|
|
||
|
Chæ daån caùch download font VNI mieån
phí ñeå ñoïc Ñaëc san Vieät Voõ Ñaïo: click
Chæ daån
Thuû Tieãn
Phoùng Lao Thôøi Leâ Sô
Voõ Sö PHAN QUYØNH
Vuõ khí ñaùnh xa, ngoaøi teân duøng ñeå baén cung
vaø noû, Vieät Nam xöa coøn coù loaïi teân duøng cô baép ñeå phoùng, neùm, goïi
laø thuû tieãn. Thuû tieãn coù nhieàu loaïi lôùn nhoû khaùc nhau, loaïi lôùn
goïi laø lao, loaïi nhoû goïi laø tieâu hay phieâu. Theo chuù thích trong saùch
Khaâm Ñònh Vieät Söû Thoâng Giaùm Cöông
Muïc thì “lao hình gioáng ñaàu caùi maâu, coù caùn daøi baèng tre hoaëc goã,
cuoái caùn coù voøng vaø daây ñeå ngöôøi caàm lao khi phoùng xong thì giaät
laïi, ngöôøi söû duïng lao coù theå töø xa maø phoùng ñeå gieát cheát ñòch (1)
”. Loaïi thuû tieãn nhoû, “theo saùch Boäi Vaên Vaän Phuû, quyeån 76, thöôïng
, tôø 15b, thì beà daøi khoâng ñaày
moät voà tay, thöôøng ñeå trong aùo giaùp, khi gaëp quaân ñòch, baáy giôø
ngöôøi ta môùi tung ra haøng traêm chieác teân roài vung roi cho baén ñi, coù
khi ngoùn tay keïp luoân maáy chieác maø phoùng ra (2) ”
Lao, thuû tieãn, laø loaïi vuõ khí ñaõ ñöôïc
nhaân daân ta ôû nhieàu trieàu ñaïi töø thôøi laäp quoác söû duïng ñeå choáng
giaëc vaø cuõng ñeå saên baén nöõa. Theo truyeàn thuyeát vuøng ñaát toå, nhaân
vaät coù taøi phoùng lao noåi tieáng cuûa nöôùc ta xöa laø Baïch Thaïch, ngöôøi
trang Tam Noâng (tænh Phuù Thoï), khi nöôùc coù giaëc, Baïch Thaïch ñaõ ra
giuùp vua Huøng ñaùnh thaéng quaân giaëc. Lao duøng ñeå phoùng goàm coù 2
phaàn: caùn vaø muõi, muõi lao baèng
kim loaïi nhoïn, saéc beùn, thoâng thöôøng daøi chöøng 1 thöôùc ta (khoaûng
40cm), coøn caùn goã deûo hay tre daøi tôùi 3 thöôùc 5 taác (khoaûng 1.40
meùt). Do ñaáy, khi phoùng, neùm, lao seõ ñi thaúng, caùn vaø muõi khoâng bò
ñaûo loän ñaàu. Caû caùn vaø muõi lao coù loaïi naëng ñeán 12 caân ta (khoaûng
7 - 7.50kg) . Nhö vaäy ngöôøi söû duïng lao ñeå phoùng, neùm, phaûi coù söùc
khoûe beàn bæ vaø ñöôïc taäp luyeän coâng phu, phoùng nhanh maïnh vaø chính
xaùc. Nhaân daân ta ngaøy xöa coù nhieàu caùch taäp luyeän ñeå naâng cao söùc khoûe dai beàn. Moät
trong nhöõng caùch taäp luyeän aáy laø mang naëng vaø vieäc thöû taøi naêng ñöôïc
thöïc hieän ngay trong ñôøi soáng, trong sinh hoaït haøng ngaøy. ÔÛ moãi xoùm
laøng, moãi vuøng thöôøng coù nhöõng ngöôøi ñöôïc coi laø khoûe nhaát. AÁy laø
nhöõng ngöôøi gaùnh noåi haøng taï thoùc, vaùc ñöôïc caây goã lôùn, xaùch noåi
chieác coái ñaù to, chaët vaø keùo tre ñaèng ngoïn, v.v. . . . Coøn vieäc phaân
ñònh söùc khoûe trong quaân ñoäi thì thoâng qua caùc cuoäc thi ñöôïc toå chöùc
vaø coù theå leä aán ñònh roõ reät. Ngaøy xöa thöôøng döïa vaøo caùc cuoäc thi
ñaáu vaät, thi muùa gaäy saét, muùa ñaïi ñao, muùa giaùo, muùa quyeàn, v.v. . .
. ñeå choïn ngöôøi khoûe duøng vaøo vieäc quaân, chuyeân söû duïng thuû tieãn, phoùng lao, laên khieân, maõ
taáu . . .
Cho tôùi ñaàu theá kyû 15, teân tuoåi cuûa caùc
loaïi vuõ khí duøng söùc ñeå phoùng neùm caøng ñaëc bieät noåi baät laø vuõ khí
lôïi haïi ñaõ choân vuøi nhöõng hy voïng cuoái cuøng cuûa ñeá cheá baønh
tröôùng Ñaïi Minh, qua traän chieán thaéng taïi aûi Chi Laêng cuûa nghóa quaân
Lam Sôn, do Bình Ñònh Vöông Leâ Lôïi laõnh ñaïo, choáng laïi vieän binh cuûa
quaân Minh . Taïi ñaây möôøi ngaøn quaân xaâm löôïc hung haêng nhaø Minh bò
töû traän. Rieâng Thaùi Töû Thaùi Phoù
An Vieãn Haàu cuûa nhaø Minh laø Lieãu Thaêng, teân töôùng caàm ñaàu vieän
binh, ñaõ boû maïng ngay treân mình ngöïa vì truùng teân lao cuûa nghóa quaân
Lam Sôn taïi Maõ Yeân (töùc Ñaûo Maõ phía nam caùnh ñoàng trong loøng aûi Chi
Laêng). Söû saùch ñaõ ghi : “(Lieãu) Thaêng sa laày. Quaân phuïc noåi
daäy. Thaêng bò truùng lao cheát. Nhöõng keû tuøy tuøng ñeàu cheát saïch (3)”
Cuõng trong cuoäc chieán naøy , lieàn sau caùi
cheát cuûa Lieãu Thaêng ñöôïc 5 ngaøy
ôû Chi Laêng, laø caùi cheát
cuûa Löông Minh ôû Caàn Traïm (Keùp, Baéc Giang), Löông Minh, töùc Baûo Ñònh
Baù ñöôïc cöû leân thay Lieãu Thaêng, giöõ chöùc Quyeàn Toång Binh, tieáp tuïc
chæ huy cuoäc vieän quaân xaâm löôïc Ñaïi Vieät. Nhöng chaïy tôùi Caàn Traïm,
Löông Minh cuõng bò lao ñaâm cheát. Nhö vaäy laø chæ treân chaëng ñöôøng 40
caây soá (km) töø Chi Laêng ñeán Caàn Traïm, hai ñaïi töôùng Toång binh giaëc
bò cheát vì teân lao cuûa nghóa quaân Lam Sôn, ba chuïc ngaøn teân giaëc bò
tieâu dieät. Bình Ngoâ Ñaïi Caùo ñaõ
ghi :
Ngaøy hai möôi Lieãu Thaêng taïi
Maõ Yeân boû thaây
Ngaøy hai möôi laêm Löông Minh
traän haõm phaûi boû mình
Ngaøy hai möôi taùm Lyù Khaùnh keá
cuøng maø thaét coå
Tieáp theo laø caùc traän Phoá Caùt, Xöông Giang
(Baéc Giang), soá quaân traêm ngaøn do Lieãu Thaêng daãn töø bieân giôùi, hoaøn
toaøn bò tieâu dieät vaø tan vôõ. Haún trong ñoù khoâng ít teân ngaõ guïc vì
thuû tieãn bay nhö möa sa cuûa nghóa quaân.
Veà traän Xöông Giang, Vieät Nam Söû Löôïc vieát : “ . . . Hoaøng Phuùc vaø Thoâi Tuï ñem baïi binh chaïy veà thaønh Xöông Giang
(thaønh cuûa nhaø Minh xaây ôû xaõ Thoï Xöông, phuû Laïng Giang), ñi ñeán nöûa
ñöôøng bò quaân Leâ Saùt ñuoåi ñeán ñaùnh phaù moät traän; Thoâi Tuï coá ñaùnh
laáy ñöôøng chaïy veà Xöông Giang, khoâng ngôø thaønh aáy ñaõ bò Traàn Nguyeân
Haõn laáy maát roài, quaân Minh sôï haõi quaù beøn laäp traïi ñaép luõy ôû
giöõa ñoàng ñeå choáng giöõ.
Bình Ñònh Vöông sai quaân thuûy boä
vaây ñaùnh, sai Traàn Nguyeân Haõn chaën ñöôøng taûi löông cuûa quaân Minh,
laïi sai Phaïm Vaán, Leâ Khoâi, Nguyeãn Xí, ñem quaân thieát ñoäi vaøo ñaùnh
cheùm quaân Minh ñöôïc hôn 5 vaïn, baét soáng ñöôïc Hoaøng Phuùc, Thoâi Tuï vaø
3 vaïn quaân. Thoâi Tuï khoâng chòu haøng bò gieát (4)”.
Ñoaøn vieän binh thöù hai tieán vaøo nöôùc ta
baèng moät ñöôøng khaùc do Moäc Thaïch caàm ñaàu cuõng bò ñaäp tan. Vieät Nam Söû Löôïc cuõng ghi : “Baáy giôø Moäc Thaïnh vôùi boïn Phaïm Vaên
Xaûo vaø Trònh Khaû ñang giöõ nhau ôû cöûa Leâ Hao. Tröôùc vöông cuõng ñaõ lieäu raèng Moäc Thaïnh laø ngöôøi
laõo luyeän taát chôø xem quaân Lieãu Thaêng thaéng baïi theá naøo roài môùi
tieán, beøn sai ñöa thö daën boïn Vaên Xaûo cöù giöõ vöõng chöù ñöøng ra ñaùnh.
Ñeán khi quaân Lieãu Thaêng thua roài, vöông cho nhöõng teân tì töôùng ñaõ baét
ñöôïc, ñem nhöõng giaáy maù aán tín leân cho Moäc Thaïnh bieát.
Moäc
Thaïnh ñöôïc tin aáy sôï quaù, ñem quaân chaïy, bò quaân Trònh Khaû ñuoåi theo
cheùm ñöôïc hôn 1 vaïn ngöôøi vaø baét ñöôïc caû ngöôøi laãn ngöïa moãi thöù
hôn 1 nghìn. (5)” .
Laïng Sôn, Laïng Giang, thaây ngaõ ñaày ñöôøng,
Xöông Giang, Bình Than, maùu troâi ñoû nöôùc.
(Bình Ngoâ
Ñaïi Caùo)
Chieán thaéng Chi Laêng Xöông Giang, chieán
thaéng maø nghóa quaân chuû yeáu duøng thuû tieãn laøm vuõ khí gieát töôùng
giaëc,chieán thaéng lôùn nhaát trong 10 naêm chieán ñaáu cuûa quaân daân ta,
ñaõ coù taùc duïng quyeát ñònh ñaäp tan yù chí xaâm löôïc, ngoan coá keùo daøi
söï thoáng trò cuûa vua quan nhaø Ñaïi Minh Trung Quoác, keát thuùc cuoäc
chieán tranh giaûi phoùng Ñaïi Vieät thoaùt khoûi möu ñoà ñoàng hoùa, maëc daàu
luùc ñoù trong maáy thaønh lôùn Ñoâng Quan, Taây Ñoâ, Coå Loäng, Chí Linh coøn
taäp trung moät soá quaân giaëc khaù ñoâng.
Chieán thaéng veû vang naøy cuõng laø moät
nguyeân nhaân ñaäp tan yù chí baønh tröôùng cuûa Ñaïi Minh duøng nöôùc ta laøm
baøn ñaïp ñeå tieán chieám Ñoâng Nam AÙ vaø Nam AÙ AÁn Ñoä Döông maø haïm
ñoäi cuûa ñeá cheá Ñaïi Minh, do thaùi giaùm Trònh Hoøa caàm ñaàu, ñang thöïc
hieän tham voïng, nhö vieäc baét soáng quoác vöông Alagaconam cuûa Sri Lanca,
quoác vöông Secanada cuûa Sumatra (Indonesia),
khoáng cheá con ñöôøng haøng haûi töø ñoâng sang taây, caùc vuøng Ñoâng
Nam AÙ vaø AÁn Ñoä Döông, thaâu toùm 15 nöôùc ôû phía ñoâng baùn ñaûo Maõ Lai,
7 nöôùc ôû chung quang Sumatra, 6 nöôùc ôû AÁn Ñoä, 5 nöôùc ôû Arabie, 3 nöôùc
ôû Phi Chaâu (nam Madagascar) (6), baét
phaûi thaàn phuïc, trieàu coáng, v.v. . .
Sau chieán thaéng giaëc Minh giaønh
laïi neàn ñoäc laäp daân toäc, thuû tieãn laø moät trong nhöõng loaïi vuõ khí quan troïng ñöôïc trang bò cho quaân
ñoäi ngay töø ñaàu trieàu ñình nhaø Leâ. Theo saùch Lòch Trieàu Hieán Chöông Loaïi Chí, Binh Cheá Chí cuûa Phan Huy
Chuù thì naêm Thuaän Thieân thöù nhaát (1428) , thôøi Leâ Thaùi Toå, trong
vieäc “aán ñònh caùc khí vaät cuûa caùc quaân” coù ghi : “…moäc moãi ngöôøi 1 taám,
phieâu thì moãi ngöôøi 1 caùi, teân
böïc nhaát duøng moãi ngöôøi 4 caùi,
böïc nhì moãi ngöôøi 3 caùi , ñaïi
ñao moãi ngöôøi duøng 1 caùi (7) …”
.
Vaø phoùng lao , neùm teân cuõng laø moät trong
nhöõng moân chính trong khi khaûo saùt, thi cöû voõ ngheä. Söû cuõ ghi veà
caùch thi trong naêm Thieäu Bình thöù tö (1437) ñôøi vua Leâ Thaùi Toâng, nhö
sau : “Khaûo xeùt voõ ngheä cuûa caùc
töôùng hieäu. Pheùp khaûo xeùt : baén cung laø moät moân, neùm teân laø moät
moân, ñaùnh moäc laø moät moân. Caû ba moân ñeàu ñöôïc thì caáp löông toaøn
phaàn, ai khoâng ñöôïc moân naøo thì bò giaûm löông, sau coi ñoù laø leä
thöôøng (8)”
Thaùng 3 Naêm Ñinh Daäu (1477) , vua Leâ Thaùnh
Toâng ñònh roõ laïi theå leä con chaùu cuûa quan vieân cho hoïc ngheà voõ “. . .
moãi ngaøy hoïc sinh phaûi ñeán tröôøng
ñua voõ, taäp caùc voõ ngheä : baén cung, phoùng thuû tieãn vaø ñaáu khieân
v.v. . .; moãi naêm cöù ñeán thaùng
quyù ñoâng (thaùng chaïp aâm lòch) veä Caåm Y phaùi quan ñi khaûo saùt
vieäc ganh ñua voõ ngheä cuûa hoïc sinh, ñeán naêm thöù ba ñöa sang boä Binh
thi khaûo, ai truùng tuyeån seõ boå vaøo caùc chöùc voõ uyù “ (9).
Hoaëc
pheùp thi voõ, goïi laø “ñoâ thí” naêm Maäu Tuaát (1478) döôùi thôøi vua Leâ
Thaùnh Toâng ñònh roõ : “Moãi ngöôøi thi
baén cung 5 phaùt , neùm thuû tieãn 4 chieác, ñaáu moäc 1 taïo. Truùng ñöôïc
töø 8 ñeán 10 laø thöôïng caáp; töø 6
ñeán 7 laø trung caáp; töø 4 ñeán 5 laø haï caáp, ñeàu ñöôïc thöôûng theo thöù
baäc khaùc nhau. Neáu truùng töø 2 ñeán 3 thì khoâng ñöôïc thöôûng cuõng khoâng
bò phaït; truùng töø 1 ñeán khoâng truùng thì
phaûi phaït tieàn cuõng theo thöù baäc khaùc nhau (10)”.
Xem vaäy ñuû thaáy quaân ñoäi döôùi trieàu Leâ
ñaõ coi troïng luyeän taäp tinh thoâng moân neùm teân, phoùng lao tôùi möùc naøo. Keû xaâm löôïc töø töôùng ñeán
quaân ñaõ bao phen kinh hoàn tröôùc taøi ngheä söû duïng teân, lao cuûa quaân
daân Ñaïi Vieät. Vaø coù theå noùi vuõ khí thuû tieãn , teân lao cuûa quaân
daân ta ñaõ laäp neân lòch söû ñaû vieän, ñaùnh baïi yù chí xaâm löôïc cuûa
moät ñeá cheá lôùn maïnh vaøo luùc cöïc thònh, laøm cho nhaø Ñaïi Minh töø ñoù veà
sau khoâng daùm xaâm phaïm nöôùc ta vaø chaën ñöùng keá hoaïch baønh töôùng
cuûa Trung Quoác xuoáng Nam AÙ maø Jacque Germet, moät nhaø Trung Quoác hoïc
phöông Taây, ñaõ coù nhaän xeùt : “Roõ
raøng nhaø Minh coù nhöõng möu ñoà baønh tröôùng gioáng nhö ñeá cheá Moâng Coå,
nhöng caùch thöùc coù thay ñoåi : hoï khoâng thöïc hieän nhöõng cuoäc chinh
phuïc ñôn giaûn ñeå boùc loät kinh teá, maø laïi buoäc phaûi thöøa nhaän söùc
maïnh vaø uy theá cuûa ñeá cheá Minh ôû Ñoâng Nam AÙ vaø AÁn Ñoä Döông (11) ”
./.
Chuù thích :
(1)Quoác Söû Quaùn Theá Kyû XIX, Vieät Söû Thoâng Giaùm Cöông Muïc , Taäp VIII , Chinh Bieân, Quyeån
13-14. Toå Bieân Dòch Ban Nghieân Cöùu Vaên Söû Ñòa bieân dòch vaø chuù giaûi.,
Haø Noäi nhaø xuaát baûn Vaên Söû Ñòa,1958, trg 825.
(2)Quoác Söû Quaùn Theá Kyû XIX, Vieät Söû Thoâng Giaùm Cöông Muïc, saùch ñaõ daãn, trg 847.
(3)Quoác Söû Quaùn Theá Kyû XIX, Vieät Söû Thoâng Giaùm Cöông Muïc, saùch ñaõ daãn, trg 825.
(4)Traàn Troïng
Kim, Vieät Nam Söû Löôïc, Quyeån I ,
Saigon, Trung Taâm Hoïc Lieäu Boä Giaùo Duïc Xuaát Baûn laàn thöù nhaát , 1971,
Soáng Môùi in laïi taïi Hoa Kyø naêm 1978, trg. 234.
(5) Traàn Troïng
Kim, Vieät Nam Söû Löôïc, saùch ñaõ
daãn, trg 234.
(6)Phan Khoang, Trung Quoác Söû Cöông, Saigon, Hoàng
Phaùt AÁn Quaùn, 1958, trg 237.
(7)Phan Huy Chuù ,
Lòch Trieàu Hieán Chöông Loaïi Chí,
Taäp IV, Binh Cheá Chí,Vaên Tòch Chí, Bang Giao Chí, Baûng Saùch Daãn, Toå
Phieân Dòch Vieän Söû Hoïc Vieät Nam Phieân Dòch vaø Chuù Giaûi, Haø Noäi, nhaø
Xuaát Baûn Söû Hoïc,1961, trg 25.
(8)Ñaïi Vieät Söû Kyù Toaøn Thö, Baûn in
Noäi Caùc Quan Baûn, Moäc Baûn Khaéc Naêm Chính Hoøa thöù 18 (1697), Taäp II,
Dòch vaø Chuù Thích Hoaøng Vaên Laâu, Hieäu ñính giaùo sö Haø Vaên Taán, Haø
Noäi, nhaø Xuaát Baûn Khoa Hoïc Xaõ Hoäi, 1993, trg 337.
(9)Quoác Söû Quaùn Theá Kyû XIX, Vieät Söû Thoâng Giaùm Cöông Muïc, Taäp XII , Chinh Bieân, Quyeån
23-24. Toå Bieân Dòch Ban Nghieân Cöùu Vaên Söû Ñòa bieân dòch vaø chuù giaûi.,
Haø Noäi nhaø xuaát baûn Vaên Söû Ñòa,1959, trg 7.
(10)Ñaïi Vieät Söû Kyù Toaøn Thö, saùch ñaõ
daãn,, trg 473.
(11)Jacque Germet,
Le Monde Chinois, Paris 1972, trg
317.