Vol. 9 6 / 2002	2^nd year edition
Do hoang Nghia phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Danh Nhaân Ñaát Vieät

An Döông Vöông

(Thuïc Phaùn,? – 179 tr.CN)

Ngöôøi saùng laäp ra nöôùc Aâu Laïc. Oâng voán laø thuû lónh cuûa ngöôøi Vieät Taây Aâu cö truù treân ñòa baøn phía Baéc nöôùc Vaên Lang. Vaøo theá kyû thöù III tröôùc Coâng nguyeân, Taàn Thuûy Hoaøng sai Hieäu Uùy Ñoà Thö chæ huy 50 vaïn quaân chia laøm 5 ñaïo tieán xuoáng xaâm löôïc caùc nöôùc ôû phöông Nam. Ngöôøi Taây Aâu vaø Laïc Vieät ñöùng leân chieán ñaáu choáng quaân xaâm löôïc nhaø Taàn. Cuoäc lieân minh chieán ñaáu ñoù ñaõ ñem laïi thaéng lôïi veû vang vaø cuõng taïo ñieàu kieän cho söï hôïp nhaát giöõa hai toäc ngöôùi Laïc Vieät vaø Taây Aâu.

Theá kyû thöù III tröôùc CN, Huøng Vöông thöù 18 nhöôøng ngoâi cho Thuïc Phaùn. Oâng hôïp nhaát hai vuøng ñaát Taây Aâu vaø Vaên Lang laäp neân nöôùc Aâu Laïc, ñoùng ñoâ ôû Coå Loa (vuøng Ñoâng Anh, Haø Noäi hieän nay) vaø laáy hieäu laø An Döông Vöông. An Döông Vöông cho xaây thaønh Coå Loa raát kieân coá vôùi ba lôùp töôøng thaønh vaø haøo saâu, trôû thaønh trung taâm nöôùc Aâu Laïc vaø laø moät caên cöù quaân söï vöõng chaéc, lôïi haïi. Thaønh Coå Loa naèm ôû vò trí trung taâm ñaát nöôùc vaø laø ñaàu moái cuûa caùc heä thoáng giao thoâng ñöôøng thuûy.

Thaønh Coå Loa goàm coù 3 voøng thaønh chính kheùp kín (thaønh noäi, thaønh trung, thaønh ngoaïi). Thaønh noäi (voøng trong cuøng) hình chöõ nhaät, coù chu vi 1650m, cao khoaûng 5m, maët thaønh roäng töø 6 ñeán 12m, chaân roäng töø 20 ñeán 30m. Thaønh noäi chæ coù moät cöûa thaønh. Treân maët thaønh coù 18 uï ñaát nhoâ ra ngoaøi ñeå laøm voïng gaùc. Thaønh trung coù 5 cöûa. ÔÛ ñaây cuõng coù moät soá uï ñaát ñaép cao hôn ñeå laøm voïng gaùc. Thaønh ngoaïi (voøng ngoaøi cuøng) daøi 8km, cao töø 4 ñeán 9m. Chaân thaønh roäng töø 12 – 20m. Thaønh coù 3 cöûa ra vaøo. Caû 3 voøng thaønh ñeàu coù haøo ôû phía ngoaøi. Caû 3 haøo ñöôïc noái lieàn vôùi nhau vaø noái vôùi soâng Hoaøng ñeå baûo ñaûm quanh naêm ñeàu coù nöôùc, vaø laøm taêng theâm söï hieåm yeáu cuûa kinh thaønh Coå Loa. Trong thaønh, Oâng sai Cao Loã (moät töôùng taøi cuûa An Döông Vöông) laäp xöôûng ñuùc muõi teân ñoàng, cheá taïo loaïi noû baén moät laàn ñöôïc nhieàu muõi teân goïi laø noû lieân chaâu, (gaàn ñaây caùc nhaø khaûo coå ñaõ tìm thaáy caïnh thaønh Coå Loa moät kho chöùa haøng vaïn muõi teân ñoàng). Töông truyeàn, khi xaây thaønh Coå Loa, yeâu quaùi quaáy phaù neân ñaép maõi khoâng ñöôïc. Sau nhôø thaàn Kim Qui hieän leân giuùp tröø yeâu quaùi, thaønh môùi xaây xong. Thaàn coøn cho An Döông Vöông moät caùi moùng ñeå cheá taïo chieác noû thaàn giöõ nöôùc.

Cho ñeán thôøi ñieåm naøy ngöôøi Vieät coå ñaõ xaây döïng neân moät neàn vaên minh ñaàu tieân, ñoù laø neàn vaên minh Vaên Lang – Aâu Laïc (coøn goïi laø neàn vaên minh soâng Hoàng). Neàn vaên minh naøy coù coäi nguoàn laâu ñôøi cuûa moät cö daân noâng nghieäp troàng luùa nöôùc ôû vuøng Baéc boä vaø Baéc Trung boä mang tính baûn ñòa ñaäm neùt, keát tinh trong ñoù baøn lónh, truyeàn thoáng, coát caùch, loái soáng vaø leõ soáng cuûa ngöôøi Vieät coå. Neàn vaên minh Vaên Lang – Aâu Laïc traûi qua moät quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån laâu daøi, baét nguoàn töø thôøi ñaïi ñoàng thau ñeán sô kyø thôøi ñaïi saét cuøng vôùi quaù trình hình thaønh quoác gia vaø nhaø nöôùc Huøng Vöông – An Döông Vöông vaøo nhöõng theà kyû VII – III tr. CN, ñaõ trôû thaønh coäi nguoàn cuûa caùc neàn vaên minh tieáp theo cuûa daân toäc. Baûn saéc daân toäc laø coäi nguoàn söùc maïnh tinh thaàn ñeå ngöôøi Vieät vöôït qua moïi thöû thaùch to lôùn trong hôn moät ngaøn naêm Baéc thuoäc.

Naêm 210 tr.CN, Taàn Thuûy Hoaøng cheát, con laø Taàn nhò theá leân thay, ñeá cheá Taàn suy yeáu daàn. Lôïi duïng cô hoäi ñoù, Nhaâm Ngao vaø Trieäu Ñaø chieám Nam Haûi, xaây döïng moät vöông quoác rieâng, choáng laïi nhaø Taàn.

Naêm 206 tr.CN, nhaø Taàn ñoå, Trieäu Ñaø tieán quaân ñaùnh chieám Queá Laâm, Töôïng Quaän thaønh laäp nöôùc Nam Vieät, töï xöng laø Vieät Vuõ Vöông. Nöôùc Nam Vieät cuûa Trieäu Ñaø thöïc chaát laø nhaø nöôùc caùt cöù cuûa moät taäp ñoaøn töôùng lænh, quan laïi Haùn toäc chöù khoâng phaûi laø nhaø nöôùc cuûa ngöôøi Vieät. Nam Vieät laø moät nöôùc maïnh, ñaát ñai roäng lôùn, kinh teá truø phuù, giao thoâng thuaän lôïi, laïi naèm saùt vôùi nöôùc Aâu Laïc veà phía baéc neân coù ñieàu kieän xaâm löôïc Aâu Laïc. Trieäu Ñaø ñaõ nhieàu laàn tieán quaân xaâm löôïc Aâu Laïc nhöng ñeàu thaát baïi. Vì baáy giôø, Aâu Laïc laø moät quoác gia huøng maïnh, coù cung teân lôïi haïi, coù thaønh Coå Loa kieân coá, döôùi söï laõnh ñaïo cuûa An Döông Vöông vaø caùc töôùng, noäi boä ñoaøn keát, nhaân daân uûng hoä vaø quyeát taâm chieán ñaáu neân ñaõ ñaùnh baïi quaân Trieäu, baûo veä ñöôïc neàn ñoäc laäp cuûa quoác gia.

Sau nhieàu laàn xaâm löôïc thaát baïi, Trieäu Ñaø thay ñoåi thuû ñoaïn, thöïc hieän möu keá xaûo quyeät, xin giaûng hoøa vôùi Aâu Laïc, xin caàu hoân con gaùi vua Thuïc laø coâng chuùa Mî Chaâu cho con trai mình laø Troïng Thuûy vaø xin vua Thuïc cho Troïng Thuûy ñöôïc ôû reå, ñeå coù cô hoäi ñieàu tra tình hình boá phoøng cuøng caùc bí maät quaân söï cuûa kinh thaønh Coå Loa vaø nöôùc Aâu Laïc. Troïng Thuûy cuõng ñaõ duøng tieàn cuûa ñeå mua chuoäc caùc laïc haàu, laïc töôùng, ly giaùn noäi boä nhaèm laøm suy yeáu söï ñoaøn keát, giaûm yù chí chieán ñaáu vaø tinh thaàn caûnh giaùc cuûa An Döông Vöông.

Khoaûng naêm 179 tr.CN, Trieäu Ñaø keùo quaân sang ñaùnh Aâu Laïc. Thaønh Coå Loa bò vôõ. An Döông Vöông cuøng con gaùi laø Mî Chaâu chaïy veà phía Nam. Quaân Trieäu Ñaø truy ñuoåi raát gaáp. Ñeán nuùi Moä Daï (Ngheä An) An Döông Vöông cheùm Mî Chaâu roài nhaûy xuoáng bieån töï töû. Ngaøy nay ôû Coå Loa vaø Ngheä An ñeàu coù ñeàn thôø Oâng. Ngaøy 6 thaùng gieâng aâm lòch laø ngaøy hoäi lôùn ôû ñeàn thôø An Döông Vöông taïi Coå Loa. Trong daân gian coù caâu :

Cheát thì boû con boû chaùu

Soáng thì khoâng boû moàng Saùu thaùng gieâng.

Vieät Nhaân

Home