy nhieân, nhöõng thieân söû thi daân
gian ñôøi Hoàng Baøng vaø ñôøi Thuïc do caùc nho só ghi cheùp laïi vaøo theá
kyû 14 hay 15, ñaõ coù theâm nhöõng "veát sôn vaên hoùa ngoaïi lai"
maø chuùng ta coù theå thaùo gôõ deã daøng).
Nhö vaäy, chuùng ta coù theå döïa vaøo caùc
caâu ca dao, tuïc ngöõ ñeå tìm hieåu "coát loõi vaên hoùa Vieät" theo chieàu daøi cuûa lòch söû. Nhöõng
thieân söû thi daân gian thuoäc trieàu ñaïi Hoàng Baøng vaø Thuïc seõ giuùp
chuùng ta nhieàu döõ kieän ñeå tìm ra "tö töôûng Vieät". Theo chieàu ngang cuûa lòch söû, chuùng ta coù theå laáy caùc
truyeän coå tích ôû caùc thôøi ñaïi keá tieáp, phoái hôïp vôùi ca dao tuïc
ngöõ. Sau khi thaùo gôõ caùc "lôùp sôn vaên hoùa ngoaïi lai",
chuùng ta seõ tìm thaáy "tinh hoa tö töôûng Vieät", maø ngöôøi vieát
seõ trình baøy trong nhöõng baøi sau./.