|
|
||
|
Please click
to download VNIfonts if you cannot read this page. Then, click HERE and follow
instructions to configure Web
Browsers.
Best view with
Internet Explorer.
Thi Só Taâm Ñieàn, Thaày Toâi
Xuaân Vuõ
(Trích ñaëc san Tieàn
Giang)
1945 ... Caùch maïng noå ra, caäu Baûy toâi nghæ hoïc ngoaøi
Hueá, ôû nhaø, leân tænh Beán Tre, luùc baáy giôøi ñaõ ñoåi teân ra laø tænh
Ñoà Chieåu. Chuù toâi
ñang daïy hoïc ôû Traø Vinh, luùc baáy giôø goïi laø Tænh Traàn Höõu Ñoä thì ôû
luoân beân ñoù. Caû hai vò ñeàu laõnh trong traùch trong phong traøo. Coøn toâi cuõng loùt toùt theo
caäu toâi leân Tænh, vaø mang ñôøn maêng ñoâ, tuùi nheùt caây Harmonica, laøm
uûy vieân phuï traùch thieáu nhi toaøn Tænh.
Luùc ñoù thi só Taâm Ñieàn moû lôùp huaán luyeân thanh
nieân ôû baõi bieån Coàn Chim. Ñaây laø moät thanh nieân khoâi ngoâ tuaán tuù. OÂng teân thaät laø Maïch vaên Tö daïy ôû tröôøng nhaø nöôùc. Taâm Ñieàn laø chieát töï töø chöõ Tö, chöû Taâm naèm treân chuõ Ñieàn thaønh ra chöõ
“Tö”. Khi toâi hoïc
tröôøng tö thuïc Trung Chaâu thì oâng daïy tröôøng Theå Duïc ESIPIC toïa laïc
ôû goùc gieáng nöôùc giaùp ranh xaõ Phuù Khöông.
Moãi saùng, tröôùc giôø hoïc toâi thöôøng ra ñöùng beân goác
maõng caàu ta ôû hieân nhaø tröôøng maø say nhìn ñoaøn löïc só maëc aùo thung
ba loã vöøa haùt vöøa ñi aên raäp veà phía saân vaän ñoäng Tænh. Baây giôø phong traøo theå duïc theå thao chæ ôû tröôøng hoïc vaø nhöõng nôi coâng coâng. Ñoái vôùi moät soá ngöôøi
noù coøn laø moät trôø cöôøi.
Caäu toâi vaøo nhaø toâi noùi vôùi Tía Maù toâi moät caâu toâi
nhôù maõi: “toâi coi thaèng T coù khieáu
vaên ngheä ñoù anh Hai chò Hai! Ñeå toâi daét noù ñi hoïc”. Maù toâi khoâng muoán cho
toâi ñi, coøn Tía toâi khoâng noùi gì caû. Rieâng toâi thì raát ham. Thôøi buoåi ñoù, ai khoâng
ñi boä ñoäi cuõng laøm caùn boä mang ba loâ ñi choã naøy choã noï, chôù ôû nhaø
thò bò coi nhö laïc haäu.
Caäu toâi daét toâi xuoáng traïi huaán luyeän
cuûa Thi só Taâm Ñieàn.
Traïi coù hai phaân traïi, moät daønh cho thanh nieân, moät daønh cho
thieáu nhi. Toâi chöa ñeán tuoåi thanh nieân nhöng Caäu toâi laïi ñöa vaøo beân
thanh nieân. Thi
só Taâm Ñieàn traïi tröôûng vaø laø baïn cuûa Caäu neân cuõng nhaän cho toâi
vaøo.
Caû hai phaân traïi toång coäng chöøng 80
traïi sinh.
Chöông trình hoïc goàm coù:
Theå duïc, Ñöùc duïc vaø Chính trò.
Ban huaán luyeän goàm coù 5, 6 vò thay phieân nhau giaûng baøi. Ñaëc bieät coù giôø daïy haùt do nhaïc só Löõ
Sinh phuï traùch. Anh
coù caây ñôø Violon. Ñaây laø
laàn ñaàu tieân toâi ñöôïc thaáy caây ñôøn naøy... Caùc gaùnh
haùt chæ coù keøn troáng chôù khoâng coù Violon. Hoäi tröôøng laø moät ngoâi
nhaø laù thaáp leø teø, ngaên laøm ñoâi, chöøng 1/3 laøm vaên phoøng, khoaûng
coøn laïi laøm lôùp hoïc. Lôùp
hoïc ñöôïc trang trí vôùi nhöõng taám hình veõ tay
baèng möïc taøu ngheø saùp cho laâu phai.
Tröôùc maët laø ba taám aûnh lôùn vôùi nhöõng doøng chöõ:
Gorki: Kyõ sö linh hoàn,
Rolland: Baïn cuûa keû yeáu, Barbuse:
Ñaïi töôùng choáng Phaùt Xít.
Moät taám aûnh : Moät thanh nieân oâm suùng ra
chieán tröôøng: Thanh nieân môùi.
Ngöôùc nhìn leân caây xaø ngang coù ba khaåu hieäu: Daân Toäc – Khoa Hoïc – Ñaïi Chuùng. Ngoaøi ra coù moät chieác
baøn ñaët treân buïc giaûng cho giaûng vieân vaø nhöõng baøn gheá beän baèng
caây traøm khoâng troùc voû, coøn luøi xuøi. Coïc baøn choân döôùi caùt. Baêng ngoài raát ñau ñítm
nhöng vì thích thuù nghe baøi hoïc neân khoâng keâu ca.
Saùng daäy theo tieáng keûng laøm baèng
voû bom. Ñaùnh keûng
chæ vöøa ñuû nghe. Neáu ñaùnh maïnh boùt Caàu Vaùn seõ nghe. Hoài ñoù coi giaëc nhö troø
chôi. Caùch
nhau coù 6 caây soá. Traïi sinh
vöøa tung noùp daäy vöøa haùt:
Anh em nghe chaêng cung keøn Raïng
Ñoâng
Ñang uy linh löøng vang treân
khoâng
Ñang thieát tha huøng hoàn kheâu
chaùy gan Laïc Hoàng
Chaùy leân nhuoäm bao aùnh hoàng
Ñi ñi thoâi ñeán nôùi saùng ngôøi
Quyeát soáng nhöõng phuùt tung hoaønh doïc ngang
Thaät veû vang!
Ñöôøng gai bom goùt baïo maø ñi ta
cöù baïo maø ñi
Thanh nieân Vieät
Daàm söông daõi gioù khoâng bao
giôø nuùn chí nam nhi (1)
Haùt xong laø cuoán noùp xong xeáp leân
treân vaït, voït ra saép haøng roài keùo ra baõi bieån. Vöøa chaïy vöøa haùt thanh
nieân vôùi loàng ngöïc nôû phoàng trong gioù bieån.
Moät hoâm cuõng vaøo buoåi saùng, chuùng
toâi ñang chaïy doïc baûi bieån thì thaáy nhöõng saùch laãn trong boït soùng
vaø raùc reán. Chuùng toâi ñoå xoâ tôùi nhaët laáy ñoàng thôøi baùo caùo vôùi
huaán luyeän vieân. Moïi ngöôøi ñeàu cho raèng ñaây laø moät chuyeán ñi töø Baéc vaøo
ÔÛ nôùi tuùp leàu ven bieån toâi ñöôïc Thaày Taâm Ñieàn huaán
luyeän veà loøng yeâu nöôùc vaø tinh thaàn ñaáu tranh giaønh ñoäc laäp vôùi
nhöõng thí duï caùc nöôùc thuoäc ñòa cuûa Anh, Phaùp, Hoøa Lan. Ñaëc bieät thaày nhaán maïnh tình yeâu töï do
cuûa daân toäc Phaùp maø Thaày hieåu roõ veà neàn vaên hoùa cuûa daân toäc naøy
qua cuoäc caùch maïng 1789.
Ngoaøi ra Thaày coøn laøm cho hoïc sinh meâ say hoïc taäp baèng
vaên nghe. Buoåi toái döôùi ngoïn ñeøn
daàu, gioù bieån thoåi phaàn phaät, Thaày ñoïc nhöõng baøi thô trong ñoù coù
nhöõng baøi thô vaø baøi haùt do Thaày saùng taùc.
Toâi coøn nhôù nhöõng baøi thô cuûa Xuaân
Dieäu ca ngôïi cuoäc ñaáu tranh giaønh ñoäc laäp daân toäc vaø nhöõng baøi thô
cuûa chính Thaày laøm ngay trong khung caûnh huøng vó naøy. (Nhöõng baøi haùt: Tieán leân ñöôøng saùng, Chieán só leân
ñöôøng, Töï do Côm aùo Hoøa Bình (2) Ñaây bieån roäng, ñaây röøng saâu, ñaây
meânh moâng cao caû, ñaây thieân nhieân hoøa hôïp vôùi loøng ngöôøi (1946).
Thôøi gian ngaén nguûi naøy ñaõ aûnh
höôûng voâ cuøng saâu saéc cho cuoäc ñôøi vaø söï caàm buùt cuûa toâi.
Toâi Laøm Phoùng Vieân (1950) ÔÛ Mieàn Taây
Toâi laøm phoùng vieân cho “Tieáng Suùng
Khaùng Ñòch” ñi xuoáng boä ñoäi ñaùnh giaëc, phuïc kích giao thoâng coâng ñoàn. Ban ñaàu sôï laém. Naèm chôø giaëc tôùi cöù
maùc ñaùi hoaøi, maø ñaâu coù choã ñeå ñi. Cöù teø taïi choã. Caùi chi tieát naøy toâi
vieát leân baùo, chieán só thích laém.
Noùi laø ñuùng thöïc teá. Nhaát laø maáy anh taân
binh thì cho laø ñuùng voâ cuøng.
Coù leõ nhôø quen boä ñoäi hoài ôû Beán
Tre, baây giôø gaëp boä ñoäi toâi “hít” laém. Toâi cho chieán só ñaùnh
Taây laø nhöõng ngöôøi anh huøng.
AØ queân, toâi cuõng coù huï hôï trong Traän Taàm Vu
nöõa chôù. Ñaâu
hoài 1945 – 50 gì thì phaûi. Laâu gì laâu döõ, laøm sao nhôù chính xaùc ngaøy thaùng, nhöng hình
töôïng thì khoâng phaûi môùi.
Caùi traän ñoù laáy ñöôïc “caø noâng xaêng xe”
töùc laø caø noâng 105, chieán só ta keùo ñi khoâng noåi, phaûi baét traâu
keùo... ñeán ñöùt ruoät cheát. Traâu keùo thì toâi thaáy, nhöng traâu ñöùt ruoät thì khoâng. Vì maéc lo chaïy tröôùc, chôù
ñaâu coù ôû sau. Veà nhaø toâi vieát phoùng söï thì anh Saùu môùi theâm caùi vuï “ñöùt
ruoät” voâ sau. Toâi caûi laïi. Anh
cuù ñaàu toâi: “Maày chaïy tröôùc neân khoâng bieát”. Veà sau toâi môùi hay laø aûnh “saùng taùc”
caùi vuï “ñöùt ruoät” ñoù. Theá laø toâi hoïc ñöôïc baøi hoïc trong ngheà vieát.
Vuï ñaùnh traän Soùc Xoaøi, cuõng tröôùc hay sau traän Taàm Vu
ít laâu thoâi, nhöng chæ laáy ñöôïc caø noâng “xaêng ñít” (quate-vingtdit) anh
em chieán só nhaïi theo “xaêng xe” hoài traän tröôùc neân noùi laø “xaêng ñít”
chôù kyø thöïc khoâng coù caø noâng naøo 110 ly, chæ coù 90 hoaëc 105 ly.
Hoài ñoù ñaùnh Taây vui thieät vui. Coi caùi cheát nhö khoâng
khoâng. Chieán só ra traän oâm
suùng Muùt cô toâng trong tay roài maø chöa bieát
raønh. Chæ huy phaûi boø tôùi baûo: laép
ñaïn, nhaém nhö vaày nhö vaày... theá maø ñaùnh vaãn thaéng nhö cheû tre. Khoâng coù traän naøo maø
khoâng thaéng caû. Coù moät traän vui thieät vui. Taây cheát boän. Ñoát xe chaùy mòt
trôøi. Boãng töø trong
ñaùm laùt nhoâ leân moät caùi ñaàu toùc vaøng hoe quùan dôïn maëc aùo khoâng
phaûi aùo, quaàn khoâng phaûi quaàn.
Chieán só khoâng bieát. Nhöng toâi bieát ñoù laø moät con ñaàm. Noù toác vaùy leân... YÙ
noù baûo chieán só ta ... ñöøng gieát noù. Boãng anh chæ huy tôùi heùt,
noù hoaûng hoàn buoâng vaùy xuoáng roài luõi.
Khi veà vieát phoùng söï toâi cuõng ghi ra
nhö vaäy. Anh
Saùu gaït boû heát caû ñoaïn naøy maø khoâng giaûi thích cho toâi taïi sao.
Sau ñoù gaëp anh Taøi, aûnh môùi baûo:
... aø dire! Khoâng phaûi caùi gì cuõng
noùi ra ñöôïc! Theá laø toâi hoïc ñöôïc
moät baøi hoïc khaùc, khoâng chæ trong vaên chöông maø caû ngoaøi ñôøi!
Cuoäc ñôøi laøm phoùng vieân cuûa toâi,
coù ai daïy cho ngaøy naøo maø cöù “phoùng” aøo. Tuy vaäy cuõng oai! Khi xuoáng boä ñoäi thì
vò chæ huy, ngoài chung haàm, treân löng mang bo loâ,
vai ñeo saéc coát, tuùi giaét buùt maùy ghi ghi cheùp cheùp. Beân trong saéc coát, toaøn
laø giaáy traéng, töôûng coù theå vieát baøi caû traêm trang. Böõa ñoù ñaùnh ñoàn.
Toâi ñònh buïng seõ töôøng thuaät moät baøi giöït gaân laáy
oai oâng keï vôùi chieán só.
Thöôøng thöôøng nhöõng traän ñaùnh khoâng coù phoùng vieân ñi theo, ôû nhaø cöù nghe tin chieán tröôøng roài saùng taùc
phoùng söï, neân chieán só ñoïc thaáy khng ñuùng söï thöïc. Caùc vò chæ huy cöù cöï nöï ruøm trôøi: “Nhaø
baùo ôû trong thaùp ngaø!” Laàn naày khoâng theá nöûa.
Toâi hoûi teân töøng ñoäi, töøng chieán só ñeå töôøng
thuaät khoâng cheâ vaøo ñaâu ñöôïc.
Ngôø ñaâu khi moït cheâ cuûa ñaïi ñoäi
trôï chieán coù nhieäm vuï môû ñôït phaù khaåu cho xung kích laïi khoâng gaàm. Caû nöûa tieáng ñoàng hoà,
loay quay ngoaøi voøng raøo khoâng voâ ñöôïc. Lính trong ñoàn hay, baén
ra nhö möa baác. Ñôn vò (cuûa anh Thieân) phaûi ruùt lui. Nhöng khoù cho toâi. Traän ñoù toâi boø voâ tôùi
moät ñoäi xung kích, yù ñònh seõ vieát cho kyõ vieäc chieám ñoàn.
Cho neân khi quaân ta hoâ “xung phong”
toâi vaãn khoâng ruùt lui. Moät luùc laâu, nhìn laïi coøn coù moät mình. Phía sau löng toâi boä ñoäi
ñang ruùt lui len loõi döôùi meù möông töøng toáp. Toâi môùi giöït mình. Thoâi boû meï roài. Khi xuaát phaùt ban chæ huy coù phoå bieán:
“Xung phong” laø khaåu hieäu ruùt lui! Laâm traän ñaàu oùc roái bôøi, toâi
queân khuaáy ñi, cöù töôûng xung phong laø xung phong chôù ñaâu coù nhôù laø
ruùt lui! OÂng phoùng vieân beøn voït theo chaïy boø
caøng. May khoâng bi
thöông nhöng veà ñeán ñòa ñieåm thì ba loâ laãn saéc coát coøn boû beân raøo
boùt. Traän
naøy veà ñeán toøa soaïn toâi töôøng thuaät mieäng. Tuy vaäy oâng phoùng vieân
nhaø ta cuõng chöa ngaùn.
Laàn sau cuõng ñi ñaùnh boùt, nhöng khoâng
coâng ñoàn maø “noäi öùng”.
Baïn bieát tai sao toâi haêng ñaùnh
ñoàn vaäy khoâng?
Coøn tieáp
(1) Cung Keøn
Raïng Ñoâng cuûa Huøng Laân
(2) Baøi haùt
naøy ñaøi Haø Noäi laáy laøm ñaøi hieäu trong 10 naêm (khoâng bieát taùc giaû
laø ai. Chính toâi cho hoï hieåu)