Vol.  10  8/ 2002

                                                  2nd year edition

Editor-in-chief:  Ñoã Hoaøng Nghóa    phutavanthu@yahoo.com  or  nthihoang@aol.com

 

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page.   Best view with Internet Explorer.

 

Danh Nhaân Ñaát Vieät

 

TRÖNG TRAÉC – TRÖNG NHÒ

(? – 43)

 

            Sau khi quaân Taây Haùn döôùi quyeàn chæ huy cuûa Loä Baùc Ñöùc vaø Döông Boäc sang laáy nöôùc Nam Vieät cuûa nhaø Trieäu, ngöôùi Taàn ñaõ ñaët cheá ñoä quaän, huyeän trong chín quaän cuûa Giao Chæ boävaø cho caùc quan Thaùi thuù cai trò caùc quaän.

 

            Keå caùc Thaùi thuù ñöôïc cöû sang cai trò nöôùc ta hoài aáy, töïu trung cuõng coù ngöôøi toát, trò daân coù nhaân chính, tuy nhieân, phaàn lôùn laø nhöõng keû tham taøn, baïo ngöôïc, khieán cho loøng daân phaån uaát, chæ chôø cô hoäi ñeå noåi leân khoâi phuïc neàn ñoäc laäp cho non soâng.

 

            Naêm 34 sau Taây lòch, vieân Thaùi thuù ñöôïc cöû sang nöôùc ta laø Toâ Ñònh, moät keû tham lam, taøn baïo, chæ haø hieáp nhaân daân ñeå vô veùt cuûa caûi ñoå vaøo caùi tuùi tham khoâng ñaùy. Söï nhuõng nhieãu cuûa hoï Toâ laøm cho moïi ngöôøi oaùn thaùn. Quan huyeän leänh ôû Chaâu Dieân (Vónh Yeân ngaøy nay) laø Thi Saùch thöông daân khoå sôû, tröôùc heát muoán duøng loái oân hoøa ñeå khuyeân can Toâ Ñònh. Oâng vieát moät böùc thö maïnh meõ göûi cho Toâ Ñònh nhö sau :

 

            “Phöông Nam naøy tuy nhoû, nhöng öùc vaïn sinh linh ñeàu laø xích töû cuûa trieàu ñình. Ngöôøi ñöôïc ñem caùi ñöùc hoùa ñeå baøy toû ra, tröôùc heát phaûi laáy vieäc yeâu daân laøm coát.

            Nay oâng coi vieäc trò daân, baét toäi ngöôøi noùi lôøi thaúng, ngöôøi baøy möu hay; thöôûng keû luoàn loït, keû nònh hoùt, cho boïn haàu gaùi ñöôïc döï vieäc nöôùc, cho boïn toâi tôù ñöôïc giöõ quyeàn haønh, tuy luùc naøo cuõng noùi thöông daân maø loøng muoán laøm haïi keû döôùi cöù moãi ngaøy moät taêng; raùn môõ daân ñeå laøm giaøu cho mình, laøm cho daân kieät söùc ñeå thoûa loøng tham muoán; töï cho mình giaøu maïnh, nhö yû vaøo theá cuûa göôm beùn, khoâng bieát cô khuynh baïi cuõng nguy nhö haït söông buoåi saùng deã tan.

            Neáu khoâng ñoåi chính saùch cho roäng raõi, thì moái nguy vong ñaõ ñeán nôi roài.

 

            Nhöõng lôøi cöông tröïc vaø ñaày veû doïa naït aáy khoâng nhöõng chaúng khieán Toâ Ñònh nghe theo maø coøn laøm cho haén töùc toái tìm caùch haõm haïi Thi Saùch nöõa.

 

            Khi ñoù meï vôï Thi Saùch laø Traàn Thò Ñoan töùc Man Thieän, chaùu ngoaïi cuûa Laïc Vöông (caùc söû gia tröôùc kia vaãn goïi laø Huøng Vöông. Nay ngöôøi ta ñaõ nhaän ra goïi theá laø laàm, vì laãn chöõ Laïc vôùi chöõ Huøng vieát töông töï nhau) ñaõ chieâu binh maõ ñònh döïng côø khôûi nghóa. Thi Saùch thaáy Toâ Ñònh khoâng theøm ñeå yù ñeán lôøi noùi cuûa mình cuõng moä moät ñoäi quaân höôûng öùng. Nhöng ñoäi quaân cuûa Oâng chöa ñöôïc luyeän taäp tinh nhueä ñaõ phaûi ra chieán tröôøng neân ñaõ bò quaân Taøu ñaùnh tan naùt. Thi Saùch bò gieát ñeå laïi nghóa vuï cöùu nöôùc naëng neà cho ngöôøi vôï hieàn xöùng ñaùng : Tröng Traéc.

 

            Tröng Traéc vaø Tröng Nhì (nhaø hoï Tröng laøm ngheà chaên taèm, quen goïi caùi keùn daøy laø keùn  chaéc ,  keùn moûng laø keùn  nhò ,  neân ñaõ duøng thuaät ngöõ naøy maø ñaët teân cho hai chò em) laø con cuûa moät vò Laïc töôùng ôû Meâ Linh, Phong Chaâu. Moà coâi cha töø sôùm, hai Baø ñöôïc baø meï hoï Traàn daïy doã raát chu ñaùo.

 

            Sau khi Thi Saùch bò gieát, Tröng Traéc laïi caøng caêm hôøn Toâ Ñònh. Baø cuøng meï vaø em chieâu taäp binh maõ, quyeát ra tay röûa nhuïc cho nöôùc, vaø traû thuø cho choàng.

 

                                                Moät xin röûa saïch thuø nhaø

                                    Hai xin ñem laïi nghieäp xöa hoï Huøng

                                                Ba keûo oan öùc loøng choàng

                                    Boán xin veïn veïn sôû coâng leânh naøy.

 

            Cuoäc khôûi nghóa Meâ Linh laäp töùc ñöôïc söï höôûng öùng ôû khaép caùc quaän Giao Chæ, Cöûu Chaân, Nhaät Nam, Hôïp Phoá. Caùc cuoäc khôûi nghóa ñòa phöông ñöôïc qui tuï veà ñaây thoáng nhaát laïi thaønh moät phong traøo roäng lôùn töø mieàn xuoâi ñeán mieàn nuùi. Ñaëc bieät trong haøng nguõ nghóa quaân coù raát nhieàu phuï nöõ nhö Leâ Chaân, Thaùnh Thieân, Baùt Naøn, Naøng Tía, Thieàu Hoa … Caû moät nöôùc haêm hôû muoán tröø quaân giaëc, neân thanh theá nghóa quaân ngaøy theâm löøng laãy. Töø Meâ Linh, nghóa quaân ñaùnh chieám laïi thaønh Coå Loa, roài oà aït tieán ñaùnh thaønh Luy Laâu.  Hoaûng sôï tröôùc khí theá cuûa nghóa quaân, Toâ Ñònh boû caû aán tín, caét toùc, caïo raâu, troán chaïy veà nöôùc. Trong moät thôøi gian raát ngaén, Baø laáy ñöôïc 65 thaønh ôû ñaát Lónh Nam roài xöng vöông, ñaët teân nöôùc laø Trieäu, ñoùng ñoâ ôû Meâ Linh, thoaùt ly quyeàn noäi thuoäc nhaø Haùn (naêm Canh Tyù, 40 sau Taây lòch).

 

                                                Ñoâ kyø ñoùng coõi Meâ Linh

                                    Lónh Nam rieâng moät trieàu ñình nöôùc ta.

 

            Naêm Taân Söûu (41) thaáy theá löïc  Tröng vöông ngaøy moät lôùn, vua Quang Vuõ nhaø Haùn sai Phuïc Ba töông quaân Maõ Vieän ñem hai vaïn quaân cuøng hai nghìn thuyeàn, xe sang xaâm löôïc nöôùc Vieät. Ñeán soâng Thaùi Bình, Maõ cho quaân tieán leân ñaùnh Meâ Linh.

 

            Tröng vöông ñem quaân ra giao chieán; traän ñaàu quaân Taøu bò thua phaûi ruùt veà ñoùng ôû vuøng Laõng Baïc. Thöøa thaéng quaân Tröng Vöông keùo ñeán ñaùnh tieáp, nhöng vì ñòa theá baát lôïi neân bò cheát haïi nhieàu. Hai Baø ñaønh phaûi keùo quaân veà giöõ thaønh Meâ Linh. Ñeán muøa thu naêm Quùy Maõo (43) Maõ Vieän sai Löu Long ñem moät ñaïi ñoäi ñeán haõm thaønh Meâ Linh. Vì theá ñaát ôû ñoù hieåm trôû maø quaân ta laïi ñaùnh loái du kích, neân quaân Taøu raát vaát vaû, maø khoâng laáy ñöôïc thaønh.

 

            Ñöôïc ít laâu, Löu Long löøa quaân ta keùo ñeán Caám Kheâ roài ñaùnh moät traän döõ doäi, quaân baø Tröng khoâng theå ñòch noåi phaûi tan vôõ caû. Baïi traän, hai Baø chaïy veà Haùt Moân, gieo mình xuoáng soâng Haùt töï taän (naêm 43). Haøng naêm daân gian laáy ngaøy 6 thaùng 2 aâm lòch laøm ngaøy kyõ nieäm Hai Baø Tröng.

                                                Caåm Kheâ ñeán luùc hieåm ngheøo

                                    Chò em thaát theá phaûi lieàu vôùi soâng.

 

            Ngaøy nay khaùch hoaøi coå ñeán daâng höông ôû ñeàn Hai Baø (laøng Ñoàng Nhaân, gaàn phoá Loø Ñuùc, Haø Noäi)  hay ôû mieáu Haùt (laøng Haùt Moân, huyeän Phuùc Thoï, Sôn Taây), ñoïc taám bia cuõ hình coät truï xöa ( treân coät coù ñoâi caâu ñoái : Ñoàng truï gaõy, coøn Giao Lónh ñöùng, Caám Kheâ ñaày, caïn, Haùt giang daøi) , khoâng theå chaúng boài hoài nghó ñeán caùi khí thieâng cuûa non soâng nhôø coù chí anh huøng vaø loøng hy sinh cuûa hai Baø maø coøn phaûng phaát treân giang sôn hoa gaám cuûa chuùng ta.

 

CAÙC NÖÕ TÖÔÙNG CUÛA HAI BAØ TRÖNG

 

            Baùt Naøn coâng chuùa : Baø teân laø Vuõ Thuïc Vöông queâ ôû Phong Chaâu (Vónh Phuù). Baø laø ngöôøi thoâng minh, xinh ñeïp laïi gioûi voõ. Töông truyeàn raèng khi Toâ Ñònh cho quaân vaây nhaø gieát cha Baø, Baùt Naøn giaû trai, caàm dao choáng quaân giaëc vaø chaïy thoaùt veà vuøng Tieân La (Thaùi Bình). Taïi ñaây Baø giaû laøm ngöôøi tu haønh ñeå tìm caùch lieân keát, taäp hoïp nhöõng ngöôùi coù taâm huyeát cuøng nhau luyeän taäp voõ ngheä chôø ngaøy khôûi nghóa. Quaân só toân baø laø Baùt Naøn töôùng quaân.

 

            Khi Hai Baø Tröng khôûi nghóa, Baø ñem quaân höôûng öùng vaø laäp ñöôïc nhieàu chieán coâng. Cuoäc khôûi nghóa thaønh coâng, Tröng Traéc leân ngoâi vaø phong baø laøm Coâng chuùa. Naêm 43, quaân Haùn do Maõ Vieän caàm ñaàu sang ñaùnh nöôùc Vieät, Baø caàm quaân chieán ñaáu raát anh duõng. Hai Baø Tröng bò baïi, Baø chaïy veà Tieân La vaø töï saùt.

 

            Thaùnh Thieân coâng chuùa : Baø laø ngöôøi laøng Bích Uyeån, huyeän Kinh Moân (Haûi Höng). Tröôùc caûnh laàm than cuûa daân chuùng döôùi aùch thoáng trò cuûa quaân Haùn, cha baø taäp hoïp nghóa quaân noåi leân choáng laïi quaân xaâm löôïc nhöng bò thaát baïi. Noái chí cha, baø tieáp tuïc moä quaân chieán ñaáu. Vöøa khi aáy, Hai Baø Tröng khôûi binh ôû Haùt Moân (ngoaïi thaønh Haø Noäi), baø ñem quaân veà hôïp löïc vaø laäp ñöôïc nhieàu chieán coâng. Sau ngaøy chieán thaéng, Tröng Vöông phong baø laø Thaùnh Thieân coâng chuùa. Khi Hai Baø baïi traän, Baø tieáp tuïc caàm quaân choáng cöï vaø hy sinh ôû vuøng xaõ Ngoïc Laâm (Haø Baéc).

 

            Thieàu Hoa coâng chuùa : Baø hoï Hoaøng, ngöôùi vuøng Gia Höng (Hoaøng Lieân Sôn) moà coâi cha meï töø thuôû nhoû neân phaûi löu laïc nhieàu nôi. Sau baø ñeán ôû taïi Toång Khai (Vónh Phuù). Baát bình tröôùc söï cai trò taøn aùc cuûa Toâ Ñònh, baø taäp hoïp trai gaùi trong vuøng luyeän taäp voõ ngheä möu ñoà ñaïi söï. Baø baøy ra troø chôi ñaùnh pheát ñeå moïi ngöôøi vöøa chôi vöøa luyeän taäp theå löïc. Khi Hai Baø Tröng döïng côø khôûi nghóa ôû Haùt Moân, baø ñaõ theo veà goùp söùc ñaùnh ñuoåi quaân Haùn. Khôûi nghóa thaønh coâng, Tröng Vöông phong baø laø Thieàu Hoa coâng chuùa. Baø xin trôû veà queâ cuõ laøm aên vaø phuïng thôø cha meï. Veà sau, cöù trong ngaøy kyû nieäm baø, nhaân daân Toång Khai toå chöùc  hoäi leã vôùi troø chôi ñaùnh pheát.

 

           

BAØ TRIEÄU

(Trieäu Thò Trinh, Trieäu Trinh Nöông, 226 – 248)

 

            Maõ Vieän ñaùnh ñöôïc Tröng Vöông roài, nöôùc ta laïi leä thuoäc trieàu Haùn nhö cuõ. Ñeán luùc nhaø Haùn maát ngoâi, ngöôøi mình laïi phaûi laøm toâi tôù cho nhaø Ñoâng Ngoâ. Trong hôn hai traêm naêm, caùi nhuïc noâ leä khoâng ñöôïc  moät nam töû naøo röûa saïch cho nuùi soâng. Laïi phaûi chôø ñeán moät nöõ kieät ñeå toû cho ngöôøi Taøu bieát raèng : con chaùu Laïc vöông khoâng phaûi laø moät daân toäc yeáu heøn, muoán ñeø ñaàu, cöôûi coå theá naøo cuõng ñöôïc! Baäc nöõ kieät ñoù laø moät trang thieáu nöõ hoï Trieäu, queâ ôû vuøng nuùi Quaân Yeân, quaän Cöûu Chaân (huyeän Noâng Coáng, Thanh Hoùa ngaøy nay) . 

 

            Trieäu nöông moà coâi töø sôùm, ôû vôùi anh laø Trieäu Quoác Ñaït. Baø laø ngöôùi coù söùc khoûe, coù chí lôùn vaø giaøu möu trí. Ñeán naêm 20 tuoåi, vì khoâng chòu ñöôïc ngöôøi chò daâu khaéc nghieät, baø boû nhaø vaøo nuùi ôû. Saún coù söùc khoûe, laïi coù chí khí hieân ngang, Trieäu nöông chieâu moä caùc traùng só quanh vuøng, töï gaây moät theá löïc raât lôùn. Coù laàn, Baø ñaõ noùi vôùi ngöôi anh moät caâu ñaày khí khaùi :

 

            “Toâi muoán cöôõi côn gioù maïnh, ñaïp luoàng soùng döõ, cheùm caù kình ôû bieån Ñoâng, ñaùnh ñuoåi quaân Ngoâ giaønh laïi giang sôn côûi aùch noâ leä, chöù toâi khoâng chòu khom löng laøm tyø thieáp ngöôøi”

 

            Töông truyeàn vuøng queâ Baø coù con voi traéng moät ngaø raát döõ tôïn, thöông hay ra phaù hoaïi muøa maøng. Ñeå tröø haïi cho daân, baø Trieäu laäp möu luøa voi xuoáng ñaàm laày, duõng caûm nhaûy leân ñaàu voi vaø khuaát phuïc ñöôïc noù. Con voi ñoù sau naøy ñöôïc Baø duøng khi xung traän. Trong nhöõng ngaøy ñaàu tuï nghóa, Baø cho ngöôøi vaøo trong hang ñaù ôõ nuùi Quaân Yeân ñoïc baøi ñoàng dao :

 

                                                Coù baø Trieäu töôùng

                                                Vaâng leänh trôøi ra

                                                Trò voi moät ngaø

                                                Döïng côø môû nöôùc

                                                Leänh truyeàn sau tröôùc

                                                Theo goùt Baø vöông.

 

            Tieáng ñoàn nuùi Quaân Yeân bieát noùi. Baø Trieäu laø thieân töôùng giaùng traàn, laøm cho thanh theá nghóa quaân theâm maïnh, haøng nguõ nghóa quaân theâm lôùn. Ra traän, Baø thöôøng cöôõi voi traéng, maëc aùo giaùp vaøng, ñi guoác ngaø, caøi traâm vaøng. Baø ñöôïc goïi laø “Nhuïy Kieàu töôùng quaân” . Trong daân gian coøn löu truyeàn caâu ca dao noùi leân loøng toân kính vaø söï uûng hoä cuûa daân chuùng ñoái vôùi Baø :

 

                                                Ru con con nguû cho laønh

                                    Ñeå meï gaùnh nöôùc röûa baønh cho voi

                                                Muoán coi leân nuùi maø coi

                                    Coù Baø Trieäu töôùng cöôõi voi baønh vaøng

 

            Naêm 248, nghóa quaân do baø Trieäu chæ huy tieán ñaùnh trieät haï caùc thaønh aáp cuûa nhaø Ngoâ taïi quaän Cöûu Chaân. Cuoäc khôûi nghóa nhanh choùng lan ñeán quaän Giao Chæ. Söû nhaø Ngoâ (Trung Hoa) phaûi thuù nhaän laø “toaøn theå Giao Chaâu ñeàu chaán ñoäng!”

 

            Nhaø Ngoâ lo sôï phaûi phaùi danh töôùng Luïc Daän, ñem taùm ngaøn vieän quaân sang ñaùnh. Baø ñaõ ñaùnh thaéng giaëc treân ba möôi traän. Chuùng phaûi goïi Baø laø “Leä Haûi Baø Vöông” vaø baûo nhau “Choáng vôùi hoå coøn deã, ñöông ñaàu vôùi Baø Vöông thaät khoù”. Luïc Daän moät maët duøng quaân tieán ñaùnh, maët khaùc duøng cuûa caûi mua chuoäc caùc laõnh tuï ñòa phöông ñeå laøm suy yeáu löïc löôïng nghóa quaân. Cuoái cuøng, bò bao vaây raùo rieát, Baø Trieäu ñaõ hy sinh treân nuùi Tuøng (Haïâu Loäc,  Thanh Hoùa).  Ngaøy nay ôû ñaây coøn laêng moä vaø ñeàn thôø Baø. Hoäi leã ñeàn ñöôïc toå chöùc vaøo ngaøy 21 thaùng 2 aâm lòch haøng naêm.

 

Vieät Nhaân

 

Home