Vol. 14 4/2003 2^nd year edition

Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Ban Bieân Taäp

Phan Quyønh, Nguyeãn vaên Sen, Vieät Nhaân, Xuaân-Töôùc, Nguyeãn Vieát Ñöùc, Phuù-Ñieàn, Hoaøng-Chaâu, Nhaát-Phöông, Taêng-Ñoà, Traàn taán Vuõ, Hoaøi-Thi, Ong Toâng Nhôn, Vuõ theá Truï, Nguyeät-Thieân, Taân-Xuyeân, Nguyeãn Tieán Hoäi, Trònh Bónh Khoân, Thanh-Long, Löông Thuaän Vui, Nguyeãn Moäng Khoâi, Tröông Ñöùc Taân, Ñoã Kim-Thoa, Hoaøng-Nam.

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers.

Best view with Internet Explorer.

LEÂ ÑAÏI HAØNH

( Leâ Hoaøn, 941 – 1005)

OÂng laø ngöôøi anh huøng ñaùnh thaéng quaân Toáng, saùng laäp ra nhaø Tieàn Leâ. Leâ Hoaøn queâ ôû Keû Saäp, chaâu Aùi (Thanh Hoùa), trong moät gia ñình ngheøo khoù. Moà coâi cha meï töø thuôû nhoû, Oâng ñöôïc moät vieân quan nhoû nhaø Leâ nuoâi laøm con. Oâng lôùn leân vaøo luùc ñaát nöôùc traûi qua thôøi loaïn ly, chinh chieán do möôøi hai söù quaân taïo neân. Naêm 16 tuoåi, OÂng theo Ñinh Tieân Hoaøng vaø toû ra laø moät ngöôøi coù taøi thao löôïc. Oâng laäp ñöôïc nhieàu coâng traän giuùp Ñinh Tieân Hoaøng deïp tan caùc söù quaân, laäp neân nhaø Ñinh. Naêm 971, Ñinh Tieân Hoaøng phong Oâng laøm Thaäp Ñaïo töôùng quaân, Ñieän tieàn ñoâ chæ huy söù töùc toång chæ huy quaân ñoäi cuûa nöôùc Ñaïi Coà Vieät kieâm chæ huy ñoäi quaân caám veä.

Naêm 979, Ñinh Tieân Hoaøng vaø Ñinh Lieãn bò saùt haïi, trieàu ñình toân Ñinh Toaûn (Ñinh Tueä) môùi 6 tuoåi leân ngoâi vua. Leâ Hoaøn laøm nhieáp chính. Ñaát nöôùc gaëp phaûi moät tình theá voâ cuøng khoù khaên do söï roái ren trong trieàu vaø söï tieáp tay cuûa quaân Cham-pa toan ñaùnh phaù kinh ñoâ Hoa Lö. Nhöng ñe doïa nghieâm troïng nhaát laø nhaø Toáng lôïi duïng söï suy yeáu cuûa trieàu Ñinh ñeå phaùt ñoäng cuoäc chieán tranh xaâm löôïc nöôùc Ñaïi Coà Vieät. Tröôùc tình theá ñoù, Thaùi haäu Döông Vaân Nga cuøng quaân só vaø moät soá quan laïi suy toân Leâ Hoaøn leân laøm vua ñeå toå chöùc cuoäc khaùng chieán choáng quaân xaâm löôïc. Leâ Hoaøn leân ngoâi töùc Leâ Ñaïi Haønh laäp neân trieàu ñaïi maø lòch söû goïi laø nhaø Tieàn Leâ. Leâ Ñaïi Haønh moät maët gaáp ruùt toå chöùc cuoäc khaùng chieán, moät maët sai söù sang Trung Quoác tìm caùc hoøa hoaõn.

Ñaàu naêm 981, quaân Toáng theo hai ñöôøng thuûy boä tieán vaøo Ñaïi Coà Vieät. Leâ Ñaïi Haønh cho quaân ñaùnh chaën thuûy quaân ñòch ôû soâng Baïch Ñaèng khoâng cho chuùng phoái hôïp taùc chieán vôùi caùnh quaân boä. Trong khi ñoù, caùnh quaân boä cuûa nhaø Toáng tieán ñeán Chi Laêng bò quaân Vieät ñaùnh ñaïi baïi. Töôùng ñòch laø Haàu Nhaân Baûo bò gieát, quaù nöõa quaân Toáng bò dieät, soá bò baét nhieàu voâ keå. Chieán thaéng naøy laøm cho nhaø Toáng boû moäng xaâm löôïc Ñaïi Coà Vieät.

Sau khi ñaùnh tan quaân Toáng, Leâ Ñaïi Haønh ñem quaân ñaùnh Champa (982), oån ñònh bieân giôùi phía Nam. Trong 24 naêm ôû ngoâi, Leâ Ñaïi Haønh chaêm lo xaây döïng ñaát nöôùc. Oâng cho môû mang kinh ñoâ Hoa Lö, cuûng coá boä maùy chính quyeàn trung öông, saép xeáp caùc ñôn vò haønh chaùnh, phaùt trieån kinh teá trong nöôùc. Oâng laø vò vua ñaàu tieân toå chöùc leã caøy ruoäng Tòch ñieàn ñeå bieåu thò söï quan taâm ñoái vôùi noâng nghieäp. Trong giao thieäp vôùi Trung Hoa, veà danh nghóa, Leâ Ñaïi Haønh chòu thaàn phuïc nhaø Toáng vaø noäp coáng, nhöng thöïc chaát vaãn giöõ söï bình ñaúng, ñoâi khi coøn giöõ öu theá. Khi nhaän saéc phong, chieáu thö, Leâ Hoaøn laáy côù naøy hay côù khaùc maø khoâng laïy. Khi tieáp söù, Oâng luoân tìm caùch laøm cho söù Toáng phaûi kính neå.

Leâ Ñaïi Haønh maát naêm 1005, thoï 65 tuoåi.

ÑOÃ THUAÄN

(Ñoã Phaùp Thuaän, 915 – 990)

OÂng laø moät trong nhöõng danh taêng thôøi tieàn Leâ. Ngöôøi ta khoâng roõ queâ quaùn cuûa Oâng, chæ bieát OÂng xuaát gia töø thuôû nhoû, thuï giaùo vôùi Long Thoï thieàn sö. Oâng laø ngöôøi coù taøi vaên hoïc, öùng ñoái gioûi. Vua Leâ Ñaïi Haønh raát quyù troïng, thöôøng vôøi Oâng vaøo trieàu ñeå baøn luaän vieäc nöôùc vaø phong Oâng laøm Phaùp sö. Töông truyeàn naêm 986, söù nhaø Toáng laø Lyù Giaùc sang Ñaïi Coà Vieät, vua sai Oâng giaû laøm ngöôøi ñöa ñoø ñeå ñoùn söù. Lyù Giaùc laø ngöôøi hay chöõ, nhìn thaáy ñoâi ngoãng treân soâng, töùc caûnh ngaâm :

Nga nga löôõng nga nga (Ngoãng kia ngoãng moät ñoâi)

Ngöôõng dieän höôùng thieân nha (Ngöûa maët nhìn chaân trôøi)

Trong khi Lyù Giaùc ñang ngaäp ngöøng tìm thi töù thì Oâng vöøa cheøo vöøa ngaâm noái :

Baïch mao phoâ luïc thuûy (Loâng traéng phoâ nöôùc bieác)

Hoàng traïo baõi thanh ba (Reõ soùng cheøo hoàng bôi).

Lyù Giaùc raát kinh ngaïc, töø ñoù coù yù neå sôï ngöôøi nöôùc Ñaïi Coà Vieät. Ñeán söù quaùn, Lyù Giaùc laøm moät baøi thô trong ñoù coù yù toân troïng vua Leâ nhö vua Toáng.

Home