Vol. 13 2/ 2003	2^nd year edition
Editor-in-chief: Ñoã Hoaøng Nghóa phutavanthu@yahoo.com or nthihoang@aol.com

Please click to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow instructions to configure Web Browsers.

Best view with Internet Explorer.

Nhaø thô Xuaân Töôùc,

nhaø giaùo, nhaø vaên, ngöôøi ñaõ daïy toâi laøm thô 57 naêm tröôùc

Xuaân Vuõ

“Nhaø thô Xuaân Töôùc coù buùt hieäu laø Taâm Ñieàn, Höôøng Hoa ñöôïc bieát treân vaên thi ñaøn töø naêm 1942, luùc ñoù tôi coøn ñi hoïc tröôøng quaän. Thôøi kyø naày tröôøng coøn daïy chöû Nho goi laø caracteres Chinois . Coøn ôû nhaø thì tía toâi cuõng ñang hoïc thaày Nho do oâng coá toâi röôùc veà nhaø daïy cho con chaùu. Toâi nhôù maõi 3 chöû “Quaân, Sö, Phuï” vieát baèng chuõ Nho möïc taøu ñen laùy treo trong phoøng hoïc. OÂng coá toâi raát nghieâm khaéc neân con chaùu ñeán hoïc ñeàu giöõ leã nghi vôùi thaày. Ngoaøi ra oâng coøn nhaéc mieäng: “khoâng thaày ñoá maøy laøm neân !”

OÂng Möôøi toâi, con trai uùt, saép cöôùi vôï maø vaãn coøn bò baét naèm daøi treân vaùn, ñeå ñaùnh ñoøn moåi khi coù loåi bò oâng thaày meùt. (Thaày khoâng daùm raày la oâng coâng töû)

Do ñoù toâi nhôù ñôøi ñôøi caâu “Quaân, Sö, Phuï” vaø “khoâng thaày ñoá maøy laøm neân” cuûa oâng. Nhaø cöõa, taøi saõn bò VM laáy heát. Ngaøy nay chæ coøn 3 cuïc gaïch vuïn nhöng chöõ nghóa coøn maõi trong ñaàu:

“Saéc ñeïp, uy quyeàn ñeàu huûy dieät

Theá gian coøn laïi chöõ maø thoâi...”

Nhaø thô Höôøng Hoa thôøi 1942 ñi xe ñaïp töø Beán Tre xuoáng Caàn Thô ñeå laäp thi ñaøn. Vôùi Taây Ño Vaên Ñaøon, nhaø thô Taâm Ñieàn thôøi kyø 1945 ñaõ boû gheá choâng chöùc ñi theo tieáng goïi non soâng:

Muøa thu roài ngaøy 23

Ta ñi theo tieáng keâu san haø nguy bieán...

Luùc Ñaøo vaên Tröôøng laøm khu tröôûng chieán khu 8, Vuõ Ñöùc laøm khu tröôûng chieán khu 9 thì nhaø thô 24 tuoåi naày laø chi huy tröôûng maët traän Ba Lai ngaên quaân Phaùp töø Saigon ñoå xuoáng nhöng ñeán Ba Lai thì khoâng tieán ñöôïc nöõa.

Toâi nhaéc laïi maáy ñieåm chính ñeå thaáy caùi thôøi ly loaïn cuûa Nam Boä vaø cuûa Beán Tre. Traùi tim nhaø thô xoaùy troøn trong gioù baõo thôøi cuoäc nhöng khoâng ñoåi höôùng vaø khoâng thay nhòp ñaäp yeâu nöôùc

... Reàn khaép trôøi lôøi hoan hoâ

Ñaøn quaân Nam nhòp chaân tieán ñeán traän tieàn.

Taùc giaõ cuûa baøi haùt baát huõ naøy laø nhaïc sæ Taï Thanh Sôn ngöôøi Traø Vinh vaø laø baïn cuûa nhaø thô Taâm Ñieàn. Luùc ñoù hai nhaø ngheä sò gaëp nhau ôû queâ toâi. Moät maët traän môùi do nhaø thô Taâm Ñieàn choáng giöû ngaên Phaùp tieán xuoáng mieàn Trung Nam Boä baèng ñöôøng soâng Coå Chieân.

Maët traän hoài ñoù raát ñôn sô, daêm baûy caây suùng tröôøng laáy ñöôïc cuûa Nhaät boû laïi, vaøi ba caây suùng hai loøng cuûa caùc nhaø ñieàn chuû ñem naïp, vôùi nhöõng uï ñaát ñaép voäi ôû vaøm soâng. Nhöng loøng yeâu nöôùc choáng Phaùp thì cao ngang trôøi:

... Thuoác suùng keùm chaân ñi khoâng

maø loøng ngöôøi giaøu loøng vì nöôùc ... (Nam Boä khaùng chieán)

Suùng Phaùp, taøu Taây maïnh gaáp ngaøn laàn ta nhöng chuùng khoâng chieám ñöôïc loøng ngöôøi vaø chieán só ta khoâng luøi moät taùc ñaát. Thôøi kyø aáy qua roài. Nhöõng ai coù soáng thôøi aáy môùi bieát giaù trò cuûa caây Taàm voâng Nam Boä vaø ngöôøi caàm caây taàm voâng ñoù choáng xe taêng.

Ngöôøi caàm taàm voâng ñoù laø thi só Höôøng Hoa, Taâm Ñieàn vaø Xuaân Töôùc ngaøy nay 82 tuoåi roài ñoù. Maáy ai vieát laïi noãi lòch söõ nhöõng ngaøy naøy. Coù theå coù nhieàu ngöôøi thôøi aáy coøn soáng vaø löu vong hoâm nay, nhöng thôøi gian ñaõ laøm môø taát caû. Toâi cuõng coù bieát, nhöng chæ ñoâi phaàn chuôù khoâng toaøn veïn. Cho neân vieát laïi cuõng khoâng ñaày ñuõ. Vì thôøi ñoù toâi laø thieáu nhi.

... Theá laø thi só Taâm Ñieàn rôøi suùng ñi toå chuùc quaàn chuùng maø troïng taâm laø thanh nieân. Toâi bieát nhaø thô töø ñaây, vì luùc ñoù toâi ñang nghæ hoïc cuõng muoán ñi cöùu nöôùc maø khoâng bieát ñöôøng naøo ñi. Thôøi may toâi coù moät ngöôøi caäu baïn cuûa thi só Taâm Ñieàn.

Moät laàn caäu ñeán nhaø toâi chôi, caäu noùi vôùi maù toâi :- “Em coi thaèng Trieát coù khieáu vaên ngheä, ñeå em giao noù cho baïn em” (töùc nhaø thô Taâm Ñieàn) luùc baáy giôø ñang phuï traùch toå chöùc Thanh nieân Mieàn Trung Nam Boä, tröôùc tieân laáy Beân Tre laøm trung taâm.

Toâi ñöôïc ñi theo nhaø thô Taâm Ñieàn xuoáng mieät Coàn chim laäp traïi huaán luyeän. Toâi ñi sau nghe caâu chuyeän cuûa caäu toâi vaø nhaø thô ñi tröôùc (xin goïi laø anh Tö nhö thoùi quen baây giôø). Toâi nghe anh Tö noùi vôùi caäu toâi:

- Muøa Thu tao laøm ñöôïc nhieàu (thô) hôn caùc muøa khaùc.

- Toâi chæ nghe vaäy vaø nhôù vaäy thoâi chôù khoâng coù suy nghæ gì heát. Thô thôøi ñoù maáy ai laøm ?

Toâi toaøn cheùp treân caùc baùo Saigoøn. Ñaây laø laàn ñaàu toâi ñöôïc bieát moät ngöôøi laøm thô vaø toâi ñöôïc ñi gaàn, ñöôïc nghe tieáng noùi vaø nghe tieáng “thi só”.

Caùch ñaây treân 50 naêm, anh Tö raát khoûe maïnh traùng kieän vaø ñeïp ngöôøi. Ai cuõng maëc quaàn tieàu, toâi thaáy hai baép thòt chaân cuûa anh nhö baép thòt cuûa caùc caàu thuû ñaù giaøy ôû saân vaän ñoäng Beán Tre. Chuùng toâi böôùc ñi nhanh qua caùc luøm tre, ñöôøng ñaù phaù hoaïi laøng Thaïnh Phong quaän Thaïnh Phuù, moät vuøng bieån.

ÔÛ ñaây toâi hoïc nhöõng baøi yeâu nöôùc ñaâu tieân treân do thi só Taâm Dieàn daïy baèng thô. Vaø toâi ñöôïc bieát nhöõng caâu thô ca ngôïi thieân nhieân cuûa anh.

...” Ñaây bieãn roâng ñaây röøng saâu

“ Ñaây meânh moâng cao caû

“ Ñaây thieân nhieàn hoøahôïp vôùi loøng ngöôøi.

Chaùu Tuaán. Baùc vieát tôùi daày thì nöôùc maét traøo ra khoâng thaáy chöû nöûa. Baùc phaûi nghó moät luùc ñeå tænh laïi. Chaùu raát ñeïp, ñöùng beân oâng noäi chaùu caøng ñeïp vaø coù chaùu oâng noäi caøng ñeïp laõo. Coù nhieàu laàn oâng noäi khen vôùi baùc raènng chaùu ñaøn piono caù haïng laém. Chaùu hoïc ñeán ñaâu roài ? Chaùu coù hoûi oâng noäi xem ngaøy xöa oâng noäi ñaõ laø maáy baøi haùt cho thôøi kyø 1945 ? OÂng noäi laø moät thi sæ lôùn coù nieàm caûm höùng meânh moâng cho loøng yeâu nöôùc. Chaùu khoâng bieát ñöôïc oâng noäi ñaâu. Ñeå baùc nhaéc cho chaùu nghe.

Thôøi kyø ñoù ôû queâ cuûa Baø Noäi chaùu (cuø lao Baûo tænh Beán Tre) coù hai nhaø aùi quoác vó ñaïi. Moät laø oâng Phan vaên Phaûi coù 2 em laø Phan vaên Kích (töùc Ba Kích) vaø Phan van Haø (töùc Naêm Haø). OÂng Hai Phaûi toå chöùc cöôùp suùng Taây laäp neân boâ ñoäi goïi laø Boä ñoäi Hai Phaûi. Ngöôøi anh caû vaø anh keá ñeàu hy sinh torng cuoäc khaùng chieán choáng Phaùp. OÂng Hai Phaûi hy sinh trong traän haï ñoàn Caàu Moáng (queâ Baùc)

Ngöôøi thöù hai laø Ñoàng vaên Coáng hieän giôø laø Trung töôùng VC. OÂng Coáng cuõng cöôùp suùng Taây thaønh laäp boä ñoäi vang danh laø “boä ñoäi OÂng Coáng” ôû vuøng Taân Haøo Baàu Dôi. Sau naøy ñöôïc ñaëc teân laø Trung Ñoaøn 99.

Thôøi ñoù oâng noäi chaùu ñaõ laøm hai baøi haùt “Chieán Só Leân Ñöôøng” nhaïc cuûa Löû Sinh, lôøi Taâm Ñieàn:

Vôùi nuùi soâng khi töôi saùng leân ñöôøng ta quyeát chieán

Ñoaøn quan ta cuøng böôùc ñeàu ca reàn khaép ngaøn nôi xa.

Baùc nhôù hoài ñoù baùc cheùp ñöôïc baøi haùt naøy, baùc vöøa ñaøn vöøa ñi vöøa haùt vang treân ñöôøng hai beân laø bôø traâm baàu ngöôøi ta ñi caáy veà nhìn baùc traân traân nhö thaèng ñieân.

OÂng noäi coøn laøm baøi “Töï do côm aùo Hoøa Bình.” Nhöõng yù töôûng raát ñeïp naãy nôõ raát sôùm trong oâng noäi. Neáu oâng coù queân thì chaùu nhaéc. Baøi ñoù baùc coù cheùp thuoäc loøng laïi caùch ñaây chöøng 10 naêm.

“Laøm sao khaép chuùng daân ñeàu töï do

“Laøm sao khaép chuùng daân ñeàu côm aùo

“Laøm sao khaép thieân haï höôûng hoøa bình ..

Ñaøi Haø Noäi Tieáng noùi VN chôi 10 naêm maø khoâng bieát taùc giaõ laø ai. Baùc phaûi noùi cho hoï hieåu. Chaùu hoïc nhaïc gioûi roài ñaøn nhöõng baøi naøy cho oâng noäi nghe nheù.

Coøn moät baøi nöõa, laø baøi “Tieán leân ñöôøng saùng”

“Cuøng ñi nguyeàn ñem thaân hieán cho ñôøi môùi

“Tim thaám noàng ñöùng leân theùt leân aùnh döông chan hoøa...

Chaùu hoûi oâng noäi xem oâng coøn nhôù khoâng?

Nhöõng theá heä môùi noái tieáp nhöõng theá heä khoâng phaûi laø noái tieáp thôøi gian vaø tuoåi taùc maø laø noái tieáp yù chí vaø taøi naêng. Ñoù môùi laø ñieàu quan troïng.

OÂng noäi daïy baùc. Chaùu seõ daïy chaùu cuûa baùc. Nhöõng ñieàu toát ñeïp ñöôïc löu truyeàn töø ñôøi naày sang ñôøi khaùc, chaúng nhöõng nguyeân veïn maø coøn phaùt trieån hôn leân.

Coøn ñieàu naày nöõa. OÂng noäi chaùu ñaõ soaïn ñaâu chöøng 50 quyeãn giaùo khoa cho caùc lôùp. Trong ñoù coù nhöõng quyeãn veà vaên hoïc. Laøm sao chaùu hoïc ñöôïc ? Nhöng phaûi nhôù caát giöõ taâm naõo cuûa oâng noäi nheù. ÔÛ xöù ta khoâng coù nhieàu hôn 2 ngöôøi anh huøng baùc ñaõ keã treân, nhöng noùi veà vaên nhaân thì caøng ít caøng khoù coù hôn nöõa. ÔÛ xöù Myõ naày chæ coù Marc Twain thoâi, nhöng oâng ta khoâng phaûi laø danh nhaân taïi ngöôøi Myõ qua ngheøo veà vaên hoaù neân toâ veõ oâng ta thaønh ra theá thoâi chaùu aï.

Nhöõng taùc phaåm veà vaên hoïc veà giaùo duïc cuûa oâng chaùu ñi vaøo loøng ngöôøi, ñaâu coù thöôùc naøo maø ño beà saâu vaø beà roäng ñöôïc.

Neáu baùc khoâng ñi hoïc vôùi oâng noäi chaùu thì baùc khoâng theå laø baùc nhö baây giôø. Vieäc daïy doã khoâng coù keát qua töùc thôøi nhö caát nhaø ñöôïc. Sau naøy lôùn leân chaùu seõ thaáy.

Möôïn nhöõng doøng chöõ naøy saún dòp toâi gôûi gaám taâm tình cuûa toâi cho caùc theá heä mai sau cuõng laø theá heä cuûa caùc con chaùu toâi.

Khi vieát baøi naøy toâi chuaån bò nhôù nhöõng vieäc ngaøy xöa nhaân Thöôïng Thoï cuûa nhaø thô Xuaân Töôùc söï lieân heä höõu cô giöûa thaøy vaø troø chôù khoâng coù yù ñònh ñieåm qua heát taùc phaåm töø Höôøng Hoa Taâm Ñieàn ñeán Xuaân Töôùc vaø nhöõng buùt danh khaùc cuûa anh maø toâi khoâng bieát heát.

Nhaân giaûi thöôûng quoác teá thi ca taëng cho nhaø thô, laàn naøy laø laàn thöù 3 thöù tö toâi khoâng nhôù heát, nhöõng chöõ vaøng danh döï “ Poet of Merit “, “ Golden Poet “... maø taùc phaåm ñaõ vöôït ra ngoaøi bieân giôùi Vieät Nam, laøm saùng laïn danh döï cho thi ca Vieât Nam.

Toâi coù yù ñinh tröôùc khi ñaëc buùt vieát laø seõ dòch moät soá thô trong thi phaåm “Poems of Loves” ra tieáng Vieät (trong ñoù coù treân 20 baøi thô – Vaø coù baøi thô Love – ñöôïc giaûi thöôûng thi ca Quoác Teá) baøi thô naøy chæ coù treân döôùi 200 chöõ.)

Ngöôøi döï thi giaûi thöôûng naøy goàm coù thi sæ khaép 5 chaâu, treân 20000 baøi thô döï giaûi, chæ coù 10 ngöôøi truùng giaûi. Theá môùi bieát caùi thaàn tình cuûa chöõ Vieät Nam vaø taøi hoa cuûa nhaø thô vaøng Xuaân Töôùc. Moät nhaø thô khoâng coù ñòa vò haønh chaùnh. Neáu coù thì khoâng ñaùng keå. Maø ñòa vò cuûa nhaø thô laø ôû trong loøng ngöôøi. Cuõng nhö ñòa vò cao quyù nhaát cuûa moät coâng daân laø loøng yeâu nöôùc. Nhaø thô Xuaân Töôùc coù caû hai. Loøng yeâu nöôùc cuûa nhaø thô ñöôïc dieån ñaït baèng thô. Hugo baát töû vì thô cuûa oâng vaø loøng yeâu nöôùc cuûa oâng. OÂng ñaõ töø choái trôû veà nöôùc khi boïn quaân phieät cai trò nöôùc Phaùp ngoû yù môøi oâng veà nöôùc. OÂng ñaùp: Toâi chæ veà cuøng vôùi töï do ! (... Je ne reviens qu’avec la liberteù...)

Toâi xin laáy tö caùch moät ñoàng nghieäp, moät ngöôøi tò naïn, vaø moät ñöùa hoïc troø cuûa nhaø thô töø treû ñeán giaø, ghi laïi caâu thô cuûa V. Hugo ñeã gôûi nhaø thô Xuaân Töôùc caâu thô baát huû naøy ñeå möøng Thöôïng Thoï cuûa oâng – 82

Trích baøi vieát “Chuùc Möøng Thöông Thoï vaø Möøng Tuoåi Thaày Xuaân Töôùc,

Caây Döøa Laõo Beán Tre 82 Tuoåi.

cuûa nhaø vaên Xuaân Vuõ (12/2002)

Home