Vol.  13   2/ 2003

                                                  2nd year edition

Editor-in-chief:  Ñoã Hoaøng Nghóa    phutavanthu@yahoo.com  or  nthihoang@aol.com

 

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page.  Then, click HERE  and follow instructions to configure Web Browsers.   Best view with Internet Explorer.

 

  

 

ÑINH BOÄ LÓNH

( Ñinh Tieân Hoaøng, 924 – 979)

 

Sau khi Ngoâ Quyeàn maát (944), trong trieàu xaûy ra nhieàu bieán loaïn vaø xung ñoät laøm cho chính quyeàn trung öông suy yeáu. Lôïi duïng tình traïng ñoù, caùc theá löïc phong kieán lieàn noåi daäy, moãi ngöôøi huøng cöù moät phöông vaø tranh giaønh nhau quyeát lieät, ngöôøi sau goïi laø loaïn Möôøi hai söù quaân,  goàm :

 

            - Kieàu Coâng Haõn chieám giöõ Phong Chaâu (Baïch haïc, Vónh Phuù).

            - Kieàu Thuaän chieám giöõ Hoài Hoà  (Caåm kheâ, Vónh Phuù).

            - Nguyeãn Khoan chieám giöõ Tam ñaùi (Yeân Laïc, Vónh Phuù)

            - Ngoâ Nhaät Khaùnh chieám giöõ Ñöôøng Laâm  (Ba vì, Haø Taây)

            - Ñoã Caûnh Thaïc chieám giöõ Ñoã ñoäng (Thanh Oai, Haø Taây)

            - Lyù Khueâ chieám giöõ Sieâu loaïi (Thuaän Thaønh, Haø Baéc).

            - Nguyeãn Thuû Tieäp chieám giöõ Tieân Du (Tieân Sôn, Haø Baéc)

            - Laõ Ñöôøng chieám giöõ Teá Giang (Vaên Laâm, Haûi Höng)

            - Nguyeãn Sieâu chieám giöõ Taây Phuø Lieät (Thanh Trì, Haø Noäi)

            - Phaïm Baïch Hoå chieám giöõ Ñaèng Chaâu (Kim Ñoäng, Haûi Höng)

            - Traàn Laõm chieám giöõ Boá Haûi Khaåu (Vuõ Tieân, Thaùi Bình).

            - Vua Ngoâ laø Ngoâ Xöông Xí cuõng ruùt veà chieám giöõ vuøng Bình Kieàu (Trieän Sôn, Thanh Hoùa) vaø töï coi mình nhö moät söù quaân.

 

            Moãi söù quaân huøng cöù moät vuøng xaây thaønh, ñaép luõy vaø thoân tính laãn nhau. Loaïn Möôøi hai söù quaân ñaõ gaây ra bieát bao toån thaát, xöông maùu, ñau khoå cho ngöôøi daân vaø ñi ngöôïc laïi nguyeän voïng hoøa bình, ñoäc laäp cuûa daân toäc. Hôn nöõa, trong hoaøn caûnh moät nöôùc nhoû, vöøa giaønh laïi ñöôïc neàn ñoäc laäp, vaø ñang luoân bò naïn ngoaïi xaâm ñe doïa nghieâm troïng thì caùt cöù vaø noäi chieán laø moät nguy cô raát hieåm ngheøo. Neàn ñoäc laäp cuûa ñaát nöôùc, söï soáng coøn cuûa caû moät daân toäc ñoøi hoûi phaûi giöõ vöõng khoái ñoaøn keát thoáng nhaát, ñoøi hoûi phaûi sôùm chaám döùt cuoäc noäi loaïn cuûa möôøi hai söù quaân. Ñoù laø moät yeâu caàu caáp thieát cuûa lòch söû. Ngöøôi ñaõ neâu cao ngoïn côø thoáng nhaát ñaát nöôùc vaø coù coâng hoaøn thaønh nhieäm vuï lòch söû ñoù laø Ñinh Boä Lónh.

 

            Ñinh Boä Lónh, ngöôøi ôû ñoäng Hoa Lö, chaâu Ñaïi Hoaøng (huyeän Hoa Lö, Haø Nam Ninh), con cuûa Ñinh Coâng Tröù, Thöù söû chaâu Hoan thôøi Döông Ñình Ngheä. Cha maát sôùm, Oâng veà ôû vôùi meï taïi Ñaøm Gia. Töông truyeàn Oâng thöôøng cuøng caùc treû chaên traâu laáy boâng lau laøm côø, chia phe baøy traän ñaùnh nhau. Ñeán khi tröôûng thaønh, Oâng laø moät ngöôøi cöông nghò, möu löôïc vaø coù chí lôùn. Taïi Hoa Lö, Oâng ñaõ xaây döïng ñöôïc moät löïc löôïng voõ trang khaù maïnh vaø daân chuùng trong vuøng theo veà raát ñoâng. Sau ñoù, Oâng laïi lieân keát vôùi söù quaân Traàn Laõm ñeå taêng cöôøng theâm theá löïc. Sau khi Traàn Laõm cheát, Oâng trôû thaønh ngöôøi caàm ñaàu moät löïc löôïng maïnh meõ.  Oâng duøng möu haøng phuïc caùc söù quaân Ngoâ Nhaät Khaùnh, Ngoâ Xöông Xí vaø laàn löôït ñaùnh baïi caùc söù quaân khaùc, neân ñöôïc goïi laø Vaïn Thaéng Vöông. Ñeán cuoái naêm 967, loaïn Möôøi hai söù quaân bò daäp taét vaø ñaát nöôùc trôû laïi thoáng nhaát.

 

            Quoác gia ñöôïc thoáng nhaát laøm cho theá nöôùc theâm maïnh vaø löïc löôïng quoác phoøng ñöôïc taêng cöôøng. Nhôø ñoù, Oâng coù ñieàu kieän cuûng coá neàn ñoäc laäp daân toäc. Naêm 968, Oâng leân ngoâi Hoaøng ñeá (thöôøng goïi laø Ñinh Tieân Hoaøng), ñaët teân nöôùc laø Ñaïi Coà Vieät, vaø choïn vuøng nuùi non hieåm trôû ôû Hoa Lö ñeå ñoùng ñoâ. Ñinh Tieân Hoaøng cuûng coá neàn thoáng nhaát quoác gia, xaây döïng chính quyeàn vöõng chaéc vaø quaân ñoäi huøng maïnh. Ngoaøi ra, Oâng coøn cho ñuùc tieàn, xaây döïng cung ñieän vaø ñaët ra luaät phaùp raát nghieâm.

 

            Coâng vieäc xaây döïng ñaát nöôùc ñang tieán haønh chöa ñöôïc bao laâu thì naêm 979, Ñinh Tieân Hoaøng bò aùm haïi vaø sau ñoù, nhieàu vuï xung ñoät xaûy ra trong noäi boä trieàu ñình. Cuoái cuøng, moät ngöôøi con trai thöù cuûa Ñinh Tieân Hoaøng môùi 6 tuoåi (Ñinh Toaøn) ñöôïc laäp leân laøm vua. Caùc theá löïc phong kieán thuø ñòch trong vaø ngoaøi nöôùc laïi coù dòp tieán haønh aâm möu laät ñoå vaø xaâm löôïc ñaët ñaát nöôùc ta vaøo nhöõng cuoäc chieán tranh môùi.

 

DÖÔNG VAÂN NGA

( ? – 1000)

 

            Töông truyeàn Baø laø con moät boä töôùng cuûa Döông Ñình Ngheä, laø moät trong naêm ngöôøi vôï cuûa Ñinh Tieân Hoaøng. Naêm 979, sau khi Ñinh Tieân Hoaøng vaø con laø Ñinh Lieãn bò gieát, trieàu ñình nhaø Ñinh toân con Baø laø Veä Vöông Ñinh Toaøn môùi saùu tuoåi leân noái ngoâi. Baø leân laøm Thaùi haäu vaø giuùp con coi vieäc nöôùc.

 

            Naêm 980, quaân Toáng keùo sang xaâm laêng Ñaïi Coá Vieät, Döông Vaân Nga giao cho Thaäp Ñaïo töôùng quaân Leâ Hoaøn toå chöùc vieäc choáng ngaên. Trong tình theá vaän maïng ñaát nöôùc ñang bò naïn ngoaïi xaâm ñe doïa, quan quaân muoán toân Leâ Hoaøn leân ngoâi vua. Thuaän theo loøng ngöôùi, Baø sai laáy aùo long coån cuûa Ñinh Tieân Hoaøng khoaùc cho Leâ Hoaøn vaø trao ngoâi vua cho Oâng. Sau khi ñaùnh thaéng quaân Toáng, vua Leâ Ñaïi Haønh phong Baø laøm Ñaïi Thaéng Minh Hoaøng Haäu.

 

 

KHUOÂNG VIEÄT ÑAÏI SÖ

(NGOÂ CHAÂN LÖU, 933 – 1011)

 

            Oâng laø moät danh taêng ñôøi Ñinh, phaùp danh laø Chaân Löu, khoâng roõ teân thaät cuûa Oâng. Luùc nhoû Oâng theo hoïc Nho, sau ñoù Oâng ñi tu theo doøng thieàn Quang Bích ôû chuøa Khai Quoác. Oâng noåi tieáng laø ngöôøi tinh thoâng Phaät hoïc vaø am töôøng chính trò neân ñöôïc Ñinh Tieân Hoaøng troïng voïng vaø tin duøng. Naêm 971, Ngoâ Chaân Löu ñöôïc vua ban hieäu laø Khuoâng Vieät Ñaïi sö vaø giao giöõ chöùc Taêng Thoáng, ñöùng ñaàu caùc taêng löõ, heä thoáng taêng quan trong trieàu. Oâng thöôøng tham döï vieäc trieàu chính, laøm coá vaán cho vua.

            Döôùi trieàu Leâ, Oâng vaãn tieáp tuïc laøm Quoác sö cho vua Leâ Ñaïi Haønh. Oâng ñoùng goùp nhieàu yù kieán quan troïng giuùp vua Leâ Ñaïi Haønh trong cuoäc khaùng chieán choáng quaân Toáng xaâm löôïc vaø sau ñoù laøm coâng taùc ngoaïi giao, giuùp vua tieáp caùc söù thaàn nöôùc ngoaøi.

            Ngoâ Chaân Löu coøn laø moät nhaø thô. Taùc phaåm noåi tieáng coøn laïi cuûa Oâng laø baøi  Toáng Vöông Lang quy  (ñöa Ngoïc Lang veà nöôùc).  Ñoù laø baøi thô Oâng vaâng leänh vua Leâ Ñaïi Haønh laøm ñeå tieån söù thaàn nhaø Toáng laø Lyù Giaùc (naêm 987).

                        Töôøng quang phong haûo, caåm phaøm tröông

                        Thaàn tieân phuïc ñeá höông

                        Thieân lyù vaïn lyù thieäp söông nöông,

                        Cöûa thieân quy loä tröôøng

                        Phan luyeán tinh tinh lang

                        Nguyeän töông thaân yù vò Nam Cöông

                        Phaân minh baùo ngaõ hoaøng

 

                        ( Trôøi quang, gioù thuaän, buoàm giöông

                          Thaàn tieân choác ñaõ giuïc ñöôøng boàng lai

                          Meânh moâng muoân daëm beå khôi

                          Loái veà troâng boùng chín trôøi xa xa

                          Baâng khuaâng tröôùc cheùn quan haø

                          Meán ai, loøng nhöõng thieát tha noåi loøng

                          Xin ai vì coõi Nam trung

                          Roõ raøng göûi laïi maët roàng tröôùc sau)

 

Vieät Nhaân

Home