Vol. 18 12/ 2003	3^rd year edition
Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers. Best view with Internet Explorer.

KHOÂNG LOÄ

(? - 1119)

Cao taêng ñôøi Lyù, oâng toå cuûa ngheà ñuùc ñoàng. Oâng hoï Döông, xuaát thaân töø moät gia ñình chaøi löôùi, ngöôøi xaõ Haûi Thanh, huyeän Giao Thuûy (Haø Nam Ninh). Khoâng Loä thoï giôùi vôùi quoác sö Thoâng Bieän, thuoäc thieàn phaùi Voâ Ngoân Thoâng. Sau khi thaønh ñaïo, Oâng thöôøng vaân du caùc nôi vaø trôû veà tu taïi chuøa Nghieâm Quang, xaõ Haûi Thanh queâ nhaø.

Töông truyeàn Oâng khoâng nhöõng tinh thoâng Phaät hoïc maø coøn gioûi veà phaùp thuaät. Coù laàn thaùi töû nhaø Toáng ôû Trung Hoa bò beänh nan y, khoâng ai chöõa ñöôïc, phaûi nhôø ñeán Oâng sang cöùu. Sau khi chöõa laønh beänh, Oâng khoâng nhaän thöôûng gì, chæ xin moät ít ñoàng veà ñuùc chuoâng. Oâng laøm pheùp thu caû kho ñoàng ñöïng vaøo tay aùo ñem veà nöôùc vaø ñuùc nhieàu chuoâng lôùn cho caùc chuøa.

Theo truyeàn thuyeát cuûa daân laøng Ñeà Kieàu (Haø Baéc) thì sö Khoâng Loä laáy ñaát naën khuoân roài nung ñoàng chaûy roùt vaøo. Luùc ñaàu Oâng ñuùc chaäu, lö, ñænh, sau ñuùc ñeán chuoâng. Giuùp vieäc cho Oâng coù hai chuù tieåu laø Phaïm Quoác Taøi, queâ ôû laøng Ñeà Kieàu vaø Traàn Luïc, queâ ôû laøng Ñoâng Mai. Khi hai chuù tieåu ñaõ thaïo ngheà, Oâng cho veà queâ ñeå truyeàn ngheà cho daân laøng. Ngaøy nay thôï ñuùc ñoàng thôø sö Khoâng Loä cuøng vôùi sö Minh Khoâng laø nhöõng oâng toå cuûa ngheà.

MINH KHOÂNG

(Nguyeãn Chí Thaønh, 1066 – 1141)

Cao taêng ñôøi Lyù, ngöôøi goác ôû Ñaøm Xaù (Gia Vieãn – Haø Nam), tu ngay taïi chuøa laøng vôùi phaùp danh laø Minh Khoâng. Oâng laø moät trong caùc moân ñeä cuûa thieàn sö Töø Ñaïo Haïnh. Naêm 1136. Oâng ñöôïc môøi vaøo cung chöõa beänh cho vua Lyù Thaàn Toâng. Theo truyeàn thuyeát, Lyù Thaàn Toâng laø kieáp sau cuûa Töø Ñaïo Haïnh. Luùc Ñaïo Haïnh saép thaùc coù daën Oâng :” Sau naøy thaày ôû ngoâi vua, khoù troán ñöôïc nôï traàn, caàn ñöôïc ñeä töû cöùu chöõa” Thaàn Toâng bò beänh hoùa hoå khoâng ai chöõa ñöôïc. Oâng truyeàn trong daân gian caâu ñoàng dao :

“ Duïc y Lyù cöûu truøng, tu caàu Nguyeãn Minh Khoâng”

(muoán chöõa beänh vua Lyù, phaûi caàu Nguyeãn Minh Khoâng)

khi ñöôïc môøi vaøo cung, Oâng cho naáu vaïc daàu soâi roài nhuùng tay vaøo vaåy daàu khaép thaân vua. Lyù Thaàn Toâng khoûi beänh, phong Oâng laøm Phuø Vaân quoác sö, ban cho nhieàu vaøng baïc vaø cho aên loäc vaøi traêm hoï. Töông truyeàn Oâng ñem soá vaøng baïc ñoù döïng chuøa Quyønh Laâm vaø ñuùc töôïng Phaät raát lôùn baúng ñoàng. Cho ñeán nay, thôï ñuùc ñoàng vaãn thôø Oâng cuøng sö Khoâng Loä laø vò Toå cuûa ngheà.

LEÂ PHUÏNG HIEÅU

Danh töôùng ñôøi Lyù. Oâng queâ ôû laøng Baêng Sôn (Hoaèng Hoùa, Thanh Hoùa), noåi tieáng coù söùc khoûe hôn ngöôøi. Trong daân gian coøn löu truyeàn caâu chuyeän veà söùc khoûe cuûa Oâng : Coù laàn daân laøng Ñaøm Xaù tranh cöôùp ruoäng cuûa laøng Coå Bi, daân hai laøng ñaùnh nhau. Leâ Phuïng Hieåu noùi vôùi daân laøng Coå Bi : “moät mình toâi dö söùc ñaùnh ñöôïc muoân ngöôøi” . Daân laøng Coå Bi voäi laøm röôïu thòt theát ñaõi. Sau khi uoáng heát moät voø röôïu lôùn, aên caû moät noài ba möôi côm, Oâng nhoå moät caây to beân ñöôøng laøm vuõ khí xoâng vaøo ñaùnh trai traùng laøng Ñaøm Xaù. Daân Ñaøm Xaù khoâng ñòch noåi phaûi traû ruoäng laïi cho Coå Bi.

Nhôø söùc khoûe hôn ngöôøi aáy, Leâ Phuïng Hieåu ñöôïc tuyeån vaøo quaân tuùc veä cuûa vua Lyù Thaùi Toå vaø ñöôïc thaêng leân chöùc Vuõ Veä töôùng quaân.

Naêm 1028, Lyù Thaùi Toå maát, truyeàn laïi ngoâi cho thaùi töû Phaät Maõ, theá nhöng ba hoaøng töû laø Ñoâng Chinh Vöông, Döïc Thaùnh Vöông vaø Vuõ Ñöùc Vöông keùo quaân veà vaây thaønh ñeå tranh ngoâi vua. Ñoù laø “loaïn ba vöông” ñôøi Lyù. Leâ Phuïng Hieåu chæ huy quaân caám veä choáng laïi, cheùm cheát Vuõ Ñöùc Vöông. Hai hoaøng töû kia phaûi troán chaïy. Thaùi töû Phaät Maõ leân ngoâi laáy hieäu laø Lyù Thaùi Toâng phong cho Oâng chöùc Ñoâ Thoáng thöôïng töôùng quaân. Naêm 1044 Oâng theo vua Thaùi Toâng ñaùnh Champa laäp ñöôïc coâng lôùn trong vieäc gieát ñöôïc vua Chaêm laø Saï Ñaåu.

Töông truyeàn vua Lyù Thaùi Toâng muoán thöôûng vaøng baïc vaø töôùc vò cho Oâng nhöng Oâng khoâng nhaän, chæ xin nhaø vua cho leân nuùi Baêng Sôn neùm dao xuoáng, heã dao rôùt ñeán ñaâu thì xin ñaát ñoù ñeå laäp nghieäp. Oâng neùm dao xa hôn möôøi daëm, rôi xuoáng laøng Ña Mi. Vua laáy vuøng ñaát ñoù ban cho Oâng, ñöôïc hôn nghìn maãu, do ñoù coù töø “thaùc ñao ñieàn” (ruoäng neùm dao) ñeå chæ ruoäng ñaát vua phong caáp cho coâng thaàn. Sau ñoù Oâng xin caùo quan veà khai thaùc ñaát ñai troàng troït, môû thaønh laøng aáp. Khi Oâng maát daân laøng laäp mieáu thôø goïi laø Lòch Ñaïi Ñeá Vöông mieáu.

Vieät Nhaân

Home