Vol. 7   2 / 2002 

                               Soá baùo Xuaân ñaëc bieät

Do hoang Nghia    phutavanthu@yahoo.com  or  nthihoang@aol.com

 

 Ngöïa Taùi OÂng

 

“Ngöa Taùi OÂng hoïa phuùc bieát veà ñaâu”

Huyønh Thuùc Khaùng

 

OÂng Huyeän Boân ñöa tay troû ra ngoaøi baõi coû, noùi:

--- Anh Phaùn coi ñoù, con ngöïa BaêcThaûo toâi môùi mua veà coù ñuùng laø loaïi ngöïa chieán khoâng ?

OÂng Phaùn Ba nhìn ra choã con ngöïa ñang gaäm coû, gaät ñaàu:

--- Thaät laø moät con nöïa toát.  Raát tieác, noù laø moät con ngöïa caùi . . .

Huyeän Boân cöôøi:

--- Noùi vaäy laø anh Phaùn khoâng bieát chôi ngöïa roài.  Con ngöïa caùi laø ngöïa gioáng.  Cöù “tam nieân nguû maû” thì chæ trong voøng 3 naêm laø mình coù ñöôïc 5 con ngöïa con.  Cho ñoå gioáng lai Baéc Thaûo hay AÙ Raïp gì cuõng toát, vaø mình seû oâm boän baïc.  Toâi qua Long-an thaáy con ngöïa caùi naày laø gioáng toát laïi cöù hænh muõi leân hoaøi thì bieát mình seõ coù lôïi,

OÂng Phaùn hoûi lieàn:

--- Lôïi gì ?  Taïi sao noù hænh muõi maø anh coù lôïi ?

OÂng Huyeän Boân laïi cöôøi:

--- Ñuùng anh laø ngöôøi khoâng bieát chôi ngöïa.  Con ngöïa caùi maø cöù hænh muõi laø noù ñang daùnh hôi ngöïa ñöïc, nghóa laø noù ñeán kyø ñoïng ñöïc roài, anh bieát khoâng ? Mua veà ít laâu laø mình thaû ñöïc cho noù, theá laø mình lôøi ñöôïc moät con ngöïa con.  Toâi raønh ngheà nuoâi ngöïa laém maø . . .

OÂng Huyeän laøm chöùc “Baäc Maû OÂn” töø khi oâng ñi lính beân Taây trong Theá Chieán thöù nhöùt.  Ñöôïc tuyeån laøm lính ONS (Ouvrier Non Specialise) oâng Huyeän laøm chöùc “phoø maû” suoát moät thôøi chinh chieán.  OÂng nuoâi ngöïa, giöõ ngöïa vaø taäp ngöïa cho nhaø binh Phaùp.  Ngöïa dôû, ngöïa hay gì oâng cuõng raønh.  Ñeán naêm “ñít nôùp” (1919), oâng ñöôïc giaûi nguõ cho veà nöôùc vôùi moät soá tieàn phu caáp vaø daønh duïm khaù to, oâng veà vuøng Bieân Hoaø mua ñaát caát nhaø môû chuoàng ngöïa, laøm lai rai caùi ngheà naêm xöa.  OÂng ñöôïc voâ daân Taây, töø teân Be, ñoåi thaønh teân Boân (Paul) nghe cho noù xoâm hôn.   Roài Taây laïi ta75ng cho oâng chöùc Huyeän Haøm maø daân baûn xöù thöôøng goïi ñuøa laø “oâng Huyeän Ma-xoa (machoire).  OÂng keát baïn vôùi oâng Phaùn Ba vaø ruû oâng naày chung voán nuoâi ngöïa.  Theá laø hai oâng trôû thaønh ñoâi baïn thaân.

OÂng Phaùn nhìn ra baõi coû.  Baây giôø oâng môùi thaáy laø oâng Huyeän ñaõ mua ñöôïc moät con ngöïa toát.  Ñaàu lôùn, 4 voù cao, caùi ñuoâi daøi, thaân daøi, ñuùng laø moät con ngöïa Baéc Thaûo toát.  Con ngöïa ñang cuoái ñaàu gaëm coû, thænh thoaûng laïi ngöûng leân hænh muõi:  OÂng Huyeän noùi:

--- Noù ngöûi ñöôïc hôi ngöïa ñöïc roài ñoù.  Chaéc laø coù nguïa ñöïc ôû quanh vuøng naày.  Toâi seû ñi tìm möôùn veà thaû noïc cho noù.  Chöøng möôøi ngaøy nöûa thoâi . . .

Thaèng Toan, con oâng Huyeän, töø trong nhaø chaïy ra, hoûi:

--- Ba môùi mua con ngöïa veà, haû ba ?  Con côûi ñöôïc khoâng ?

OÂng Huyeän chaän laïi lieàn:

--- Khoâng, con chöa côûi ñöôïc, noù laø moät con ngöïa ñoäng ñöïc, con nhaûy leân löng laø noù chaïy mòt muø . . .

--- Con bieát caàm cöông maø, sôï gì ?

--- Ba noùi khoâng ñöôïc.  Ba raønh veà ngöïa, bieát gioáng nhuïa Baéc Thaûo naày döû laém.  Con maø côûi laø noù quaêng con xuoáng ñaát ngay.

Noùi roài, hai oâng baïn giaø daét tay ñi vaøo nhaø.  OÂng Huyeän khoâng queân keùo tay thaèng con 14 tuoåi theo mình.  OÂng noùi:

--- Ñeå ít böûa noù ñeû ngöïa con, nuoâi lôùn leân roài ba seû cho con côûi.

Caäu con ñöôïc höùa heïn neân khoâng noùi gì theâm.

OÂng Phaùn tröôùc khi chia tay oâng Huyeän coøn daën:

--- Chöøng naøo anh boû ñöïc con ngöïa naày thì cho toâi hay, nghen.

OÂng Huyeän gaät ñaàu.  Ñoâi baïn töông tri töø giaõ nhau.  OÂng Phaùn coøn quay laïi nhìn con ngöïa caùi ñang aên coû laàn choùt.

 

Nhöng con ngöïa caùi chæ ôû vôùi oâng Huyeän Boân chöøng maáy hoâm, roài trong moät ñeâm toái trôøi, noù phoùng ra khoûi chuoàng, chay maát.  Vuøng Taân Uyeân naày röøng raäm bao quanh.  Noù maø chaïy voâ röøng thì khoù maø tìm laïi ñöôïc.  Nghe ñaâu trong röøng coù moät soá ngöïa thaû hoang, chaéc laø noù ñi theo maáy con ngöïa ñöïc trong röøng.

OÂng Huyeän tieác ngaån, tieác ngô, nhöng ñaønh oâm buïng maø töùc.  Caäu con thì cöù ñeo theo hoûi:

--- Chöøng naøo con ngöïa lôùn trôû veà haû ba ? Noù coù daét ngöïa con theo khoâng haû ba ?

OÂng Huyeän töùc laém, nhöng ñaønh ngoài ñoù maø chôø.  Möôùn ngöôøi ñi tìm thì oâng cuõng coù laøm.  Nhöng ngöïa caùi maø theo ñöïc thì cuõng gioáng nhö con gaùi maø boû nhaø theo trai, bieát ñaâu maø tìm.  Moät thaùng qua oâng coøn nhôù, nhöng 6 thaùng, roài 1 naêm qua, thì oâng ñaønh queân luoân.  Hai naêm sau, boång moät ñeâm, oâng nghe thaèng con trai goïi:

--- Ba ôi, coù con ngöïa laï veà beân chuoàng kia kìa!  Hình nhö laø con ngöïa Phi Long cuû cuûa mình ñoù, ba ôi ! laïi coù moät con ngöïa con chaïy loùc coùc theo sau nöûa, ba thaáy khoâng ?

OÂng Huyeän laät ñaät chay veà phía chuoàng ngöïa.  OÂng möøng quaù, thaáy ñuùng laø con ngöïa Baéc Thaûo cuûa mình, laïi coù moät con ngöïa con chaïy theo sau.  OÂng khen:

--- Tao noùi maø, ñuùng laø gioáng ngöïa khoâng phaûn chuû!

Roài oâng chaïy ngay ra saân, thaúng ñeán tröôùc maët con ngöïa meï, con ngöïa khoâng giaät mình boû chaïy maø coøn nhìn oâng Huyeän vôùi moät veû trìu meán khaùc thöôøng.  OÂng ñeán beân noù, naâng moûm noù leân, vuoát ñaàu noù, roài keâu thaèng naøi ngöïa mang moät thuøng luùa ra cho noù aên.  Laïi theâm maáy boù coû non nöûa.  Con ngöïa con thích chí chaïy laïi aên coû ñeå meï noù aên luùa.

OÂng Huyeän vuoát ñaàu con nguïa con.  Noù daïn hít, khoâng sôï oâng, cöù cuùi ñaàu aên coû, roài aên luùa vôùi meï noù.  OÂng cöôøi hæ-haû:

--- Ñuùng laø gioáng ngöïa khoân.  Veà nhaø ôû vôùi ba, nghe con.

Con ngöïa caùi aên heát thuøng luùa thì daét con ra ngoaøi baõi coû.  OÂng Huyeän daën thaèng naøi ngöïa:

--- Ñöøng laøm cho meï con noù sôï nghe khoâng.  Cöù saùng, tröa roài chieàu chieàu, maøy ñem cho meï con noù moät thuøng luùa vaø maáy boù coû laø ñöôïc roài.  Noù voâ röøng laâu ngaøy chaéc laø thieáu aên laém.  Mình nuoâi thuùc ñeå noù ôû vôùi mình.

Theá roài saùng naøo cuõng vaäy, oâng Huyeän ra saân ñöùng nhìn hai con ngöïa aên coû, aên luùa.  OÂng ñeán vuoát ve meï con noù ra veû trìu meán laém.  Roài oâng ngaém nhìn hai meï con.  OÂng nghæ thaàm:

“Con ngöïa naày chaéc cuõng ñöôïc moät tuoåi.  Vaäy maø troâng cao lôùn khaùc thöôøng”.  OÂng vui laém, laøm tieäc môøi oâng Phaùn ñeán nhaäu.  Trong böõa tieäc oâng vöøa kheà khaø vöøa noùi:

--- Anh Phaùn thaáy khoâng, ngöïa khoân thì coù voâ röøng trôû laïi cuõng khoân.  Mình töôûng maát moät con ngöïa lôùn, ai ngôø laïi ñöôïc theâm moät con ngöïa con.  Thaèng Toan thì cöù ñeo theo cha maø hoûi:

--- Con côûi con ngöïa con ñöôïc chöa, ba?

OÂng Huyeän laéc ñaàu:

--- Noù coøn nhoû neân nhaùt laém, con côûi laø nl1 voït maát ñoù, con bieát khoâng ? ?

Meï con con Phi-Long-cu veà nhaø ñöôïc hôn naêm thì troâng con ngöïa con ñaõ ra veû ngöôøi lôùn laém roài.  OÂng Huyeän nghæ buïng: “Chaéc noù cuõng ñöôïc hôn tuoåi roài ñoù”.  Noù phaùt töôùng thaáy roû, maø meï noù cuõng ñeïp ra.

Thaèng Toan cuõng thaáy nhö oâng.  Moät hoâm thöøa luùc cha ñi vaéng, caäu con laáy daây cuïp coå con ngöïa con, buoäc laøm daây cöông, roài nhaûy phoùc leân löng.  Con ngöïa khoâng quen ñöôïc côûi neân xoay quanh, roài ñöùng döïng leân, phoùng maïnh.  Caäu Toan naém bôøm con ngöïa, naèm moïp xuoáng löng noù.  Nhöng con ngöïa laïi chay quanh, roài döïng ñöùng leân, giaän döû, tung caäu Toan xuoáng ñaát.  Caäu teù laên cuø beân ñöôøng.  Roài hai meï con con ngöïa chaïy tuoát voâ röøng.

 

OÂng Huyeän ñöôïc tin con bò teù ngöïa, lieàn chaïy veà.  Thaáy caäu con cöng coøn naèm beân ñöôøng, oâng nhaûy xuoáng ngöïa oâm con, vaø taù ñieàn cuõng chaïy tôùi.  Hoï coi kyõ laïi thì thaáy caäu Toan ñaõ bò gaãy heát moät chaân.  OÂng Huyeän oâm caäu con cöng khoùc hu hu, laáy xe ngöïa chôû caäu voâ nhaø thöông.  Moät thaùng sau thì caäu Toan rôøi beânh vieän nhöng bò queø heát moät chaân vaø coù theâm moät teân môùi laø “Caäu Toan Queø”. OÂng Huyeän thöông con neân khoâng tieác hai con ngöïa.  Dó nhieân laø con gaùi trong laøng cheâ caäu khi thaáy caäu ñi khaäp kheãnh ñeán gaàn.  Vaø con gaùi oâng Cai Toång cuõng khoâng coøn ñeå yù ñeán caäu nöûa.

 

Caäu Toan ñaõ 18 tuoåi, caùi tuoåi phaûi ñi lính cho Taây.  Ngaøy xöa, oâng Be töï nguyeän ñi lính vì oâng coù moät thaân moät mình, khoâng tieàn baïc, gia saûn gì heát.  Nay thì oâng chæ coù moät ñöùa con, laøm sao ñaây ? Nhöng roài vì ñaõ tôùi tuoåi baét lính neân oâng Huyeän phaûi ñöa caäu Toan queø ra trình dieän ñeå giuùp Taây ñi deïp loaïn Coïng saûn ôû Myõ tho.  OÂng Huyeän theo con ra ñieàn lính, nhöng roài caäu bò cheâ vì caùi chaân queø.  Ba hoâm sau thì caäu ñöôïc tha maø con trai oâng Toång cuøng tuoåi bò ñöa ñi nhaäp nguû.  OÂng Huyeän khoaùi chí, nhìn ñoaøn xe nhaø binh laên baùnh, daét tay caäu con trai ra VEÀ, LOØNG HAÂN HOAN, HÔÙN HÔÛ.

Veà ñeán nhaø thì oâng Huyeän naûy ra moät yù ñònh môùi:  Baùn nhaø, ñaát vaø chuoàng ngöïa ñeû ra Tænh ôû.  Theá laø oâng veà ôû Bieân Hoaø, cho con ñöôïc quen vôùi neáp soáng thaønh thò.  OÂng tính cho caäu con trai ñi hoïc , nhöng caäu khoâng chòu hoïc ôû Bieân Hoaø maø ñoøi veà Saì goøn.  OÂng Huyeän nghæ: veà Saøi goøn coù tröôøng lôùn, giaùo sö gioûi, chaéc con mình ñi hoïc seû mau thaønh taøi.  Theá laø oâng cho caäu veà ôû nhaø moät ngöôøi baïn cuõ ôû Saøi goøn.

 

Ngaøy ñaàu tieân, caäu Toan gaëp coâ con gaùi con oâng chuû nhaø.  Coâ naày ñeïp laïi noùi naêng xí xoïn, raát haïp yù caäu.  Con nhoû hoûi:

--- Toan ôi, maøy veà Saøi goøn ñeå hoïc haû ? Tao ñöa maøy ñeán choã naày hoïc moät ñeâm laø gioûi lieàn.

Roài noù ñöa caäu Toan ra moät quaùn nhaäu.  Hoâm ñoùù, noù cho caäu nhaäu röôïu taây, vaø noùi:

--- Ba maøy ñi taây maø khoâng cho maøy nhaäu röôïu Taây.  Tao ôû Saøi goøn maø coù röôïu Taây.  Maøy muoán uoáng Coû nhaùc, Maùt teân, hay Rhum gì cuõng coù heát.

Caäu Toan nhaäu töø ñaàu hoâm ñeán nöûa ñeâm, roài con nhoû ñöa caäu veà phoøng nguû.  Noù hoûi:

--- Maøy chöa bieát con gaùi Saøi goøn phaûi khoâng ? Voâ ñaây roài seõ bieát.

Con nhoû ñöa caäu voâ phoøng.  Noù tuoät heát quaàn aùo cuûa hai ñöaù, vaø ñeâm ñoù caäu Toan hoïc ñöôïc baøi hoïc vôõ loøng veà tình yeâu.  Saùng daäy, caäu hoûi

--- Tao coøn ñöôïc hoïc gì theâm nöûa khoâng maøy ?

Con nhoû cöôøi toe

--- Coøn chôù, neáu maøy coøn tieàn . . .

Caäu Toan rôø haàu bao thaáy saïch trôn.  Caäu noùi :

--- Hoâm qua tao laän theo 3 ngaøn, sao môùi coù moät ñeâm maø heát saïch ?

Con nhoû cöôøi haû heâ :

--- OÛ ñaát Saøi goøn laø nôi cuûi queá gaïo chaâu, caùi gì cuõng ñaét heá.  Maøy nhaäu neø, roài aên neø, roài ôû phoøng nguû haïng sang neø, roài ñöôïc tao moät ñeâm, thì 3 ngaøn ñoàng ñaâu coù ñaét.  Thoâi veà Bieân Hoaø xin ba maøy cho theâm tieàn ñeå ñi hoïc thöù khaùc.

Caäu Toan veà Bieân Hoøa.  Luùc aáy oâng Huyeän ñi vaéng.  Noù leûn voâ buoàng dôû neäm giöôøng ra, veùt heát tieàn cuûa cha.  Roài noù ra chôï Bieân Hoøa, leân xe ñoø, xuoáng Saøi goøn.

Gaëp caäu Toan laàn naày, con nhoû chuû nhaø hoûi:

--- Maøy ñöôïc bao nhieâu ?

Caäu Toan moùc haàu bao ra, ñeám:

--- Ñöôïc 5 ngaøn, ñuû chôi khoâng ?

Con nhoû cöôøi:

--- Ñuû chôù, ñeâm nay tao ñöa maøy ñeán soøng baïc.  Maøy coù 5 ngaøn laøm voán chaéc coøn ñöôïc theâm möôøi ngaøn, hay hôn . . .

Hai ñöaù ñeàn soøng baïc thì ñaõ thaáy ñuû maët caùc tay baàu cua caù coïp.  Moät thaèng böôùc ñeán beïo moâng con nhoû, vaø hoûi:

--- Maøy daùt con deâ con veà ñaây haû.  Thoâi ñeå tuïi tao naáu caø ri noù cho.    

Vaø boïn naøy naáu caø ri con deâ tô thaät.  Ñeán gaàn nöûa ñeâm thì caäu Toan thua saïch 5 ngaøn tieàn aên caép cuûa cha.  OÂng Huyeän bò maát heát tieàn neân xuoáng Saøi goøn tìm con.  Vöøa gaëp caäu Toan laø oâng hoûi ngay

--- Con laáy heát tieàn daønh duïm cuûa ba roài phaûi khoâng ?

Maáy teân löu manh ôû soøng baïc voã tay cöôøi.  Moät thaèng noùi:

--- Thaèng Toan Queø noù hoïc ñöôïc nhieàu thöù laém ñoù, baùc ôi, ñöøng coù lo.  Ñeâm roài tui tui cho noù neám muøi röôïu vaø gaùi.  Ñeâm nay thí noù neám muøi côø baïc.  Thua coù maáy ngaøn maø nhaèm nhoø gì !

OÂng Huyeän böôùc ñeán keùo tay con:

--- Maøy veà nhaø vôùi ba ñi.  Ñöøng chôi vôùi tuïi löu manh nöûa.  Hoïc gì maø hoïc röôïu, hoïc gaùi, hoïc ñaùnh baïc . .  .

Boïn gaùi trai ñaøn ñieám voã tay cöôøi ha haû.  Chuùng noù xuùi:

--- Veà ñi, veà laáy theâm tieàn ñi, roài tuïi tao cho maày hoïc nhieàu baøi baûn môùi nöûa.  Vui laém !

OÂng Huyeän keùo tay con, daãn ñi.  Nhöng caäu khoâng theo oâng, chaïy veà phía quaùn nhaäu.

Coøn laïi maáy chuïc trong mình, caäu mua moät chai Martell, ra ngoài ngoaøi bôø soâng, noác caïn.  Vaø caäu guïc xuoáng doøng nöôùc ñen ngoøm cuûa trôøi ñeâm . . .

* * *

 

15 naêm sau.  OÂng Phaùn Ba coù dòp ñi haønh höông leân nuùi Caám.  Ñeán moät ñoäng ñaù nhoû, oâng thaáy moät tu só ñang ngoài ñoïc kinh vaø ñoùn ngöôøi qua laïi ñeå xin cöùu giuùp.

OÂng Phaùn ñöùng laïi, roài troâng ngôø ngôï gioáng nhöôøi baïn xöa, neân oâng hoûi:

--- Ai nhö anh Huyeän ñoù phaûi khoâng ?  Sao anh laïi troâi noåi veà ñaây ?

Tu só ngaång ñaàu leân, nhaän ra baïn cuõ oâng noùi:

--- Phaûi, toâi ñaây.  Anh Phaùn nhôù ra toâi roài haû ? Ñôøi laø moät söï ñoåi thay.  Chuyeän “Ngöïa Taùi OÂng” ngaøy xöa chaéc anh coøn nhôù?  Caûm ôn ngöôøi baïn cuõ ñaõ nhìn ñöôïc toâi.  Nhöng toâi ngaøy nay khoâng gioáng toâi ngaøy xöa nöûa.  Nay thì loøng phaøm ñaõ döùt, toâi chæ coøn muoán ñöôïc soáng bình an trong hang ñaù nho naøy . . . .

 

Xuaân Töôùc

Home