|
|
||
|
YÊU LÀ THỦY CHUNG
TRÍ TÀI
Người Ba Lan thường
nhắc đến nàng Catarin Zenelonca như biểu trưng
của ḷng thủy chung. Được tin chồng ḿnh
bị vua Thụy Điển là báo huynh tống ngục,
Catarin Zenelonca xin được ngồi tù với chồng.
Nàng nói về chồng ḿnh như sau :
-“Dù vô tội hay có tội,
chàng vẫn măi măi là chồng của tôi”.
Nhà vua làm đủ mọi
cách để thuyết phục nàng bỏ chồng. Nhưng
Catarin Zenelonca đă rút chiếc nhẫn từ trên ngón tay
ḿnh trao cho nhà vua và xin ông đọc ḍng chữ được
ghi khắc trên đó. Quả thực, nhà vua đă sửng
sốt khi đọc thấy ba chữ : “cho đến
chết”. Ông đành để cho người thiếu
phụ được ngồi tù với chồng. 17 năm
sau khi nhà vua băng hà hai người mới được
tự do.
LỜI
B̀NH :
Trong t́nh yêu đích thực
không có cân lường đo đạc. Có tính toán hơn
thiệt th́ không c̣n t́nh yêu, thước đo của t́nh yêu
chính là sự không lường. Biết phục vụ mà
không bị thương tích, biết sẵn sàng bị thua
thiệt mà không cần một phần thưởng nào khác
hơn là biết rằng : “Sống đúng với ḷng ḿnh!”
Đó là một t́nh yêu cao thượng của thế gian,
có thủy có chung.
C̣n “yêu” theo tinh thần
Phật giáo th́ sao?
“Một lần tại
Kỳ Viên tinh xá, vua Pasenadi đến thăm Đức
Phật một ḿnh, không có hoàng hậu và công chúa đi theo.
Vua cũng không đem theo một vị văn quan hay vơ quan
nào. Ngài để xe và thị vệ ngoài cổng tu viện
và đi bộ vào một ḿnh. Vua được Phật
tiếp trước chiếc am lá của Phật. Sau khi an
vị và trao đổi những lời thăm hỏi, vua
hỏi Phật một cách trực tiếp:
- Bạch Thế Tôn, có người
nói rằng Ngài chủ trương không nên thương yêu,
bởi v́ càng thương nhiều th́ càng lo lắng
nhiều, càng thương nhiều th́ càng sầu khổ
nhiều, càng thương nhiều th́ càng thất vọng
nhiều. Trẫm nghĩ rằng điều đó có
thể đúng, nhưng ḷng trẫm vẫn không yên. Trẫm
nghĩ nếu không có thương yêu th́ cuộc đời
sẽ khô khan và vô vị lắm. Xin Ngài giải tỏa
những nghi nan ấy cho trẫm.
Đức Phật nh́n vua
rồi từ tốn dạy:
- Đại vương!
Câu hỏi của ngài rất hay và nhiều người
sẽ được khai sáng nhờ câu hỏi này. Thương
yêu có nhiều nghĩa, ta phải xét cho kỹ về
bản chất của từng loại thương yêu.
Cuộc đời rất cần đến sự thương
yêu, nhưng không phải là thứ
thương yêu dựa trên căn bản của
dục vọng, của đam mê và vướng mắc,
của phân biệt và kỳ thị.
Đại vương! Có
một thứ t́nh thương mà cuộc đời
rất cần đến, đó là ḷng từ bi.
Đại vương! T́nh
thương mà người đời thường nói
tới là t́nh thương giữa cha mạe và con cái,
giữa vợ và chồng, giữa những người
trong cùng họ hàng, cùng thân tộc, cùng giai cấp, hoặc
cùng quốc gia. V́ t́nh thương ấy c̣n dựa vào ư
niệm “tôi” và “của tôi” cho nên bản chất của nó
c̣n là sự vướng mắc và phân biệt. Người
ta chỉ muốn thương cha của ḿnh, thương
mẹ của ḿnh, thương chồng của ḿnh, thương
vợ của ḿnh, thương con của ḿnh, thương
cháu của ḿnh, thương họ hàng của ḿnh, thương
đất nước của ḿnh, cho nên người ta c̣n
vướng mắc và phân biệt. Vướng mắc cho
nên lo lắng về những bất trắc có thể
xảy đến dù chúng chưa xảy đến, vướng
mắc cho nên phải gánh chịu sầu đau và thất
vọng mỗi khi những bất trắc xảy đến.
Phân biệt cho nên có thái độ kỳ thị, hờ
hững và ghét bỏ đối với những người
ḿnh không thương. Vướng mắc và phân biệt đều
là những nguyên nhân của khổ đau, khổ đau cho
ḿnh và cho người. Đại vương! Thứ t́nh thương
mà muôn loài đang khao khát là ḷng từ bi. Từ là thứ
t́nh thương có thể đem đến an vui cho kẻ
khác, Bi là thứ t́nh thương có thể làm vơi đi
những khổ đau của kẻ khác. Từ và Bi là
thứ t́nh thương không có điều kiện, không
bắt buộc và không đ̣i hỏi bất cứ một
sự đền đáp nào. Trong từ bi, người được
thương không phải chỉ là cha ta, mẹ ta, vợ
ta, chồng ta, con ta, huyết thống ta, giai cấp ta,
quốc gia ta, … Kẻ được thương là
tất cả mọi người và mọi loài. Trong Từ
và Bi không có sự phân biệt ta và không ta, của ta và
của không của ta. V́ không phân biệt cũng không có vướng
mắc, Từ và Bi chỉ đem lại niềm vui và làm
giảm đi nỗi khổ : Từ và Bi không gây lo lắng
sầu khổ và thất vọng. Thiếu từ bi,
cuộc đời sẽ khô khan, đau khổ và buồn
chán như đại vương nói. Có từ bi, cuộc đời
sẽ có an lạc, hạnh hphúc và vui tươi. Đại
vương! Ngài là bậc nhân chủ cầm đầu
cả một nước, dân chúng vương quốc ngài
sẽ được thấm mhuần ân đức ngài
nếu ngài tu tập được tâm từ và tâm bi.
Vua cúi đầu suy nghĩ
một lúc lâu. Sau đó, vua ngẩng lên hỏi Phật:
- Trẫm có một gia đ́nh
để coi sóc, có một vương quốc phải chăm
lo. Nếu trẫm không thương yêu gia đ́nh của
trẫm và dân chúng trong vương quốc của trẫm
th́ làm sao trẫm có thể coi sóc và chăm lo cho họ được?
Xin Thế Tôn soi sáng điểm này cho trẫm.
- Cố nhiên là đại vương
phải thương yêu gia đ́nh hoàng gia và phải thương
yêu dân chúng của vương quốc. Nhưng t́nh thương
yêu của đại vương có thể vượt
khỏi phạm vi gia đ́nh và vương quốc. Đại
vương thương yêu và chăm sóc cho các hoàng tử và
công chúa. Điều đó không ngăn cản việc đại
vương có thể thương yêu và chăm sóc cho
tất cả những người trẻ khác trong vương
quốc như là thương yêu và chăm sóc cho chính con trai
và con gái của đại vương. Nếu đại vương
làm được như vậy th́ t́nh thương hạn
hẹp trở thành t́nh thương rộng lớn và đột
nhiên tất cả những người trẻ tuổi
trong vương quốc đều trở thành con trai, con
gái của đại vương. Đó đích thực là
tâm từ bi. Đây không phải là một điều quá lư
tưởng. Đây là điều con người có thể
thực hiện được, nhất là khi con người
ấy có trong tay những phương tiện như đại
vương. Nếu đại vương phát được
nguyện lớn th́ chắc chắn có thể làm được
điều này.
- Nhưng c̣n những người
trẻ tuổi trong các vương quốc khác?
- Không có ǵ ngăn cản đại
vương thương yêu những người trẻ
tuổi trong các vương quốc khác như con trai và con
gái của ngài, dù những người này không nằm trong
vùng cai trị của đại vương. Không phải
v́ thương yêu dân chúng của quốc gia ḿnh mà ḿnh không
thể thương yêu dân chúng của các quốc gia khác.
- Thương yêu như
thế nào? Họ có nằm dưới quyền cai trị
của ḿnh đâu?
Phật nh́n vua rồi nói:
- Sự giàu thịnh và an
ổn của một quốc gia không phải được
tạo nên bởi sự nghèo hèn và loạn lạc của
những quốc gia khác. Đại vương! Nền ḥa
b́nh và thịnh vượng lâu dài của một quốc gia
chỉ có thể được xây dựng trên sự ḥa
hiếu giữa các quốc gia và ư hướng về
một nền thịnh vượng chung. Nếu đại
vương thật sự muốn cho vương quốc
Kosala có ḥa b́nh và những người trai trẻ trong vương
quốc không phải xông pha nơi lửa đạn th́ đại
vương cũng phải giữ ǵn làm sao cho các vương
quốc kế cận cũng có ḥa b́nh và để
những người trai trẻ các xứ đó cũng
khỏi phải xông pha trong ṿng lửa đạn; chính sách
ngoại giao và kinh tế của đại vương
phải thực sự đi theo con đường của
tâm từ bi th́ đại vương mới có thể làm được
chuyện này. Như vậy trong khi đại vương
thương yêu và chăm sóc cho quốc gia Kosala, đại
vương cũng chăm sóc cho các quốc gia khác như
- Đại vương!
Mới năm ngoái đây, sau khi về thăm gia đ́nh và
vương quốc Sakya, tôi và nhiều vị khất
sĩ có tới du hóa ở Arannakutila, thuộc lănh thổ
của qúy quốc, sát chân núi Hy Mă Lạp Sơn. Ở đó,
tôi đă suy nghiệm về một chính sách trị nước
căn cứ trên nguyên tắc bất bạo động.
Tôi thấy các vị quốc vương có thể cai
trị nghiêm minh, đem lại an ḥa và hạnh phúc cho muôn
dân mà không cần sử dụng đến những
biện pháp bạo động như chinh phạt, xử
tử, giam hăm, tù đày v.v…, và tôi đă nói những điều
này với phụ vương tôi, vua Suddhodana. Nhân tiện đây,
tôi cũng xác định điều đó với đại
vương. Làm nhà chính trị giỏi, đại vương
có thể trị nước mà không cần đến
những phương thức bạo động, nếu
ngài biết un đúc và nuôi dưỡng từ bi.
Vua thốt lên:
- Thật là kỳ diệu!
Thật là kỳ diệu! Chưa bao giờ trẫm được
nghe những lời giáo huấn mới lạ và sâu sắc
như thế! Ngài thật là bậc tôn qúy trên đời!
Những điều
Thế Tôn dạy, trẫm xin lănh giáo để về chiêm
nghiệm, bởi v́ trẫm biết những lời
dạy ấy có những chiều sâu cần phải khám
phá. Bây giờ trẫm xin hỏi ngài một câu hỏi
thật đơn giản. Thói thường, th́ t́nh thương
của người đời bao giờ cũng ẩn
chứa khái niệm phân biệt và ít nhiều cũng mang
tính chất đam mê và vướng mắc. Theo Thế Tôn
th́ thứ t́nh thương này có thể gây nên lo lắng,
sầu khổ và thất vọng. Vậy nếu không thương
như thế th́ ta phải thương làm sao? Ví dụ
trẫm đây, trẫm phải thương con cái của
trẫm như thế nào để tránh được
những lo lắng, sầu khổ và thất vọng?
-